॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे श्रीनर्मदामाहात्म्ये नर्मदास्तोत्रकथनं नाम द्वादशो ऽध्यायः ॥ RKV अध्याय 13 श्रीमार्कण्डेय उवाच: एवं भगवती पुण्या स्तुता सा मुनिपुंगवैः । चिन्तयामास सर्वेषां दास्यामि वरमुत्तमम्
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śrīnarmadāmāhātmye narmadāstotrakathanaṃ nāma dvādaśo 'dhyāyaḥ || RKV adhyāya 13 śrīmārkaṇḍeya uvāca: evaṃ bhagavatī puṇyā stutā sā munipuṃgavaiḥ / cintayāmāsa sarveṣāṃ dāsyāmi varamuttamam
ततः प्रसुप्तांस्ताञ्ज्ञात्वा रात्रौ देवी जगाम ह । एकैकस्य ऋषेः स्वप्ने दर्शनं चारुहासिनी
tataḥ prasuptāṃstāñjñātvā rātrau devī jagāma ha / ekaikasya ṛṣeḥ svapne darśanaṃ cāruhāsinī
ततो ऽर्धरात्रे सम्प्राप्त उत्थिता जलमध्यतः । विमलाम्बरसंवीता दिव्यमालाविभूषिता
tato 'rdharātre samprāpta utthitā jalamadhyataḥ / vimalāmbarasaṃvītā divyamālāvibhūṣitā
घृतातपत्रा सुश्रोणी पद्मरागविभूषिता । जगाद मा भैर् इति तान् एकैकं तु पृथक्पृथक्
ghṛtātapatrā suśroṇī padmarāgavibhūṣitā / jagāda mā bhair iti tān ekaikaṃ tu pṛthakpṛthak
वसध्वं मम पार्श्वे तु भयं त्यक्त्वा क्षुधादिजम्
vasadhvaṃ mama pārśve tu bhayaṃ tyaktvā kṣudhādijam
एवमुक्त्वा तदा देवी स्वप्नान्ते तान्महामुनीन् । जगामादर्शनं पश्चात्प्रविश्य जलम् आत्मिकम्
evamuktvā tadā devī svapnānte tānmahāmunīn / jagāmādarśanaṃ paścātpraviśya jalam ātmikam
ततः प्रभाते मुनयो मिथ ऊचुर्मुदन्विताः । तथा दृष्टा मया दृष्टा स्वप्ने देवी सुदर्शना
tataḥ prabhāte munayo mitha ūcurmudanvitāḥ / tathā dṛṣṭā mayā dṛṣṭā svapne devī sudarśanā
अभयं दत्तमस्माकं सिद्धिश्चाप्यचिरेण तु । प्रशस्तं दर्शनं तस्या नर्मदाया न संशयः
abhayaṃ dattamasmākaṃ siddhiścāpyacireṇa tu / praśastaṃ darśanaṃ tasyā narmadāyā na saṃśayaḥ
अथान्यदिवसे राजन्मत्स्यानां रूपम् उत्तमम् । पश्यन्ति सपरीवाराः स्वकीयाश्रमसन्निधौ
athānyadivase rājanmatsyānāṃ rūpam uttamam / paśyanti saparīvārāḥ svakīyāśramasannidhau
तान्दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा मत्स्यांस्तत्र महर्षयः । पूजयामासुरव्यग्रा हव्यकव्येन देवताः
tāndṛṣṭvā vismayāviṣṭā matsyāṃstatra maharṣayaḥ / pūjayāmāsuravyagrā havyakavyena devatāḥ
तान्मत्स्यसङ्घान्सम्प्राप्य महादेव्याः प्रसादतः । सपुत्रदारभृत्यास्ते वर्तयन्ति पृथक्पृथक्
tānmatsyasaṅghānsamprāpya mahādevyāḥ prasādataḥ / saputradārabhṛtyāste vartayanti pṛthakpṛthak
दिने दिने तथाप्येवमाश्रमेषु द्विजातयः । मत्स्यानां सञ्चयं दृष्ट्वा विस्मिताश्चाभवंस्तदा
dine dine tathāpyevamāśrameṣu dvijātayaḥ / matsyānāṃ sañcayaṃ dṛṣṭvā vismitāścābhavaṃstadā
मृतांस्तांस्तु सुपुष्टाङ्गान् पाठीनांश्च विशेषतः । द्वारे द्वारे चाश्रमाणां तापसानां युधिष्ठिर
mṛtāṃstāṃstu supuṣṭāṅgān pāṭhīnāṃśca viśeṣataḥ / dvāre dvāre cāśramāṇāṃ tāpasānāṃ yudhiṣṭhira
हृष्टपुष्टास्तदा सर्वे नर्मदातीरवासिनः । ऋषयस्ते भयं सर्वे तत्यजुः क्षुत्तृषोद्भवम्
hṛṣṭapuṣṭāstadā sarve narmadātīravāsinaḥ / ṛṣayaste bhayaṃ sarve tatyajuḥ kṣuttṛṣodbhavam
ते जपन्तस्तपन्तश्च तिष्ठन्ति भरतर्षभ । अर्चयन्ति पित्ःन्देवान्नर्मदातटमाश्रिताः
te japantastapantaśca tiṣṭhanti bharatarṣabha / arcayanti pitḥndevānnarmadātaṭamāśritāḥ
तैर्जपद्भिस्तपद्भिश्च सततं द्विजसत्तमैः । भ्राजते सा सरिच्छ्रेष्ठा ताराभिर् द्यौर् ग्रहैरिव
tairjapadbhistapadbhiśca satataṃ dvijasattamaiḥ / bhrājate sā saricchreṣṭhā tārābhir dyaur grahairiva
तत्र तैर्बहुलैः शुभ्रैर् ब्राह्मणैर् वेदपरागैः । नर्मदा धर्मदा पूर्वं संविभक्ता यथाक्रमम्
tatra tairbahulaiḥ śubhrair brāhmaṇair vedaparāgaiḥ / narmadā dharmadā pūrvaṃ saṃvibhaktā yathākramam
ऋषिभिर् दशकोटिभिर् नर्मदातीरवासिभिः । विभक्तेयं विभक्ताङ्गी नर्मदा शर्मदा नृणाम्
ṛṣibhir daśakoṭibhir narmadātīravāsibhiḥ / vibhakteyaṃ vibhaktāṅgī narmadā śarmadā nṛṇām
यज्ञोपवीतैश्च शुभैर् अक्षसूत्रैश्च भारत । कूलद्वये महापुण्या नर्मदोदधिगामिनी
yajñopavītaiśca śubhair akṣasūtraiśca bhārata / kūladvaye mahāpuṇyā narmadodadhigāminī
पृथगायतनैः शुभ्रैर्लिङ्गैर्वालुकमृन्मयैः । भ्राजते या सरिच्छ्रेष्ठा नक्षत्रैरिव शर्वरी
pṛthagāyatanaiḥ śubhrairliṅgairvālukamṛnmayaiḥ / bhrājate yā saricchreṣṭhā nakṣatrairiva śarvarī
एवं त ऋषयः सर्वे तर्पयन्तः सुरान्पित्ःन् । न्यवसन्नर्मदातीरे यावदाभूतसम्प्लवम्
evaṃ ta ṛṣayaḥ sarve tarpayantaḥ surānpitḥn / nyavasannarmadātīre yāvadābhūtasamplavam
किंचिद्गते ततस्तस्मिन्घोरे वर्षशताधिके । अर्धरात्रे तदा कन्या जलादुत्तीर्य भारत
kiṃcidgate tatastasminghore varṣaśatādhike / ardharātre tadā kanyā jalāduttīrya bhārata
विद्युत्पुंजसमाभासा व्यालयज्ञोपवीतिनी । त्रिशूलाग्रकरा सौम्या तानुवाच ऋषींस्तदा
vidyutpuṃjasamābhāsā vyālayajñopavītinī / triśūlāgrakarā saumyā tānuvāca ṛṣīṃstadā
आगच्छध्वं मुनिगणा विशध्वं मामयोनिजाम् । समेताः पुत्रदारैश्च ततः सिद्धिमवाप्स्यथ
āgacchadhvaṃ munigaṇā viśadhvaṃ māmayonijām / sametāḥ putradāraiśca tataḥ siddhimavāpsyatha
यस्य यस्य हि या वाञ्छा तस्य तां तां ददाम्यहम् । विष्णुं ब्रह्माणमीशानमन्यं वा सुरमुत्तमम्
yasya yasya hi yā vāñchā tasya tāṃ tāṃ dadāmyaham / viṣṇuṃ brahmāṇamīśānamanyaṃ vā suramuttamam
तत्र सर्वान्नयिष्यामि प्रसन्ना वरदा ह्यहम् । प्राणायामपरा भूत्वा मां विशध्वं समाहिताः
tatra sarvānnayiṣyāmi prasannā varadā hyaham / prāṇāyāmaparā bhūtvā māṃ viśadhvaṃ samāhitāḥ
सह पुत्रैश्च दारैश्च त्यक्त्वाश्रमपदानि च । कालक्षेपो न कर्तव्यः प्रलयो ऽयमुपस्थितः
saha putraiśca dāraiśca tyaktvāśramapadāni ca / kālakṣepo na kartavyaḥ pralayo 'yamupasthitaḥ
संहारः सर्वभूतानां कल्पदाहः सुदारुणः । एकाहम् अभवं पूर्वं महाघोरे जनक्षये
saṃhāraḥ sarvabhūtānāṃ kalpadāhaḥ sudāruṇaḥ / ekāham abhavaṃ pūrvaṃ mahāghore janakṣaye
शेषा नद्यः समुद्राश्च सर्व एव क्षयंगताः । वरदानान् महेशस्य तेनाहं न क्षयं गता
śeṣā nadyaḥ samudrāśca sarva eva kṣayaṃgatāḥ / varadānān maheśasya tenāhaṃ na kṣayaṃ gatā
अमृतः शाश्वतो देवः स्थाणुरीशः सनातनः । स पूजितः प्रार्थितो वा किं न दद्याद् द्विजोत्तमाः
amṛtaḥ śāśvato devaḥ sthāṇurīśaḥ sanātanaḥ / sa pūjitaḥ prārthito vā kiṃ na dadyād dvijottamāḥ
एवमुक्त्वा ऋषीव्रेवा प्रविवेश जलं ततः । करात्तशूला सा देवी व्यालयज्ञोपवीतिनी
evamuktvā ṛṣīvrevā praviveśa jalaṃ tataḥ / karāttaśūlā sā devī vyālayajñopavītinī
ततस्ते तद्वचः श्रुत्वा विस्मयापन्नमानसाः । अभिवन्द्य च मां सर्वे क्षामयन्तः पुनः पुनः
tataste tadvacaḥ śrutvā vismayāpannamānasāḥ / abhivandya ca māṃ sarve kṣāmayantaḥ punaḥ punaḥ
क्षम्यतां नो यदुक्तं हि वसतां तव संश्रये । गृहांस्त्यक्त्वा महाभागाः सशिष्याः सहबान्धवाः
kṣamyatāṃ no yaduktaṃ hi vasatāṃ tava saṃśraye / gṛhāṃstyaktvā mahābhāgāḥ saśiṣyāḥ sahabāndhavāḥ
जप्त्वा चैकाक्षरं ब्रह्म हृदि ध्यात्वा महेश्वरम् । स्नात्वा च मन्त्रपूताभिरथ चाद्भिर् जितव्रताः
japtvā caikākṣaraṃ brahma hṛdi dhyātvā maheśvaram / snātvā ca mantrapūtābhiratha cādbhir jitavratāḥ
विविशुर्नर्मदातोयं सपक्षा इव पर्वताः । द्योतयन्तो दिशः सर्वाः कुशहस्ताः सहाग्रयः
viviśurnarmadātoyaṃ sapakṣā iva parvatāḥ / dyotayanto diśaḥ sarvāḥ kuśahastāḥ sahāgrayaḥ
गतेषु तेषु राजेन्द्र अहमेकः स्थितस्तदा । अमरेशं समासाद्य पूजयन्नर्मदां नदीम्
gateṣu teṣu rājendra ahamekaḥ sthitastadā / amareśaṃ samāsādya pūjayannarmadāṃ nadīm
अनुभूताः सप्तकल्पा मायूराद्या मया नृप । प्रसादाद् वेधसः सर्वे रेवया सह भारत
anubhūtāḥ saptakalpā māyūrādyā mayā nṛpa / prasādād vedhasaḥ sarve revayā saha bhārata
जन्मतोऽद्य दिनं यावन्न जाने ऽस्याः पुरास्थितिम्
janmato'dya dinaṃ yāvanna jāne 'syāḥ purāsthitim
इयं हि शांकरी शक्तिः कला शम्भोरिलाह्वया । नर्मदा दुरितध्वंसकारिणी भवतारिणी
iyaṃ hi śāṃkarī śaktiḥ kalā śambhorilāhvayā / narmadā duritadhvaṃsakāriṇī bhavatāriṇī
यदाहमपि नाभूवं पुराकल्पेषु पाण्डव । चतुर्दशसु कल्पेषु तेष्वियं सुखसंस्थिता
yadāhamapi nābhūvaṃ purākalpeṣu pāṇḍava / caturdaśasu kalpeṣu teṣviyaṃ sukhasaṃsthitā
चतुर्दश पुरा कल्पा न मृता येषु नर्मदा । तानहं सम्प्रवक्ष्यामि देवी प्राह यथा मम
caturdaśa purā kalpā na mṛtā yeṣu narmadā / tānahaṃ sampravakṣyāmi devī prāha yathā mama
कापिलं प्रथमं विद्धि प्राजापत्यं द्वितीयकम् । ब्राह्मं सौम्यं च सावित्रं बार्हस्पत्यं प्रभासकम्
kāpilaṃ prathamaṃ viddhi prājāpatyaṃ dvitīyakam / brāhmaṃ saumyaṃ ca sāvitraṃ bārhaspatyaṃ prabhāsakam
माहेन्द्रम् अग्निकल्पं च जयन्तं मारुतं तथा । वैष्णवं बहुरूपं च ज्यौतिषं च चतुर्दशम्
māhendram agnikalpaṃ ca jayantaṃ mārutaṃ tathā / vaiṣṇavaṃ bahurūpaṃ ca jyautiṣaṃ ca caturdaśam
एते कल्पा मया ख्याता न मृता येषु नर्मदा । मायूरं पञ्चदशमं कौर्मं चैवात्र षोडशम्
ete kalpā mayā khyātā na mṛtā yeṣu narmadā / māyūraṃ pañcadaśamaṃ kaurmaṃ caivātra ṣoḍaśam
बकं मात्स्यं च पाद्मं च वटकल्पं च भारत । एकविंशतिमं चैतं वाराहं सांप्रतीनकम्
bakaṃ mātsyaṃ ca pādmaṃ ca vaṭakalpaṃ ca bhārata / ekaviṃśatimaṃ caitaṃ vārāhaṃ sāṃpratīnakam
इमे सप्त मया साकं रेवया परिशीलिताः । एकविंशतिकल्पास्तु नर्मदायाः शिवाङ्गतः
ime sapta mayā sākaṃ revayā pariśīlitāḥ / ekaviṃśatikalpāstu narmadāyāḥ śivāṅgataḥ
संजाताया नृपश्रेष्ठ मया दृष्टा ह्यनेकशः । कथिता नृपतिश्रेष्ठ भूयः किं कथयामि ते
saṃjātāyā nṛpaśreṣṭha mayā dṛṣṭā hyanekaśaḥ / kathitā nṛpatiśreṣṭha bhūyaḥ kiṃ kathayāmi te