Chapter 26

॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे नर्मदामाहात्म्ये नीलगङ्गायाः सङ्गममाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चविंशो ऽध्यायः ॥ RKV अध्याय 26 युधिष्ठिर उवाच: जालेश्वरे ऽपि यत्प्रोक्तं त्वया पूर्वं द्विजोत्तम । तत्कथं तु भवेत्पुण्यम् ऋषिसिद्धनिषेवितम्

|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe narmadāmāhātmye nīlagaṅgāyāḥ saṅgamamāhātmyavarṇanaṃnāma pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ || RKV adhyāya 26 yudhiṣṭhira uvāca: jāleśvare 'pi yatproktaṃ tvayā pūrvaṃ dvijottama / tatkathaṃ tu bhavetpuṇyam ṛṣisiddhaniṣevitam

श्रीमार्कण्डेय उवाच: जालेश्वरात् परं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । तस्योत्पत्तिं कथयतः शृणु त्वं पाण्डुनन्दन

śrīmārkaṇḍeya uvāca: jāleśvarāt paraṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati / tasyotpattiṃ kathayataḥ śṛṇu tvaṃ pāṇḍunandana

पुरा ऋषिगणाः सर्वे सेन्द्राश्चैव मरुद्गणाः । तापिता असुरैः सर्वैः क्षयं नीता ह्यनेकशः

purā ṛṣigaṇāḥ sarve sendrāścaiva marudgaṇāḥ / tāpitā asuraiḥ sarvaiḥ kṣayaṃ nītā hyanekaśaḥ

बाणासुरप्रभृतिभिर्जम्भशुम्भपुरोगमैः । वध्यमाना ह्यनेकैश्च ब्रह्माणं शरणं गताः

bāṇāsuraprabhṛtibhirjambhaśumbhapurogamaiḥ / vadhyamānā hyanekaiśca brahmāṇaṃ śaraṇaṃ gatāḥ

विमानैः पर्वताकारैर् हयैश्चैव गजोपमैः । स्यन्दनैर्नगराकारैः सिंहशार्दूलयोजितैः

vimānaiḥ parvatākārair hayaiścaiva gajopamaiḥ / syandanairnagarākāraiḥ siṃhaśārdūlayojitaiḥ

कच्छपैर्मकरैश्चान्ये जग्मुरन्ये पदातयः । प्राप्य ते परमं स्थानमशक्यं यदधार्मिकैः

kacchapairmakaraiścānye jagmuranye padātayaḥ / prāpya te paramaṃ sthānamaśakyaṃ yadadhārmikaiḥ

दृष्ट्वा पद्मोद्भवं देवं सर्वलोकस्य शङ्करम् । ते सर्वे तत्र गत्वा तु स्तुतिं चक्रुः समाहिताः

dṛṣṭvā padmodbhavaṃ devaṃ sarvalokasya śaṅkaram / te sarve tatra gatvā tu stutiṃ cakruḥ samāhitāḥ

देवा ऊचुः । जयामेय जयाभेद जय सम्भूतिकारक । पद्मयोने सुरश्रेष्ठ त्वां वयं शरणं गताः

devā ūcuḥ / jayāmeya jayābheda jaya sambhūtikāraka / padmayone suraśreṣṭha tvāṃ vayaṃ śaraṇaṃ gatāḥ

तच्छ्रुत्वा तु वचो देवो देवानां भावितात्मनाम् । मेघगम्भीरया वाचा प्रत्युवाच पितामहः

tacchrutvā tu vaco devo devānāṃ bhāvitātmanām / meghagambhīrayā vācā pratyuvāca pitāmahaḥ

किं वो ह्यागमनं देवाः सर्वेषां च विवर्णता । केनावमानिताः सर्वे शीघ्रं कथयतामराः

kiṃ vo hyāgamanaṃ devāḥ sarveṣāṃ ca vivarṇatā / kenāvamānitāḥ sarve śīghraṃ kathayatāmarāḥ

देवा ऊचुः । बाणो नाम महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । तेनास्माकं हृतं सर्वं धनरत्नैर्वियोजिताः

devā ūcuḥ / bāṇo nāma mahāvīryo dānavo baladarpitaḥ / tenāsmākaṃ hṛtaṃ sarvaṃ dhanaratnairviyojitāḥ

देवानां वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । चिन्तयामास देवेशस्तस्य नाशाय या क्रिया

devānāṃ vacanaṃ śrutvā brahmā lokapitāmahaḥ / cintayāmāsa deveśastasya nāśāya yā kriyā

अवध्यो दानवः पापः सर्वेषां वै दिवौकसाम् । मुक्त्वा तु शङ्करं देवं न मया न च विष्णुना

avadhyo dānavaḥ pāpaḥ sarveṣāṃ vai divaukasām / muktvā tu śaṅkaraṃ devaṃ na mayā na ca viṣṇunā

तत्रैव सर्वे गच्छामो यत्र देवो महेश्वरः । स गतिश्चैव सर्वेषां विद्यते ऽन्यो न कश्चन

tatraiva sarve gacchāmo yatra devo maheśvaraḥ / sa gatiścaiva sarveṣāṃ vidyate 'nyo na kaścana

एवमुक्त्वा सुरैः सर्वैर्ब्रह्मा वेदविदांवरः । ब्राह्मणैः सह विद्वद्भिरतो यत्र महेश्वरः

evamuktvā suraiḥ sarvairbrahmā vedavidāṃvaraḥ / brāhmaṇaiḥ saha vidvadbhirato yatra maheśvaraḥ

स्तुतिभिश्च सुपुष्टाभिस्तुष्टाव परमेश्वरम्

stutibhiśca supuṣṭābhistuṣṭāva parameśvaram

देवा ऊचुः । जय त्वं देवदेवेश जयोमार्धशरीरधृक् । वृषासन महाबाहो शशाङ्ककृतभूषण

devā ūcuḥ / jaya tvaṃ devadeveśa jayomārdhaśarīradhṛk / vṛṣāsana mahābāho śaśāṅkakṛtabhūṣaṇa

नमः शूलाग्रहस्ताय नमः खट्वाङ्गधारिणे । जय भूतपते देव दक्षयज्ञविनाशन

namaḥ śūlāgrahastāya namaḥ khaṭvāṅgadhāriṇe / jaya bhūtapate deva dakṣayajñavināśana

पञ्चाक्षर नमो देव पञ्चभूतात्मविग्रह । पञ्चवक्त्रमयेशान वेदैस्त्वं तु प्रगीयसे

pañcākṣara namo deva pañcabhūtātmavigraha / pañcavaktramayeśāna vedaistvaṃ tu pragīyase

सृष्टिपालनसंहारांस्त्वं सदा कुरुषे नमः । अष्टमूर्ते स्मरहर स्मर सत्यं यथा स्तुतः

sṛṣṭipālanasaṃhārāṃstvaṃ sadā kuruṣe namaḥ / aṣṭamūrte smarahara smara satyaṃ yathā stutaḥ

पञ्चात्मिका तनुर्देव ब्राह्मणैस्ते प्रगीयते । सद्यो वामे तथाघोरे ईशो तत्पुरुषे तथा

pañcātmikā tanurdeva brāhmaṇaiste pragīyate / sadyo vāme tathāghore īśo tatpuruṣe tathā

हेमजाले सुविस्तीर्णे हंसवत्कूजसे हर । एवं स्तुतो मुनिगणैर्ब्रह्माद्यैश्च सुरासुरैः

hemajāle suvistīrṇe haṃsavatkūjase hara / evaṃ stuto munigaṇairbrahmādyaiśca surāsuraiḥ

प्रहृष्टः सुमना भूत्वा सुरसङ्घानुवाच ह

prahṛṣṭaḥ sumanā bhūtvā surasaṅghānuvāca ha

ईश्वर उवाच: स्वागतं देवविप्राणां सुप्रभाताद्य शर्वरी । किं कुर्मो वदत क्षिप्रं को ऽन्यः सेव्यः सुरासुरैः

īśvara uvāca: svāgataṃ devaviprāṇāṃ suprabhātādya śarvarī / kiṃ kurmo vadata kṣipraṃ ko 'nyaḥ sevyaḥ surāsuraiḥ

किं दुःखं को नु सन्तापः कुतो वो भयमागतम् । कथयध्वं महाभागाः कारणं यन्मनोगतम्

kiṃ duḥkhaṃ ko nu santāpaḥ kuto vo bhayamāgatam / kathayadhvaṃ mahābhāgāḥ kāraṇaṃ yanmanogatam

एवमुक्तास्तु रुद्रेण प्रत्यवोचन्सुरर्षभाः । स्वान्स्वान्देहान्दर्शयन्तो लज्जमाना अधोमुखाः

evamuktāstu rudreṇa pratyavocansurarṣabhāḥ / svānsvāndehāndarśayanto lajjamānā adhomukhāḥ

अस्ति घोरो महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । बाणो नामेति विख्यातो यस्य तत्त्रिपुरं महत्

asti ghoro mahāvīryo dānavo baladarpitaḥ / bāṇo nāmeti vikhyāto yasya tattripuraṃ mahat

तेन वै सुतपस्तप्तं दशवर्षशतानि हि । तस्य तुष्टो ऽभवद्ब्रह्मा नियमेन दमेन च

tena vai sutapastaptaṃ daśavarṣaśatāni hi / tasya tuṣṭo 'bhavadbrahmā niyamena damena ca

पुराणि तान्यभेद्यानि ददौ कामगमानि वै । आयसं राजतं चैव सौवर्णं च तथापरम्

purāṇi tānyabhedyāni dadau kāmagamāni vai / āyasaṃ rājataṃ caiva sauvarṇaṃ ca tathāparam

त्रिपुरं ब्रह्मणा सृष्टं भ्रमत्तत्कामगामि च । तस्यैव तु बलोत्कृष्टास्त्रिपुरे दानवाः स्थिताः

tripuraṃ brahmaṇā sṛṣṭaṃ bhramattatkāmagāmi ca / tasyaiva tu balotkṛṣṭāstripure dānavāḥ sthitāḥ

त्रैलोक्यं सकलं देव पीडयन्ति महासुराः । दण्डपाशासिशस्त्राणि अविकारे विकुर्वते । त्रिपुरं दानवैर्जुष्टं भ्रमत्तच्चक्रसंनिभम्

trailokyaṃ sakalaṃ deva pīḍayanti mahāsurāḥ / daṇḍapāśāsiśastrāṇi avikāre vikurvate / tripuraṃ dānavairjuṣṭaṃ bhramattaccakrasaṃnibham

क्वचिद्दृश्यमदृश्यं वा मृगतृष्णैव लक्ष्यते

kvaciddṛśyamadṛśyaṃ vā mṛgatṛṣṇaiva lakṣyate

यस्मिन्पतति तद्दिव्यं दृप्तस्य त्रिपुरं महत् । न तत्र ब्राह्मणा देवा गावो नैव तु जन्तवः

yasminpatati taddivyaṃ dṛptasya tripuraṃ mahat / na tatra brāhmaṇā devā gāvo naiva tu jantavaḥ

न तत्र दृश्यते किंचित्पतेद्यत्र पुरत्रयम् । नद्यो ग्रामाश्च देशाश्च बहवो भस्मसात्कृताः

na tatra dṛśyate kiṃcitpatedyatra puratrayam / nadyo grāmāśca deśāśca bahavo bhasmasātkṛtāḥ

सुवर्णं रजतं चैव मणिमौक्तिकमेव च । स्त्रीरत्नं शोभनं यच्च तत्सर्वं कर्षते बलात्

suvarṇaṃ rajataṃ caiva maṇimauktikameva ca / strīratnaṃ śobhanaṃ yacca tatsarvaṃ karṣate balāt

न शस्त्रेण न चास्त्रेण न दिवा निशि वा हर । शक्यते देवसङ्घैश्च निहन्तुं स कथंचन

na śastreṇa na cāstreṇa na divā niśi vā hara / śakyate devasaṅghaiśca nihantuṃ sa kathaṃcana

तद्दहस्व महादेव त्वं हि नः परमा गतिः । एवं प्रसादं देवेश सर्वेषां कर्तुमर्हसि

taddahasva mahādeva tvaṃ hi naḥ paramā gatiḥ / evaṃ prasādaṃ deveśa sarveṣāṃ kartumarhasi

येन देवाश्च गन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । परां धृतिं समायान्ति तत्प्रभो कर्तुमर्हसि

yena devāśca gandharvā ṛṣayaśca tapodhanāḥ / parāṃ dhṛtiṃ samāyānti tatprabho kartumarhasi

ईश्वर उवाच: एतत्सर्वं करिष्यामि मा विषादं गमिष्यथ । अचिरेणैव कालेन कुर्यां युष्मत्सुखावहम्

īśvara uvāca: etatsarvaṃ kariṣyāmi mā viṣādaṃ gamiṣyatha / acireṇaiva kālena kuryāṃ yuṣmatsukhāvaham

आश्वासयित्वा तान्देवान्सर्वानिन्द्रपुरोगमान् । चिन्तयामास देवेशस्त्रिपुरस्य वधं प्रति

āśvāsayitvā tāndevānsarvānindrapurogamān / cintayāmāsa deveśastripurasya vadhaṃ prati

कथं केन प्रकारेण हन्तव्यं त्रिपुरं मया । तमेकं नारदं मुक्त्वा नान्योपायो विधीयते

kathaṃ kena prakāreṇa hantavyaṃ tripuraṃ mayā / tamekaṃ nāradaṃ muktvā nānyopāyo vidhīyate

एवं संस्तभ्य चात्मानं ततो ध्यातः स नारदः । तत्क्षणादेव सम्प्राप्तो वायुभूतो महातपाः

evaṃ saṃstabhya cātmānaṃ tato dhyātaḥ sa nāradaḥ / tatkṣaṇādeva samprāpto vāyubhūto mahātapāḥ

कमण्डलुधरो देवस्त्रिदण्डी ज्ञानकोविदः । योगपट्टाक्षसूत्रेण छत्रेणैव विराजितः

kamaṇḍaludharo devastridaṇḍī jñānakovidaḥ / yogapaṭṭākṣasūtreṇa chatreṇaiva virājitaḥ

जटाजूटाबद्धशिरा ज्वलनार्कसमप्रभः । त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य दण्डवत्पतितो भुवि

jaṭājūṭābaddhaśirā jvalanārkasamaprabhaḥ / tridhā pradakṣiṇīkṛtya daṇḍavatpatito bhuvi

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा नारदो भगवान्मुनिः । स्तोत्रेण महता शर्वः स्तुतो भक्त्या महामनाः

kṛtāñjalipuṭo bhūtvā nārado bhagavānmuniḥ / stotreṇa mahatā śarvaḥ stuto bhaktyā mahāmanāḥ

नारद उवाच: जय शम्भो विरूपाक्ष जय देव त्रिलोचन । जय शङ्कर ईशान रुद्रेश्वर नमो ऽस्तु ते

nārada uvāca: jaya śambho virūpākṣa jaya deva trilocana / jaya śaṅkara īśāna rudreśvara namo 'stu te

त्वं पतिस्त्वं जगत्कर्ता त्वमेव लयकृद्विभो । त्वमेव जगतां नाथो दुष्टातकनिषूदनः

tvaṃ patistvaṃ jagatkartā tvameva layakṛdvibho / tvameva jagatāṃ nātho duṣṭātakaniṣūdanaḥ

त्वं नः पाहि सुरेशान त्रयीमूर्ते सनातन । भवमूर्ते भवारे त्वं भजतामभयो भव

tvaṃ naḥ pāhi sureśāna trayīmūrte sanātana / bhavamūrte bhavāre tvaṃ bhajatāmabhayo bhava

भवभावविनाशार्थं भव त्वां शरणं भजे । किमर्थं चिन्तितो देव आज्ञा मे दीयतां प्रभो

bhavabhāvavināśārthaṃ bhava tvāṃ śaraṇaṃ bhaje / kimarthaṃ cintito deva ājñā me dīyatāṃ prabho

कस्य संक्षोभये चित्तं को वाद्य पततु क्षितौ । कमद्य कलहेनाहं योजये जयतांवर

kasya saṃkṣobhaye cittaṃ ko vādya patatu kṣitau / kamadya kalahenāhaṃ yojaye jayatāṃvara

नारदस्य वचः श्रुत्वा देवदेवो महेश्वरः । उत्फुल्लनयनो भूत्वा इदं वचनम् अब्रवीत्

nāradasya vacaḥ śrutvā devadevo maheśvaraḥ / utphullanayano bhūtvā idaṃ vacanam abravīt

स्वागतं ते मुनिश्रेष्ठ सदैव कलहप्रिय । वीणावादनतत्त्वज्ञ ब्रह्मपुत्र सनातन

svāgataṃ te muniśreṣṭha sadaiva kalahapriya / vīṇāvādanatattvajña brahmaputra sanātana

गच्छ नारद शीघ्रं त्वं यत्र तत्त्रिपुरं महत् । बाणस्य दानवेन्द्रस्य सर्वलोकभयावहम्

gaccha nārada śīghraṃ tvaṃ yatra tattripuraṃ mahat / bāṇasya dānavendrasya sarvalokabhayāvaham

भर्तारो देवतातुल्याः स्त्रियस्तत्राप्सरःसमाः । तासां वै तेजसा चैव भ्रमते त्रिपुरं महत्

bhartāro devatātulyāḥ striyastatrāpsaraḥsamāḥ / tāsāṃ vai tejasā caiva bhramate tripuraṃ mahat

न शक्यते कथं भेत्तुं सर्वोपायैर्द्विजोत्तम । गत्वा त्वं मोहय क्षिप्रं पृथग्धर्मैरनेकधा

na śakyate kathaṃ bhettuṃ sarvopāyairdvijottama / gatvā tvaṃ mohaya kṣipraṃ pṛthagdharmairanekadhā

नारद उवाच: तव वाक्येन देवेश भेदयामि पुरोत्तमम् । अभेद्यं बहुधोपायैर्यत्तु देवैः सवासवैः

nārada uvāca: tava vākyena deveśa bhedayāmi purottamam / abhedyaṃ bahudhopāyairyattu devaiḥ savāsavaiḥ

एवमुक्त्वा गतो भूप शतयोजनमायतम् । बाणस्य तत्पुरश्रेष्ठम् ऋद्धिवृद्धिसमायुतम्

evamuktvā gato bhūpa śatayojanamāyatam / bāṇasya tatpuraśreṣṭham ṛddhivṛddhisamāyutam

कृतकौतुकसम्बाधं नानाधातुविचित्रितम् । अनेकहर्म्यसंछन्नम् अनेकायतनोज्ज्वलम्

kṛtakautukasambādhaṃ nānādhātuvicitritam / anekaharmyasaṃchannam anekāyatanojjvalam

द्वारतोरणसंयुक्तं कपाटार्गलभूषितम् । बहुयन्त्रसमोपेतं प्राकारपरिखोज्ज्वलम्

dvāratoraṇasaṃyuktaṃ kapāṭārgalabhūṣitam / bahuyantrasamopetaṃ prākāraparikhojjvalam

वापीकृपतडागैश्च देवतायतनैर्युतम् । हंसकारण्डवाकीर्णं पद्मिनीखण्डमण्डितम्

vāpīkṛpataḍāgaiśca devatāyatanairyutam / haṃsakāraṇḍavākīrṇaṃ padminīkhaṇḍamaṇḍitam

अनेकवनशोभाढ्यं नानाविहगमण्डितम् । एवं गुणगणाकीर्णं बाणस्य पुरमुत्तमम्

anekavanaśobhāḍhyaṃ nānāvihagamaṇḍitam / evaṃ guṇagaṇākīrṇaṃ bāṇasya puramuttamam

तस्य मध्ये महाकायं सप्तकक्षं सुशोभितम् । बाणस्य भवनं दिव्यं सर्वं काञ्चनभूषितम्

tasya madhye mahākāyaṃ saptakakṣaṃ suśobhitam / bāṇasya bhavanaṃ divyaṃ sarvaṃ kāñcanabhūṣitam

मौक्तिकादामशोभाढ्यं वज्रवैडूर्यभूषितम् । रुक्मपट्टतलाकीर्णं रत्नभूम्या सुशोभितम्

mauktikādāmaśobhāḍhyaṃ vajravaiḍūryabhūṣitam / rukmapaṭṭatalākīrṇaṃ ratnabhūmyā suśobhitam

मत्तमातङ्गनिःश्वासैः स्यन्दनैः संकुलीकृतम् । हयहेषितशब्दैश्च नारीणां नूपुरस्वनैः

mattamātaṅganiḥśvāsaiḥ syandanaiḥ saṃkulīkṛtam / hayaheṣitaśabdaiśca nārīṇāṃ nūpurasvanaiḥ

खड्गतोमरहस्तैश्च वज्राङ्कुशशरायुधैः । रक्षितं घोररूपैश्च दानवैर्बलदर्पितैः

khaḍgatomarahastaiśca vajrāṅkuśaśarāyudhaiḥ / rakṣitaṃ ghorarūpaiśca dānavairbaladarpitaiḥ

एवं गुणगणाकीर्णं बाणस्य भवनोत्तमम् । कैलासशिखरप्रख्यं महेन्द्रभवनोपमम्

evaṃ guṇagaṇākīrṇaṃ bāṇasya bhavanottamam / kailāsaśikharaprakhyaṃ mahendrabhavanopamam

नारदो गगने शीघ्रमगमत्पुरसंमुखः । द्वारदेशं समासाद्य क्षत्तारं वाक्यमब्रवीत्

nārado gagane śīghramagamatpurasaṃmukhaḥ / dvāradeśaṃ samāsādya kṣattāraṃ vākyamabravīt

भोभोः क्षत्तर्महाबुद्धे राजकार्यविशारद । शीघ्रं बाणाय चाचक्ष्व नारदो द्वारि तिष्ठति

bhobhoḥ kṣattarmahābuddhe rājakāryaviśārada / śīghraṃ bāṇāya cācakṣva nārado dvāri tiṣṭhati

स वन्दयित्वा चरणौ नारदस्य त्वरान्वितः । सभामध्यगतं बाणं विज्ञप्तुम् उपचक्रमे

sa vandayitvā caraṇau nāradasya tvarānvitaḥ / sabhāmadhyagataṃ bāṇaṃ vijñaptum upacakrame

वेपमानाङ्गयष्टिस्तु करेणापिहिताननः । शृण्वतां सर्वयोधानामिदं वचनमब्रवीत्

vepamānāṅgayaṣṭistu kareṇāpihitānanaḥ / śṛṇvatāṃ sarvayodhānāmidaṃ vacanamabravīt

वन्दितो देवगन्धर्वैर्यक्षकिन्नरदानवैः । कलिप्रियो दुराराध्यो नारदो द्वारि तिष्ठति

vandito devagandharvairyakṣakinnaradānavaiḥ / kalipriyo durārādhyo nārado dvāri tiṣṭhati

द्वारपालस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा बाणस्त्वरान्वितः । द्वाःस्थमाह महादैत्यः सविस्मयमिदं तदा

dvārapālasya tadvākyaṃ śrutvā bāṇastvarānvitaḥ / dvāḥsthamāha mahādaityaḥ savismayamidaṃ tadā

बाण उवाच: ब्रह्मपुत्रं सतेजस्कं दुःसहं दुरतिक्रमम् । प्रवेशय महाभागं किमर्थं वारितो बहिः

bāṇa uvāca: brahmaputraṃ satejaskaṃ duḥsahaṃ duratikramam / praveśaya mahābhāgaṃ kimarthaṃ vārito bahiḥ

श्रुत्वा प्रभोर्वचस्तस्य प्रावेशयदुदीरितम् । गत्वा वेगेन महता नारदं गृहमागतम्

śrutvā prabhorvacastasya prāveśayadudīritam / gatvā vegena mahatā nāradaṃ gṛhamāgatam

दृष्ट्वा देवर्षिम् आयान्तं नारदं सुरपूजितम् । साहसोत्थाय संहृष्टो ववन्दे चरणौ मुनेः

dṛṣṭvā devarṣim āyāntaṃ nāradaṃ surapūjitam / sāhasotthāya saṃhṛṣṭo vavande caraṇau muneḥ

ददौ चासनमर्घ्यं च पाद्यं पूजां यथाविधि । न्यवेदयच्च तद्राज्यमात्मानं बान्धवैः सह

dadau cāsanamarghyaṃ ca pādyaṃ pūjāṃ yathāvidhi / nyavedayacca tadrājyamātmānaṃ bāndhavaiḥ saha

पप्रच्छ कुशलं चापि मुनिं बाणासुरः स्वयम्

papraccha kuśalaṃ cāpi muniṃ bāṇāsuraḥ svayam

नारद उवाच: साधु साधु महाबाहो दनोर्वंशविवर्द्धन । को ऽन्यस्त्रिभुवने श्लाघ्यस् त्वां मुक्त्वा दनुपुंगव

nārada uvāca: sādhu sādhu mahābāho danorvaṃśavivarddhana / ko 'nyastribhuvane ślāghyas tvāṃ muktvā danupuṃgava

पूजितोऽहं दनुश्रेष्ठ धनरत्नैः सुशोभनैः । राज्येन चात्मना वापि ह्येवं कः पूजयेत्परः

pūjito'haṃ danuśreṣṭha dhanaratnaiḥ suśobhanaiḥ / rājyena cātmanā vāpi hyevaṃ kaḥ pūjayetparaḥ

न मे कार्यं हि भोगेन भुङ्क्ष्व राज्यमनामयम् । त्वद्दर्शनोत्सुकः प्राप्तो दृष्ट्वा देवं महेश्वरम्

na me kāryaṃ hi bhogena bhuṅkṣva rājyamanāmayam / tvaddarśanotsukaḥ prāpto dṛṣṭvā devaṃ maheśvaram

भ्रमते त्रिपुरं लोके स्त्रीसतीत्वान्मया श्रुतम् । तान्द्रष्टुकामः सम्प्राप्तस्त्वद्दारान्दानवेश्वर

bhramate tripuraṃ loke strīsatītvānmayā śrutam / tāndraṣṭukāmaḥ samprāptastvaddārāndānaveśvara

मन्यसे यदि मे शीघ्रं दर्शयस्व च माचिरम् । नारदस्य वचः श्रुत्वा कञ्चुकिं समुदीक्ष्य वै

manyase yadi me śīghraṃ darśayasva ca māciram / nāradasya vacaḥ śrutvā kañcukiṃ samudīkṣya vai

अन्तःपुरचरं वृद्धं दण्डपाणिं गुणान्वितम् । उवाच राजा हृष्टात्मा शब्देनापूरयन्दिशः

antaḥpuracaraṃ vṛddhaṃ daṇḍapāṇiṃ guṇānvitam / uvāca rājā hṛṣṭātmā śabdenāpūrayandiśaḥ

नारदाय महादेवीं दर्शयस्वेह कञ्चुकिन् । अन्तःपुरचरैः सर्वैः समेताम् अविशङ्कितः

nāradāya mahādevīṃ darśayasveha kañcukin / antaḥpuracaraiḥ sarvaiḥ sametām aviśaṅkitaḥ

नाथस्याज्ञां पुरस्कृत्य गृहीत्वा नारदं करे । प्रविश्याकथयद्देव्यै नारदो ऽयं समागतः

nāthasyājñāṃ puraskṛtya gṛhītvā nāradaṃ kare / praviśyākathayaddevyai nārado 'yaṃ samāgataḥ

दृष्ट्वा देवी मुनिश्रेष्ठं कृत्वा पादाभिवन्दनम् । आसनं काञ्चनं शुभ्रम् अर्घ्यपाद्यादिकं ददौ

dṛṣṭvā devī muniśreṣṭhaṃ kṛtvā pādābhivandanam / āsanaṃ kāñcanaṃ śubhram arghyapādyādikaṃ dadau

तस्यै स भगवांस्तुष्टो ह्याशीर्वादमदात्परम् । नान्या देवि त्रिलोके ऽपि त्वत्समा दृश्यते ऽङ्गना

tasyai sa bhagavāṃstuṣṭo hyāśīrvādamadātparam / nānyā devi triloke 'pi tvatsamā dṛśyate 'ṅganā

पतिव्रता शुभाचारा सत्यशौचसमन्विता । यस्याः प्रभावात्त्रिपुरं भ्रमते चक्रवत्सदा

pativratā śubhācārā satyaśaucasamanvitā / yasyāḥ prabhāvāttripuraṃ bhramate cakravatsadā

तच्छ्रुत्वा वचनं देवी नारदस्य सुदान्वितम् । पर्यपृच्छदृषिं भक्त्या धर्मं धर्मभृतांवरा

tacchrutvā vacanaṃ devī nāradasya sudānvitam / paryapṛcchadṛṣiṃ bhaktyā dharmaṃ dharmabhṛtāṃvarā

राज्ञ्युवाच: भगवन्मानुषे लोके देवास्तुष्यन्ति कैर्व्रतैः । कानि दानानि दीयन्ते येषां च स्यान्महत्फलम्

rājñyuvāca: bhagavanmānuṣe loke devāstuṣyanti kairvrataiḥ / kāni dānāni dīyante yeṣāṃ ca syānmahatphalam

उपवासाश्च ये केचित्स्त्रीधर्मे कथिता बुधैः । यैः कृतैः स्वर्गमायान्ति सुकृतिन्यः स्त्रियो यथा

upavāsāśca ye kecitstrīdharme kathitā budhaiḥ / yaiḥ kṛtaiḥ svargamāyānti sukṛtinyaḥ striyo yathā

यत् तत् सर्वं महाभाग कथयस्व यथातथम् । श्रोतुमिच्छाम्यहं सर्वं कथयस्वाविशङ्कितः

yat tat sarvaṃ mahābhāga kathayasva yathātatham / śrotumicchāmyahaṃ sarvaṃ kathayasvāviśaṅkitaḥ

नारद उवाच: साधु साधु महाभागे प्रश्नो ऽयं वेदितस्त्वया । यं श्रुत्वा सर्वनारीणां धर्मवृद्धिस्तु जायते

nārada uvāca: sādhu sādhu mahābhāge praśno 'yaṃ veditastvayā / yaṃ śrutvā sarvanārīṇāṃ dharmavṛddhistu jāyate

उपवासैश्च दानैश्च पतिपुत्रौ वशानुगौ । बान्धवैः पूज्यते नित्यं यैः कृतैः कथयामि ते

upavāsaiśca dānaiśca patiputrau vaśānugau / bāndhavaiḥ pūjyate nityaṃ yaiḥ kṛtaiḥ kathayāmi te

दुर्भगा सुभगा यैस्तु सुभगा दुर्भगा भवेत् । पुत्रिणी पुत्ररहिता ह्यपुत्रा पुत्रिणी तथा

durbhagā subhagā yaistu subhagā durbhagā bhavet / putriṇī putrarahitā hyaputrā putriṇī tathā

भर्तारं लभते कन्या तथान्या भर्तृवर्जिता । कृताकृतैश्च जायन्ते तन्निबोधस्व सुन्दरि

bhartāraṃ labhate kanyā tathānyā bhartṛvarjitā / kṛtākṛtaiśca jāyante tannibodhasva sundari

तिलधेनुं सुवर्णं च रूप्यं गा वाससी तथा । पानीयं भूमिदानं च गन्धधूपानुलेपनम्

tiladhenuṃ suvarṇaṃ ca rūpyaṃ gā vāsasī tathā / pānīyaṃ bhūmidānaṃ ca gandhadhūpānulepanam

पादुकोपानहौ छत्रं पुण्यानि व्यञ्जनानि च । पादाभ्यङ्गं शिरोऽभ्यङ्गं स्नानं शय्यासनानि च

pādukopānahau chatraṃ puṇyāni vyañjanāni ca / pādābhyaṅgaṃ śiro'bhyaṅgaṃ snānaṃ śayyāsanāni ca

एतानि ये प्रयच्छन्ति नोपसर्पन्ति ते यमम् । मधु माषं पयः सर्पिर्लवणं गुडमौषधम्

etāni ye prayacchanti nopasarpanti te yamam / madhu māṣaṃ payaḥ sarpirlavaṇaṃ guḍamauṣadham

पानीयं भूमिदानं च शालीनिक्षुरसांस्तथा । आरक्तवाससी श्लक्ष्णे दम्पत्योर्ललितादिने

pānīyaṃ bhūmidānaṃ ca śālīnikṣurasāṃstathā / āraktavāsasī ślakṣṇe dampatyorlalitādine

सौभाग्यं जायते चैव इह लोके परत्र च । ब्राह्मणे वृत्तसम्पन्ने सुरूपे च गुणान्विते

saubhāgyaṃ jāyate caiva iha loke paratra ca / brāhmaṇe vṛttasampanne surūpe ca guṇānvite

तिथौ यस्यामिदं देयं तत्ते राज्ञि वदाम्यहम् । प्रतिपत्सु च या नारी पूर्वाह्णे च शुचिव्रता

tithau yasyāmidaṃ deyaṃ tatte rājñi vadāmyaham / pratipatsu ca yā nārī pūrvāhṇe ca śucivratā

इन्धनं ब्राह्मणे दद्यात्प्रीयतां मे हुताशनः । तस्या जन्मानि षट्त्रिंशदङ्गप्रत्यङ्गसन्धिषु

indhanaṃ brāhmaṇe dadyātprīyatāṃ me hutāśanaḥ / tasyā janmāni ṣaṭtriṃśadaṅgapratyaṅgasandhiṣu

न रजो नैव सन्तापो जायते राजवल्लभे । द्वितीयायां तु या नारी नवनीतमुदान्विता

na rajo naiva santāpo jāyate rājavallabhe / dvitīyāyāṃ tu yā nārī navanītamudānvitā

ददाति द्विजमुख्याय सुकुमारतनुर्भवेत् । लवणं विप्रवर्याय तृतीयायां प्रयच्छति

dadāti dvijamukhyāya sukumāratanurbhavet / lavaṇaṃ vipravaryāya tṛtīyāyāṃ prayacchati

गौरी मे प्रीयतां देवी तस्याः पुण्यफलं शृणु । कौमारिका पतिं प्राप्य तेन सार्द्धमुमा यथा

gaurī me prīyatāṃ devī tasyāḥ puṇyaphalaṃ śṛṇu / kaumārikā patiṃ prāpya tena sārddhamumā yathā

क्रीडत्यविधवा चापि लभते सा महद्यशः । नक्तं कृत्वा चतुर्थ्यां वै दद्याद्विप्राय मोदकान्

krīḍatyavidhavā cāpi labhate sā mahadyaśaḥ / naktaṃ kṛtvā caturthyāṃ vai dadyādviprāya modakān

प्रीयतां मम देवेशो गणनाथो विनायकः । तस्यास्तेन फलेनाशु सर्वकर्मसु भामिनि

prīyatāṃ mama deveśo gaṇanātho vināyakaḥ / tasyāstena phalenāśu sarvakarmasu bhāmini

विघ्नं न जायते क्वापि एवमाह पितामहः । पञ्चमीं तु ततः प्राप्य ब्राह्मणे तिलदा तु या

vighnaṃ na jāyate kvāpi evamāha pitāmahaḥ / pañcamīṃ tu tataḥ prāpya brāhmaṇe tiladā tu yā

सा भवेद्रूपसम्पन्ना यथा चैव तिलोत्तमा । षष्ठ्यां तु या मधूकस्य फलदा तु भवेत्सदा

sā bhavedrūpasampannā yathā caiva tilottamā / ṣaṣṭhyāṃ tu yā madhūkasya phaladā tu bhavetsadā

उद्दिश्य चाग्निजं देवं ब्राह्मणे वेदपारगे । तस्याः पुत्रो यथा स्कन्दो देवसङ्घेषु चोत्तमः

uddiśya cāgnijaṃ devaṃ brāhmaṇe vedapārage / tasyāḥ putro yathā skando devasaṅgheṣu cottamaḥ

उत्पद्यते महाराजः सर्वलोकेषु पूजितः । सप्तम्यां या द्विजश्रेष्ठं सुवर्णेन प्रपूजयेत्

utpadyate mahārājaḥ sarvalokeṣu pūjitaḥ / saptamyāṃ yā dvijaśreṣṭhaṃ suvarṇena prapūjayet

उद्दिश्य जगतो नाथं देवदेवं दिवाकरम् । तस्य पुण्यफलं यद्वै कथितं द्विजसत्तमैः

uddiśya jagato nāthaṃ devadevaṃ divākaram / tasya puṇyaphalaṃ yadvai kathitaṃ dvijasattamaiḥ

तत्ते राज्ञि प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः सति । दद्रूचित्रककुष्ठानि मण्डलानि विचर्चिका

tatte rājñi pravakṣyāmi śṛṇuṣvaikamanāḥ sati / dadrūcitrakakuṣṭhāni maṇḍalāni vicarcikā

न भवन्तीह चाङ्गेषु पूर्वकर्मार्जितान्यपि । कृष्णां धेनुं तथाष्टम्यां या प्रयच्छति भामिनी

na bhavantīha cāṅgeṣu pūrvakarmārjitānyapi / kṛṣṇāṃ dhenuṃ tathāṣṭamyāṃ yā prayacchati bhāminī

ब्राह्मणे वृत्तसम्पन्ने प्रीयतां मे महेश्वरः । तस्या जन्मार्जितं पापं नश्यते विभवान्विता

brāhmaṇe vṛttasampanne prīyatāṃ me maheśvaraḥ / tasyā janmārjitaṃ pāpaṃ naśyate vibhavānvitā

जायते नात्र सन्देहो यस्माद्दानमनुत्तमम् । गन्धधूपं तु या नारी भक्त्या विप्राय दापयेत्

jāyate nātra sandeho yasmāddānamanuttamam / gandhadhūpaṃ tu yā nārī bhaktyā viprāya dāpayet

कात्यायनीं समुद्दिश्य नवम्यां शृणु यत्फलम् । तस्या भ्राता पिता पुत्रः पतिर्वा रणमुत्तमम्

kātyāyanīṃ samuddiśya navamyāṃ śṛṇu yatphalam / tasyā bhrātā pitā putraḥ patirvā raṇamuttamam

प्राप्यते नैव सीदन्ति तेन दानेन रक्षिताः । इक्षुदण्डरसं देवि दशम्यां या प्रयच्छति

prāpyate naiva sīdanti tena dānena rakṣitāḥ / ikṣudaṇḍarasaṃ devi daśamyāṃ yā prayacchati

लोकपालान्समुद्दिश्य ब्राह्मणे व्यङ्गवर्जिते । तेन दानेन सा नित्यं सर्वलोकस्य वल्लभा

lokapālānsamuddiśya brāhmaṇe vyaṅgavarjite / tena dānena sā nityaṃ sarvalokasya vallabhā

जायते नात्र सन्देह इत्येवं शङ्करो ऽब्रवीत् । एकादश्यामुपोष्याथ द्वादश्यामुदकप्रदा

jāyate nātra sandeha ityevaṃ śaṅkaro 'bravīt / ekādaśyāmupoṣyātha dvādaśyāmudakapradā

नारायणं समुद्दिश्य ब्राह्मणे विष्णुतत्परे । सा सदा स्पर्शसम्भाषैर्द्रावयेद्भावयेज्जनम्

nārāyaṇaṃ samuddiśya brāhmaṇe viṣṇutatpare / sā sadā sparśasambhāṣairdrāvayedbhāvayejjanam

यस्माद्दानं महर्लोके ह्यनन्तम् उदके भवेत् । पादाभ्यङ्गं शिरोऽभ्यङ्गं काममुद्दिश्य वै द्विजे

yasmāddānaṃ maharloke hyanantam udake bhavet / pādābhyaṅgaṃ śiro'bhyaṅgaṃ kāmamuddiśya vai dvije

ददाति च त्रयोदश्यां भक्त्या परमयाङ्गना । यस्यां यस्यां मृता जायेद् भूयो योन्यां तु जन्मनि

dadāti ca trayodaśyāṃ bhaktyā paramayāṅganā / yasyāṃ yasyāṃ mṛtā jāyed bhūyo yonyāṃ tu janmani

तस्यां तस्यां तु सा भर्तुर्न वियुज्येत कर्हिचित् । तथाप्येवं चतुर्दश्यां दद्यात् पात्रमुपानहौ

tasyāṃ tasyāṃ tu sā bharturna viyujyeta karhicit / tathāpyevaṃ caturdaśyāṃ dadyāt pātramupānahau

ब्रह्मणे धर्ममुद्दिश्य तस्या लोका ह्यनामयाः । एवं च पक्षपक्षान्ते श्राद्धे तर्पेद् द्विजोत्तमान्

brahmaṇe dharmamuddiśya tasyā lokā hyanāmayāḥ / evaṃ ca pakṣapakṣānte śrāddhe tarped dvijottamān

अव्युच्छिन्ना सदा राज्ञि सन्ततिर् जायते भुवि । एवं ते तिथिमाहात्म्यं दानयोगेन भाषितम्

avyucchinnā sadā rājñi santatir jāyate bhuvi / evaṃ te tithimāhātmyaṃ dānayogena bhāṣitam

तथा वनस्पतीनां तु आराधनविधिं शृणु । जम्बूं निम्बतरुं चैव तिन्दुकं मधुकं तथा

tathā vanaspatīnāṃ tu ārādhanavidhiṃ śṛṇu / jambūṃ nimbataruṃ caiva tindukaṃ madhukaṃ tathā

आम्रं चामलकं चैव शाल्मलिं वटपिप्पलौ । शमीबिल्वामलीवृक्षं कदलीं पाटलीं तथा

āmraṃ cāmalakaṃ caiva śālmaliṃ vaṭapippalau / śamībilvāmalīvṛkṣaṃ kadalīṃ pāṭalīṃ tathā

अन्यान्पुण्यतमान्वृक्षानुपेत्य स्वर्गमाप्नुयात्

anyānpuṇyatamānvṛkṣānupetya svargamāpnuyāt

नारद उवाच: चैत्रे मासे तु या नारी कुर्याद्व्रतमनुत्तमम् । तस्य व्रतस्य चान्यानि कलां नार्हन्ति षोडशीम्

nārada uvāca: caitre māse tu yā nārī kuryādvratamanuttamam / tasya vratasya cānyāni kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

श्रुतेन येन सुभगे दुर्भगत्वं न पश्यति । यथा हिमं रविं प्राप्य विलयं याति भूतले

śrutena yena subhage durbhagatvaṃ na paśyati / yathā himaṃ raviṃ prāpya vilayaṃ yāti bhūtale

तथा दुःखं च दौर्भाग्यं व्रतादस्माद्विलीयते । मधुकाख्यां तु ललितामाराधयति येन वै

tathā duḥkhaṃ ca daurbhāgyaṃ vratādasmādvilīyate / madhukākhyāṃ tu lalitāmārādhayati yena vai

विधिं तं शृणु सुभगे कथ्यमानं सुखावहम् । चैत्रे शुक्लतृतीयायां सुस्नाता शुद्धमानसा

vidhiṃ taṃ śṛṇu subhage kathyamānaṃ sukhāvaham / caitre śuklatṛtīyāyāṃ susnātā śuddhamānasā

प्रतिमां मधुवृक्षस्य शाङ्करीम् उमया सह । कारयित्वा द्विजवरैः प्रतिष्ठाप्य यथाविधि

pratimāṃ madhuvṛkṣasya śāṅkarīm umayā saha / kārayitvā dvijavaraiḥ pratiṣṭhāpya yathāvidhi

सुगन्धिकुसुमैर्धूपैस्तथा कर्पूरकुङ्कुमैः । पूजयेद् विधिना देवं मन्त्रयुक्तेन भामिनी

sugandhikusumairdhūpaistathā karpūrakuṅkumaiḥ / pūjayed vidhinā devaṃ mantrayuktena bhāminī

पादौ नमः शिवायेति मेढ्रे वै मन्मथाय च । कालोदरायेत् युदरं नीलकंठाय कण्ठकम्

pādau namaḥ śivāyeti meḍhre vai manmathāya ca / kālodarāyet yudaraṃ nīlakaṃṭhāya kaṇṭhakam

शिरः सर्वात्मने पूज्य उमां पश्चात्प्रपूजयेत् । क्षामोदरायैह्युदरं सुकण्ठायै च कण्ठकम्

śiraḥ sarvātmane pūjya umāṃ paścātprapūjayet / kṣāmodarāyaihyudaraṃ sukaṇṭhāyai ca kaṇṭhakam

शिरः सौभाग्यदायिन्यै पश्चादर्घ्यं प्रदापयेत्

śiraḥ saubhāgyadāyinyai paścādarghyaṃ pradāpayet

नमस्ते देवदेवेश उमावर जगत्पते । अर्घ्येणानेन मे सर्वं दौर्भाग्यं नाशय प्रभो । इति अर्घ्यमन्त्रः

namaste devadeveśa umāvara jagatpate / arghyeṇānena me sarvaṃ daurbhāgyaṃ nāśaya prabho / iti arghyamantraḥ

अर्घ्यं दत्त्वा ततः पश्चात्करकं वारिपूरितम् । मधूकपात्रोपभृतं सहिरण्यं तु शक्तितः

arghyaṃ dattvā tataḥ paścātkarakaṃ vāripūritam / madhūkapātropabhṛtaṃ sahiraṇyaṃ tu śaktitaḥ

करकं वारिसम्पूर्णं सौभाग्येन तु संयुतम् । दत्तं तु ललिते तुभ्यं सौभाग्यादिविवर्धनम् । इति करकदानमन्त्रः

karakaṃ vārisampūrṇaṃ saubhāgyena tu saṃyutam / dattaṃ tu lalite tubhyaṃ saubhāgyādivivardhanam / iti karakadānamantraḥ

मन्त्रेणानेन विप्राय दद्यात् करकमुत्तमम् । लवणं वर्जयेच् छुक्लां यावदन्यां तृतीयिकाम्

mantreṇānena viprāya dadyāt karakamuttamam / lavaṇaṃ varjayec chuklāṃ yāvadanyāṃ tṛtīyikām

क्षमाप्य देवीं देवेशां नक्तम् अद्यात्स्वयं हविः । अनेन विधिना सार्धं मासि मासि ह्य् अपक्रमेत्

kṣamāpya devīṃ deveśāṃ naktam adyātsvayaṃ haviḥ / anena vidhinā sārdhaṃ māsi māsi hy apakramet

फाल्गुनस्य तृतीयायां शुक्लायां तु समाप्यते । वैशाखे लवणं देयं ज्येष्ठे चाज्यं प्रदीयते

phālgunasya tṛtīyāyāṃ śuklāyāṃ tu samāpyate / vaiśākhe lavaṇaṃ deyaṃ jyeṣṭhe cājyaṃ pradīyate

आषाढे मासि निष्पावाः पयो देयं तु श्रावणे । मुद्गा देया नभस्ये तु शालिमाश्वयुजे तथा

āṣāḍhe māsi niṣpāvāḥ payo deyaṃ tu śrāvaṇe / mudgā deyā nabhasye tu śālimāśvayuje tathā

कार्त्तिके शर्करापात्रं करकं रससंभृतम् । मार्गशीर्षे तु कार्पासं करकं घृतसंयुतम्

kārttike śarkarāpātraṃ karakaṃ rasasaṃbhṛtam / mārgaśīrṣe tu kārpāsaṃ karakaṃ ghṛtasaṃyutam

पौषे तु कुङ्कुमं देयं माघे पात्रं तिलैर् भृतम् । फाल्गुने मासि सम्प्राप्ते पात्रं मोदकसंभृतम्

pauṣe tu kuṅkumaṃ deyaṃ māghe pātraṃ tilair bhṛtam / phālgune māsi samprāpte pātraṃ modakasaṃbhṛtam

पश्चात्तृतीयादेयं यत्तत्पूर्वस्यां विवर्जयेत् । विधानमासां सर्वासां सामान्यं मनसः प्रिये

paścāttṛtīyādeyaṃ yattatpūrvasyāṃ vivarjayet / vidhānamāsāṃ sarvāsāṃ sāmānyaṃ manasaḥ priye

प्रतिमां मधुवृक्षस्य तामेव प्रतिपूजयेत् । तस्मै सर्वं तु विप्राय आचार्याय प्रदीयते

pratimāṃ madhuvṛkṣasya tāmeva pratipūjayet / tasmai sarvaṃ tu viprāya ācāryāya pradīyate

ततः संवत्सरस्यान्ते उद्यापनविधिं शृणु । मधुवृक्षं ततो गत्वा बहुसम्भारसंवृतः

tataḥ saṃvatsarasyānte udyāpanavidhiṃ śṛṇu / madhuvṛkṣaṃ tato gatvā bahusambhārasaṃvṛtaḥ

निखनेत्प्रतिमां मध्ये माधूकीं मधुकस्य च । तत्रस्थं पूजयेत् सर्वम् उमादेहार्द्धधारिणम्

nikhanetpratimāṃ madhye mādhūkīṃ madhukasya ca / tatrasthaṃ pūjayet sarvam umādehārddhadhāriṇam

पूजोपहारैर्विपुलैः कुङ्कुमेन पुनःपुनः । श्लक्ष्णाभिः पुष्पमालाभिः कौसुम्भैः केसरेण च

pūjopahārairvipulaiḥ kuṅkumena punaḥpunaḥ / ślakṣṇābhiḥ puṣpamālābhiḥ kausumbhaiḥ kesareṇa ca

कौसुम्भे वाससी शुभ्रे अतसीपुष्पसन्निभे । परिधाप्य तां प्रतिमां दम्पती रविसंख्यया

kausumbhe vāsasī śubhre atasīpuṣpasannibhe / paridhāpya tāṃ pratimāṃ dampatī ravisaṃkhyayā

उपानद्युगलैश्छत्रैः कण्ठसूत्रैः सकण्ठिकैः । कटकैरङ्गुलीयैश्च शयनीयैः शुभास्तृतैः

upānadyugalaiśchatraiḥ kaṇṭhasūtraiḥ sakaṇṭhikaiḥ / kaṭakairaṅgulīyaiśca śayanīyaiḥ śubhāstṛtaiḥ

कुङ्कुमेन विलिप्ताङ्गौ बहुपुष्पैश्च पूजितौ । भोजयेद् विविधै रत्नैर् मधूकावासके स्थितौ

kuṅkumena viliptāṅgau bahupuṣpaiśca pūjitau / bhojayed vividhai ratnair madhūkāvāsake sthitau

भुक्तोत्थितौ तु विश्राम्य शय्यासु च क्षमापयेत् । गुरुमूलं यतः सर्वं गुरुर्ज्ञेयो महेश्वरः

bhuktotthitau tu viśrāmya śayyāsu ca kṣamāpayet / gurumūlaṃ yataḥ sarvaṃ gururjñeyo maheśvaraḥ

प्रीते गुरौ ततः सर्वं जगत्प्रीतं सुरासुरम् । यद्यदिष्टतमं लोके यत्किंचिद्दयितं गृहे

prīte gurau tataḥ sarvaṃ jagatprītaṃ surāsuram / yadyadiṣṭatamaṃ loke yatkiṃciddayitaṃ gṛhe

तत्सर्वं गुरवे देयमात्मनः श्रेय इच्छता । इदं तु धनिभिर् देयमन्यैर् देयं यथोच्यते

tatsarvaṃ gurave deyamātmanaḥ śreya icchatā / idaṃ tu dhanibhir deyamanyair deyaṃ yathocyate

दाम्पत्यमेकं विधिवत्प्रतिपूज्य शुभव्रतैः । द्वितीयं गुरुदाम्पत्यं वित्तशाठ्यं विवर्जयेत्

dāmpatyamekaṃ vidhivatpratipūjya śubhavrataiḥ / dvitīyaṃ gurudāmpatyaṃ vittaśāṭhyaṃ vivarjayet

ततः क्षमापयेद्देवीं देवं च ब्राह्मणं गुरुम् । यथा त्वं देवि ललिते न वियुक्तासि शम्भुना

tataḥ kṣamāpayeddevīṃ devaṃ ca brāhmaṇaṃ gurum / yathā tvaṃ devi lalite na viyuktāsi śambhunā

तथा मे पतिपुत्राणाम् अवियोगः प्रदीयताम् । अनेन विधिना कृत्वा तृतीयां मधुसंज्ञिकाम्

tathā me patiputrāṇām aviyogaḥ pradīyatām / anena vidhinā kṛtvā tṛtīyāṃ madhusaṃjñikām

इन्द्राणी चेन्द्रपत्नीत्वमवाप सुतमुत्तमम् । सौभाग्यं सर्वलोकेषु सर्वर्द्धिसुखमुत्तमम्

indrāṇī cendrapatnītvamavāpa sutamuttamam / saubhāgyaṃ sarvalokeṣu sarvarddhisukhamuttamam

अनेन विधिना या तु कुमारी व्रतमाचरेत् । शोभनं पतिमाप्नोति यथेन्द्राण्या शतक्रतुः

anena vidhinā yā tu kumārī vratamācaret / śobhanaṃ patimāpnoti yathendrāṇyā śatakratuḥ

दुर्भगा सुभगत्वं च सुभगा पुत्रिणी भवेत् । पुत्रिण्यक्षयमाप्नोति न शोकं पश्यति क्वचित्

durbhagā subhagatvaṃ ca subhagā putriṇī bhavet / putriṇyakṣayamāpnoti na śokaṃ paśyati kvacit

अनेकजन्मजनितं दौर्भाग्यं नश्यति ध्रुवम् । मृता तु त्रिदिवं प्राप्य उमया सह मोदते

anekajanmajanitaṃ daurbhāgyaṃ naśyati dhruvam / mṛtā tu tridivaṃ prāpya umayā saha modate

कल्पकोटिशतं साग्रं भुक्त्वा भोगान् यथेप्सितान् । पुनस्तु सम्भवे लोके पार्थिवं पतिम् आप्नुयात्

kalpakoṭiśataṃ sāgraṃ bhuktvā bhogān yathepsitān / punastu sambhave loke pārthivaṃ patim āpnuyāt

सुभगा रूपसम्पन्ना पार्थिवं जनयेत् सुतम्

subhagā rūpasampannā pārthivaṃ janayet sutam

एतत्ते कथितं सर्वं व्रतानामुत्तमं व्रतम् । अन्यत्पृच्छस्व सुभगे वाञ्छितं यद्धृदि स्थितम्

etatte kathitaṃ sarvaṃ vratānāmuttamaṃ vratam / anyatpṛcchasva subhage vāñchitaṃ yaddhṛdi sthitam