इति श्रीवामनपुराणे अष्टमो ऽध्यायः नारद उवाच । नेत्रहीनः कथं राज्ये प्रह्लादेनान्धको मुने । अभिषिक्तो जानतापि राजधर्मं सनातनम्
iti śrīvāmanapurāṇe aṣṭamo 'dhyāyaḥ nārada uvāca / netrahīnaḥ kathaṃ rājye prahlādenāndhako mune / abhiṣikto jānatāpi rājadharmaṃ sanātanam
पुलस्त्य उवाच । लब्धचक्षुरसौ भूयो हिरण्याक्षे ऽपि जीवति । ललो ऽभिषिक्तो दैत्येन प्रह्लादेन निजे पदे
pulastya uvāca / labdhacakṣurasau bhūyo hiraṇyākṣe 'pi jīvati / lalo 'bhiṣikto daityena prahlādena nije pade
नारद उवाच। । राज्ये ऽन्धको ऽभिषिक्तस्तु किमाचरत सुव्रत । देवादिभिः सह कथं समास्ते तद् वदस्व मे
nārada uvāca/ / rājye 'ndhako 'bhiṣiktastu kimācarata suvrata / devādibhiḥ saha kathaṃ samāste tad vadasva me
पुलस्त्य उवाच । राज्ये ऽभिषिक्तो दैत्येन्द्रो हिरण्याक्षसुतो ऽन्धकः । तपसाराध्य देवेशं शूलपाणिं त्रिलोचनम्
pulastya uvāca / rājye 'bhiṣikto daityendro hiraṇyākṣasuto 'ndhakaḥ / tapasārādhya deveśaṃ śūlapāṇiṃ trilocanam
अजेयत्वमवध्यत्वं सुरसिद्धर्षिपन्नगैः । अदाह्यत्वं हुताशेन अक्लेद्यत्वं जलेन च
ajeyatvamavadhyatvaṃ surasiddharṣipannagaiḥ / adāhyatvaṃ hutāśena akledyatvaṃ jalena ca
एवं स वरलब्धस्तु दैत्यो राज्यमपालयत् । शुक्रं पुरोहितं कृत्वा समध्यास्ते ततो ऽन्धकः
evaṃ sa varalabdhastu daityo rājyamapālayat / śukraṃ purohitaṃ kṛtvā samadhyāste tato 'ndhakaḥ
ततश्चक्रो समुद्योगं देवानामन्धको ऽसुरः । आक्रम्य वसुधां सर्वां मनुजेन्द्रान् पराजयत्
tataścakro samudyogaṃ devānāmandhako 'suraḥ / ākramya vasudhāṃ sarvāṃ manujendrān parājayat
पराजित्य महीपालान् सहायार्थे नियोज्य चा । तैः समं मेरुशिखरं जगामाद्भुतदर्शनम्
parājitya mahīpālān sahāyārthe niyojya cā / taiḥ samaṃ meruśikharaṃ jagāmādbhutadarśanam
शक्रो ऽपि सुरसैन्यानि समुद्योज्य महागजम् । समारुह्यामरावत्यां गुप्तिं कृत्वा विनिर्ययौ
śakro 'pi surasainyāni samudyojya mahāgajam / samāruhyāmarāvatyāṃ guptiṃ kṛtvā viniryayau
शक्रस्यानु तथैवान्ये लोकपाला महौजसः । आरुह्य वाहनं स्वं स्वं सायुधा निर्ययुर्बहिः
śakrasyānu tathaivānye lokapālā mahaujasaḥ / āruhya vāhanaṃ svaṃ svaṃ sāyudhā niryayurbahiḥ
देवसेनापि च समं शक्रोणाद्भुतकर्मणा । निर्जगामातिवेगेन गजवाजिराथादिभिः
devasenāpi ca samaṃ śakroṇādbhutakarmaṇā / nirjagāmātivegena gajavājirāthādibhiḥ
अग्रतो द्वादशादित्याः पृष्ठतश्च त्रिलोचनाः । मध्ये ऽष्टौ वसवो विश्वे साध्याश्विमरुतां गणाः । यभविद्याधराद्याश्च स्वं स्वं वाहनमास्थिताः
agrato dvādaśādityāḥ pṛṣṭhataśca trilocanāḥ / madhye 'ṣṭau vasavo viśve sādhyāśvimarutāṃ gaṇāḥ / yabhavidyādharādyāśca svaṃ svaṃ vāhanamāsthitāḥ
नारद उवाच । रुद्रादीनां वदस्वेह वाहनानि च सर्वशः । एकैकस्यापि धर्मत्र परं कौतूहलं मम
nārada uvāca / rudrādīnāṃ vadasveha vāhanāni ca sarvaśaḥ / ekaikasyāpi dharmatra paraṃ kautūhalaṃ mama
पुलस्त्य उवाच । शृणुष्व कथयिष्यामि सर्वेषामपि नारद । वाहनानि समासेन एकैकस्यानुपूर्वशः
pulastya uvāca / śṛṇuṣva kathayiṣyāmi sarveṣāmapi nārada / vāhanāni samāsena ekaikasyānupūrvaśaḥ
रुद्रहस्तलोत्पन्नो महावीर्यो महाजवः । श्वेतवर्णो गजपतिर्देवराजस्य वाहनम्
rudrahastalotpanno mahāvīryo mahājavaḥ / śvetavarṇo gajapatirdevarājasya vāhanam
रुद्रोरुसंभवो भीमः कृष्णवर्णो मनोजवः । पौण्ड्रको नाम महिषो धर्मराजस्य नारद
rudrorusaṃbhavo bhīmaḥ kṛṣṇavarṇo manojavaḥ / pauṇḍrako nāma mahiṣo dharmarājasya nārada
रुद्रकर्ममलोद्भूतः श्यामो जलधिसंज्ञकः । शिशुमारो दिव्यगतिः वाहनं वरुणस्य च
rudrakarmamalodbhūtaḥ śyāmo jaladhisaṃjñakaḥ / śiśumāro divyagatiḥ vāhanaṃ varuṇasya ca
रौद्रः शकटचक्राक्षः शैलाकारो नरोत्तमः । अम्बिकापादसंभूतो वाहनं धनदस्य तु
raudraḥ śakaṭacakrākṣaḥ śailākāro narottamaḥ / ambikāpādasaṃbhūto vāhanaṃ dhanadasya tu
एकादशानां रुद्राणां वाहनानि महामुने । गन्धर्वाश्च महावीर्या भुजगोन्द्राश्च दारुणाः । श्वेतानि सौरभेयाणि वृषाण्युग्रजवानि च
ekādaśānāṃ rudrāṇāṃ vāhanāni mahāmune / gandharvāśca mahāvīryā bhujagondrāśca dāruṇāḥ / śvetāni saurabheyāṇi vṛṣāṇyugrajavāni ca
रथं चन्द्रमसश्चार्द्धूसहस्रं हंसवाहनम् । हरयो रथवाहाश्च आदित्या मुनिसत्तम
rathaṃ candramasaścārddhūsahasraṃ haṃsavāhanam / harayo rathavāhāśca ādityā munisattama
कुञ्जरस्थाश्च वसवो यक्षाश्च नरवाहनाः । किन्नरा भुजगारूढा हयारूढौ तथाश्विनौ
kuñjarasthāśca vasavo yakṣāśca naravāhanāḥ / kinnarā bhujagārūḍhā hayārūḍhau tathāśvinau
सारङ्गधिष्ठिता ब्रह्मन् मरुतो घोरदर्शनाः । सुकारूढाश्च कवयो गन्धर्वाश्च पदातिनः
sāraṅgadhiṣṭhitā brahman maruto ghoradarśanāḥ / sukārūḍhāśca kavayo gandharvāśca padātinaḥ
आरुह्य वाहनान्येवं स्वानि स्वान्यमरोत्तमाः । संनह्य निर्ययुर्हृष्टा युद्धाय सुमहौजसः
āruhya vāhanānyevaṃ svāni svānyamarottamāḥ / saṃnahya niryayurhṛṣṭā yuddhāya sumahaujasaḥ
नारद उवाच। । गदितानि सुरादीनां वाहनानि त्वया मुने । दैत्यानां वाहनान्येवं यथावद् वक्तुमर्हसि
nārada uvāca/ / gaditāni surādīnāṃ vāhanāni tvayā mune / daityānāṃ vāhanānyevaṃ yathāvad vaktumarhasi
पुलस्त्य उवाच । शृणुष्व दानवादीना वाहनानि द्विजोत्तम । कथयिष्यामि तत्त्वेन यथावच्छ्रोतुमर्हसि
pulastya uvāca / śṛṇuṣva dānavādīnā vāhanāni dvijottama / kathayiṣyāmi tattvena yathāvacchrotumarhasi
अन्धकस्य रथो दिव्यो युक्तः परमवाजिभिः । कृष्णवर्णैः सहस्रारस् त्रनल्वपरिमाणवान्
andhakasya ratho divyo yuktaḥ paramavājibhiḥ / kṛṣṇavarṇaiḥ sahasrāras tranalvaparimāṇavān
प्रह्लादस्य रथो दिव्यश्चन्द्रवर्णैर्हयोत्तमैः । उह्यमानस्तथाष्टाभिः श्वेतरुक्ममयः सुभः
prahlādasya ratho divyaścandravarṇairhayottamaiḥ / uhyamānastathāṣṭābhiḥ śvetarukmamayaḥ subhaḥ
विरोजनस्य च गजः कुजम्भस्य तुरङ्गमः । जम्भस्य तु रथो द्वियो हयैः काञ्जनसन्निभैः
virojanasya ca gajaḥ kujambhasya turaṅgamaḥ / jambhasya tu ratho dviyo hayaiḥ kāñjanasannibhaiḥ
शङ्कुकर्णस्य तुरगो हयग्रीवस्य कुञ्जरः । रथो मयस्य विख्यातो दुन्दुभेश्च महोरगः । शम्बरस्य विमानो ऽभूदयः शङ्कोर्मृगाधिपः
śaṅkukarṇasya turago hayagrīvasya kuñjaraḥ / ratho mayasya vikhyāto dundubheśca mahoragaḥ / śambarasya vimāno 'bhūdayaḥ śaṅkormṛgādhipaḥ
वबलवृत्रौ च बलिनौ गदामुसलधारिणौ । पद्भ्यां दैवतसैन्यानि अभिद्रवितुमुद्यतौ
vabalavṛtrau ca balinau gadāmusaladhāriṇau / padbhyāṃ daivatasainyāni abhidravitumudyatau
ततो रणो ऽभूत् तुमुलः संकुलो ऽतिभयङ्करः । रजसा संवृतो लोकी पिङ्गवर्णेन नारद
tato raṇo 'bhūt tumulaḥ saṃkulo 'tibhayaṅkaraḥ / rajasā saṃvṛto lokī piṅgavarṇena nārada
नाज्ञासीच्च पिता पुत्रं न पुत्रः पितरं तथा । स्वानेवानये निजघ्नुर्वै परानन्ये च सुव्रत
nājñāsīcca pitā putraṃ na putraḥ pitaraṃ tathā / svānevānaye nijaghnurvai parānanye ca suvrata
अभिद्रुतो महावेगो रथोपरि रथस्तदा । गजो मत्तगजेन्द्रं च सादी सादिनमभ्यगात्
abhidruto mahāvego rathopari rathastadā / gajo mattagajendraṃ ca sādī sādinamabhyagāt
पदातिरपि संक्रुद्धः पदातिनमथोल्बणम् । परस्परं तु प्रत्यघ्नन्नन्योन्यजयकाङ्क्षिणः
padātirapi saṃkruddhaḥ padātinamatholbaṇam / parasparaṃ tu pratyaghnannanyonyajayakāṅkṣiṇaḥ
ततस्तु संकुले तस्मिन् युद्धे दैवासुरे मुने । प्रावर्तत नदी घोरा शमयन्ती रणाद्रजः
tatastu saṃkule tasmin yuddhe daivāsure mune / prāvartata nadī ghorā śamayantī raṇādrajaḥ
शोणितोदा रथावर्त्ता योधसंघट्टवाहिनी । गजकुम्भमाहकूर्मा शरमीना दुरत्यया
śoṇitodā rathāvarttā yodhasaṃghaṭṭavāhinī / gajakumbhamāhakūrmā śaramīnā duratyayā
तीक्ष्णाग्रप्रासमकरा महासिग्राहवाहिनी । अन्त्रशैवलसंकीर्णा पताकाफेनमालिननी
tīkṣṇāgraprāsamakarā mahāsigrāhavāhinī / antraśaivalasaṃkīrṇā patākāphenamālinanī
गृध्रकङ्कमहाहंसा श्येनचक्रआह्वमण्डिता । वनवायसकादम्बा गोमायुश्वापदाकुला
gṛdhrakaṅkamahāhaṃsā śyenacakraāhvamaṇḍitā / vanavāyasakādambā gomāyuśvāpadākulā
पिशाचमुनिसंकीर्णा दुस्तरा प्राकृतैर्जनैः । रथप्लवैः संतरन्तः शूरास्तां प्रजगाहिरे
piśācamunisaṃkīrṇā dustarā prākṛtairjanaiḥ / rathaplavaiḥ saṃtarantaḥ śūrāstāṃ prajagāhire
आगुल्फआदवमज्जन्तः सूदयन्तः परस्परम्ः । समुत्तरन्तो वेगेन योधा जयधनेप्सवः
āgulphaādavamajjantaḥ sūdayantaḥ parasparamḥ / samuttaranto vegena yodhā jayadhanepsavaḥ
ततस्तु रौद्रो सुरदैत्यसादने महाहवे भीरुभयङ्करे ऽथ । रक्षांसि यक्षाश्च सुसप्रहृष्टाः पिशाचयूथास्त्वभिरेमिरे च
tatastu raudro suradaityasādane mahāhave bhīrubhayaṅkare 'tha / rakṣāṃsi yakṣāśca susaprahṛṣṭāḥ piśācayūthāstvabhiremire ca
पिबन्त्यसृग्गाढतरं भटानामालिङ्ग्य मांसानि च भक्षयन्ति । वसां विलुम्पन्ति च वनिस्फुरन्ति गर्जन्त्यथान्योन्यमथो वयांसि
pibantyasṛggāḍhataraṃ bhaṭānāmāliṅgya māṃsāni ca bhakṣayanti / vasāṃ vilumpanti ca vanisphuranti garjantyathānyonyamatho vayāṃsi
मुञ्चन्ति फेत्काररवाञ्शिवाश्च क्रन्दन्ति योधा भुवि वेदनार्त्ताः । शस्त्रप्रतप्ता निपतन्ति चान्ये युद्धं श्मशानप्रतिमं बभूव
muñcanti phetkāraravāñśivāśca krandanti yodhā bhuvi vedanārttāḥ / śastraprataptā nipatanti cānye yuddhaṃ śmaśānapratimaṃ babhūva
तस्मिञ्शिवाघोररवे प्रवृत्ते मुरासुराणां सुभयङ्करे ह । युद्धं बभौ प्राणपणेपविद्धं द्वन्द्वे ऽतिशस्त्राक्षगतो दुरोदरः
tasmiñśivāghorarave pravṛtte murāsurāṇāṃ subhayaṅkare ha / yuddhaṃ babhau prāṇapaṇepaviddhaṃ dvandve 'tiśastrākṣagato durodaraḥ
हिरण्यचक्षुस्तनयो रणे ऽन्धको रथे स्थितो वाजिसहस्रयोजिते । मत्तेभष्टष्टस्थितमुग्रतेजसं समेयिवान् देवपतिं शतक्रतुम्
hiraṇyacakṣustanayo raṇe 'ndhako rathe sthito vājisahasrayojite / mattebhaṣṭaṣṭasthitamugratejasaṃ sameyivān devapatiṃ śatakratum
समापतन्तं महिषाधिरूढं यमं प्रतीच्छद् बलवान् दितीशः । प्रह्लादनामा तुरगाष्टयुक्तं रथं समास्थाय समुद्यातास्त्रः
samāpatantaṃ mahiṣādhirūḍhaṃ yamaṃ pratīcchad balavān ditīśaḥ / prahlādanāmā turagāṣṭayuktaṃ rathaṃ samāsthāya samudyātāstraḥ
विरोचनश्चापि जलेश्वरं त्वगाज्जम्भस्त्वथागाद् धनदं बलाढ्यम् । वायुं समभ्येत्य च शम्बरो ऽथ मयो हुताशं युयुधे मुनीन्द्र
virocanaścāpi jaleśvaraṃ tvagājjambhastvathāgād dhanadaṃ balāḍhyam / vāyuṃ samabhyetya ca śambaro 'tha mayo hutāśaṃ yuyudhe munīndra
अन्ये हयग्रीवमुखा महाबला दितेस्तनूजा दनुपुङ्गवाश्च । सुरान् हुताशार्कवसूरकेश्वरान् द्वन्द्वं समासाद्य महाबलान्विताः
anye hayagrīvamukhā mahābalā ditestanūjā danupuṅgavāśca / surān hutāśārkavasūrakeśvarān dvandvaṃ samāsādya mahābalānvitāḥ
गर्जन्त्यथान्योन्यमुपेत्य युद्धे चापानि कर्षन्त्यतिवेगिताश्च । मुञ्चन्ति नाराचगणान् सहस्रश अगच्छ हे तिष्ठसि किं ब्रुवन्तः
garjantyathānyonyamupetya yuddhe cāpāni karṣantyativegitāśca / muñcanti nārācagaṇān sahasraśa agaccha he tiṣṭhasi kiṃ bruvantaḥ
शरैस्तु तीक्ष्णैरतितापयन्तः शस्त्रैरमोघैरभिताडयन्तः । मन्दाकिनीवेगनिभां वहन्तीम् प्रवर्तयन्तो भयदां नदीं च
śaraistu tīkṣṇairatitāpayantaḥ śastrairamoghairabhitāḍayantaḥ / mandākinīveganibhāṃ vahantīm pravartayanto bhayadāṃ nadīṃ ca
त्रैलोक्यमाकाङ्क्षिभिरुग्रवेगैः सुरासुरैर्नारद संप्रयुद्धे । पिशाचरक्षोगणपुष्टिवर्धनीमुत्तर्तुमिच्छद्भिरसृग्नदी बभै
trailokyamākāṅkṣibhirugravegaiḥ surāsurairnārada saṃprayuddhe / piśācarakṣogaṇapuṣṭivardhanīmuttartumicchadbhirasṛgnadī babhai
वाद्यन्ति तूर्याणि सुरासुराणाम् पश्यन्ति खस्था मुनिसिद्धसंघाः । नयन्ति तान्प्सरसां गणाग्र्या हता रणे ये ऽभिमुखास्तु शूराः
vādyanti tūryāṇi surāsurāṇām paśyanti khasthā munisiddhasaṃghāḥ / nayanti tānpsarasāṃ gaṇāgryā hatā raṇe ye 'bhimukhāstu śūrāḥ