Aṃśa 6 · Chapter 1

व्याख्याता भवता सर्गवंशमन्वन्तरस्थितिः वंशानुचरितं चैव विस्तरेण महामुने ॥

vyākhyātā bhavatā sargavaṃśamanvantarasthitiḥ vaṃśānucaritaṃ caiva vistareṇa mahāmune //

श्रोतुम् इच्छाम्य् अहं त्वत्तो यथावद् उपसंहृतिम् महाप्रलयसंज्ञां च कल्पान्ते च महामुने ॥

śrotum icchāmy ahaṃ tvatto yathāvad upasaṃhṛtim mahāpralayasaṃjñāṃ ca kalpānte ca mahāmune //

मैत्रेय श्रूयतां मत्तो यथावद् उपसंहृतिः कल्पान्ते प्राकृते चैव प्रलये जायते यथा ॥

maitreya śrūyatāṃ matto yathāvad upasaṃhṛtiḥ kalpānte prākṛte caiva pralaye jāyate yathā //

अहोरात्रं पितॄणां तु मासो ऽब्दस् त्रिदिवौकसाम् चतुर्युगसहस्रे तु ब्रह्मणो द्वे द्विजोत्तम ॥

ahorātraṃ pitṝṇāṃ tu māso 'bdas tridivaukasām caturyugasahasre tu brahmaṇo dve dvijottama //

कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश् चैव चतुर्युगम् दिव्यैर् वर्षसहस्रैस् तु तद् द्वादशभिर् उच्यते ॥

kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliś caiva caturyugam divyair varṣasahasrais tu tad dvādaśabhir ucyate //

चतुर्युगाण्य् अशेषाणि सदृशानि स्वरूपतः आद्यं कृतयुगं मुक्त्वा मैत्रेयान्त्यं तथा कलिम् ॥

caturyugāṇy aśeṣāṇi sadṛśāni svarūpataḥ ādyaṃ kṛtayugaṃ muktvā maitreyāntyaṃ tathā kalim //

आद्ये कृतयुगे सर्गो ब्रह्मणा क्रियते यतः क्रियते चोपसंहारस् तथान्ते च कलौ युगे ॥

ādye kṛtayuge sargo brahmaṇā kriyate yataḥ kriyate copasaṃhāras tathānte ca kalau yuge //

कलेः स्वरूपं भगवन् विस्तराद् वक्तुम् अर्हसि धर्मश् चतुष्पाद् भगवन् यस्मिन् विप्लवम् ऋच्छति ॥

kaleḥ svarūpaṃ bhagavan vistarād vaktum arhasi dharmaś catuṣpād bhagavan yasmin viplavam ṛcchati //

कलेः स्वरूपं मैत्रेय यद् भवान् प्रष्टुम् इच्छति तन् निबोध समासेन वर्तते यन् महामुने ॥

kaleḥ svarūpaṃ maitreya yad bhavān praṣṭum icchati tan nibodha samāsena vartate yan mahāmune //

वर्णाश्रमाचारवती प्रवृत्तिर् न कलौ नृणाम् न साम-ऋग्यजुर्वेदविनिष्पादनहैतुकी ॥

varṇāśramācāravatī pravṛttir na kalau nṛṇām na sāma-ṛgyajurvedaviniṣpādanahaitukī //

विवाहा न कलौ धर्म्या न शिष्यगुरुसंस्थितिः न दाम्पत्यक्रमो नैव वह्निदेवात्मकः क्रमः ॥

vivāhā na kalau dharmyā na śiṣyagurusaṃsthitiḥ na dāmpatyakramo naiva vahnidevātmakaḥ kramaḥ //

यत्र तत्र कुले जातो बली सर्वेश्वरः कलौ सर्वेभ्य एव वर्णेभ्यो योग्यः कन्यावरोधने ॥

yatra tatra kule jāto balī sarveśvaraḥ kalau sarvebhya eva varṇebhyo yogyaḥ kanyāvarodhane //

येन तेनैव योगेन द्विजातिर् दीक्षितः कलौ यैव सैव च मैत्रेय प्रायश्चित्तक्रिया कलौ ॥

yena tenaiva yogena dvijātir dīkṣitaḥ kalau yaiva saiva ca maitreya prāyaścittakriyā kalau //

सर्वम् एव कलौ शास्त्रं यस्य यद् वचनं द्विज देवताश् च कलौ सर्वाः सर्वः सर्वस्य चाश्रमः ॥

sarvam eva kalau śāstraṃ yasya yad vacanaṃ dvija devatāś ca kalau sarvāḥ sarvaḥ sarvasya cāśramaḥ //

उपवासस् तथायासो वित्तोत्सर्गस् तथा कलौ धर्मो यथाभिरुचितैर् अनुष्ठानैर् अनुष्ठितः ॥

upavāsas tathāyāso vittotsargas tathā kalau dharmo yathābhirucitair anuṣṭhānair anuṣṭhitaḥ //

वित्तेन भविता पुंसां स्वल्पेनाढ्यमदः कलौ स्त्रीणां रूपमदश् चैव केशैर् एव भविष्यति ॥

vittena bhavitā puṃsāṃ svalpenāḍhyamadaḥ kalau strīṇāṃ rūpamadaś caiva keśair eva bhaviṣyati //

सुवर्णमणिरत्नादौ वस्त्रे चोपक्षयं गते कलौ स्त्रियो भविष्यन्ति तदा केशैर् अलंकृताः ॥

suvarṇamaṇiratnādau vastre copakṣayaṃ gate kalau striyo bhaviṣyanti tadā keśair alaṃkṛtāḥ //

परित्यक्ष्यन्ति भर्तारं वित्तहीनं तथा स्त्रियः भर्ता भविष्यति कलौ वित्तवान् एव योषिताम् ॥

parityakṣyanti bhartāraṃ vittahīnaṃ tathā striyaḥ bhartā bhaviṣyati kalau vittavān eva yoṣitām //

यो यो ददाति बहुलं स स स्वामी तदा नृणाम् स्वामित्वहेतुः संबन्धो भावी नाभिजनस् तदा ॥

yo yo dadāti bahulaṃ sa sa svāmī tadā nṛṇām svāmitvahetuḥ saṃbandho bhāvī nābhijanas tadā //

गृहान्ता द्रव्यसंघाता द्रव्यान्ता च तथा मतिः अर्थाश् चात्मोपभोगान्ता भविष्यन्ति कलौ युगे ॥

gṛhāntā dravyasaṃghātā dravyāntā ca tathā matiḥ arthāś cātmopabhogāntā bhaviṣyanti kalau yuge //

स्त्रियः कलौ भविष्यन्ति स्वैरिण्यो ललितस्पृहाः अन्यायावाप्तवित्तेषु पुरुषाश् च स्पृहालवः ॥

striyaḥ kalau bhaviṣyanti svairiṇyo lalitaspṛhāḥ anyāyāvāptavitteṣu puruṣāś ca spṛhālavaḥ //

अभ्यर्थितो ऽपि सुहृदा स्वार्थहानिं न मानवः पणार्धार्धार्धमात्रे ऽपि करिष्यति तदा द्विज ॥

abhyarthito 'pi suhṛdā svārthahāniṃ na mānavaḥ paṇārdhārdhārdhamātre 'pi kariṣyati tadā dvija //

समानपौरुषं चेतो भावि विप्रेषु वै कलौ क्षीरप्रदानसंबन्धि भावि गोषु च गौरवम् ॥

samānapauruṣaṃ ceto bhāvi vipreṣu vai kalau kṣīrapradānasaṃbandhi bhāvi goṣu ca gauravam //

अनावृष्टिभयप्रायाः प्रजाः क्षुद्भयकातराः भविष्यन्ति तदा सर्वा गगनासक्तदृष्टयः ॥

anāvṛṣṭibhayaprāyāḥ prajāḥ kṣudbhayakātarāḥ bhaviṣyanti tadā sarvā gaganāsaktadṛṣṭayaḥ //

कन्दपर्णफलाहारास् तापसा इव मानवाः आत्मानं घातयिष्यन्ति तदावृष्ट्यादिदुःखिताः ॥

kandaparṇaphalāhārās tāpasā iva mānavāḥ ātmānaṃ ghātayiṣyanti tadāvṛṣṭyādiduḥkhitāḥ //

दुर्भिक्षम् एव सततं तदा क्लेशम् अनीश्वराः प्राप्स्यन्ति व्याहतसुखप्रमोदा मानवाः कलौ ॥

durbhikṣam eva satataṃ tadā kleśam anīśvarāḥ prāpsyanti vyāhatasukhapramodā mānavāḥ kalau //

अस्नानभोजिनो नाग्निदेवतातिथिपूजनम् करिष्यन्ति कलौ प्राप्ते न च पित्र्योदकक्रियाम् ॥

asnānabhojino nāgnidevatātithipūjanam kariṣyanti kalau prāpte na ca pitryodakakriyām //

लोलुपा ह्रस्वदेहाश् च बह्वन्नादनतत्पराः बहुप्रजाल्पभाग्याश् च भविष्यन्ति कलौ स्त्रियः ॥

lolupā hrasvadehāś ca bahvannādanatatparāḥ bahuprajālpabhāgyāś ca bhaviṣyanti kalau striyaḥ //

उभाभ्याम् अथ पाणिभ्यां शिरःकण्डूयनं स्त्रियः कुर्वन्त्यो गुरुभर्तॄणाम् आज्ञां भेत्स्यन्त्य् अनादृताः ॥

ubhābhyām atha pāṇibhyāṃ śiraḥkaṇḍūyanaṃ striyaḥ kurvantyo gurubhartṝṇām ājñāṃ bhetsyanty anādṛtāḥ //

स्वपोषणपराः क्षुद्रा देहसंस्कारवर्जिताः परुषानृतभाषिण्यो भविष्यन्ति कलौ स्त्रियः ॥

svapoṣaṇaparāḥ kṣudrā dehasaṃskāravarjitāḥ paruṣānṛtabhāṣiṇyo bhaviṣyanti kalau striyaḥ //

दुःशीला दुष्टशीलेषु कुर्वन्त्यः सततं स्पृहाम् असद्वृत्ता भविष्यन्ति पुरुषेषु कुलाङ्गनाः ॥

duḥśīlā duṣṭaśīleṣu kurvantyaḥ satataṃ spṛhām asadvṛttā bhaviṣyanti puruṣeṣu kulāṅganāḥ //

वेदादानं करिष्यन्ति बटवश् च तथाव्रताः गृहस्थाश् च न होष्यन्ति न दास्यन्त्य् उचितान्य् अपि ॥

vedādānaṃ kariṣyanti baṭavaś ca tathāvratāḥ gṛhasthāś ca na hoṣyanti na dāsyanty ucitāny api //

वनवासिनो भविष्यन्ति ग्राम्याहारपरिग्रहाः भिक्षवश् चापि मित्रादिस्नेहसंबन्धयन्त्रणाः ॥

vanavāsino bhaviṣyanti grāmyāhāraparigrahāḥ bhikṣavaś cāpi mitrādisnehasaṃbandhayantraṇāḥ //

अरक्षितारो हर्तारः शुल्कव्याजेन पार्थिवाः हारिणो जनवित्तानां संप्राप्ते तु कलौ युगे ॥

arakṣitāro hartāraḥ śulkavyājena pārthivāḥ hāriṇo janavittānāṃ saṃprāpte tu kalau yuge //

यो यो ऽश्वरथनागाढ्यः स स राजा भविष्यति यश् च यश् चाबलः सर्वः स स भृत्यः कलौ युगे ॥

yo yo 'śvarathanāgāḍhyaḥ sa sa rājā bhaviṣyati yaś ca yaś cābalaḥ sarvaḥ sa sa bhṛtyaḥ kalau yuge //

वैश्याः कृषिवणिज्यादि संत्यज्य निजकर्म यत् शूद्रवृत्त्या प्रवर्त्स्यन्ति कारुकर्मोपजीविनः ॥

vaiśyāḥ kṛṣivaṇijyādi saṃtyajya nijakarma yat śūdravṛttyā pravartsyanti kārukarmopajīvinaḥ //

भैक्ष्यव्रतास् तथा शूद्राः प्रव्रज्यालिङ्गिनो ऽधमाः पाषण्डसंश्रयां वृत्तिम् आश्रयिष्यन्त्य् असंस्कृताः ॥

bhaikṣyavratās tathā śūdrāḥ pravrajyāliṅgino 'dhamāḥ pāṣaṇḍasaṃśrayāṃ vṛttim āśrayiṣyanty asaṃskṛtāḥ //

दुर्भिक्षकरपीडाभिर् अतीवोपद्रुता जनाः गोधूमान्नयवान्नाढ्यान् देशान् यास्यन्ति दुःखिताः ॥

durbhikṣakarapīḍābhir atīvopadrutā janāḥ godhūmānnayavānnāḍhyān deśān yāsyanti duḥkhitāḥ //

वेदमार्गे प्रलीने च पाषण्डाढ्ये ततो जने अधर्मवृद्ध्या लोकानाम् अल्पम् आयुर् भविष्यति ॥

vedamārge pralīne ca pāṣaṇḍāḍhye tato jane adharmavṛddhyā lokānām alpam āyur bhaviṣyati //

अशास्त्रविहितं घोरं तप्यमानेषु वै तपः नरेषु नृपदोषेण बालमृत्युर् भविष्यति ॥

aśāstravihitaṃ ghoraṃ tapyamāneṣu vai tapaḥ nareṣu nṛpadoṣeṇa bālamṛtyur bhaviṣyati //

भवित्री योषितां सूतिः पञ्चषट्सप्तवार्षिकी नवाष्टदशवर्षाणां मनुष्याणां तथा कलौ ॥

bhavitrī yoṣitāṃ sūtiḥ pañcaṣaṭsaptavārṣikī navāṣṭadaśavarṣāṇāṃ manuṣyāṇāṃ tathā kalau //

पलितोद्भवश् च भविता तदा द्वादशवार्षिकः नातिजीवति वै कश्चित् कलौ वर्षाणि विंशतिः ॥

palitodbhavaś ca bhavitā tadā dvādaśavārṣikaḥ nātijīvati vai kaścit kalau varṣāṇi viṃśatiḥ //

अल्पप्रज्ञा वृथालिङ्गा दुष्टान्तःकरणाः कलौ यतस् ततो विनङ्क्ष्यन्ति कालेनाल्पेन मानवाः ॥

alpaprajñā vṛthāliṅgā duṣṭāntaḥkaraṇāḥ kalau yatas tato vinaṅkṣyanti kālenālpena mānavāḥ //

यदा यदा हि पाषण्डवृद्धिर् मैत्रेय लक्ष्यते तदा तदा कलेर् वृद्धिर् अनुमेया विचक्षणैः ॥

yadā yadā hi pāṣaṇḍavṛddhir maitreya lakṣyate tadā tadā kaler vṛddhir anumeyā vicakṣaṇaiḥ //

यदा यदा सतां हानिर् वेदमार्गानुसारिणाम् तदा तदा कलेर् वृद्धिर् अनुमेया विचक्षणैः ॥

yadā yadā satāṃ hānir vedamārgānusāriṇām tadā tadā kaler vṛddhir anumeyā vicakṣaṇaiḥ //

प्रारम्भाश् चावसीदन्ति यदा धर्मकृतां नृणाम् तदानुमेयं प्राधान्यं कलेर् मैत्रेय पण्डितैः ॥

prārambhāś cāvasīdanti yadā dharmakṛtāṃ nṛṇām tadānumeyaṃ prādhānyaṃ kaler maitreya paṇḍitaiḥ //

यदा यदा न यज्ञानाम् ईश्वरः पुरुषोत्तमः इज्यते पुरुषैर् यज्ञैस् तदा ज्ञेयं कलेर् बलम् ॥

yadā yadā na yajñānām īśvaraḥ puruṣottamaḥ ijyate puruṣair yajñais tadā jñeyaṃ kaler balam //

न प्रीतिर् वेदवादेषु पाषण्डेषु यदा रतिः कलेर् वृद्धिस् तदा प्राज्ञैर् अनुमेया द्विजोत्तम ॥

na prītir vedavādeṣu pāṣaṇḍeṣu yadā ratiḥ kaler vṛddhis tadā prājñair anumeyā dvijottama //

कलौ जगत्पतिं विष्णुं सर्वस्रष्टारम् ईश्वरम् नार्चयिष्यन्ति मैत्रेय पाषण्डोपहता नराः ॥

kalau jagatpatiṃ viṣṇuṃ sarvasraṣṭāram īśvaram nārcayiṣyanti maitreya pāṣaṇḍopahatā narāḥ //

किं देवैः किं द्विजैर् वेदैः किं शौचेनाम्बुजन्मना इत्य् एवं विप्र वक्ष्यन्ति पाषण्डोपहता नराः ॥

kiṃ devaiḥ kiṃ dvijair vedaiḥ kiṃ śaucenāmbujanmanā ity evaṃ vipra vakṣyanti pāṣaṇḍopahatā narāḥ //

स्वल्पाम्बुवृष्टिः पर्जन्यः सस्यं स्वल्पफलं तथा फलं तथाल्पसारं च विप्र प्राप्ते कलौ युगे ॥

svalpāmbuvṛṣṭiḥ parjanyaḥ sasyaṃ svalpaphalaṃ tathā phalaṃ tathālpasāraṃ ca vipra prāpte kalau yuge //

शाणीप्रायाणि वस्त्राणि शमीप्राया महीरुहाः शूद्रप्रायास् तथा वर्णा भविष्यन्ति कलौ युगे ॥

śāṇīprāyāṇi vastrāṇi śamīprāyā mahīruhāḥ śūdraprāyās tathā varṇā bhaviṣyanti kalau yuge //

अणुप्रायाणि धान्यानि आजप्रायं तथा पयः भविष्यति कलौ प्राप्ते उशीरं चानुलेपनम् ॥

aṇuprāyāṇi dhānyāni ājaprāyaṃ tathā payaḥ bhaviṣyati kalau prāpte uśīraṃ cānulepanam //

श्वश्रूश्वशुरभूयिष्ठा गुरवश् च नृणां कलौ श्यालाद्या हारिभार्याश् च सुहृदो मुनिसत्तम ॥

śvaśrūśvaśurabhūyiṣṭhā guravaś ca nṛṇāṃ kalau śyālādyā hāribhāryāś ca suhṛdo munisattama //

कस्य माता पिता कस्य यदा कर्मात्मकः पुमान् इति चोदाहरिष्यन्ति श्वशुरानुगता नराः ॥

kasya mātā pitā kasya yadā karmātmakaḥ pumān iti codāhariṣyanti śvaśurānugatā narāḥ //

वाङ्मनःकायिकैर् दोषैर् अभिभूताः पुनः पुनः नराः पापान्य् अनुदिनं करिष्यन्त्य् अल्पमेधसः ॥

vāṅmanaḥkāyikair doṣair abhibhūtāḥ punaḥ punaḥ narāḥ pāpāny anudinaṃ kariṣyanty alpamedhasaḥ //

निःसत्त्वानाम् अशौचानां निर्ह्रीकाणां तथा नृणाम् यद् यद् दुःखाय तत् सर्वं कलिकाले भविष्यति ॥

niḥsattvānām aśaucānāṃ nirhrīkāṇāṃ tathā nṛṇām yad yad duḥkhāya tat sarvaṃ kalikāle bhaviṣyati //

निःस्वाध्यायवषट्कारे स्वधास्वाहाविवर्जिते तदा प्रविरलो विप्र क्वचिल् लोको भविष्यति ॥

niḥsvādhyāyavaṣaṭkāre svadhāsvāhāvivarjite tadā praviralo vipra kvacil loko bhaviṣyati //

तत्राल्पेनैव यत्नेन पुण्यस्कन्धम् अनुत्तमम् करोति यं कृतयुगे क्रियते तपसा हि सः ॥

tatrālpenaiva yatnena puṇyaskandham anuttamam karoti yaṃ kṛtayuge kriyate tapasā hi saḥ //