॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे शाण्डिलीऋषिसंवादवर्णनं नामैकसप्तत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ RKV अध्याय 172 श्रीमार्कण्डेय उवाच: अथ ते ऋषयः सर्वे देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः । माण्डव्यस्याश्रमे पुण्ये समीयुर्नर्मदातटे
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śāṇḍilīṛṣisaṃvādavarṇanaṃ nāmaikasaptatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ || RKV adhyāya 172 śrīmārkaṇḍeya uvāca: atha te ṛṣayaḥ sarve devāścendrapurogamāḥ / māṇḍavyasyāśrame puṇye samīyurnarmadātaṭe
शङ्खदुन्दुभिनादेन दीपिकाज्वलनेन च । अप्सरोगीतनादेन नृत्यन्त्यो वारयोषितः
śaṅkhadundubhinādena dīpikājvalanena ca / apsarogītanādena nṛtyantyo vārayoṣitaḥ
कथानकैः स्तुवत्यन्ये तस्य शूलाग्रधारिणः । अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातकानां तपस्विनाम्
kathānakaiḥ stuvatyanye tasya śūlāgradhāriṇaḥ / aṣṭāśītisahasrāṇi snātakānāṃ tapasvinām
समाजे त्रिदशैः सार्द्धं तत्र ते च दिदृक्षया । ब्रह्मविष्णुमहेशानास्तत्र हर्षात्समागताः
samāje tridaśaiḥ sārddhaṃ tatra te ca didṛkṣayā / brahmaviṣṇumaheśānāstatra harṣātsamāgatāḥ
मातरो मल्लिकाद्याश्च क्षेत्रपाला विनायकाः । दिक्पाला लोकपालाश्च गङ्गाद्याश्च सरिद्वराः
mātaro mallikādyāśca kṣetrapālā vināyakāḥ / dikpālā lokapālāśca gaṅgādyāśca saridvarāḥ
ऋषिदेवसमाजे तु नित्यं हर्षप्रमोदने । तत्र राजा समायातः पौरजानपदैः सह
ṛṣidevasamāje tu nityaṃ harṣapramodane / tatra rājā samāyātaḥ paurajānapadaiḥ saha
दृष्ट्वा कौतूहलं तत्र व्याकुलीकृतमानसम् । वित्रस्तमनसो भूत्वा भयात्सर्वे समास्थिताः
dṛṣṭvā kautūhalaṃ tatra vyākulīkṛtamānasam / vitrastamanaso bhūtvā bhayātsarve samāsthitāḥ
तस्मिन्समागमे दिव्ये ब्रह्मविष्ण्वीशमब्रुवन् । भो माण्डव्य महासत्त्व वरदास्ते ऽमरैः सह
tasminsamāgame divye brahmaviṣṇvīśamabruvan / bho māṇḍavya mahāsattva varadāste 'maraiḥ saha
अनेककष्टतपसा तव सिद्धिर्भविष्यति । प्रार्थयस्व यथाकामं यस्ते मनसि रोचते
anekakaṣṭatapasā tava siddhirbhaviṣyati / prārthayasva yathākāmaṃ yaste manasi rocate
अनादित्यमयं लोकं निर्वषट्कारमाकुलम् । नष्टधर्मं विजानीहि प्रकृतिस्थं कुरुष्व च । अनुग्रहं तु शाण्डिल्याः प्रार्थयाम द्विजोत्तम
anādityamayaṃ lokaṃ nirvaṣaṭkāramākulam / naṣṭadharmaṃ vijānīhi prakṛtisthaṃ kuruṣva ca / anugrahaṃ tu śāṇḍilyāḥ prārthayāma dvijottama
एष ते कष्टदो राजा समायातस्तवाग्रतः । संभूषयस्व विप्रर्षे जनं देवासुरं गणम्
eṣa te kaṣṭado rājā samāyātastavāgrataḥ / saṃbhūṣayasva viprarṣe janaṃ devāsuraṃ gaṇam
माण्डव्य उवाच: यदि प्रसन्ना मे देवाः समायाताः सुरैः सह । त्रिकालमत्र तीर्थे च स्थातव्यम् ऋषिभिः सह
māṇḍavya uvāca: yadi prasannā me devāḥ samāyātāḥ suraiḥ saha / trikālamatra tīrthe ca sthātavyam ṛṣibhiḥ saha
भवतां तु प्रसादेन रुजा मे शाम्यतां सदा । एवमस्त्विति देवेशा यावज्जल्पन्ति पाण्डव
bhavatāṃ tu prasādena rujā me śāmyatāṃ sadā / evamastviti deveśā yāvajjalpanti pāṇḍava
तावद्रक्षो गृहीत्वा ऽग्रे कन्यां कामप्रमोदिनीम् । उवाच भगवञ्छापं पुरा दत्त्वोर्वशी मम
tāvadrakṣo gṛhītvā 'gre kanyāṃ kāmapramodinīm / uvāca bhagavañchāpaṃ purā dattvorvaśī mama
यदा कन्यां हरे रक्षःशापान्तस्ते भविष्यति । तेन मे गर्हितं कर्म शापेनाकृतबुद्धिना
yadā kanyāṃ hare rakṣaḥśāpāntaste bhaviṣyati / tena me garhitaṃ karma śāpenākṛtabuddhinā
क्षन्तव्यम् इति चोक्त्वा च गतश्चादर्शनं पुनः । गते चैव तु सा कन्या दृष्ट्वा पद्मदलेक्षणा
kṣantavyam iti coktvā ca gataścādarśanaṃ punaḥ / gate caiva tu sā kanyā dṛṣṭvā padmadalekṣaṇā
मन्त्रयित्वा सुरैः सर्वैर् दत्ता माण्डव्यधीमते । तां वज्रशूलिकां प्लाव्य पवित्रैर् नर्मदोदकैः
mantrayitvā suraiḥ sarvair dattā māṇḍavyadhīmate / tāṃ vajraśūlikāṃ plāvya pavitrair narmadodakaiḥ
माण्डव्यम् ऋषिमुत्तार्य जयशब्दादिमङ्गलैः । विवाहयित्वा तां कन्यां माण्डव्यर्षिपुंगवः
māṇḍavyam ṛṣimuttārya jayaśabdādimaṅgalaiḥ / vivāhayitvā tāṃ kanyāṃ māṇḍavyarṣipuṃgavaḥ
अभिवाद्य च तान् सर्वान् दानसन्मानगौरवैः । अथ राजा समीपस्थो रत्नैश्च विविधैरपि
abhivādya ca tān sarvān dānasanmānagauravaiḥ / atha rājā samīpastho ratnaiśca vividhairapi
धिग्वादैर्निन्दितः सर्वैस्तैर्जनैर्भूषितः पुनः । राज्ञा च ब्राह्मणाः सर्वे भूषणाच्छादनाशनैः
dhigvādairninditaḥ sarvaistairjanairbhūṣitaḥ punaḥ / rājñā ca brāhmaṇāḥ sarve bhūṣaṇācchādanāśanaiḥ
सुवर्णकोटिदानेन तुष्टान्कृत्वा क्षमापिताः । वृत्ते विवाह आहूय शाण्डिलीं तामथाब्रवीत्
suvarṇakoṭidānena tuṣṭānkṛtvā kṣamāpitāḥ / vṛtte vivāha āhūya śāṇḍilīṃ tāmathābravīt
मानयस्व इमान् विप्रान् मोचयस्व दिवाकरम् । अपहृत्य तमो येन कृपा सद्यः प्रवर्तते
mānayasva imān viprān mocayasva divākaram / apahṛtya tamo yena kṛpā sadyaḥ pravartate
ऋषीणां वचनं श्रुत्वा शाण्डिली दुःखिताब्रवीत् । उदिते ऽर्के तु मे भर्ता मृत्युं यास्यति भो द्विजाः
ṛṣīṇāṃ vacanaṃ śrutvā śāṇḍilī duḥkhitābravīt / udite 'rke tu me bhartā mṛtyuṃ yāsyati bho dvijāḥ
तं कथं मोचयामीह ह्यात्मनो ऽनिष्टसिद्धये । क्रियाप्रवर्तनाच् चाद्य किं कार्यं मे महर्षयः
taṃ kathaṃ mocayāmīha hyātmano 'niṣṭasiddhaye / kriyāpravartanāc cādya kiṃ kāryaṃ me maharṣayaḥ
निःपुंसी स्त्री ह्यनाथाहं भवामि भवतो मतम् । तिष्ठ त्वमन्धकारे तु नेच्छामि रविणोदयम्
niḥpuṃsī strī hyanāthāhaṃ bhavāmi bhavato matam / tiṣṭha tvamandhakāre tu necchāmi raviṇodayam
तेन वाक्येन ते सर्वे देवासुरमहर्षयः । शिरःसंचालनाः सर्वे साधु साध्विति चाब्रुवन्
tena vākyena te sarve devāsuramaharṣayaḥ / śiraḥsaṃcālanāḥ sarve sādhu sādhviti cābruvan
पतिव्रते महाभागे शृणु वाक्यं तपोधने । मन्यसे यदि नः सर्वान्कुरुष्व वचनं च यत्
pativrate mahābhāge śṛṇu vākyaṃ tapodhane / manyase yadi naḥ sarvānkuruṣva vacanaṃ ca yat
शाण्डिल्युवाच: येन मे न मरेद्भर्ता येन सत्यं मुनेर् वचः । तत्कुरुध्वं विचार्याशु येन संवर्धते सुखम्
śāṇḍilyuvāca: yena me na maredbhartā yena satyaṃ muner vacaḥ / tatkurudhvaṃ vicāryāśu yena saṃvardhate sukham
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा स्वप्नावस्थाकृतो हृषिः । अन्तर्हितो मुहूर्तं च शाण्डिल्याश्च प्रपश्य ताम्
tasyāstadvacanaṃ śrutvā svapnāvasthākṛto hṛṣiḥ / antarhito muhūrtaṃ ca śāṇḍilyāśca prapaśya tām
पुनरादाय ते सर्वे कृत्वा निर्व्रणसत्तनुम् स्नापितो नर्मदातोये शाण्डिल्यायै समर्पितः
punarādāya te sarve kṛtvā nirvraṇasattanum snāpito narmadātoye śāṇḍilyāyai samarpitaḥ
ततः सा हृष्टमनसा पतिं दृष्ट्वा तु तैजसम् । प्रणम्य तान् ऋषीन् देवान् विमलार्कं जगत्कृतम्
tataḥ sā hṛṣṭamanasā patiṃ dṛṣṭvā tu taijasam / praṇamya tān ṛṣīn devān vimalārkaṃ jagatkṛtam
क्रियाप्रवर्तिताः सर्वे देवगन्धर्वमानुषाः । हृष्टतुष्टा गताः सर्वे स्वमाश्रमपदं महत्
kriyāpravartitāḥ sarve devagandharvamānuṣāḥ / hṛṣṭatuṣṭā gatāḥ sarve svamāśramapadaṃ mahat
पतिव्रता स्वभर्त्रा सा मासमेवाश्रमे स्थिता । माण्डव्येनाप्यनुज्ञाता ययौ नत्वा स्वमाश्रमम्
pativratā svabhartrā sā māsamevāśrame sthitā / māṇḍavyenāpyanujñātā yayau natvā svamāśramam
गतेषु तेषु सर्वेषु स्थापयामास चाच्युतम् । माण्डव्येश्वरनामानं नारायण इति स्मृतम्
gateṣu teṣu sarveṣu sthāpayāmāsa cācyutam / māṇḍavyeśvaranāmānaṃ nārāyaṇa iti smṛtam
दिव्यं वर्षसहस्रं तु पूजयामास भारत । गतो ऽसावृषिसङ्घैश्च सहितो ऽमरपर्वतम्
divyaṃ varṣasahasraṃ tu pūjayāmāsa bhārata / gato 'sāvṛṣisaṅghaiśca sahito 'maraparvatam
तपस्तपन्तौ तौ तत्र ह्यद्यापि किल भारत । भ्रातरौ संयतात्मानौ ध्यायतः परमं पदम्
tapastapantau tau tatra hyadyāpi kila bhārata / bhrātarau saṃyatātmānau dhyāyataḥ paramaṃ padam
तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत् पितृदेवताः । पितरस्तस्य तृप्यन्ति पिण्डदानाद्दशाब्दिकम्
tatra tīrthe tu yaḥ snātvā tarpayet pitṛdevatāḥ / pitarastasya tṛpyanti piṇḍadānāddaśābdikam
देवगृहे तु पक्षादौ यः करोति विलेपनम् । गोदानशतसाहस्रे दत्ते भवति यत्फलम्
devagṛhe tu pakṣādau yaḥ karoti vilepanam / godānaśatasāhasre datte bhavati yatphalam
उपलेपनेन द्विगुणमर्चने तु चतुर्गुणम् । दीपप्रज्वलने पुण्यमष्टधा परिकीर्तितम्
upalepanena dviguṇamarcane tu caturguṇam / dīpaprajvalane puṇyamaṣṭadhā parikīrtitam
दिव्यनेत्रधरो भूत्वा त्रैलोक्ये सचराचरे । दध्ना मधुघृतैर्देवं पयसा नर्मदोदकैः
divyanetradharo bhūtvā trailokye sacarācare / dadhnā madhughṛtairdevaṃ payasā narmadodakaiḥ
स्नपनं ये प्रकुर्वन्ति पुष्पमालाविलेपनैः । ये ऽर्चयन्ति विरूपाक्षं देवं नारायणं हरिम्
snapanaṃ ye prakurvanti puṣpamālāvilepanaiḥ / ye 'rcayanti virūpākṣaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ harim
ते ऽपि दिव्यविमानेन क्रीडन्ते कल्पसंख्यया । दीपाष्टकं तु यः कुर्याद् अष्टमीं च चतुर्दशीम्
te 'pi divyavimānena krīḍante kalpasaṃkhyayā / dīpāṣṭakaṃ tu yaḥ kuryād aṣṭamīṃ ca caturdaśīm
एकादश्यां तु कृष्णस्य न पश्यन्ति यमं तु ते । फलैर्नानाविधैः शुभ्रैर् यः कुर्याल् लिङ्गपूरणम्
ekādaśyāṃ tu kṛṣṇasya na paśyanti yamaṃ tu te / phalairnānāvidhaiḥ śubhrair yaḥ kuryāl liṅgapūraṇam
ते ऽपि यान्ति विमानेन सिद्धचारणसेविताः । घण्टा चैव पताका च विमाने पुष्पमालिका
te 'pi yānti vimānena siddhacāraṇasevitāḥ / ghaṇṭā caiva patākā ca vimāne puṣpamālikā
वादित्राणि यथार्हाणि प्रान्ते च गच्छते शिवम् । देवालयं तु यः कुर्याद् वैष्णवं माण्डवेश्वरम्
vāditrāṇi yathārhāṇi prānte ca gacchate śivam / devālayaṃ tu yaḥ kuryād vaiṣṇavaṃ māṇḍaveśvaram
स्वर्गे वसति धर्मात्मा यावदाभूतसम्प्लवम् । माण्डव्यनारायणाख्ये विप्रान् भोजयते ऽग्रतः
svarge vasati dharmātmā yāvadābhūtasamplavam / māṇḍavyanārāyaṇākhye viprān bhojayate 'grataḥ
एकस्मिन् भोजिते विप्रे कोटिर् भवति भोजिता । आश्विने मासि सम्प्राप्ते शुक्लपक्षे चतुर्दशीम्
ekasmin bhojite vipre koṭir bhavati bhojitā / āśvine māsi samprāpte śuklapakṣe caturdaśīm
कृतोपवासनियमो रात्रौ जागरणेन च । दीपमालां चतुर्दिक्षु पूजां कृत्वा तु शक्तितः
kṛtopavāsaniyamo rātrau jāgaraṇena ca / dīpamālāṃ caturdikṣu pūjāṃ kṛtvā tu śaktitaḥ
नारी वा पुरुषो वापि नृत्यगीतप्रवादनैः । प्रभाते विमले सूर्ये स्नानादिकविधिं नृप
nārī vā puruṣo vāpi nṛtyagītapravādanaiḥ / prabhāte vimale sūrye snānādikavidhiṃ nṛpa
अभिनिर्वर्त्य मौनेन पश्यते देवमीदृशम् । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते
abhinirvartya maunena paśyate devamīdṛśam / sarvapāpavinirmukto rudraloke mahīyate
अथवा मार्गशीर्षे च चैत्रवैशाखयोरपि । श्रावणे वा महाराज सर्वकाले ऽथवापि च
athavā mārgaśīrṣe ca caitravaiśākhayorapi / śrāvaṇe vā mahārāja sarvakāle 'thavāpi ca
शिवरात्रिसमं पुण्यम् इत्येवं शिवभाषितम् । वाजपेयाश्वमेधाभ्यां फलं भवति नान्यथा
śivarātrisamaṃ puṇyam ityevaṃ śivabhāṣitam / vājapeyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ bhavati nānyathā
दुर्भगा दुःखिता वन्ध्या दरिद्रा च मृतप्रजा । स्नाति रुद्रघटैर्या स्त्री सर्वान्कामानवाप्नुयात्
durbhagā duḥkhitā vandhyā daridrā ca mṛtaprajā / snāti rudraghaṭairyā strī sarvānkāmānavāpnuyāt
कृमिकीटपतङ्गाश्च तस्मिंस्तीर्थे तु ये मृताः । स्वर्गं प्रयान्ति ते सर्वे दिव्यरूपधरा नृप
kṛmikīṭapataṅgāśca tasmiṃstīrthe tu ye mṛtāḥ / svargaṃ prayānti te sarve divyarūpadharā nṛpa
अनाशके जले ऽग्नौ तु ये मृता व्याधिपीडिताः । अनिवर्तिका गतिस् तेषां रुद्रलोके ह्यसंशयम्
anāśake jale 'gnau tu ye mṛtā vyādhipīḍitāḥ / anivartikā gatis teṣāṃ rudraloke hyasaṃśayam
नित्यं नमति यो राज शिवनारायणावुभौ । गोदानफलमाप्नोति तस्य तीर्थप्रभावतः
nityaṃ namati yo rāja śivanārāyaṇāvubhau / godānaphalamāpnoti tasya tīrthaprabhāvataḥ
देवालये तु राजेन्द्र यश्च कुर्यात् प्रदक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृता तेन ससागरधरा धरा
devālaye tu rājendra yaśca kuryāt pradakṣiṇām / pradakṣiṇīkṛtā tena sasāgaradharā dharā
सार्द्धं शतं च तीर्थानि मल्लिकाभवनाद् बहिः । तस्य तीर्थप्रमाणं तु विस्तरं राजसत्तम
sārddhaṃ śataṃ ca tīrthāni mallikābhavanād bahiḥ / tasya tīrthapramāṇaṃ tu vistaraṃ rājasattama
सूत्रेण वेष्टयेत् क्षेत्रमथवा शिवमन्दिरम् । अथवा शिवलिङ्गं च तस्य पुण्यफलं शृणु
sūtreṇa veṣṭayet kṣetramathavā śivamandiram / athavā śivaliṅgaṃ ca tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
जम्बूद्वीपश्च कृतस्नश्च शाल्मली कुशक्रौञ्चकौ । शाकपुष्करगोमेदैः सप्तद्वीपा वसुंधरा
jambūdvīpaśca kṛtasnaśca śālmalī kuśakrauñcakau / śākapuṣkaragomedaiḥ saptadvīpā vasuṃdharā
भूषिता तेन राजेन्द्र सशैलवनकानना । रेवायां दक्षिणे भागे शिवक्षेत्रात्समीपतः
bhūṣitā tena rājendra saśailavanakānanā / revāyāṃ dakṣiṇe bhāge śivakṣetrātsamīpataḥ
देवखातं महापुण्यं निर्मितं त्रिदशैरपि । तस्मिन् यः कुरुते स्नानं मुच्यते सर्वपातकैः
devakhātaṃ mahāpuṇyaṃ nirmitaṃ tridaśairapi / tasmin yaḥ kurute snānaṃ mucyate sarvapātakaiḥ
पूर्णिमायाममावस्यां व्यतीपाते ऽर्कसंक्रमे । श्राद्धं च संग्रहे कुर्यात्स गच्छेत् परमां गतिम्
pūrṇimāyāmamāvasyāṃ vyatīpāte 'rkasaṃkrame / śrāddhaṃ ca saṃgrahe kuryātsa gacchet paramāṃ gatim
देवखाते त्रयो देवा ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः । तिष्ठन्ति ऋषिभिः सार्द्धं पितृदेवगणैः सह
devakhāte trayo devā brahmaviṣṇumaheśvarāḥ / tiṣṭhanti ṛṣibhiḥ sārddhaṃ pitṛdevagaṇaiḥ saha
तत्र तीर्थे ऽश्विने मासि चतुर्दश्यां विशेषतः । वायुमार्गे स्थितः शक्रस्तिष्ठते दैवतैः सह
tatra tīrthe 'śvine māsi caturdaśyāṃ viśeṣataḥ / vāyumārge sthitaḥ śakrastiṣṭhate daivataiḥ saha
पृथिव्यां यानि तीर्थानि सरितः सागरास्तथा । विंशति तानि सर्वाणि देवखाते दिनद्वयम्
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni saritaḥ sāgarāstathā / viṃśati tāni sarvāṇi devakhāte dinadvayam
गयाशिरे च यत्पुण्यं प्रयागे मकरकण्टके । प्रयागे सोमतीर्थे च तत्पुण्यं माण्डवेश्वरे
gayāśire ca yatpuṇyaṃ prayāge makarakaṇṭake / prayāge somatīrthe ca tatpuṇyaṃ māṇḍaveśvare
पट्टबन्धेन यत्पुण्यं मात्रायां लकुलेश्वरे । आश्विन्यामश्विनीयोगे तत्पुण्यं माण्डवेश्वरे
paṭṭabandhena yatpuṇyaṃ mātrāyāṃ lakuleśvare / āśvinyāmaśvinīyoge tatpuṇyaṃ māṇḍaveśvare
उज्जयिन्यां महाकाले वाराणस्यां त्रिपुष्करे । संनिहत्यां रविग्रस्ते माण्डव्याख्ये सनातनम्
ujjayinyāṃ mahākāle vārāṇasyāṃ tripuṣkare / saṃnihatyāṃ ravigraste māṇḍavyākhye sanātanam
इति ज्ञात्वा महाराज सर्वतीर्थेषु चोत्तमम् । पित्ःन्देवान् समभ्यर्च्य स्नानदानादिपूजनैः
iti jñātvā mahārāja sarvatīrtheṣu cottamam / pitḥndevān samabhyarcya snānadānādipūjanaiḥ
चतुर्दश्यां निराहारः स्थितो भूत्वा शुचिव्रतः । पूजयेत् परया भक्त्या रात्रौ जागरणे शिवम्
caturdaśyāṃ nirāhāraḥ sthito bhūtvā śucivrataḥ / pūjayet parayā bhaktyā rātrau jāgaraṇe śivam
स्नानैश्च विविधैर्देवं पुष्पागरुविलेपनैः । प्रभाते पौर्णमास्यां तु स्नानादिविधितर्पणैः
snānaiśca vividhairdevaṃ puṣpāgaruvilepanaiḥ / prabhāte paurṇamāsyāṃ tu snānādividhitarpaṇaiḥ
श्राद्धेन हव्यकव्येन शिवपूजार्चनेन च । अग्निष्टोमादियज्ञैश्च विधिवच्चाप्तदक्षिणैः
śrāddhena havyakavyena śivapūjārcanena ca / agniṣṭomādiyajñaiśca vidhivaccāptadakṣiṇaiḥ
धौतपापो विशुद्धात्मा फलते फलमुत्तमम् । गोसहस्रप्रदानेन दत्तं भवति भारत
dhautapāpo viśuddhātmā phalate phalamuttamam / gosahasrapradānena dattaṃ bhavati bhārata
स्नानाद्यैर् विधिवत् तत्र तद्दिने शिवसन्निधौ । हिरण्यं वृषभं धेनुं भूमिं गोमिथुनं हयम्
snānādyair vidhivat tatra taddine śivasannidhau / hiraṇyaṃ vṛṣabhaṃ dhenuṃ bhūmiṃ gomithunaṃ hayam
शिवमुद्दिश्य वै वस्त्रयुग्मे दद्यात् सुरूपिणे । पादुकोपानहौ छत्रं भाजनं रक्तवाससी
śivamuddiśya vai vastrayugme dadyāt surūpiṇe / pādukopānahau chatraṃ bhājanaṃ raktavāsasī
होमं जाप्यं तथा दानमक्षयं सर्वमेव तत् । ऋचमेकां तु ऋग्वेदे यजुर्वेदे यजुस्तथा
homaṃ jāpyaṃ tathā dānamakṣayaṃ sarvameva tat / ṛcamekāṃ tu ṛgvede yajurvede yajustathā
सामैकं सामवेदे तु जपेद् देवाग्रसंस्थितः । सम्यग्वेदफलं तस्य भवेद्वै नात्र संशयः
sāmaikaṃ sāmavede tu japed devāgrasaṃsthitaḥ / samyagvedaphalaṃ tasya bhavedvai nātra saṃśayaḥ
गायत्रीजाप्यमात्रस् तु वेदत्रयफलं लभेत् । कुलकोटिशतं साग्रं लभते तु शिवार्चनात्
gāyatrījāpyamātras tu vedatrayaphalaṃ labhet / kulakoṭiśataṃ sāgraṃ labhate tu śivārcanāt
स्नाने दाने तथा श्राद्धे जागरे गीतवादिते । अनिवर्तिका गतिस्तस्य शिवलोकात्कदाचन
snāne dāne tathā śrāddhe jāgare gītavādite / anivartikā gatistasya śivalokātkadācana
कालेन महताविष्टो मर्त्यलोके समाविशेत् । राजा भवति मेधावी सर्वव्याधिविवर्जितः
kālena mahatāviṣṭo martyaloke samāviśet / rājā bhavati medhāvī sarvavyādhivivarjitaḥ
जीवेद्वर्षशतं साग्रं पुत्रपौत्रधनान्वितः । तच्च तीर्थं पुनः स्मृत्वा लीयमानो महेश्वरे
jīvedvarṣaśataṃ sāgraṃ putrapautradhanānvitaḥ / tacca tīrthaṃ punaḥ smṛtvā līyamāno maheśvare
उपास्ते यस्तु वै सन्ध्यां तस्मिंस्तीर्थे च पर्वणि । साङ्गोपाङ्गैश् चतुर्वेदैर् लभते फलमुत्तमम्
upāste yastu vai sandhyāṃ tasmiṃstīrthe ca parvaṇi / sāṅgopāṅgaiś caturvedair labhate phalamuttamam
तत्र सर्वं शिवक्षेत्राच्छरपातं समन्ततः । न संचरेद् भयोद्विग्ना ब्रह्महत्या नराधिप
tatra sarvaṃ śivakṣetrāccharapātaṃ samantataḥ / na saṃcared bhayodvignā brahmahatyā narādhipa
यत्र तत्र स्थितो वृक्षान् पश्यते तीर्थतत्परः । विविधैः पातकैर् मुक्तो मुच्यते नात्र संशयः
yatra tatra sthito vṛkṣān paśyate tīrthatatparaḥ / vividhaiḥ pātakair mukto mucyate nātra saṃśayaḥ
श्वभ्री तत्र महाराज जलमध्ये प्रदृश्यते । कथानिका पुराणोक्ता वानरी तीर्थसेवनात्
śvabhrī tatra mahārāja jalamadhye pradṛśyate / kathānikā purāṇoktā vānarī tīrthasevanāt
तत्र कूपो महाराज तिष्ठते देवनिर्मितः । शिवस्य पश्चिमे भागे शिवक्षेत्रमनुत्तमम्
tatra kūpo mahārāja tiṣṭhate devanirmitaḥ / śivasya paścime bhāge śivakṣetramanuttamam
वृषोत्सर्गं तु यः कुर्यात्तस्मिंस्तीर्थे नराधिप । क्रीडन्ति पितरस्तस्य स्वर्गलोके यदृच्छया
vṛṣotsargaṃ tu yaḥ kuryāttasmiṃstīrthe narādhipa / krīḍanti pitarastasya svargaloke yadṛcchayā
अगम्यागमने पापम् अयाज्ययाजने कृते । स्तेयाच्च ब्रह्मगोहत्यागुरुघाताच्च पातकम् । तत्सर्वं नश्यते पापं वृषोत्सर्गे कृते तु वै
agamyāgamane pāpam ayājyayājane kṛte / steyācca brahmagohatyāgurughātācca pātakam / tatsarvaṃ naśyate pāpaṃ vṛṣotsarge kṛte tu vai
माण्डव्यतीर्थमाहात्म्यं यः शृणोति समाधिना । मुच्यते सर्वपापेभ्यो नात्र कार्या विचारणा
māṇḍavyatīrthamāhātmyaṃ yaḥ śṛṇoti samādhinā / mucyate sarvapāpebhyo nātra kāryā vicāraṇā