॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे श्रीपतिविवाहवर्णनं नाम चतुर्नवत्युत्तरशततमो ऽध्यायः ॥ RKV अध्याय 195 युधिष्ठिर उवाच: देवतीर्थे तु किं नाम माहात्म्यं समुदाहृतम् । फलं किं स्नानदानादिकारिणां जायते मुने
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe śrīpativivāhavarṇanaṃ nāma caturnavatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ || RKV adhyāya 195 yudhiṣṭhira uvāca: devatīrthe tu kiṃ nāma māhātmyaṃ samudāhṛtam / phalaṃ kiṃ snānadānādikāriṇāṃ jāyate mune
मार्कण्डेय उवाच: पृथिव्यां यानि तीर्थानि देवैर्मुनिगणैरपि । सेवितानि महाबाहो तानि ध्यातानि विष्णुना
mārkaṇḍeya uvāca: pṛthivyāṃ yāni tīrthāni devairmunigaṇairapi / sevitāni mahābāho tāni dhyātāni viṣṇunā
समागतान्येकतां वै तत्र तीर्थे युधिष्ठिर । तत् तीर्थं वैष्णवं पुण्यं देवतीर्थम् इति श्रुतम्
samāgatānyekatāṃ vai tatra tīrthe yudhiṣṭhira / tat tīrthaṃ vaiṣṇavaṃ puṇyaṃ devatīrtham iti śrutam
कुरुक्षेत्रं भुवि परमन्तरिक्षे त्रिपुष्करम् । पुरुषोत्तमं दिवि परं देवतीर्थं परात्परम्
kurukṣetraṃ bhuvi paramantarikṣe tripuṣkaram / puruṣottamaṃ divi paraṃ devatīrthaṃ parātparam
देवतीर्थसमं नास्ति तीर्थम् अत्र परत्र च । यत्प्राप्य मनुजस्तप्येन्न कदाचिद् युधिष्ठिर
devatīrthasamaṃ nāsti tīrtham atra paratra ca / yatprāpya manujastapyenna kadācid yudhiṣṭhira
देवैरुक्तानि तीर्थानि यो ऽत्र स्नानं समाचरेत् । देवतीर्थे स सर्वत्र स्नातो भवति मानवः
devairuktāni tīrthāni yo 'tra snānaṃ samācaret / devatīrthe sa sarvatra snāto bhavati mānavaḥ
एवमस्त्विति तैरुक्ता देवा ऋषिगणा अपि । संतुष्टाः श्रीशमभ्यर्च्य स्वं स्वं स्थानं तु भेजिरे
evamastviti tairuktā devā ṛṣigaṇā api / saṃtuṣṭāḥ śrīśamabhyarcya svaṃ svaṃ sthānaṃ tu bhejire
सूर्यग्रहे ऽत्र वै क्षेत्रे स्नात्वा यत्फलमश्नुते । स्नात्वा श्रीशं समभ्यर्च्य समुपोष्य यथाविधि
sūryagrahe 'tra vai kṣetre snātvā yatphalamaśnute / snātvā śrīśaṃ samabhyarcya samupoṣya yathāvidhi
यद्ददाति हिरण्यानि दानानि विधिवन्नृप । तदनन्तफलं सर्वं सूर्यस्य ग्रहणे यथा
yaddadāti hiraṇyāni dānāni vidhivannṛpa / tadanantaphalaṃ sarvaṃ sūryasya grahaṇe yathā
भूमिदानं धेनुदानं स्वर्णदानमनन्तकम् । वज्रदानमनन्तं च फलं प्राह शतक्रतुः
bhūmidānaṃ dhenudānaṃ svarṇadānamanantakam / vajradānamanantaṃ ca phalaṃ prāha śatakratuḥ
सोमो वै वस्त्रदानेन मौक्तिकानां च भार्गवः । सुवर्णस्य रविर्दानं धर्मराजो ह्यनन्तकम्
somo vai vastradānena mauktikānāṃ ca bhārgavaḥ / suvarṇasya ravirdānaṃ dharmarājo hyanantakam
देवतीर्थे तु यद्दानं श्रद्धायुक्तेन दीयते । तदनन्तफलं प्राह बृहस्पतिरुदारधीः
devatīrthe tu yaddānaṃ śraddhāyuktena dīyate / tadanantaphalaṃ prāha bṛhaspatirudāradhīḥ
देवतीर्थे भृगुक्षेत्रे सर्वतीर्थाधिक नृप । देवतीर्थे नरः स्नात्वा श्रीपतिं यो ऽनुपश्यति
devatīrthe bhṛgukṣetre sarvatīrthādhika nṛpa / devatīrthe naraḥ snātvā śrīpatiṃ yo 'nupaśyati
सोमग्रहे कुलशतं स समुद्धृत्य नाकभाक् । दानानि द्विजमुख्येभ्यो देवतीर्थे नराधिप
somagrahe kulaśataṃ sa samuddhṛtya nākabhāk / dānāni dvijamukhyebhyo devatīrthe narādhipa
यैर्दत्तानि नरैर्भोगभागिनः प्रेत्य चेह ते । देवतीर्थे विप्रभोज्यं हरिम् उद्दिश्य यश्चरेत्
yairdattāni narairbhogabhāginaḥ pretya ceha te / devatīrthe viprabhojyaṃ harim uddiśya yaścaret
स सर्वाह्लादमाप्नोति स्वर्गलोके युधिष्ठिर । देवतीर्थे नरो नारी स्नात्वा नियतमानसौ
sa sarvāhlādamāpnoti svargaloke yudhiṣṭhira / devatīrthe naro nārī snātvā niyatamānasau
उपोष्यैकादशीं भक्त्या पूजयेद् यः श्रियः पतिम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा घृतेनोद्बोध्य दीपकम्
upoṣyaikādaśīṃ bhaktyā pūjayed yaḥ śriyaḥ patim / rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā ghṛtenodbodhya dīpakam
द्वादश्यां प्रातरुत्थाय तथा वै नर्मदाजले । विप्रदाम्पत्यम् अभ्यर्च्य विधिवत्कुरुनन्दन
dvādaśyāṃ prātarutthāya tathā vai narmadājale / vipradāmpatyam abhyarcya vidhivatkurunandana
वस्त्राभरणताम्बूलपुष्पधूपविलेपनैः । अक्षये विष्णुलोके ऽसौ मोदते चरितव्रतः
vastrābharaṇatāmbūlapuṣpadhūpavilepanaiḥ / akṣaye viṣṇuloke 'sau modate caritavrataḥ
यः सदैकादशीतिथौ स्नात्वोपोष्यार्चयेद्धरिम् । रात्रौ जागरणं कुर्याद् वेदशास्त्रविधानतः
yaḥ sadaikādaśītithau snātvopoṣyārcayeddharim / rātrau jāgaraṇaṃ kuryād vedaśāstravidhānataḥ
धर्मराजकृतां पापां न स पश्यति यातनाम् । पञ्चरात्रविधानेन श्रीपतिं यो ऽर्चयिष्यति
dharmarājakṛtāṃ pāpāṃ na sa paśyati yātanām / pañcarātravidhānena śrīpatiṃ yo 'rcayiṣyati
दीक्षामवाप्य विधिवद्वैष्णवीं पापनाशिनीम् । स्वर्गमोक्षप्रदां पुण्यां भोगदां वित्तदामथ
dīkṣāmavāpya vidhivadvaiṣṇavīṃ pāpanāśinīm / svargamokṣapradāṃ puṇyāṃ bhogadāṃ vittadāmatha
राज्यदां वा महाभाग पुत्रदां भाग्यदाम् अथ । सुकलत्रप्रदां वापि विष्णोर् भक्तिप्रदाम् इति
rājyadāṃ vā mahābhāga putradāṃ bhāgyadām atha / sukalatrapradāṃ vāpi viṣṇor bhaktipradām iti
तरिष्यति भवाम्भोधिं स नरः कुरुनन्दन । यो ऽर्चयिष्यति तत्रैव देवतीर्थे श्रियः पतिम्
tariṣyati bhavāmbhodhiṃ sa naraḥ kurunandana / yo 'rcayiṣyati tatraiva devatīrthe śriyaḥ patim
विश्वरूपमथो सम्यङ्मूलश्रीपतिमेव वा । नारायणगिरिं वापि गृहे वैकादशीतिथौ
viśvarūpamatho samyaṅmūlaśrīpatimeva vā / nārāyaṇagiriṃ vāpi gṛhe vaikādaśītithau
भक्तिमाञ्छ्रद्धया युक्तः क्षीरैस्तीर्थोदकैरपि । सुसूक्ष्मैर् अहतैर् वस्त्रैर् महाकौशेयकैर् नृप
bhaktimāñchraddhayā yuktaḥ kṣīraistīrthodakairapi / susūkṣmair ahatair vastrair mahākauśeyakair nṛpa
विचित्रैर् नेत्रजैर् वापि धूपैरगुरुचन्दनैः । गुग्गुलैर् घृतमिश्रैश्च नैवेद्यैर् विविधैर् अपि
vicitrair netrajair vāpi dhūpairagurucandanaiḥ / guggulair ghṛtamiśraiśca naivedyair vividhair api
पायसाद्यैर् मनुष्येन्द्र पयसा वा युधिष्ठिर । पिष्टदीपैः सुविमलैर् वर्धमानैर् मनोहरैः
pāyasādyair manuṣyendra payasā vā yudhiṣṭhira / piṣṭadīpaiḥ suvimalair vardhamānair manoharaiḥ
पूजयित्वा नरो याति यथा तच्छृणु भारत । शङ्खी चक्री गदी पद्मी भूत्वासौ गरुडध्वजः
pūjayitvā naro yāti yathā tacchṛṇu bhārata / śaṅkhī cakrī gadī padmī bhūtvāsau garuḍadhvajaḥ
देवलोकान् अतिक्रम्य विष्णुलोकं प्रपद्यते । यस्तु वै परया भक्त्या श्रीपतेः पादपङ्कजम्
devalokān atikramya viṣṇulokaṃ prapadyate / yastu vai parayā bhaktyā śrīpateḥ pādapaṅkajam
चतुर्धाधिष्ठितं पश्येच्छ्रियं त्रैलोक्यमातरम् । नृत्यगीतविनोदेन मुच्यते पातकर्ध्रुवम्
caturdhādhiṣṭhitaṃ paśyecchriyaṃ trailokyamātaram / nṛtyagītavinodena mucyate pātakardhruvam
नीराजने तु देवस्य प्रातर्मध्ये दिने तथा । सायं च नियतो नित्यं यः पश्येत् पूजयेद्धरिम्
nīrājane tu devasya prātarmadhye dine tathā / sāyaṃ ca niyato nityaṃ yaḥ paśyet pūjayeddharim
स तीर्त्वा ह्यापदं दुर्गां नैवार्तिं समवाप्नुयात् । आयुःश्रीवर्धनं पुंसां चक्षुषाम् अपि पूरकम्
sa tīrtvā hyāpadaṃ durgāṃ naivārtiṃ samavāpnuyāt / āyuḥśrīvardhanaṃ puṃsāṃ cakṣuṣām api pūrakam
उपपापहरं चैव सदा नीराजनं हरेः । तदा नीराजनाकाले यो हरेः पठति स्तवम्
upapāpaharaṃ caiva sadā nīrājanaṃ hareḥ / tadā nīrājanākāle yo hareḥ paṭhati stavam
स धन्यो देवदेवस्य प्रसन्नेनान्तरात्मना । हरेर् नीराजनाशेषं पाणिभ्यां यः प्रयच्छति
sa dhanyo devadevasya prasannenāntarātmanā / harer nīrājanāśeṣaṃ pāṇibhyāṃ yaḥ prayacchati
संगृह्य चक्षुषी तेन योजयेन् मार्जयन्मुखम् । तिमिरादीनक्षिरोगान् नाशयेद् दीप्तिमन्मुखम्
saṃgṛhya cakṣuṣī tena yojayen mārjayanmukham / timirādīnakṣirogān nāśayed dīptimanmukham
भवत्य् अशेषदुष्टानां नाशायालं नरोत्तम । दीपप्रज्वलनं यस्य नित्यमग्रे श्रियः पतेः
bhavaty aśeṣaduṣṭānāṃ nāśāyālaṃ narottama / dīpaprajvalanaṃ yasya nityamagre śriyaḥ pateḥ
स्नात्वा रेवाजले पुण्ये प्रदद्यादधिकं व्रती । सप्तद्वीपवती तेन ससागरवनापगा
snātvā revājale puṇye pradadyādadhikaṃ vratī / saptadvīpavatī tena sasāgaravanāpagā
प्रदक्षिणीकृता स्याद्वै धरणी शङ्करो ऽब्रवीत् । इदं यः पठ्यमानं तु शृणुयात् पठते ऽपि वा
pradakṣiṇīkṛtā syādvai dharaṇī śaṅkaro 'bravīt / idaṃ yaḥ paṭhyamānaṃ tu śṛṇuyāt paṭhate 'pi vā
स्मरणं सो ऽतसमये विपाप्मा प्राप्नुयाद्धरेः । इदं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं पितृगुणप्रियम्
smaraṇaṃ so 'tasamaye vipāpmā prāpnuyāddhareḥ / idaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ svargyaṃ pitṛguṇapriyam
माहात्म्यं श्रावयेद् विप्राञ्छ्रीपतेः श्राद्धकर्मणि । घृतेन मधुना तेन तर्पिताः स्युः पितामहाः
māhātmyaṃ śrāvayed viprāñchrīpateḥ śrāddhakarmaṇi / ghṛtena madhunā tena tarpitāḥ syuḥ pitāmahāḥ