॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे हुङ्कारस्वामितीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम सप्तपञ्चाशदधिकशततमो ऽध्यायः ॥ RKV अध्याय 158 श्रीमार्कण्डेय उवाच: ततो गच्छेत्परं तीर्थं सङ्गमेश्वरमुत्तमम् । नर्मदादक्षिणे कूले सर्वपापभयापहम्
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe huṅkārasvāmitīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma saptapañcāśadadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ || RKV adhyāya 158 śrīmārkaṇḍeya uvāca: tato gacchetparaṃ tīrthaṃ saṅgameśvaramuttamam / narmadādakṣiṇe kūle sarvapāpabhayāpaham
धनदस्तत्र विश्रान्तो मुहूर्तं नृपसत्तम । पितृलोकात्समायातः कैलासं धरणीधरम्
dhanadastatra viśrānto muhūrtaṃ nṛpasattama / pitṛlokātsamāyātaḥ kailāsaṃ dharaṇīdharam
प्रत्ययार्थं नृपश्रेष्ठ ह्यद्यापि धरणीतले । कृष्णवर्णा हि पाषाणा दृश्यन्ते स्फटिकोज्ज्वलाः
pratyayārthaṃ nṛpaśreṣṭha hyadyāpi dharaṇītale / kṛṣṇavarṇā hi pāṣāṇā dṛśyante sphaṭikojjvalāḥ
विन्ध्यनिर्झरनिष्क्रान्ता पुण्यतोया सरिद्वरा । प्रविष्टा नर्मदातोये सर्वपापप्रणाशने
vindhyanirjharaniṣkrāntā puṇyatoyā saridvarā / praviṣṭā narmadātoye sarvapāpapraṇāśane
सङ्गमे तत्र यः स्नात्वा पूजयेत् सङ्गमेश्वरम् । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्य् असंशयम्
saṅgame tatra yaḥ snātvā pūjayet saṅgameśvaram / aśvamedhasya yajñasya phalaṃ prāpnoty asaṃśayam
घण्टापताकावितनं यो ददेत्सङ्गमेश्वरे । हंसयुक्तविमानस्थो दिव्यस्त्रीशतसंवृतः
ghaṇṭāpatākāvitanaṃ yo dadetsaṅgameśvare / haṃsayuktavimānastho divyastrīśatasaṃvṛtaḥ
स रुद्रपदमाप्नोति रुद्रस्यानुचरो भवेत् । दधि भक्ते न देवस्य यः कुर्याल्लिङ्गपूरणम्
sa rudrapadamāpnoti rudrasyānucaro bhavet / dadhi bhakte na devasya yaḥ kuryālliṅgapūraṇam
सिक्थसंख्यं शिवे लोके स वसेत् कालम् ईप्सितम् । श्रीफलैः पूरयेल्लिङ्गं निःस्वो भूत्वा भवस्य तु
sikthasaṃkhyaṃ śive loke sa vaset kālam īpsitam / śrīphalaiḥ pūrayelliṅgaṃ niḥsvo bhūtvā bhavasya tu
सो ऽपि तत्फलमाप्नोति गतः स्वर्गे नरेश्वर । अक्षया सन्ततिस्तस्य जायते सप्तजन्मसु
so 'pi tatphalamāpnoti gataḥ svarge nareśvara / akṣayā santatistasya jāyate saptajanmasu
स्नपनं देवदेवस्य दध्ना मधुघृतेन वा । यः करोति विधानेन तस्य पुण्यफलं शृणु
snapanaṃ devadevasya dadhnā madhughṛtena vā / yaḥ karoti vidhānena tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
धृतक्षीरवहा नद्यो यत्र वृक्षा मधुस्रवाः । तत्र ते मानवा यान्ति सुप्रसन्ने महेश्वरे
dhṛtakṣīravahā nadyo yatra vṛkṣā madhusravāḥ / tatra te mānavā yānti suprasanne maheśvare
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यस्तु दद्यान्महेश्वरे । तत्सर्वं सप्तजन्मानि ह्यक्षयं फलम् अश्नुते
patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yastu dadyānmaheśvare / tatsarvaṃ saptajanmāni hyakṣayaṃ phalam aśnute
सर्वेषामेव पात्राणां महापात्रं महेश्वरः । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन पूजनीयो महेश्वरः
sarveṣāmeva pātrāṇāṃ mahāpātraṃ maheśvaraḥ / tasmāt sarvaprayatnena pūjanīyo maheśvaraḥ
ब्रह्मचर्यस्थितो नित्यं यस्तु पूजयते शिवम् । इह जीवन्स देवेशो मृतो गच्छेद् अनामयम्
brahmacaryasthito nityaṃ yastu pūjayate śivam / iha jīvansa deveśo mṛto gacched anāmayam
शिवे तु पूजिते पार्थ यत्फलं प्राप्यते बुधैः । योगीन्द्रे चैव तत्पार्थ पूजिते लभते फलम्
śive tu pūjite pārtha yatphalaṃ prāpyate budhaiḥ / yogīndre caiva tatpārtha pūjite labhate phalam
ते धन्यास्ते महात्मानस् तेषां जन्म सुजीवितम् । येषां गृहेषु भुञ्जन्ति शिवभक्तिरता नराः
te dhanyāste mahātmānas teṣāṃ janma sujīvitam / yeṣāṃ gṛheṣu bhuñjanti śivabhaktiratā narāḥ
संनिरुध्येन्द्रियग्रामं यत्रयत्र वसेन्मुनिः । तत्र तत्र कुरुक्षेत्रं नैमिषं पुष्कराणि च
saṃnirudhyendriyagrāmaṃ yatrayatra vasenmuniḥ / tatra tatra kurukṣetraṃ naimiṣaṃ puṣkarāṇi ca
यत्फलं वेदविदुषि भोजिते शतसंख्यया । तत्फलं जायते पार्थ ह्येकेन शिवयोगिना
yatphalaṃ vedaviduṣi bhojite śatasaṃkhyayā / tatphalaṃ jāyate pārtha hyekena śivayoginā
यत्र भुञ्जति भस्माङ्गी मूर्खो वा यदि पण्डितः । तत्र भुञ्जति देवेशः सपत्नीको वृषध्वजः
yatra bhuñjati bhasmāṅgī mūrkho vā yadi paṇḍitaḥ / tatra bhuñjati deveśaḥ sapatnīko vṛṣadhvajaḥ
विप्राणां वेदविदुषां कोटिं संभोज्य यत्फलम् । भिक्षामात्रप्रदानेन तत्फलं शिवयोगिनाम्
viprāṇāṃ vedaviduṣāṃ koṭiṃ saṃbhojya yatphalam / bhikṣāmātrapradānena tatphalaṃ śivayoginām
सङ्गमेश्वरमासाद्य प्राणत्यागं करोति यः । न तस्य पुनरावृत्तिः शिवलोकात् कदाचन
saṅgameśvaramāsādya prāṇatyāgaṃ karoti yaḥ / na tasya punarāvṛttiḥ śivalokāt kadācana