Aṃśa 3 · Chapter 6

सामवेदतरोः शाखा व्यासशिष्यः स जैमिनिः क्रमेण येन मैत्रेय बिभेद शृणु तन् मम ॥

sāmavedataroḥ śākhā vyāsaśiṣyaḥ sa jaiminiḥ krameṇa yena maitreya bibheda śṛṇu tan mama //

सुमन्तुस् तस्य पुत्रो ऽभूत् सुकर्मास्याप्य् अभूत् सुतः अधीतवन्ताव् एकैकां संहितां तौ महामुनी ॥

sumantus tasya putro 'bhūt sukarmāsyāpy abhūt sutaḥ adhītavantāv ekaikāṃ saṃhitāṃ tau mahāmunī //

साहस्रं संहिताभेदं सुकर्मा तत्सुतस् ततः चकार तं च तच्छिष्यौ जगृहाते महाव्रतौ ॥

sāhasraṃ saṃhitābhedaṃ sukarmā tatsutas tataḥ cakāra taṃ ca tacchiṣyau jagṛhāte mahāvratau //

हिरण्यनाभः कौसल्यः पौष्पिञ्जिश् च द्विजोत्तम उदीच्याः सामगाः शिष्यास् तस्य पञ्चदश स्मृताः ॥

hiraṇyanābhaḥ kausalyaḥ pauṣpiñjiś ca dvijottama udīcyāḥ sāmagāḥ śiṣyās tasya pañcadaśa smṛtāḥ //

हिरण्यनाभात् तावत्यः संहिता यैर् द्विजोत्तमैः गृहीतास् ते ऽपि चोच्यन्ते पण्डितैः प्राच्यसामगाः ॥

hiraṇyanābhāt tāvatyaḥ saṃhitā yair dvijottamaiḥ gṛhītās te 'pi cocyante paṇḍitaiḥ prācyasāmagāḥ //

लोकाक्षिः कुथुमिश् चैव कुषीदी लाङ्गलिस् तथा पौष्पिञ्जिशिष्यास् तद्भेदैः संहिता बहुलीकृताः ॥

lokākṣiḥ kuthumiś caiva kuṣīdī lāṅgalis tathā pauṣpiñjiśiṣyās tadbhedaiḥ saṃhitā bahulīkṛtāḥ //

हिरण्यनाभशिष्यश् च चतुर्विंशतिसंहिताः प्रोवाच कृतिनामासौ शिष्येभ्यः सुमहामतिः ॥

hiraṇyanābhaśiṣyaś ca caturviṃśatisaṃhitāḥ provāca kṛtināmāsau śiṣyebhyaḥ sumahāmatiḥ //

तैश् चापि सामवेदो ऽसौ शाखाभिर् बहुलीकृतः अथर्वणाम् अथो वक्ष्ये संहितानां समुच्चयम् अथर्ववेदं स मुनिः सुमन्तुर् अमितद्युतिः ॥

taiś cāpi sāmavedo 'sau śākhābhir bahulīkṛtaḥ atharvaṇām atho vakṣye saṃhitānāṃ samuccayam atharvavedaṃ sa muniḥ sumantur amitadyutiḥ //

शिष्यम् अध्यापयाम् आस कबन्धं सो ऽपि तं द्विधा कृत्वा तु देवदर्शाय तथा पथ्याय दत्तवान् ॥

śiṣyam adhyāpayām āsa kabandhaṃ so 'pi taṃ dvidhā kṛtvā tu devadarśāya tathā pathyāya dattavān //

देवदर्शस्य शिष्यास् तु मौद्गो ब्रह्मबलिस् तथा शौल्कायनिः पिप्पलादस् तथान्यो मुनिसत्तम ॥

devadarśasya śiṣyās tu maudgo brahmabalis tathā śaulkāyaniḥ pippalādas tathānyo munisattama //

पथ्यस्यापि त्रयः शिष्याः कृता यैर् द्विज संहिताः जाजलिः कुमुदादिश् च तृतीयः शौनको द्विज ॥

pathyasyāpi trayaḥ śiṣyāḥ kṛtā yair dvija saṃhitāḥ jājaliḥ kumudādiś ca tṛtīyaḥ śaunako dvija //

शौनकस् तु द्विधा कृत्वा ददाव् एकां तु बभ्रवे द्वितीयां संहितां प्रादात् सैन्धवाय च संज्ञिने ॥

śaunakas tu dvidhā kṛtvā dadāv ekāṃ tu babhrave dvitīyāṃ saṃhitāṃ prādāt saindhavāya ca saṃjñine //

सैन्धवान् मुञ्जकेशश् च ऽभिनद् वेदं द्विधा पुनः नक्षत्रकल्पो वेदानां संहितानां तथैव च ॥

saindhavān muñjakeśaś ca 'bhinad vedaṃ dvidhā punaḥ nakṣatrakalpo vedānāṃ saṃhitānāṃ tathaiva ca //

चतुर्थः स्याद् आङ्गिरसः शान्तिकल्पश् च पञ्चमः श्रेष्ठास् त्व् अथर्वणाम् एते संहितानां विकल्पकाः ॥

caturthaḥ syād āṅgirasaḥ śāntikalpaś ca pañcamaḥ śreṣṭhās tv atharvaṇām ete saṃhitānāṃ vikalpakāḥ //

आख्यानैश् चाप्य् उपाख्यानैर् गाथाभिः कल्पशुद्धिभिः पुराणसंहितां चक्रे पुराणार्थविशारदः ॥

ākhyānaiś cāpy upākhyānair gāthābhiḥ kalpaśuddhibhiḥ purāṇasaṃhitāṃ cakre purāṇārthaviśāradaḥ //

प्रख्यातो व्यासशिष्यो ऽभूत् सूतो वै रोमहर्षणः पुराणसंहितां तस्मै ददौ व्यासो महामुनिः ॥

prakhyāto vyāsaśiṣyo 'bhūt sūto vai romaharṣaṇaḥ purāṇasaṃhitāṃ tasmai dadau vyāso mahāmuniḥ //

सुमतिश् चाग्निवर्चाश् च मित्रायुः शांशपायनः अकृतव्रणो ऽथ सावर्णिः षट् शिष्यास् तस्य चाभवन् ॥

sumatiś cāgnivarcāś ca mitrāyuḥ śāṃśapāyanaḥ akṛtavraṇo 'tha sāvarṇiḥ ṣaṭ śiṣyās tasya cābhavan //

काश्यपः संहिताकर्ता सावर्णिः शांशपायनः रोमहर्षणिका चान्या तिसॄणां मूलसंहिता ॥

kāśyapaḥ saṃhitākartā sāvarṇiḥ śāṃśapāyanaḥ romaharṣaṇikā cānyā tisṝṇāṃ mūlasaṃhitā //

चतुष्टयेनाप्य् एतेन संहितानाम् इदं मुने ॥

catuṣṭayenāpy etena saṃhitānām idaṃ mune //

आद्यं सर्वपुराणानां पुराणं ब्राह्मम् उच्यते अष्टादश पुराणानि पुराणज्ञाः प्रचक्षते ॥

ādyaṃ sarvapurāṇānāṃ purāṇaṃ brāhmam ucyate aṣṭādaśa purāṇāni purāṇajñāḥ pracakṣate //

ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथा तथान्यं नारदीयं च मार्कण्डेयं च सप्तमम् ॥

brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavaṃ ca śaivaṃ bhāgavataṃ tathā tathānyaṃ nāradīyaṃ ca mārkaṇḍeyaṃ ca saptamam //

आग्नेयम् अष्टमं चैव भविष्यं नवमं तथा दशमं ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गम् एकादशं स्मृतम् ॥

āgneyam aṣṭamaṃ caiva bhaviṣyaṃ navamaṃ tathā daśamaṃ brahmavaivartaṃ laiṅgam ekādaśaṃ smṛtam //

वाराहं द्वादशं चैव स्कान्दं चात्र त्रयोदशम् चतुर्दशं वामनं च कौर्मं पञ्चदशं स्मृतम् मात्स्यं च गारुडं चैव ब्रह्माण्डं च ततः परम् ॥

vārāhaṃ dvādaśaṃ caiva skāndaṃ cātra trayodaśam caturdaśaṃ vāmanaṃ ca kaurmaṃ pañcadaśaṃ smṛtam mātsyaṃ ca gāruḍaṃ caiva brahmāṇḍaṃ ca tataḥ param //

सर्गश् च प्रतिसर्गश् च वंशो मन्वन्तराणि च सर्वेष्व् एतेषु कथ्यन्ते वंशानुचरितं च यत् ॥

sargaś ca pratisargaś ca vaṃśo manvantarāṇi ca sarveṣv eteṣu kathyante vaṃśānucaritaṃ ca yat //

यद् एतत् तव मैत्रेय पुराणं कथ्यते मया एतद् वैष्णवसंज्ञं वै पाद्मस्य समनन्तरम् ॥

yad etat tava maitreya purāṇaṃ kathyate mayā etad vaiṣṇavasaṃjñaṃ vai pādmasya samanantaram //

सर्गे च प्रतिसर्गे च वंशमन्वन्तरादिषु कथ्यते भगवान् विष्णुर् अशेषेष्व् एव सत्तम ॥

sarge ca pratisarge ca vaṃśamanvantarādiṣu kathyate bhagavān viṣṇur aśeṣeṣv eva sattama //

अङ्गानि चतुरो वेदा मीमांसा न्यायविस्तरः पुराणं धर्मशास्त्रं च विद्या ह्य् एताश् चतुर्दश ॥

aṅgāni caturo vedā mīmāṃsā nyāyavistaraḥ purāṇaṃ dharmaśāstraṃ ca vidyā hy etāś caturdaśa //

आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश् चैव ते त्रयः अर्थशास्त्रं चतुर्थं तु विद्या ह्य् अष्टादशैव ताः ॥

āyurvedo dhanurvedo gāndharvaś caiva te trayaḥ arthaśāstraṃ caturthaṃ tu vidyā hy aṣṭādaśaiva tāḥ //

ज्ञेया ब्रह्मर्षयः पूर्वं तेभ्यो देवर्षयः पुनः राजर्षयः पुनस् तेभ्य ऋषिप्रकृतयस् त्रयः ॥

jñeyā brahmarṣayaḥ pūrvaṃ tebhyo devarṣayaḥ punaḥ rājarṣayaḥ punas tebhya ṛṣiprakṛtayas trayaḥ //

इति शाखाः समाख्याताः शाखाभेदास् तथैव च कर्तारश् चैव शाखानां भेदहेतुस् तथोदितः ॥

iti śākhāḥ samākhyātāḥ śākhābhedās tathaiva ca kartāraś caiva śākhānāṃ bhedahetus tathoditaḥ //

सर्वमन्वन्तरेष्व् एवं शाखाभेदाः समाः स्मृताः ॥

sarvamanvantareṣv evaṃ śākhābhedāḥ samāḥ smṛtāḥ //

प्राजापत्या श्रुतिर् नित्या तद्विकल्पास् त्व् इमे द्विज ॥

prājāpatyā śrutir nityā tadvikalpās tv ime dvija //

एतत् तवोदितं सर्वं यत् पृष्टो ऽहम् इह त्वया मैत्रेय वेदसंबद्धं किम् अन्यत् कथयामि ते ॥

etat tavoditaṃ sarvaṃ yat pṛṣṭo 'ham iha tvayā maitreya vedasaṃbaddhaṃ kim anyat kathayāmi te //