॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे कुसुमेश्वरतीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम पञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः ॥ RKV अध्याय 151 श्रीमार्कण्डेय उवाच: उत्तरे नर्मदाकूले तीर्थं परमशोभनम् । जयवाराहमाहात्म्यं सर्वपापप्रणाशनम्
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe kusumeśvaratīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma pañcāśadadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ || RKV adhyāya 151 śrīmārkaṇḍeya uvāca: uttare narmadākūle tīrthaṃ paramaśobhanam / jayavārāhamāhātmyaṃ sarvapāpapraṇāśanam
उद्धृता जगती येन सर्वदेवनमस्कृता । लोकानुग्रहबुद्ध्या च संस्थितो नर्मदातटे
uddhṛtā jagatī yena sarvadevanamaskṛtā / lokānugrahabuddhyā ca saṃsthito narmadātaṭe
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा वीक्षते मधुसूदनम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो दशजन्मानुकीर्तनात्
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā vīkṣate madhusūdanam / mucyate sarvapāpebhyo daśajanmānukīrtanāt
मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नरसिंहो ऽथ वामनः । रामो रामश्च कृष्णश्च बुद्धः कल्किश्च ते दश
matsyaḥ kūrmo varāhaśca narasiṃho 'tha vāmanaḥ / rāmo rāmaśca kṛṣṇaśca buddhaḥ kalkiśca te daśa
युधिष्ठिर उवाच: मत्स्येन किं कृतं तात कूर्मेण मुनिसत्तम । वराहेण च किं कर्म नरसिंहेन किं कृतम्
yudhiṣṭhira uvāca: matsyena kiṃ kṛtaṃ tāta kūrmeṇa munisattama / varāheṇa ca kiṃ karma narasiṃhena kiṃ kṛtam
वामनेन च रामेण राघवेण च किं कृतम् । बुद्धरूपेण किं वापि कल्किना किं कृतं वद
vāmanena ca rāmeṇa rāghaveṇa ca kiṃ kṛtam / buddharūpeṇa kiṃ vāpi kalkinā kiṃ kṛtaṃ vada
एवमुक्तस्तु विप्रेन्द्रो धर्मपुत्रेण धीमता । उवाच मधुरां वाणीं तदा धर्मसुतं प्रति
evamuktastu viprendro dharmaputreṇa dhīmatā / uvāca madhurāṃ vāṇīṃ tadā dharmasutaṃ prati
श्रीमार्कण्डेय उवाच: मीनो भूत्वा पुरा कल्पे प्रीत्यर्थं ब्रह्मणो विभुः । समर्पयत्समुद्धृत्य वन्दान्मग्नान्महार्णवे
śrīmārkaṇḍeya uvāca: mīno bhūtvā purā kalpe prītyarthaṃ brahmaṇo vibhuḥ / samarpayatsamuddhṛtya vandānmagnānmahārṇave
अमृतोत्पादने राजन्कूर्मो भूत्वा जगद्गुरुः । मन्दरं धारयामास तथा देवीं वसुंधराम्
amṛtotpādane rājankūrmo bhūtvā jagadguruḥ / mandaraṃ dhārayāmāsa tathā devīṃ vasuṃdharām
उज्जहार धरां मग्नां पातालतलवासिनीम् । वाराहं रूपमास्थाय देवदेवो जनार्दनः
ujjahāra dharāṃ magnāṃ pātālatalavāsinīm / vārāhaṃ rūpamāsthāya devadevo janārdanaḥ
नरस्यार्द्धतनुं कृत्वा सिंहस्यार्द्धतनुं तथा । हिरण्यकशिपोर्वक्षो विददार नखाङ्कुशैः
narasyārddhatanuṃ kṛtvā siṃhasyārddhatanuṃ tathā / hiraṇyakaśiporvakṣo vidadāra nakhāṅkuśaiḥ
जटी वामनरूपेण स्तूयमानो द्विजोत्तमैः । तद्दिव्यं रूपमास्थाय क्रमित्वा मेदिनीं क्रमैः
jaṭī vāmanarūpeṇa stūyamāno dvijottamaiḥ / taddivyaṃ rūpamāsthāya kramitvā medinīṃ kramaiḥ
कृतवांश्च बलिं पश्चात् पातालतलवासिनम् । स्थापयित्वा सुरान् सर्वान् गतो विष्णुः स्वकं पुरम्
kṛtavāṃśca baliṃ paścāt pātālatalavāsinam / sthāpayitvā surān sarvān gato viṣṇuḥ svakaṃ puram
जमदग्निसुतो रामो भूत्वा शस्त्रभृतां वरः । क्षत्रियान् पृथिवीपालान् अवधीद्धैहयादिकान्
jamadagnisuto rāmo bhūtvā śastrabhṛtāṃ varaḥ / kṣatriyān pṛthivīpālān avadhīddhaihayādikān
कश्यपाय महीं दत्त्वा सपर्वतवनाकराम् । तपस्तपति देवेशो महेन्द्रे ऽद्यापि भारत
kaśyapāya mahīṃ dattvā saparvatavanākarām / tapastapati deveśo mahendre 'dyāpi bhārata
ततो दाशरथी रामो रावणं देवकण्टकम् । सगणं समरे हत्वा राज्यं दत्त्वा विभीषणे
tato dāśarathī rāmo rāvaṇaṃ devakaṇṭakam / sagaṇaṃ samare hatvā rājyaṃ dattvā vibhīṣaṇe
पालयित्वा नयाद्भूमिं मखैः संतर्प्य देवताः । स्वर्गं गतो महातेजा रामो राजीवलोचनः
pālayitvā nayādbhūmiṃ makhaiḥ saṃtarpya devatāḥ / svargaṃ gato mahātejā rāmo rājīvalocanaḥ
वसुदेवगृहे भूयः संकर्षणसहायवान् । अवतीर्णो जगन्नाथो वासुदेवो युधिष्ठिर
vasudevagṛhe bhūyaḥ saṃkarṣaṇasahāyavān / avatīrṇo jagannātho vāsudevo yudhiṣṭhira
सो ऽवधीत्तव सामर्थ्याद्वधार्थं दुष्टभूभृताम् । चाणूरकंसकेशीनां जरासंधस्य भारत
so 'vadhīttava sāmarthyādvadhārthaṃ duṣṭabhūbhṛtām / cāṇūrakaṃsakeśīnāṃ jarāsaṃdhasya bhārata
तेन त्वं सुसहायेन हत्वा शत्रून्नरेश्वर । भोक्ष्यसे पृथिवीं सर्वां भ्रातृभिः सह संभृताम्
tena tvaṃ susahāyena hatvā śatrūnnareśvara / bhokṣyase pṛthivīṃ sarvāṃ bhrātṛbhiḥ saha saṃbhṛtām
तथा बुद्धत्वमपरं नवमं प्राप्स्यते ऽच्युतः । शान्तिमान्देवदेवेशो मधुहन्ता मधुप्रियः
tathā buddhatvamaparaṃ navamaṃ prāpsyate 'cyutaḥ / śāntimāndevadeveśo madhuhantā madhupriyaḥ
तेन बुद्धस्वरूपेण देवेन परमेष्ठिना । भविष्यति जगत्सर्वं मोहितं सचराचरम्
tena buddhasvarūpeṇa devena parameṣṭhinā / bhaviṣyati jagatsarvaṃ mohitaṃ sacarācaram
न श्रोष्यन्ति पितुः पुत्रास्तदाप्रभृति भारत । न गुरोर्बान्धवाः शिष्या भविष्यत्यधरोत्तरम्
na śroṣyanti pituḥ putrāstadāprabhṛti bhārata / na gurorbāndhavāḥ śiṣyā bhaviṣyatyadharottaram
जितो धर्मो ह्यधर्मेण चासत्येन ऋतं जितम् । जिताश्चौरैश्च राजानः स्त्रीभिश्च पुरुषा जिताः
jito dharmo hyadharmeṇa cāsatyena ṛtaṃ jitam / jitāścauraiśca rājānaḥ strībhiśca puruṣā jitāḥ
सीदन्ति चाग्निहोत्राणि गुरौ पूजा प्रणश्यति । सीदन्ति मानवा धर्माः कलौ प्राप्ते युधिष्ठिर
sīdanti cāgnihotrāṇi gurau pūjā praṇaśyati / sīdanti mānavā dharmāḥ kalau prāpte yudhiṣṭhira
द्वादशे दशमे वर्षे नारी गर्भवती भवेत् । कन्यास्तत्र प्रसूयन्ते ब्राह्मणो हरिपिङ्गलः
dvādaśe daśame varṣe nārī garbhavatī bhavet / kanyāstatra prasūyante brāhmaṇo haripiṅgalaḥ
भविष्यति ततः कल्किर्दशमे जन्मनि प्रभुः
bhaviṣyati tataḥ kalkirdaśame janmani prabhuḥ
एतत् ते कथितं राजन्देवस्य परमेष्ठिनः । कारणं दश जन्मनां सर्वपापक्षयंकरम्
etat te kathitaṃ rājandevasya parameṣṭhinaḥ / kāraṇaṃ daśa janmanāṃ sarvapāpakṣayaṃkaram