॥ इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां पञ्चम आवन्त्यखण्डे रेवाखण्डे ऽग्नितीर्थमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः ॥ RKV अध्याय 34 श्रीमार्कण्डेय उवाच: तत्रैव तु भवेदन्यद् आदित्यस्य महात्मनः । कीर्तयामि नरश्रेष्ठ यदि ते श्रवणे मतिः
|| iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama āvantyakhaṇḍe revākhaṇḍe 'gnitīrthamāhātmyavarṇanaṃ nāma trayastriṃśo 'dhyāyaḥ || RKV adhyāya 34 śrīmārkaṇḍeya uvāca: tatraiva tu bhavedanyad ādityasya mahātmanaḥ / kīrtayāmi naraśreṣṭha yadi te śravaṇe matiḥ
युधिष्ठिर उवाच: एतदाश्चर्यमतुलं श्रुत्वा तव मुखोद्गतम् । विस्मयाद्धृष्टरोमाहं जातो ऽस्मि मुनिसत्तम
yudhiṣṭhira uvāca: etadāścaryamatulaṃ śrutvā tava mukhodgatam / vismayāddhṛṣṭaromāhaṃ jāto 'smi munisattama
सहस्रकिरणो देवो हर्ता कर्ता निरञ्जनः । अवतारेण लोकानाम् उद्धर्ता नर्मदातटे
sahasrakiraṇo devo hartā kartā nirañjanaḥ / avatāreṇa lokānām uddhartā narmadātaṭe
पुरुषाकारो भगवानुताहो तपसः फलात् । कस्य गोत्रे समुत्पन्नः कस्य देवो ऽभवद् वशी
puruṣākāro bhagavānutāho tapasaḥ phalāt / kasya gotre samutpannaḥ kasya devo 'bhavad vaśī
श्रीमार्कण्डेय उवाच: कुलिकान्वयसम्भूतो ब्राह्मणो भक्तिमाञ्छुचिः । ईक्ष्यामीति रविं तत्र तीर्थे यात्राकृतोद्यमः
śrīmārkaṇḍeya uvāca: kulikānvayasambhūto brāhmaṇo bhaktimāñchuciḥ / īkṣyāmīti raviṃ tatra tīrthe yātrākṛtodyamaḥ
योजनानां शतं साग्रं निराहारो गतोदकः । प्रस्थितो देवदेवेन स्वप्नान्ते वारितः किल
yojanānāṃ śataṃ sāgraṃ nirāhāro gatodakaḥ / prasthito devadevena svapnānte vāritaḥ kila
भोभो मुने महासत्त्व अलं ते व्रतमीदृशम् । सर्वं व्याप्य स्थितं पश्य स्थावरं जङ्गमं च माम्
bhobho mune mahāsattva alaṃ te vratamīdṛśam / sarvaṃ vyāpya sthitaṃ paśya sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca mām
तपाम्यहं ततो वर्षं निगृह्णाम्य् उत्सृजामि च । न भृतं चैव मृत्युं च यः पश्यति स पश्यति
tapāmyahaṃ tato varṣaṃ nigṛhṇāmy utsṛjāmi ca / na bhṛtaṃ caiva mṛtyuṃ ca yaḥ paśyati sa paśyati
वरं वरय भद्रं त्वम् आत्मनो यस्तवेप्सितम्
varaṃ varaya bhadraṃ tvam ātmano yastavepsitam
ब्राह्मण उवाच: यदि तुष्टो ऽसि मे देव देयो यदि वरो मम । उत्तरे नर्मदाकूले सदा संनिहितो भव
brāhmaṇa uvāca: yadi tuṣṭo 'si me deva deyo yadi varo mama / uttare narmadākūle sadā saṃnihito bhava
ये भक्त्या परया देव योजनानां शते स्थिताः । स्मरिष्यन्ति जितात्मानस् तेषां त्वं वरदो भव
ye bhaktyā parayā deva yojanānāṃ śate sthitāḥ / smariṣyanti jitātmānas teṣāṃ tvaṃ varado bhava
कुब्जान्धबधिरा मूका ये केचिद्विकलेन्द्रियाः । तव पादौ नमस्यन्ति तेषां त्वं वरदो भव
kubjāndhabadhirā mūkā ye kecidvikalendriyāḥ / tava pādau namasyanti teṣāṃ tvaṃ varado bhava
शीर्णघ्राणा गतधियो ह्यस्थिचर्मावशेषिताः । तेषां त्वं करुणां देव अचिरेण कुरुष्व ह
śīrṇaghrāṇā gatadhiyo hyasthicarmāvaśeṣitāḥ / teṣāṃ tvaṃ karuṇāṃ deva acireṇa kuruṣva ha
ये ऽपि त्वां नर्मदातोये स्नात्वा तत्र दिने दिने । अर्चयन्ति जगन्नाथ तेषां त्वं वरदो भव
ye 'pi tvāṃ narmadātoye snātvā tatra dine dine / arcayanti jagannātha teṣāṃ tvaṃ varado bhava
प्रभाते ये स्तविष्यन्ति स्तवैर्वैदिकलौकिकैः । अभिप्रेतं वरं देव तेषां त्वं दद भोच्युत
prabhāte ye staviṣyanti stavairvaidikalaukikaiḥ / abhipretaṃ varaṃ deva teṣāṃ tvaṃ dada bhocyuta
तवाग्रे वपनं देव कारयन्ति नरा भुवि । स्वामिंस्तेषां वरो देय एष मे परमो वरः
tavāgre vapanaṃ deva kārayanti narā bhuvi / svāmiṃsteṣāṃ varo deya eṣa me paramo varaḥ
एवमस्त्विति तं चोक्त्वा मुनिं करुणया पुनः । शतभागेन राजेन्द्र स्थित्वा चादर्शनं गतः
evamastviti taṃ coktvā muniṃ karuṇayā punaḥ / śatabhāgena rājendra sthitvā cādarśanaṃ gataḥ
तत्र तीर्थे नरो भक्त्या गत्वा स्नानं समाचरेत् । तर्पयेत् पितृदेवांश्च सो ऽग्निष्टोमफलं लभेत्
tatra tīrthe naro bhaktyā gatvā snānaṃ samācaret / tarpayet pitṛdevāṃśca so 'gniṣṭomaphalaṃ labhet
अग्निप्रवेशं यः कुर्यात्तस्मिंस् तीर्थे नराधिप । द्योतयन्वै दिशः सर्वा अग्निलोकं स गच्छति
agnipraveśaṃ yaḥ kuryāttasmiṃs tīrthe narādhipa / dyotayanvai diśaḥ sarvā agnilokaṃ sa gacchati
यस्तत्तीर्थं समासाद्य त्यजतीह कलेवरम् । स गतो वारुणं लोकमित्येवं शङ्करो ऽब्रवीत्
yastattīrthaṃ samāsādya tyajatīha kalevaram / sa gato vāruṇaṃ lokamityevaṃ śaṅkaro 'bravīt
तत्र तीर्थे तु यः कश्चित् संन्यासेन तनुं त्यजेत् । षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते
tatra tīrthe tu yaḥ kaścit saṃnyāsena tanuṃ tyajet / ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi svargaloke mahīyate
अप्सरोगणसंकीर्णे दिव्यशब्दानुनादिते । उषित्वायाति मर्त्ये वै वेदवेदाङ्गविद् भवेत्
apsarogaṇasaṃkīrṇe divyaśabdānunādite / uṣitvāyāti martye vai vedavedāṅgavid bhavet
व्याधिशोकविनिर्मुक्तो धनकोटिपतिर्भवेत् । पुत्रदारसमोपेतो जीवेच्च शरदः शतम्
vyādhiśokavinirmukto dhanakoṭipatirbhavet / putradārasamopeto jīvecca śaradaḥ śatam
प्रातरुत्थाय यस्तत्र स्मरते भास्करं तदा । आजन्मजनितात् पापान् मुच्यते नात्र संशयः
prātarutthāya yastatra smarate bhāskaraṃ tadā / ājanmajanitāt pāpān mucyate nātra saṃśayaḥ