मैत्रेय श्रूयतां सम्यक् चरितं तस्य धीमतः प्रह्लादस्य सदोदारचरितस्य महात्मनः ॥
maitreya śrūyatāṃ samyak caritaṃ tasya dhīmataḥ prahlādasya sadodāracaritasya mahātmanaḥ //
दितेः पुत्रो महावीर्यो हिरण्यकशिपुः पुरा त्रैलोक्यं वशम् आनिन्ये ब्रह्मणो वरदर्पितः ॥
diteḥ putro mahāvīryo hiraṇyakaśipuḥ purā trailokyaṃ vaśam āninye brahmaṇo varadarpitaḥ //
इन्द्रत्वम् अकरोद् दैत्यः स चासीत् सविता स्वयम् वायुर् अग्निर् अपां नाथः सोमश् चासीन् महासुरः ॥
indratvam akarod daityaḥ sa cāsīt savitā svayam vāyur agnir apāṃ nāthaḥ somaś cāsīn mahāsuraḥ //
धनानाम् अधिपः सो ऽभूत् स एवासीत् स्वयं यमः यज्ञभागान् अशेषांस् तु स स्वयं बुभुजे ऽसुरः ॥
dhanānām adhipaḥ so 'bhūt sa evāsīt svayaṃ yamaḥ yajñabhāgān aśeṣāṃs tu sa svayaṃ bubhuje 'suraḥ //
देवाः स्वर्गं परित्यज्य तत्त्रासान् मुनिसत्तम विचेरुर् अवनौ सर्वे बिभ्राणा मानुषीं तनुम् ॥
devāḥ svargaṃ parityajya tattrāsān munisattama vicerur avanau sarve bibhrāṇā mānuṣīṃ tanum //
जित्वा त्रिभुवनं सर्वं त्रैलोक्यैश्वर्यदर्पितः उद्गीयमानो गन्धर्वैर् बुभुजे विषयान् प्रियान् ॥
jitvā tribhuvanaṃ sarvaṃ trailokyaiśvaryadarpitaḥ udgīyamāno gandharvair bubhuje viṣayān priyān //
पानासक्तं महात्मानं हिरण्यकशिपुं तदा उपासां चक्रिरे सर्वे सिद्धगन्धर्वपन्नगाः ॥
pānāsaktaṃ mahātmānaṃ hiraṇyakaśipuṃ tadā upāsāṃ cakrire sarve siddhagandharvapannagāḥ //
अवादयञ् जगुश् चान्ये जयशब्दान् अथापरे दैत्येश्वरस्य पुरतश् चक्रुः सिद्धा मुदान्विताः ॥
avādayañ jaguś cānye jayaśabdān athāpare daityeśvarasya purataś cakruḥ siddhā mudānvitāḥ //
तत्र प्रनृत्ताप्सरसि स्फाटिकाभ्रमये ऽसुरः पपौ पानं मुदा युक्तः प्रासादे सुमनोहरे ॥
tatra pranṛttāpsarasi sphāṭikābhramaye 'suraḥ papau pānaṃ mudā yuktaḥ prāsāde sumanohare //
तस्य पुत्रो महाभागः प्रह्लादो नाम नामतः पपाठ बालपाठ्यानि गुरुगेहं गतो ऽर्भकः ॥
tasya putro mahābhāgaḥ prahlādo nāma nāmataḥ papāṭha bālapāṭhyāni gurugehaṃ gato 'rbhakaḥ //
एकदा तु स धर्मात्मा जगाम गुरुणा सह पानासक्तस्य पुरतः पितुर् दैत्यपतेस् तदा ॥
ekadā tu sa dharmātmā jagāma guruṇā saha pānāsaktasya purataḥ pitur daityapates tadā //
पादप्रणामावनतं तम् उत्थाप्य पिता सुतम् हिरण्यकशिपुः प्राह प्रह्लादम् अमितौजसम् ॥
pādapraṇāmāvanataṃ tam utthāpya pitā sutam hiraṇyakaśipuḥ prāha prahlādam amitaujasam //
पठ्यतां भवता वत्स सारभूतं सुभाषितम् कालेनैतावता यत् ते सदोद्युक्तेन शिक्षितम् ॥
paṭhyatāṃ bhavatā vatsa sārabhūtaṃ subhāṣitam kālenaitāvatā yat te sadodyuktena śikṣitam //
श्रूयतां तात वक्ष्यामि सारभूतं तवाज्ञया समाहितमना भूत्वा यन् मे चेतस्य् अवस्थितम् ॥
śrūyatāṃ tāta vakṣyāmi sārabhūtaṃ tavājñayā samāhitamanā bhūtvā yan me cetasy avasthitam //
अनादिमध्यान्तम् अजम् अवृद्धिक्षयम् अच्युतम् प्रणतो ऽस्म्य् अन्तसंतानं सर्वकारणकारणम् ॥
anādimadhyāntam ajam avṛddhikṣayam acyutam praṇato 'smy antasaṃtānaṃ sarvakāraṇakāraṇam //
एतन् निशम्य दैत्येन्द्रः कोपसंरक्तलोचनः विलोक्य तद्गुरुं प्राह स्फुरिताधरपल्लवः ॥
etan niśamya daityendraḥ kopasaṃraktalocanaḥ vilokya tadguruṃ prāha sphuritādharapallavaḥ //
ब्रह्मबन्धो किम् एतत् ते विपक्षस्तुतिसंहितम् असारं ग्राहितो बालो माम् अवज्ञाय दुर्मते ॥
brahmabandho kim etat te vipakṣastutisaṃhitam asāraṃ grāhito bālo mām avajñāya durmate //
दैत्येश्वर न कोपस्य वशम् आगन्तुम् अर्हसि ममोपदेशजनितं नायं वदति ते सुतः ॥
daityeśvara na kopasya vaśam āgantum arhasi mamopadeśajanitaṃ nāyaṃ vadati te sutaḥ //
अनुशिष्टो ऽसि केनेदृग् वत्स प्रह्लाद कथ्यताम् मयोपदिष्टं नेत्य् एष प्रब्रवीति गुरुस् तव ॥
anuśiṣṭo 'si kenedṛg vatsa prahlāda kathyatām mayopadiṣṭaṃ nety eṣa prabravīti gurus tava //
शास्ता विष्णुर् अशेषस्य जगतो यो हृदि स्थितः तम् ऋते परमात्मानं तात कः केन शास्यते ॥
śāstā viṣṇur aśeṣasya jagato yo hṛdi sthitaḥ tam ṛte paramātmānaṃ tāta kaḥ kena śāsyate //
को ऽयं विष्णुः सुदुर्बुद्धे यं ब्रवीषि पुनः पुनः जगताम् ईश्वरस्येह पुरतः प्रसभं मम ॥
ko 'yaṃ viṣṇuḥ sudurbuddhe yaṃ bravīṣi punaḥ punaḥ jagatām īśvarasyeha purataḥ prasabhaṃ mama //
न शब्दगोचरं यस्य योगिध्येयं परं पदम् यतो यश् च स्वयं विश्वं स विष्णुः परमेश्वरः ॥
na śabdagocaraṃ yasya yogidhyeyaṃ paraṃ padam yato yaś ca svayaṃ viśvaṃ sa viṣṇuḥ parameśvaraḥ //
परमेश्वरसंज्ञो ऽज्ञ किम् अन्यो मय्य् अवस्थिते तवास्ति मर्तुकामस् त्वं प्रब्रवीषि पुनः पुनः ॥
parameśvarasaṃjño 'jña kim anyo mayy avasthite tavāsti martukāmas tvaṃ prabravīṣi punaḥ punaḥ //
न केवलं तात मम प्रजानां स ब्रह्मभूतो भवतश् च विष्णुः धाता विधाता परमेश्वरश् च प्रसीद कोपं कुरुषे किमर्थम् ॥
na kevalaṃ tāta mama prajānāṃ sa brahmabhūto bhavataś ca viṣṇuḥ dhātā vidhātā parameśvaraś ca prasīda kopaṃ kuruṣe kimartham //
प्रविष्टः को ऽस्य हृदयं दुर्बुद्धेर् अतिपापकृत् येनेदृशान्य् असाधूनि वदत्य् आविष्टमानसः ॥
praviṣṭaḥ ko 'sya hṛdayaṃ durbuddher atipāpakṛt yenedṛśāny asādhūni vadaty āviṣṭamānasaḥ //
न केवलं मद्धृदयं स विष्णुर् आक्रम्य लोकान् अखिलान् अवस्थितः स मां त्वदादींश् च पितः समस्तान् समस्तचेष्टासु युनक्ति सर्वगः ॥
na kevalaṃ maddhṛdayaṃ sa viṣṇur ākramya lokān akhilān avasthitaḥ sa māṃ tvadādīṃś ca pitaḥ samastān samastaceṣṭāsu yunakti sarvagaḥ //
निष्क्राम्यताम् अयं दुष्टः शास्यतां च गुरोर् गृहे योजितो दुर्मतिः केन विपक्षवितथस्तुतौ ॥
niṣkrāmyatām ayaṃ duṣṭaḥ śāsyatāṃ ca guror gṛhe yojito durmatiḥ kena vipakṣavitathastutau //
इत्य् उक्ते स तदा दैत्यैर् नीतो गुरुगृहं पुनः जग्राह विद्याम् अनिशं गुरुशुश्रूषणोद्यतः ॥
ity ukte sa tadā daityair nīto gurugṛhaṃ punaḥ jagrāha vidyām aniśaṃ guruśuśrūṣaṇodyataḥ //
काले ऽतीते ऽतिमहति प्रह्लादम् असुरेश्वरः समाहूयाब्रवीद् गाथा काचित् पुत्रक गीयताम् ॥
kāle 'tīte 'timahati prahlādam asureśvaraḥ samāhūyābravīd gāthā kācit putraka gīyatām //
यतः प्रधानपुरुषौ यतश् चैतच् चराचरम् कारणं सकलस्यास्य स नो विष्णुः प्रसीदतु ॥
yataḥ pradhānapuruṣau yataś caitac carācaram kāraṇaṃ sakalasyāsya sa no viṣṇuḥ prasīdatu //
दुरात्मा वध्यताम् एष नानेनार्थो ऽस्ति जीवता स्वपक्षहानिकर्तृत्वाद् यः कुलाङ्गारतां गतः ॥
durātmā vadhyatām eṣa nānenārtho 'sti jīvatā svapakṣahānikartṛtvād yaḥ kulāṅgāratāṃ gataḥ //
इत्य् आज्ञप्तास् ततस् तेन प्रगृहीतमहायुधाः उद्यतास् तस्य नाशाय दैत्याः शतसहस्रशः ॥
ity ājñaptās tatas tena pragṛhītamahāyudhāḥ udyatās tasya nāśāya daityāḥ śatasahasraśaḥ //
विष्णुः शस्त्रेषु युष्मासु मयि चासौ यथा स्थितः दैतेयास् तेन सत्येन मा क्रामन्त्व् आयुधानि वः ॥
viṣṇuḥ śastreṣu yuṣmāsu mayi cāsau yathā sthitaḥ daiteyās tena satyena mā krāmantv āyudhāni vaḥ //
ततस् तैः शतशो दैत्यैः शस्त्रौघैर् आहतो ऽपि सन् नावाप वेदनाम् अल्पाम् अभूच् चैव पुनर् नवः ॥
tatas taiḥ śataśo daityaiḥ śastraughair āhato 'pi san nāvāpa vedanām alpām abhūc caiva punar navaḥ //
दुर्बुद्धे विनिवर्तस्व वैरिपक्षस्तवाद् अतः अभयं ते प्रयच्छामि मातिमूढमतिर् भव ॥
durbuddhe vinivartasva vairipakṣastavād ataḥ abhayaṃ te prayacchāmi mātimūḍhamatir bhava //
भो भोः सर्पाः दुराचारम् एनम् अत्यन्तदुर्मतिम् विषज्वालाविलैर् वक्त्रैः सद्यो नयत संक्षयम् ॥
bho bhoḥ sarpāḥ durācāram enam atyantadurmatim viṣajvālāvilair vaktraiḥ sadyo nayata saṃkṣayam //
इत्य् उक्तास् तेन ते सर्पाः कुहकास् तक्षकादयः अदंशन्त समस्तेषु गात्रेष्व् अतिविषोल्बणाः ॥
ity uktās tena te sarpāḥ kuhakās takṣakādayaḥ adaṃśanta samasteṣu gātreṣv ativiṣolbaṇāḥ //
स त्व् आसक्तमतिः कृष्णे दंश्यमानो महोरगैः न विवेदात्मनो गात्रं तत्स्मृत्याह्लादसंस्थितः ॥
sa tv āsaktamatiḥ kṛṣṇe daṃśyamāno mahoragaiḥ na vivedātmano gātraṃ tatsmṛtyāhlādasaṃsthitaḥ //
दंष्ट्रा विशीर्णा मणयः स्फुटन्ति फणेषु तापो हृदयेषु कम्पः नास्य त्वचः स्वल्पम् अपीह भिन्नं प्रशाधि दैत्येश्वर कर्म चान्यत् ॥
daṃṣṭrā viśīrṇā maṇayaḥ sphuṭanti phaṇeṣu tāpo hṛdayeṣu kampaḥ nāsya tvacaḥ svalpam apīha bhinnaṃ praśādhi daityeśvara karma cānyat //
हे दिग्गजाः संकटदन्तमिश्रा घ्नतैनम् अस्मद्रिपुपक्षभिन्नम् तज्जा विनाशाय भवन्ति तस्य यथारणेः प्रज्वलितो हुताशः ॥
he diggajāḥ saṃkaṭadantamiśrā ghnatainam asmadripupakṣabhinnam tajjā vināśāya bhavanti tasya yathāraṇeḥ prajvalito hutāśaḥ //
ततः स दिग्गजैर् बालो भूभृच्छिखरसंनिभैः पातितो धरणीपृष्ठे विषाणैर् अप्य् अपीड्यत ॥
tataḥ sa diggajair bālo bhūbhṛcchikharasaṃnibhaiḥ pātito dharaṇīpṛṣṭhe viṣāṇair apy apīḍyata //
स्मरतस् तस्य गोविन्दम् इभदन्ताः सहस्रशः शीर्णा वक्षःस्थलं प्राप्य स प्राह पितरं ततः ॥
smaratas tasya govindam ibhadantāḥ sahasraśaḥ śīrṇā vakṣaḥsthalaṃ prāpya sa prāha pitaraṃ tataḥ //
दन्ता गजानां कुलिशाग्रनिष्ठुराः शीर्णा यद् एते न बलं ममैतत् महाविपत्पापविनाशनो ऽयं जनार्दनानुस्मरणानुभावः ॥
dantā gajānāṃ kuliśāgraniṣṭhurāḥ śīrṇā yad ete na balaṃ mamaitat mahāvipatpāpavināśano 'yaṃ janārdanānusmaraṇānubhāvaḥ //
ज्वाल्यताम् असुरा वह्निर् अपसर्पत दिग्गजाः वायो समेधयाग्निं त्वं दह्यताम् एष पापकृत् ॥
jvālyatām asurā vahnir apasarpata diggajāḥ vāyo samedhayāgniṃ tvaṃ dahyatām eṣa pāpakṛt //
महाकाष्ठचयच्छन्नम् असुरेन्द्रसुतं ततः प्रज्वाल्य दानवा वह्निं ददहुः स्वामिचोदिताः ॥
mahākāṣṭhacayacchannam asurendrasutaṃ tataḥ prajvālya dānavā vahniṃ dadahuḥ svāmicoditāḥ //
तातैष वह्निः पवनेरितो ऽपि न मां दहत्य् अत्र समन्ततो ऽहम् पश्यामि पद्मास्तरणास्तृतानि शीतानि सर्वाणि दिशां मुखानि ॥
tātaiṣa vahniḥ pavanerito 'pi na māṃ dahaty atra samantato 'ham paśyāmi padmāstaraṇāstṛtāni śītāni sarvāṇi diśāṃ mukhāni //
अथ दैत्येश्वरं प्रोचुर् भार्गवस्यात्मजा द्विजाः पुरोहिता महात्मानः साम्ना संस्तूय वाग्मिनः ॥
atha daityeśvaraṃ procur bhārgavasyātmajā dvijāḥ purohitā mahātmānaḥ sāmnā saṃstūya vāgminaḥ //
राजन् नियम्यतां कोपो बाले ऽत्र तनये निजे कोपो देवनिकायेषु तत्र ते सफलो यतः ॥
rājan niyamyatāṃ kopo bāle 'tra tanaye nije kopo devanikāyeṣu tatra te saphalo yataḥ //
तथा तथैनं बालं ते शासितारो वयं नृप यथा विपक्षनाशाय विनीतस् ते भविष्यति ॥
tathā tathainaṃ bālaṃ te śāsitāro vayaṃ nṛpa yathā vipakṣanāśāya vinītas te bhaviṣyati //
बालत्वं सर्वदोषाणां दैत्यराजास्पदं यतः ततो ऽत्र कोपम् अत्यर्थं योक्तुम् अर्हसि नार्भके ॥
bālatvaṃ sarvadoṣāṇāṃ daityarājāspadaṃ yataḥ tato 'tra kopam atyarthaṃ yoktum arhasi nārbhake //
न त्यक्ष्यति हरेः पक्षम् अस्माकं वचनाद् यदि ततः कृत्यां वधायास्य करिष्यामो ऽनिवर्तिनीम् ॥
na tyakṣyati hareḥ pakṣam asmākaṃ vacanād yadi tataḥ kṛtyāṃ vadhāyāsya kariṣyāmo 'nivartinīm //
एवम् अभ्यर्थितस् तैस् तु दैत्यराजः पुरोहितैः दैत्यैर् निष्क्रामयाम् आस पुत्रं पावकसंचयात् ॥
evam abhyarthitas tais tu daityarājaḥ purohitaiḥ daityair niṣkrāmayām āsa putraṃ pāvakasaṃcayāt //
ततो गुरुगृहे बालः स वसन् बालदानवान् अध्यापयाम् आस मुहुर् उपदेशान्तरे गुरोः ॥
tato gurugṛhe bālaḥ sa vasan bāladānavān adhyāpayām āsa muhur upadeśāntare guroḥ //
श्रूयतां परमार्थो मे दैतेया दितिजात्मजाः न चान्यथैतन् मन्तव्यं नात्र लोभादिकारणम् ॥
śrūyatāṃ paramārtho me daiteyā ditijātmajāḥ na cānyathaitan mantavyaṃ nātra lobhādikāraṇam //
जन्म बाल्यं ततः सर्वो जन्तुः प्राप्नोति यौवनम् अव्याहतैव भवति ततो ऽनुदिवसं जरा ॥
janma bālyaṃ tataḥ sarvo jantuḥ prāpnoti yauvanam avyāhataiva bhavati tato 'nudivasaṃ jarā //
ततश् च मृत्युम् अभ्येति जन्तुर् दैत्येश्वरात्मजाः प्रत्यक्षं दृश्यते चैतद् अस्माकं भवतां तथा ॥
tataś ca mṛtyum abhyeti jantur daityeśvarātmajāḥ pratyakṣaṃ dṛśyate caitad asmākaṃ bhavatāṃ tathā //
मृतस्य च पुनर् जन्म भवत्य् एतच् च नान्यथा आगमो ऽयं तथा तच् च नोपादानं विनोद्भवः ॥
mṛtasya ca punar janma bhavaty etac ca nānyathā āgamo 'yaṃ tathā tac ca nopādānaṃ vinodbhavaḥ //
गर्भवासादि यावत् तु पुनर्जन्मोपपादनम् समस्तावस्थकं तावद् दुःखम् एवावगम्यताम् ॥
garbhavāsādi yāvat tu punarjanmopapādanam samastāvasthakaṃ tāvad duḥkham evāvagamyatām //
क्षुत्तृष्णोपशमं तद्वच् शीताद्युपशमं सुखम् मन्यते बालबुद्धित्वाद् दुःखम् एव हि तत् पुनः ॥
kṣuttṛṣṇopaśamaṃ tadvac śītādyupaśamaṃ sukham manyate bālabuddhitvād duḥkham eva hi tat punaḥ //
अत्यन्तस्तिमिताङ्गानां व्यायामेन सुखैषिणाम् भ्रान्तिज्ञानवतां पुंसां प्रहारो ऽपि सुखायते ॥
atyantastimitāṅgānāṃ vyāyāmena sukhaiṣiṇām bhrāntijñānavatāṃ puṃsāṃ prahāro 'pi sukhāyate //
क्व शरीरम् अशेषाणां श्लेष्मादीनां महाचयः क्व चाङ्गशोभासौरभ्यकमनीयादयो गुणाः ॥
kva śarīram aśeṣāṇāṃ śleṣmādīnāṃ mahācayaḥ kva cāṅgaśobhāsaurabhyakamanīyādayo guṇāḥ //
मांसासृक्पूयविण्मूत्रस्नायुमज्जास्थिसंहतौ देहे चेत् प्रीतिमान् मूढो भविता नरके ऽपि सः ॥
māṃsāsṛkpūyaviṇmūtrasnāyumajjāsthisaṃhatau dehe cet prītimān mūḍho bhavitā narake 'pi saḥ //
अग्नेः शीतेन तोयस्य तृषा भक्तस्य च क्षुधा क्रियते सुखकर्तृत्वं तद्विलोमस्य चेतरैः ॥
agneḥ śītena toyasya tṛṣā bhaktasya ca kṣudhā kriyate sukhakartṛtvaṃ tadvilomasya cetaraiḥ //
करोति हे दैत्यपुत्रा यावन्मात्रं परिग्रहम् तावन्मात्रं स एवास्य दुःखं चेतसि यच्छति ॥
karoti he daityaputrā yāvanmātraṃ parigraham tāvanmātraṃ sa evāsya duḥkhaṃ cetasi yacchati //
यावतः कुरुते जन्तुः संबन्धान् मनसः प्रियान् तावन्तो ऽस्य निखन्यन्ते हृदये शोकशङ्कवः ॥
yāvataḥ kurute jantuḥ saṃbandhān manasaḥ priyān tāvanto 'sya nikhanyante hṛdaye śokaśaṅkavaḥ //
यद् यद् गृहे तन् मनसि यत्र तत्रावतिष्ठतः नाशदाहापहरणं कुतस् तत्रैव तिष्ठति ॥
yad yad gṛhe tan manasi yatra tatrāvatiṣṭhataḥ nāśadāhāpaharaṇaṃ kutas tatraiva tiṣṭhati //
जन्मन्य् अत्र महद् दुःखं म्रियमाणस्य चापि तत् यातनासु यमस्योग्रं गर्भसंक्रमणेषु च ॥
janmany atra mahad duḥkhaṃ mriyamāṇasya cāpi tat yātanāsu yamasyograṃ garbhasaṃkramaṇeṣu ca //
गर्भे च सुखलेशो ऽपि भवद्भिर् अनुमीयते यदि तत् कथ्यताम् एवं सर्वं दुःखमयं जगत् ॥
garbhe ca sukhaleśo 'pi bhavadbhir anumīyate yadi tat kathyatām evaṃ sarvaṃ duḥkhamayaṃ jagat //
तद् एतद् अतिदुःखानाम् आस्पदे ऽत्र भवार्णवे भवतां कथ्यते सत्यं विष्णुर् एकः परायणः ॥
tad etad atiduḥkhānām āspade 'tra bhavārṇave bhavatāṃ kathyate satyaṃ viṣṇur ekaḥ parāyaṇaḥ //
मा जानीत वयं बाला देही देहेषु शाश्वतः जरायौवनजन्माद्या धर्मा देहस्य नात्मनः ॥
mā jānīta vayaṃ bālā dehī deheṣu śāśvataḥ jarāyauvanajanmādyā dharmā dehasya nātmanaḥ //
बालो ऽहं तावद् इच्छातो यतिष्ये श्रेयसे युवा युवाहं वार्द्धके प्राप्ते करिष्याम्य् आत्मनो हितम् ॥
bālo 'haṃ tāvad icchāto yatiṣye śreyase yuvā yuvāhaṃ vārddhake prāpte kariṣyāmy ātmano hitam //
वृद्धो ऽहं मम कार्याणि समस्तानि न गोचरे किं करिष्यामि मन्दात्मा समर्थेन न यत् कृतम् ॥
vṛddho 'haṃ mama kāryāṇi samastāni na gocare kiṃ kariṣyāmi mandātmā samarthena na yat kṛtam //
एवं दुराशयाक्षिप्तमानसः पुरुषः सदा श्रेयसो ऽभिमुखं याति न कदाचित् पिपासितः ॥
evaṃ durāśayākṣiptamānasaḥ puruṣaḥ sadā śreyaso 'bhimukhaṃ yāti na kadācit pipāsitaḥ //
बाल्ये क्रीडनकासक्ता यौवने विषयोन्मुखाः अज्ञानयन्त्य् अशक्त्या च वार्द्धकं समुपस्थितम् ॥
bālye krīḍanakāsaktā yauvane viṣayonmukhāḥ ajñānayanty aśaktyā ca vārddhakaṃ samupasthitam //
तस्माद् बाल्ये विवेकात्मा यतेत श्रेयसे सदा बाल्ययौवनवृद्धाद्यैर् देहभावैर् असंयुतः ॥
tasmād bālye vivekātmā yateta śreyase sadā bālyayauvanavṛddhādyair dehabhāvair asaṃyutaḥ //
तद् एतद् वो मयाख्यातं यदि जानीत नानृतम् तद् अस्मत्प्रीतये विष्णुः स्मर्यतां बन्धमुक्तिदः ॥
tad etad vo mayākhyātaṃ yadi jānīta nānṛtam tad asmatprītaye viṣṇuḥ smaryatāṃ bandhamuktidaḥ //
आयासः स्मरणे को ऽस्य स्मृतो यच्छति शोभनम् पापक्षयश् च भवति स्मरतां तम् अहर्निशम् ॥
āyāsaḥ smaraṇe ko 'sya smṛto yacchati śobhanam pāpakṣayaś ca bhavati smaratāṃ tam aharniśam //
सर्वभूतस्थिते तस्मिन् मतिर् मैत्री दिवानिशम् भवतां जायताम् एवं सर्वक्लेशान् प्रहास्यथ ॥
sarvabhūtasthite tasmin matir maitrī divāniśam bhavatāṃ jāyatām evaṃ sarvakleśān prahāsyatha //
तापत्रयेणाभिहतं यद् एतद् अखिलं जगत् तदा शोच्येषु भूतेषु द्वेषं प्राज्ञः करोति कः ॥
tāpatrayeṇābhihataṃ yad etad akhilaṃ jagat tadā śocyeṣu bhūteṣu dveṣaṃ prājñaḥ karoti kaḥ //
अथ भद्राणि भूतानि हीनशक्तिर् अहं परम् मुदं तथापि कुर्वीत हानिर् द्वेषफलं यतः ॥
atha bhadrāṇi bhūtāni hīnaśaktir ahaṃ param mudaṃ tathāpi kurvīta hānir dveṣaphalaṃ yataḥ //
बद्धवैराणि भूतानि द्वेषं कुर्वन्ति चेत् ततः शोच्यान्य् अहो ऽतिमोहेन व्याप्तानीति मनीषिणाम् ॥
baddhavairāṇi bhūtāni dveṣaṃ kurvanti cet tataḥ śocyāny aho 'timohena vyāptānīti manīṣiṇām //
एते भिन्नदृशां दैत्या विकल्पाः कथिता मया कृत्वाभ्युपगमं तत्र संक्षेपः श्रूयतां मम ॥
ete bhinnadṛśāṃ daityā vikalpāḥ kathitā mayā kṛtvābhyupagamaṃ tatra saṃkṣepaḥ śrūyatāṃ mama //
विस्तारः सर्वभूतस्य विष्णोर् विश्वम् इदं जगत् द्रष्टव्यम् आत्मवत् तस्माद् अभेदेन विचक्षणैः ॥
vistāraḥ sarvabhūtasya viṣṇor viśvam idaṃ jagat draṣṭavyam ātmavat tasmād abhedena vicakṣaṇaiḥ //
समुत्सृज्यासुरं भावं तस्माद् यूयं यथा वयम् तथा यत्नं करिष्यामो यथा प्राप्स्याम निर्वृतिम् ॥
samutsṛjyāsuraṃ bhāvaṃ tasmād yūyaṃ yathā vayam tathā yatnaṃ kariṣyāmo yathā prāpsyāma nirvṛtim //
नैवाग्निना न चार्केण नेन्दुना न च वायुना पर्जन्यवरुणाभ्यां वा न सिद्धैर् न च राक्षसैः ॥
naivāgninā na cārkeṇa nendunā na ca vāyunā parjanyavaruṇābhyāṃ vā na siddhair na ca rākṣasaiḥ //
न यक्षैर् न च दैत्येन्द्रैर् नोरगैर् न च किंनरैः न मनुष्यैर् न पशुभिर् दोषैर् नैवात्मसंभवैः ॥
na yakṣair na ca daityendrair noragair na ca kiṃnaraiḥ na manuṣyair na paśubhir doṣair naivātmasaṃbhavaiḥ //
ज्वराक्षिरोगातीसारप्लीहगुल्मादिकैस् तथा द्वेषेर्ष्यामत्सराद्यैर् वा रागलोभादिभिः क्षयम् ॥
jvarākṣirogātīsāraplīhagulmādikais tathā dveṣerṣyāmatsarādyair vā rāgalobhādibhiḥ kṣayam //
न चान्यैर् नीयते कैश्चिन् नित्या यात्यन्तनिर्मला ताम् आप्नोत्य् अमले न्यस्य केशवे हृदयं नरः ॥
na cānyair nīyate kaiścin nityā yātyantanirmalā tām āpnoty amale nyasya keśave hṛdayaṃ naraḥ //
असारसंसारविवर्तनेषु मा यात तोषं प्रसभं ब्रवीमि सर्वत्र दैत्याः समताम् उपेत समत्वम् आराधनम् अच्युतस्य ॥
asārasaṃsāravivartaneṣu mā yāta toṣaṃ prasabhaṃ bravīmi sarvatra daityāḥ samatām upeta samatvam ārādhanam acyutasya //
तस्मिन् प्रसन्ने किम् इहास्त्य् अलभ्यं धर्मार्थकामैर् अलम् अल्पकास् ते समाश्रिताद् ब्रह्मतरोर् अनन्तान् निःसंशयं प्राप्स्यथ वै महत् फलम् ॥
tasmin prasanne kim ihāsty alabhyaṃ dharmārthakāmair alam alpakās te samāśritād brahmataror anantān niḥsaṃśayaṃ prāpsyatha vai mahat phalam //
[[इति श्रीविष्णुपुराणे प्रथमे ऽंशे सप्तदशो ऽध्यायः ]]
[[iti śrīviṣṇupurāṇe prathame 'ṃśe saptadaśo 'dhyāyaḥ ]]