इति श्रीवामनपुराणे अष्टपञ्चाशो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच । कश्चिदासीद् द्विजद्रोग्धा पिशुनः क्षत्रियाधमः । परपीडारुचिः क्षुद्रः स्वभावादपि निर्घृणः
iti śrīvāmanapurāṇe aṣṭapañcāśo 'dhyāyaḥ pulastya uvāca / kaścidāsīd dvijadrogdhā piśunaḥ kṣatriyādhamaḥ / parapīḍāruciḥ kṣudraḥ svabhāvādapi nirghṛṇaḥ
पर्यासिताः दा तेन पितृदेवद्विजातयः । स त्वायुषि परिक्षिणे जज्ञे घोरो निशाचरः
paryāsitāḥ dā tena pitṛdevadvijātayaḥ / sa tvāyuṣi parikṣiṇe jajñe ghoro niśācaraḥ
तेनैव कर्मदोषेम स्वेन पापकृतां वरः । क्रुरैश्चक्रे ततो वृत्तिं राक्षसत्वाद् विशेषतः
tenaiva karmadoṣema svena pāpakṛtāṃ varaḥ / kruraiścakre tato vṛttiṃ rākṣasatvād viśeṣataḥ
तस्य पापरतस्यैवं जग्मुर्वर्षशतानि तु । तेनैव कर्मदोषेण नान्यां वृत्तिमरोचयत्
tasya pāparatasyaivaṃ jagmurvarṣaśatāni tu / tenaiva karmadoṣeṇa nānyāṃ vṛttimarocayat
यं यं पश्यति सत्त्वं स तं तमादाय राक्षसः । चखाद रौद्रकर्मासौ बाहुगोचरमागतम्
yaṃ yaṃ paśyati sattvaṃ sa taṃ tamādāya rākṣasaḥ / cakhāda raudrakarmāsau bāhugocaramāgatam
एवं तस्यातिदुष्टस्य कुर्वतः प्राणिनां वधम् । जगाम च महान् कालः परिणामं तथा वयः
evaṃ tasyātiduṣṭasya kurvataḥ prāṇināṃ vadham / jagāma ca mahān kālaḥ pariṇāmaṃ tathā vayaḥ
स कदाचित् तपस्यन्तं ददर्श सतरितस्तटे । महाभागमूर्ध्वभुजं यथावत्संयतेन्द्रियम्
sa kadācit tapasyantaṃ dadarśa sataritastaṭe / mahābhāgamūrdhvabhujaṃ yathāvatsaṃyatendriyam
अनया रक्षया ब्रह्मन् कृतरक्षं तपोनिधिम् । योगाचार्यं शुचिं दक्षं वासुदेवपरायणम्
anayā rakṣayā brahman kṛtarakṣaṃ taponidhim / yogācāryaṃ śuciṃ dakṣaṃ vāsudevaparāyaṇam
विष्णुः प्राच्यां स्तितश्चक्री विषणुर्दक्षिणतो गदी । प्रतीच्यां शार्ङ्गधृग्विष्णुर्विष्णुः खड्गी ममोत्तरे
viṣṇuḥ prācyāṃ stitaścakrī viṣaṇurdakṣiṇato gadī / pratīcyāṃ śārṅgadhṛgviṣṇurviṣṇuḥ khaḍgī mamottare
हृषीकेशो विकोणेषु तच्छिद्रेषु जनार्दनः । क्रोडरूपी हरिर्भूमौ नारसिंहो ऽम्बरे मम
hṛṣīkeśo vikoṇeṣu tacchidreṣu janārdanaḥ / kroḍarūpī harirbhūmau nārasiṃho 'mbare mama
श्रुरान्तममलं चक्रं भ्रमत्येतत् सुदर्शनम् । अस्यांशुमाला दुष्प्रेक्ष्या हन्तुं प्रेतनिशाचरान्
śrurāntamamalaṃ cakraṃ bhramatyetat sudarśanam / asyāṃśumālā duṣprekṣyā hantuṃ pretaniśācarān
गदा चेयं सहस्रार्चिरुद्वमन् पावको यथा । रक्षोभूतपिशाचानां डाकिनीनां च शातनी
gadā ceyaṃ sahasrārcirudvaman pāvako yathā / rakṣobhūtapiśācānāṃ ḍākinīnāṃ ca śātanī
शार्ङ्गं विस्फूर्जितं चैव वासुदेवस्य मद्रिपून् । तिर्यङ्मनुष्यकूष्माण्डप्रेतादीन् हन्त्वशेषतः
śārṅgaṃ visphūrjitaṃ caiva vāsudevasya madripūn / tiryaṅmanuṣyakūṣmāṇḍapretādīn hantvaśeṣataḥ
खड्गधाराज्वलज्ज्योत्स्नानिर्धूता ये ममाहिताः । ते यान्तु सौम्यतां सद्यो गरुडेनेव पन्नगाः
khaḍgadhārājvalajjyotsnānirdhūtā ye mamāhitāḥ / te yāntu saumyatāṃ sadyo garuḍeneva pannagāḥ
ये कूष्माण्डास्तथा यक्षा दैत्या ये च निशाचराः । प्रेता विनायकाः क्रूरा मनुष्या जृम्भकाः खगाः
ye kūṣmāṇḍāstathā yakṣā daityā ye ca niśācarāḥ / pretā vināyakāḥ krūrā manuṣyā jṛmbhakāḥ khagāḥ
सिंहादयो ये पशवो दन्दशूकाश्च पन्नगाः । सर्वे भवन्तु मे सौम्या विष्णुचक्ररवाहताः
siṃhādayo ye paśavo dandaśūkāśca pannagāḥ / sarve bhavantu me saumyā viṣṇucakraravāhatāḥ
चित्तवृत्तिहरा ये च ये जनाः स्मृतीहारकाः । बलौजसां च हर्तारश्छायाविध्वंसकाश्च ये
cittavṛttiharā ye ca ye janāḥ smṛtīhārakāḥ / balaujasāṃ ca hartāraśchāyāvidhvaṃsakāśca ye
ये चोपभोगहर्तारो ये च लक्षणनाशकाः । कूष्माण्डास्ते प्रणश्यन्तु विष्णुचक्ररवाहताः
ye copabhogahartāro ye ca lakṣaṇanāśakāḥ / kūṣmāṇḍāste praṇaśyantu viṣṇucakraravāhatāḥ
बुद्धिस्वास्थ्यं मनःस्वास्थ्यं स्वास्थमैन्द्रियकं तथा । ममास्तु देवदेवस्य वासुदेवस्य कीर्तनात्
buddhisvāsthyaṃ manaḥsvāsthyaṃ svāsthamaindriyakaṃ tathā / mamāstu devadevasya vāsudevasya kīrtanāt
पृष्ठे पुरस्तादथ दक्षिणोत्तरे विकोणतश्चास्तु नजार्दनो हरिः । तमीड्यमीशानमनन्तमच्युतं जनार्दनं प्रणिपतितो न सीदति
pṛṣṭhe purastādatha dakṣiṇottare vikoṇataścāstu najārdano hariḥ / tamīḍyamīśānamanantamacyutaṃ janārdanaṃ praṇipatito na sīdati
यथा परं ब्रह्म हरिस्तथा परं जगत्स्वरूपश्च स एव केशवः । ऋतेन तेनाच्युतनामकीर्तनात्प्रणाशमेतु त्रिविधं ममासुभम्
yathā paraṃ brahma haristathā paraṃ jagatsvarūpaśca sa eva keśavaḥ / ṛtena tenācyutanāmakīrtanātpraṇāśametu trividhaṃ mamāsubham
इत्यसावात्मरक्षार्थं कृत्वा वै विष्णुपञ्जरम् । संस्थितो ऽसावपि बली राक्षसः समुपाद्रवत्
ityasāvātmarakṣārthaṃ kṛtvā vai viṣṇupañjaram / saṃsthito 'sāvapi balī rākṣasaḥ samupādravat
ततो द्विजनियुक्तायां रक्षायां रजनीचरः । निर्धूतवेगः सहसा तस्थौ मासचतुष्टयम्
tato dvijaniyuktāyāṃ rakṣāyāṃ rajanīcaraḥ / nirdhūtavegaḥ sahasā tasthau māsacatuṣṭayam
यावद् द्विजस्य देवर्षे समाप्तिर्वै समाधितः । जाते जप्यावसाने ऽसौ त ददर्श निशाचरम्
yāvad dvijasya devarṣe samāptirvai samādhitaḥ / jāte japyāvasāne 'sau ta dadarśa niśācaram
दीनं हतबालोत्साहं कान्दिशीकं हतौजसम् । तं दृष्ट्वा कृपयाविष्टः समाश्वास्य निशाचरम्
dīnaṃ hatabālotsāhaṃ kāndiśīkaṃ hataujasam / taṃ dṛṣṭvā kṛpayāviṣṭaḥ samāśvāsya niśācaram
पप्रच्छागमने हेतुं स चाचष्ट यथातथम् । स्वभावमात्मनो द्रष्टुं रक्षया तेजसः क्षितिम्
papracchāgamane hetuṃ sa cācaṣṭa yathātatham / svabhāvamātmano draṣṭuṃ rakṣayā tejasaḥ kṣitim
कथयित्वा च तद्रक्षः कारणं विविधं ततः । प्रसीदेत्यब्रवीद् विप्रं निर्विण्णाः स्वेन कर्मणा
kathayitvā ca tadrakṣaḥ kāraṇaṃ vividhaṃ tataḥ / prasīdetyabravīd vipraṃ nirviṇṇāḥ svena karmaṇā
बहूनि पापानि मोक्षमिच्छामि त्वत्प्रसादतः । कृताः स्त्रियो मया बह्व्यो विधवाः पुत्रवर्जिताः । अनागसां च सत्त्वानामल्पकानां क्षयः कृतः
bahūni pāpāni mokṣamicchāmi tvatprasādataḥ / kṛtāḥ striyo mayā bahvyo vidhavāḥ putravarjitāḥ / anāgasāṃ ca sattvānāmalpakānāṃ kṣayaḥ kṛtaḥ
तस्मात् पापादहं मोक्षमिच्छमि त्वत्प्रसादतः । पापप्रशमनायालं कुरु मे धर्मदेशनम्
tasmāt pāpādahaṃ mokṣamicchami tvatprasādataḥ / pāpapraśamanāyālaṃ kuru me dharmadeśanam
पापस्यास्य क्षयरमुपदेशं प्रयच्छ मे । तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राक्षसस्य द्विजोत्तमः
pāpasyāsya kṣayaramupadeśaṃ prayaccha me / tasya tad vacanaṃ śrutvā rākṣasasya dvijottamaḥ
वचनं प्राह धर्मात्मा हेतुमच्च सुभाषितम् । कथं क्रूरस्वभावस्य सतस्तव निशाचर । सहसैव समायाता जिज्ञासा धर्मवर्त्मनि
vacanaṃ prāha dharmātmā hetumacca subhāṣitam / kathaṃ krūrasvabhāvasya satastava niśācara / sahasaiva samāyātā jijñāsā dharmavartmani
राक्षस उवाच । त्वां वै समागतो ऽस्म्यद्य क्षिप्तो ऽहं रक्षया बलात् । तव संसर्गतो ब्रह्मन् जातो निर्वेद उत्तमः
rākṣasa uvāca / tvāṃ vai samāgato 'smyadya kṣipto 'haṃ rakṣayā balāt / tava saṃsargato brahman jāto nirveda uttamaḥ
का सा रक्षा न तां वेद्मि वेद्मि नास्याः परायणम् । यस्याः संसर्गसासाद्य निर्वेदं प्रापितं परम्
kā sā rakṣā na tāṃ vedmi vedmi nāsyāḥ parāyaṇam / yasyāḥ saṃsargasāsādya nirvedaṃ prāpitaṃ param
त्वं कृपां कुरु धर्मज्ञ मय्यनुक्रोशमावह । यथा पापापनोदो मे भवत्यार्य तथा कुरु
tvaṃ kṛpāṃ kuru dharmajña mayyanukrośamāvaha / yathā pāpāpanodo me bhavatyārya tathā kuru
पुलस्त्य उवाच। । इत्येवमुक्तः स मुनिस्तदा वै तेन रक्षसा । प्रत्युवाच महाभागो विमृश्य सुचिरं मुनिः
pulastya uvāca/ / ityevamuktaḥ sa munistadā vai tena rakṣasā / pratyuvāca mahābhāgo vimṛśya suciraṃ muniḥ
ऋषिरुवाच। । यन्ममाहोपदेशार्थं निर्विण्णाः स्वेन कर्मणा । युक्तमेतद्धि पापानां निवृत्तिरुपकारिका
ṛṣiruvāca/ / yanmamāhopadeśārthaṃ nirviṇṇāḥ svena karmaṇā / yuktametaddhi pāpānāṃ nivṛttirupakārikā
करिष्ये यातुधानानां नत्वहं धर्मदेशनम् । तान् संपृच्छ द्विजान् सौम्य ये वै प्रवचने रताः
kariṣye yātudhānānāṃ natvahaṃ dharmadeśanam / tān saṃpṛccha dvijān saumya ye vai pravacane ratāḥ
एवमुक्त्वा ययौ विप्रश्चिन्तामाप स राक्षसः । कथं पापापनोदः स्यादिति चिन्ताकुलेन्द्रियः
evamuktvā yayau vipraścintāmāpa sa rākṣasaḥ / kathaṃ pāpāpanodaḥ syāditi cintākulendriyaḥ
न चखाद स सत्त्वानि क्षुधा संबाधितो ऽपि सन् । षष्ठे षष्ठे तदा काले जन्तुमेकमभक्षयत्
na cakhāda sa sattvāni kṣudhā saṃbādhito 'pi san / ṣaṣṭhe ṣaṣṭhe tadā kāle jantumekamabhakṣayat
स कदाचित्क्षुधाविष्टः पर्यटन् विपुले वने । ददर्शाथ फलाहारमागतं ब्रह्मचारिणम् ॥ 59.40 ॥ गृहीतो रक्षसा तेन स तदा मुनिदारकः । निराशो जीविते प्राह सामपूर्वं निशाचरम्
sa kadācitkṣudhāviṣṭaḥ paryaṭan vipule vane / dadarśātha phalāhāramāgataṃ brahmacāriṇam // 59.40 // gṛhīto rakṣasā tena sa tadā munidārakaḥ / nirāśo jīvite prāha sāmapūrvaṃ niśācaram
ब्राह्मण उवाच । भो भद्र ब्रूहि यत् कार्यं गृहीतो येन हेतुना । तदनुब्रूहि भद्रं ते अयमस्म्यनुशाधि माम्
brāhmaṇa uvāca / bho bhadra brūhi yat kāryaṃ gṛhīto yena hetunā / tadanubrūhi bhadraṃ te ayamasmyanuśādhi mām
राक्षस उवाच । षष्ठे काले त्वमाहारः क्षुधितस्य समागतः । निःश्रीकस्यातिपापस्य निर्घृणस्य द्विजद्रुहः
rākṣasa uvāca / ṣaṣṭhe kāle tvamāhāraḥ kṣudhitasya samāgataḥ / niḥśrīkasyātipāpasya nirghṛṇasya dvijadruhaḥ
ब्राह्मण उवाच । यद्यवश्यं त्वया चाहं भक्षितव्यो निशाचर । आयास्यामि तवाद्यैव निवेद्य गुरवे फलम्
brāhmaṇa uvāca / yadyavaśyaṃ tvayā cāhaṃ bhakṣitavyo niśācara / āyāsyāmi tavādyaiva nivedya gurave phalam
गुर्वर्थमेतदागत्य यत्फलग्रहणं कृतम् । ममात्र निष्ठा प्राप्तस्य फलानि विनिवेदितुम्
gurvarthametadāgatya yatphalagrahaṇaṃ kṛtam / mamātra niṣṭhā prāptasya phalāni viniveditum
स त्वं मुहूर्तमात्रं मामत्रैवं प्रतिपालय । निवेद्य गुरवे यावदिहागच्छाम्यहं फलम्
sa tvaṃ muhūrtamātraṃ māmatraivaṃ pratipālaya / nivedya gurave yāvadihāgacchāmyahaṃ phalam
राक्षस उवाच। । षष्ठे काले न मे ब्रह्मन् कश्चिद् ग्रहणमागतः । प्रतिमुच्येत देवो ऽपि इति मे पापाजीविका
rākṣasa uvāca/ / ṣaṣṭhe kāle na me brahman kaścid grahaṇamāgataḥ / pratimucyeta devo 'pi iti me pāpājīvikā
एक एवात्र मोक्षस्य तव हेतुः शृणुष्व तत् । मुञ्चाम्यहमसंदिग्धं यदि तत्कुरुते भवान्
eka evātra mokṣasya tava hetuḥ śṛṇuṣva tat / muñcāmyahamasaṃdigdhaṃ yadi tatkurute bhavān
ब्राह्मण उवाच । गुरोर्यन्न विरोधाय यन्न धर्मोपरोधकम् । तत्करिष्याम्यहं रक्षो यन्न व्रतहरं मम
brāhmaṇa uvāca / guroryanna virodhāya yanna dharmoparodhakam / tatkariṣyāmyahaṃ rakṣo yanna vrataharaṃ mama
राक्षस उवाच । मया निसर्गतो ब्रह्मन् जातिदोषाद् विशेषतः । निर्विवेकेन चित्तेन पापकर्म सदा कृतम्
rākṣasa uvāca / mayā nisargato brahman jātidoṣād viśeṣataḥ / nirvivekena cittena pāpakarma sadā kṛtam
आबाल्यान्मम पापेषु न धर्मेषु रतं मनः । तत्पापासंक्षयान्मोक्षं प्राप्नुयां येन तद् वद
ābālyānmama pāpeṣu na dharmeṣu rataṃ manaḥ / tatpāpāsaṃkṣayānmokṣaṃ prāpnuyāṃ yena tad vada
यानि पापानि कर्माणि बालत्वाच्चरितानि च । दुष्टां योनिमिमां प्राप्य तन्मुक्तिं कथय द्विज
yāni pāpāni karmāṇi bālatvāccaritāni ca / duṣṭāṃ yonimimāṃ prāpya tanmuktiṃ kathaya dvija
यद्येतद् द्विजपुत्र त्वं समाख्यास्यस्यशेषतः । ततः क्षुधार्तान्मत्तस्त्वं नियतं मोक्षमाप्स्यसि
yadyetad dvijaputra tvaṃ samākhyāsyasyaśeṣataḥ / tataḥ kṣudhārtānmattastvaṃ niyataṃ mokṣamāpsyasi
न चेत् तत्पापशीलो ऽहमत्यर्थं क्षुत्पिपासितः । षष्ठे काले नृशंसात्मा भक्षयिष्यामि निर्घृणः
na cet tatpāpaśīlo 'hamatyarthaṃ kṣutpipāsitaḥ / ṣaṣṭhe kāle nṛśaṃsātmā bhakṣayiṣyāmi nirghṛṇaḥ
पुलस्त्य उवाच । एवमुक्तो मुनिसुतस्तेन घोरेम रक्षसा । चिन्तामवाप महतीमशक्तस्तदुदीरणे
pulastya uvāca / evamukto munisutastena ghorema rakṣasā / cintāmavāpa mahatīmaśaktastadudīraṇe
स विमृश्य चिरं विप्रः शरणं जातवेदसम् । जगाम ज्ञानदानाय संशयं परमं गतः
sa vimṛśya ciraṃ vipraḥ śaraṇaṃ jātavedasam / jagāma jñānadānāya saṃśayaṃ paramaṃ gataḥ
यदि शुश्रुषितो वह्निर्गुरुशुश्रूषणादनु । व्रतानि वा सुचीर्णानि सप्तार्चिः पातु मां ततः
yadi śuśruṣito vahnirguruśuśrūṣaṇādanu / vratāni vā sucīrṇāni saptārciḥ pātu māṃ tataḥ
न मातरं न पितरं गौरवेण यथा गुरुम् । सर्वदैवावगच्छामि तथा मां पातु पावकः
na mātaraṃ na pitaraṃ gauraveṇa yathā gurum / sarvadaivāvagacchāmi tathā māṃ pātu pāvakaḥ
यथा गुरुं न मनसा कर्मणा वचसापि वा । अवजानाम्यहं तेन पातु सत्येन पावकः
yathā guruṃ na manasā karmaṇā vacasāpi vā / avajānāmyahaṃ tena pātu satyena pāvakaḥ
इत्येवं मनसा सत्यान् कुर्वतः शपथान् पुनः । सप्तर्चिषा समादिष्टा प्रादुरासीत् सरस्वती
ityevaṃ manasā satyān kurvataḥ śapathān punaḥ / saptarciṣā samādiṣṭā prādurāsīt sarasvatī
सा प्रोवाच द्विजसुतं राक्षसग्रहणाकुलम् । मा भैर्द्विजसुताहं त्वां मोक्षयिष्यामि संकटात्
sā provāca dvijasutaṃ rākṣasagrahaṇākulam / mā bhairdvijasutāhaṃ tvāṃ mokṣayiṣyāmi saṃkaṭāt
यदस्य रक्षसः श्रेयो जिह्वाग्रे संस्थिता तव । तत् सर्वं कथयिष्यामि ततो मोक्षमवाप्स्यसि
yadasya rakṣasaḥ śreyo jihvāgre saṃsthitā tava / tat sarvaṃ kathayiṣyāmi tato mokṣamavāpsyasi
अदृश्या रक्षसा तेन प्रोक्त्वेत्थं सा सरस्वती । अदर्शानं गता सो ऽपि द्विजः प्राह निशाचरम्
adṛśyā rakṣasā tena proktvetthaṃ sā sarasvatī / adarśānaṃ gatā so 'pi dvijaḥ prāha niśācaram
ब्राह्मण उवाच । श्रुयतां तव यच्छ्रेयस्तथान्येषां च पापिनाम् । समस्तपापशुद्ध्यर्थं पुण्योपचयदं च यत्
brāhmaṇa uvāca / śruyatāṃ tava yacchreyastathānyeṣāṃ ca pāpinām / samastapāpaśuddhyarthaṃ puṇyopacayadaṃ ca yat
प्रातरुत्थाय जप्तव्यं मध्याह्ने ऽह्नक्षये ऽपि वा । असंशयं सदा जप्यो जपतां पुष्टिशान्तिदः
prātarutthāya japtavyaṃ madhyāhne 'hnakṣaye 'pi vā / asaṃśayaṃ sadā japyo japatāṃ puṣṭiśāntidaḥ
ओं हरिं कुष्णं हृषीकेशं वासुदेवं जनार्दनम् । प्रणतो ऽस्मि जगन्नाथं स मे पापं व्यपोहतु
oṃ hariṃ kuṣṇaṃ hṛṣīkeśaṃ vāsudevaṃ janārdanam / praṇato 'smi jagannāthaṃ sa me pāpaṃ vyapohatu
चराचरसुरुं नाथं गोविन्दं शेषशायिनम् । प्रणतो ऽस्मि परं देवं स मे पापं व्यपोहतु
carācarasuruṃ nāthaṃ govindaṃ śeṣaśāyinam / praṇato 'smi paraṃ devaṃ sa me pāpaṃ vyapohatu
शङ्खिनं चक्रिणं शार्ङ्गधारिणं स्रग्धरं परम् । प्रणतो ऽस्मि पतिं लक्ष्म्याः स मे पापं व्यपोहतु
śaṅkhinaṃ cakriṇaṃ śārṅgadhāriṇaṃ sragdharaṃ param / praṇato 'smi patiṃ lakṣmyāḥ sa me pāpaṃ vyapohatu
दामोदरमुदाराक्षं पुण्डरीकाक्षमच्युतम् । प्रणतो ऽस्मि स्तुतं स्तुत्यैः स मे पापं व्यपोहतु
dāmodaramudārākṣaṃ puṇḍarīkākṣamacyutam / praṇato 'smi stutaṃ stutyaiḥ sa me pāpaṃ vyapohatu
नारायणं नरं शौरिं माधवं मधुसूदनम् । प्रणतो ऽस्मि धराधारं स मे पापं व्यपोहतु
nārāyaṇaṃ naraṃ śauriṃ mādhavaṃ madhusūdanam / praṇato 'smi dharādhāraṃ sa me pāpaṃ vyapohatu
केशवं चन्द्रसूर्याक्षं कंसकेशिनिषूदनम् । प्रणतो ऽस्मि महाबाहुं स मे पापं व्यपोहतु
keśavaṃ candrasūryākṣaṃ kaṃsakeśiniṣūdanam / praṇato 'smi mahābāhuṃ sa me pāpaṃ vyapohatu
श्रीवत्सवक्षसं श्रीशं श्रीधरं श्रीनिकेतनम् । प्रणतो ऽस्मि श्रियः कान्तं स मे पापं व्यपोहतु
śrīvatsavakṣasaṃ śrīśaṃ śrīdharaṃ śrīniketanam / praṇato 'smi śriyaḥ kāntaṃ sa me pāpaṃ vyapohatu
यमीशं सर्वभूतानां ध्यायन्ति यतयो ऽक्षरम् । वासुदेवमनिर्देश्यं तमस्मि शरणं गतः
yamīśaṃ sarvabhūtānāṃ dhyāyanti yatayo 'kṣaram / vāsudevamanirdeśyaṃ tamasmi śaraṇaṃ gataḥ
समस्तालम्बनेभ्यो यं व्यावृत्त्य मनसो गतिम् । ध्यायन्ति वासुदेवाख्यं तमस्मि शरणं गतः
samastālambanebhyo yaṃ vyāvṛttya manaso gatim / dhyāyanti vāsudevākhyaṃ tamasmi śaraṇaṃ gataḥ
सर्वगं सर्वभूतं च सर्वस्याधारमीश्वरम् । वासुदेवं परं ब्रह्म तमस्मि शरणं गतः
sarvagaṃ sarvabhūtaṃ ca sarvasyādhāramīśvaram / vāsudevaṃ paraṃ brahma tamasmi śaraṇaṃ gataḥ
परमात्मानमव्यक्तं यं प्रयान्ति सुमेधसः । कर्मक्षये ऽक्षयं देवं तमस्मि शरणं गतः
paramātmānamavyaktaṃ yaṃ prayānti sumedhasaḥ / karmakṣaye 'kṣayaṃ devaṃ tamasmi śaraṇaṃ gataḥ
पुण्यपापविनिर्मुक्ता यं प्रविश्य पुनर्भवम् । न योगिनः प्राप्नुवन्ति तमस्मि शरणं गतः
puṇyapāpavinirmuktā yaṃ praviśya punarbhavam / na yoginaḥ prāpnuvanti tamasmi śaraṇaṃ gataḥ
ब्रह्म भूत्वा जगत् सर्वं सदेवासुरमानुषम् । यः सृजत्यच्युतो देवस्तमस्मि शरणं गतः
brahma bhūtvā jagat sarvaṃ sadevāsuramānuṣam / yaḥ sṛjatyacyuto devastamasmi śaraṇaṃ gataḥ
ब्रह्मत्वे यस्य वक्त्रेभ्यश्चतुर्वेदमयं वपुः । प्रभुः पुरातनो जज्ञे तमस्मि शरणं गतः
brahmatve yasya vaktrebhyaścaturvedamayaṃ vapuḥ / prabhuḥ purātano jajñe tamasmi śaraṇaṃ gataḥ
ब्रह्मरूपधरं देवं जगद्योनि जनार्दनम् । स्रष्टृत्वे संस्थितं सृष्टौ प्रणतो ऽस्मि सनातनम्
brahmarūpadharaṃ devaṃ jagadyoni janārdanam / sraṣṭṛtve saṃsthitaṃ sṛṣṭau praṇato 'smi sanātanam
स्रष्टा भूत्वा स्थितो योगी स्थितावसुरसूदनः । तमादिपुरुषं विष्णुं प्रमतो ऽस्मि जनार्दनम्
sraṣṭā bhūtvā sthito yogī sthitāvasurasūdanaḥ / tamādipuruṣaṃ viṣṇuṃ pramato 'smi janārdanam
धृता मही हता दैत्याः परित्रातास्तथा सुराः । येन तं विष्णुमाद्येशं प्रणतो ऽस्मि जनार्दनम्
dhṛtā mahī hatā daityāḥ paritrātāstathā surāḥ / yena taṃ viṣṇumādyeśaṃ praṇato 'smi janārdanam
यज्ञैर्यजन्ति यं विप्रा यज्ञेशं यज्ञभावनम् । तं यज्ञपुरुषं विष्णुं प्रणतो ऽस्मि सनातनम्
yajñairyajanti yaṃ viprā yajñeśaṃ yajñabhāvanam / taṃ yajñapuruṣaṃ viṣṇuṃ praṇato 'smi sanātanam
पातालवीथीभूतानु तथा लोकान् निहन्ति यः । तमन्तपुरुषं रुद्रं प्रणतो ऽस्मि सनातनम्
pātālavīthībhūtānu tathā lokān nihanti yaḥ / tamantapuruṣaṃ rudraṃ praṇato 'smi sanātanam
संभक्षयित्वा सकलं यथासृष्टमिदं जगत् । यो वै नृत्यति रुद्रात्मा प्रणतो ऽस्मि जनार्दनम्
saṃbhakṣayitvā sakalaṃ yathāsṛṣṭamidaṃ jagat / yo vai nṛtyati rudrātmā praṇato 'smi janārdanam
सुरासुराः पितृगणाः यक्षगन्धर्वराक्षसाः । संभूता यस्य देवस्य सर्वगं तं नमाम्यहम्
surāsurāḥ pitṛgaṇāḥ yakṣagandharvarākṣasāḥ / saṃbhūtā yasya devasya sarvagaṃ taṃ namāmyaham
समस्तदेवाः सकला मनुष्याणां च जातयः । यस्यांशभूता देवस्य सर्वगं तं नतो ऽस्मयहम्
samastadevāḥ sakalā manuṣyāṇāṃ ca jātayaḥ / yasyāṃśabhūtā devasya sarvagaṃ taṃ nato 'smayaham
वृक्षगुल्मादयो यस्य तथा पशुमृगादयः । एकांशभूता देवस्य सर्वगं तं नमाम्यहम्
vṛkṣagulmādayo yasya tathā paśumṛgādayaḥ / ekāṃśabhūtā devasya sarvagaṃ taṃ namāmyaham
यस्मान्नान्यत् परं किञ्चिद् यस्मिन् सर्वं महात्मनि । यः सर्वमध्यगो ऽनन्तः सर्वगं तं नमाम्यहम्
yasmānnānyat paraṃ kiñcid yasmin sarvaṃ mahātmani / yaḥ sarvamadhyago 'nantaḥ sarvagaṃ taṃ namāmyaham
यथा सर्वेषु भूतेषु गूढो ऽग्निरिव दारुषु । विष्णुरेवं तथा पापं ममाशेषं प्रणश्यतु
yathā sarveṣu bhūteṣu gūḍho 'gniriva dāruṣu / viṣṇurevaṃ tathā pāpaṃ mamāśeṣaṃ praṇaśyatu
यथा विष्णुमयं सर्वं ब्रह्मदि सचराचरम् । यच्च ज्ञानपरिच्छेद्यं पापं नश्यतु मे तथा
yathā viṣṇumayaṃ sarvaṃ brahmadi sacarācaram / yacca jñānaparicchedyaṃ pāpaṃ naśyatu me tathā
शुभशुभानि कर्माणि रजःसत्त्वतमांसि च । अनेकजन्मकर्मोत्थं पापं नश्यतु मे तथा
śubhaśubhāni karmāṇi rajaḥsattvatamāṃsi ca / anekajanmakarmotthaṃ pāpaṃ naśyatu me tathā
यन्निशायां च यत्प्रातर्यन्मध्याह्नापराह्णयोः । संध्ययोश्च कृतं पापं कर्मणा मनसा गिरा
yanniśāyāṃ ca yatprātaryanmadhyāhnāparāhṇayoḥ / saṃdhyayośca kṛtaṃ pāpaṃ karmaṇā manasā girā
यत् तिष्ठता यद् व्रजता यच्च शय्यागतेन मे । कृतं यदशुभं कर्म कायेन मनसा गिरा
yat tiṣṭhatā yad vrajatā yacca śayyāgatena me / kṛtaṃ yadaśubhaṃ karma kāyena manasā girā
अज्ञानतो ज्ञानतो वा मदाच्चलितमानसैः । तत् क्षिप्रं विलयं यातु वासुदेवस्य कीर्तनात्
ajñānato jñānato vā madāccalitamānasaiḥ / tat kṣipraṃ vilayaṃ yātu vāsudevasya kīrtanāt
परदारपरद्रव्यवाञ्छाद्रोहोद्भवं च यत् । परपीडोद्भवां निन्दां कुर्वता यन्महात्मनाम्
paradāraparadravyavāñchādrohodbhavaṃ ca yat / parapīḍodbhavāṃ nindāṃ kurvatā yanmahātmanām
यच्च भोज्ये तथा पेये भक्ष्ये चोष्ये विलेहने । तद् यातु विलयं तोये यथा लवणभाजनम्
yacca bhojye tathā peye bhakṣye coṣye vilehane / tad yātu vilayaṃ toye yathā lavaṇabhājanam
यद् बाल्ये यच्च कौमारे यत् पापं यौवने मम । वयःपरिणतौ यच्च यच्च जन्मातरे कृतम्
yad bālye yacca kaumāre yat pāpaṃ yauvane mama / vayaḥpariṇatau yacca yacca janmātare kṛtam
तन्नारायण गोविन्द हरिकृष्णेश कीर्तनात् । प्रयातु विलयं तोये यथा लवणभाजनम्
tannārāyaṇa govinda harikṛṣṇeśa kīrtanāt / prayātu vilayaṃ toye yathā lavaṇabhājanam
विष्णवे वासुदेवाय हरये केशवाय च । जनार्दनाय कृष्णाय नमो भूयो नमो नमः
viṣṇave vāsudevāya haraye keśavāya ca / janārdanāya kṛṣṇāya namo bhūyo namo namaḥ
भविष्यन्नरकघ्नाय नमः कंसविघातिने । अरिष्टकेशिचणूरदेवारिक्षयिणे नमः
bhaviṣyannarakaghnāya namaḥ kaṃsavighātine / ariṣṭakeśicaṇūradevārikṣayiṇe namaḥ
को ऽन्यो बलेर्वञ्चयिता त्वामृते वै भविष्यति । को ऽन्यो नाशयति बलाद् दर्पं हैहयभूपतेः
ko 'nyo balervañcayitā tvāmṛte vai bhaviṣyati / ko 'nyo nāśayati balād darpaṃ haihayabhūpateḥ
कः करिष्यत्यथान्यो वै सागरे सेतुबन्धनम् । वधिष्यति दशग्रीवं कः सामात्यपुरःसरम्
kaḥ kariṣyatyathānyo vai sāgare setubandhanam / vadhiṣyati daśagrīvaṃ kaḥ sāmātyapuraḥsaram
कस्त्वामृते ऽन्यो नन्दस्य गोकुले रतिमेष्यति । प्रलम्बपूतनादीनां त्वामृते मधुसूदन । निहन्ताप्यथबा शास्ता देवदेव भविष्यति
kastvāmṛte 'nyo nandasya gokule ratimeṣyati / pralambapūtanādīnāṃ tvāmṛte madhusūdana / nihantāpyathabā śāstā devadeva bhaviṣyati
जपन्नेवं नरः पुण्यं वैष्णवं धर्ममुत्तमम् । इष्टानिष्टप्रसंगेभ्यो ज्ञानतो ऽज्ञानतो ऽपि वा
japannevaṃ naraḥ puṇyaṃ vaiṣṇavaṃ dharmamuttamam / iṣṭāniṣṭaprasaṃgebhyo jñānato 'jñānato 'pi vā
कृतं तेन तु यत् पापं सप्तजन्मान्तराणि वै । महापातकसंज्ञं वा तथा चैवोपपातकम्
kṛtaṃ tena tu yat pāpaṃ saptajanmāntarāṇi vai / mahāpātakasaṃjñaṃ vā tathā caivopapātakam
जज्ञादीनि च पुण्यानि जपहोमव्रतानि च । नाशयेद् योगिनां सर्वमामपात्रमिवाम्भसि
jajñādīni ca puṇyāni japahomavratāni ca / nāśayed yogināṃ sarvamāmapātramivāmbhasi
नरः संवत्सरं पूर्णं तिलपात्राणि षोडश । अहन्यहनि यो दद्यात् पठत्येतच्च तत्समम्
naraḥ saṃvatsaraṃ pūrṇaṃ tilapātrāṇi ṣoḍaśa / ahanyahani yo dadyāt paṭhatyetacca tatsamam
अविलुप्तब्रह्मचर्यं संप्राप्य स्मरणं हरेः । विष्णुलोकमवाप्नोति सत्यमेतन्मयोदितम्
aviluptabrahmacaryaṃ saṃprāpya smaraṇaṃ hareḥ / viṣṇulokamavāpnoti satyametanmayoditam
यथैतत् स्तयमुक्तं मे न ह्यल्पमपि मे मृषा । राक्षसस्त्रस्तसर्वाङ्गं तथा मामेष मुञ्चतु
yathaitat stayamuktaṃ me na hyalpamapi me mṛṣā / rākṣasastrastasarvāṅgaṃ tathā māmeṣa muñcatu
पुलस्त्य उवाच । एवमुच्चारिते तेन मुक्तो विप्रस्तु रक्षसा । अकामेन द्विजो भूयस्तमाह रजनीचरम्
pulastya uvāca / evamuccārite tena mukto viprastu rakṣasā / akāmena dvijo bhūyastamāha rajanīcaram
ब्रह्मण उवाच । एतद् भद्र मया ख्यातं तव पातकनाशनम् । विष्णोः सारस्वतं स्तोत्रं यज्जगाद सरस्वती
brahmaṇa uvāca / etad bhadra mayā khyātaṃ tava pātakanāśanam / viṣṇoḥ sārasvataṃ stotraṃ yajjagāda sarasvatī
हुताशनेन प्रहिता मम जिह्वाग्रसंस्थिता । जगादैनं स्तवं विष्णोः सर्वेषां चोपशान्तिदम्
hutāśanena prahitā mama jihvāgrasaṃsthitā / jagādainaṃ stavaṃ viṣṇoḥ sarveṣāṃ copaśāntidam
अनेनैव जगन्नाथं त्वमाराधय केसवम् । ततः शापापनोदं तु स्तुते लप्स्यसि केशवे
anenaiva jagannāthaṃ tvamārādhaya kesavam / tataḥ śāpāpanodaṃ tu stute lapsyasi keśave
अहर्निशं हृषीकेशं स्तवेनानेन राक्षस । स्तुहि भक्तिं दृढां कृत्वा ततः पापाद् विमोक्ष्यसे
aharniśaṃ hṛṣīkeśaṃ stavenānena rākṣasa / stuhi bhaktiṃ dṛḍhāṃ kṛtvā tataḥ pāpād vimokṣyase
स्तुतो हि सर्वपापानि नाशयिष्यत्यसंशयम् । स्तुतो हि भक्त्या नॄणां वै सर्वपापहरो हरिः
stuto hi sarvapāpāni nāśayiṣyatyasaṃśayam / stuto hi bhaktyā nṝṇāṃ vai sarvapāpaharo hariḥ
पुलस्त्य उवाच । ततः प्रणम्य तं विप्रं प्रसाद्य स निशाचरः । तदैव तपसे श्रीमान् शालग्राममगाद् वशी
pulastya uvāca / tataḥ praṇamya taṃ vipraṃ prasādya sa niśācaraḥ / tadaiva tapase śrīmān śālagrāmamagād vaśī
अहर्निशं स एवैनं जपन् सारस्वतं स्तवम् । देवक्रियारतिर्भूत्वा तपस्तेपे निशाचरः
aharniśaṃ sa evainaṃ japan sārasvataṃ stavam / devakriyāratirbhūtvā tapastepe niśācaraḥ
समाराध्य जगन्नाथं स तत्र पुरषोत्तमम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकमवाप्तवान्
samārādhya jagannāthaṃ sa tatra puraṣottamam / sarvapāpavinirmukto viṣṇulokamavāptavān
एतत् ते कथितं ब्रह्मन् विष्णोः सारस्वतं स्तवम् । विप्रवक्त्रस्थया सम्यक्सरस्वत्या समीरितम्
etat te kathitaṃ brahman viṣṇoḥ sārasvataṃ stavam / vipravaktrasthayā samyaksarasvatyā samīritam
य एतत् परमं स्तोत्रं वासुदेवस्य मानवः । पठष्यति स सर्वेभ्यः पापेभ्यो मोक्षमाप्स्यति
ya etat paramaṃ stotraṃ vāsudevasya mānavaḥ / paṭhaṣyati sa sarvebhyaḥ pāpebhyo mokṣamāpsyati