Chapter 108

जम्बूप्लक्षाह्वयौ द्वीपौ शाल्मलिश्चापरो महान्

jambūplakṣāhvayau dvīpau śālmaliścāparo mahān

कुशः क्रौञ्चस् तथा शाकः पुष्करश्चेति सप्तमः

kuśaḥ krauñcas tathā śākaḥ puṣkaraśceti saptamaḥ

एते द्वीपाः समुद्रैस्तु सप्त सप्तभिरावृताः

ete dvīpāḥ samudraistu sapta saptabhirāvṛtāḥ

लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिदुग्धजलैः समं

lavaṇekṣusurāsarpirdadhidugdhajalaiḥ samaṃ

जम्बूद्वीपो द्वीपमध्ये तन्मध्ये मेरुरुच्छ्रितः

jambūdvīpo dvīpamadhye tanmadhye merurucchritaḥ

चतुरशीतिसाहस्रो भूयिष्ठः षोडशाद्विराट्

caturaśītisāhasro bhūyiṣṭhaḥ ṣoḍaśādvirāṭ

द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तरात् षोडशाधः सहस्रवान्

dvātriṃśanmūrdhni vistarāt ṣoḍaśādhaḥ sahasravān

भूयस्तस्यास्य शैलो ऽसौ कर्णिकाकारसंस्थितः

bhūyastasyāsya śailo 'sau karṇikākārasaṃsthitaḥ

हिमवान् हेमकूटश् च निषधश्चास्य दक्षिणे

himavān hemakūṭaś ca niṣadhaścāsya dakṣiṇe

नीलः श्वेतश् च शृङ्गो च उत्तरे वर्षपर्वताः

nīlaḥ śvetaś ca śṛṅgo ca uttare varṣaparvatāḥ

लक्षप्रमाणौ द्वौ मध्ये दशहीनास् तथापरे

lakṣapramāṇau dvau madhye daśahīnās tathāpare

सहस्रद्वितयोछ्रायास्तावद्विस्तारिणश् च ते

sahasradvitayochrāyāstāvadvistāriṇaś ca te

भारतं प्रथमं वर्षन्ततः किम्पुरुषं स्मृतं

bhārataṃ prathamaṃ varṣantataḥ kimpuruṣaṃ smṛtaṃ

हरिवर्सन्तथैवान्यन्मेरोर्दक्षिणतो द्विज

harivarsantathaivānyanmerordakṣiṇato dvija

रम्यकं चोत्तरे वर्षं तथैवान्यद्धिरण्मयं

ramyakaṃ cottare varṣaṃ tathaivānyaddhiraṇmayaṃ

उत्तराः कुरवश् चैव यथा वै भारतं तथा

uttarāḥ kuravaś caiva yathā vai bhārataṃ tathā

नवसाहस्रमेकैकमेतेषां मुनिसत्तम

navasāhasramekaikameteṣāṃ munisattama

इलावृतञ्च तन्मध्ये सौवर्णा मेरुरुछ्रितः

ilāvṛtañca tanmadhye sauvarṇā meruruchritaḥ

मेरोश् चतुर्दिशन्तत्र नवसाहस्रविस्तृतं

meroś caturdiśantatra navasāhasravistṛtaṃ

इलावृतं महाभाग चत्वारश्चात्र पर्वताः

ilāvṛtaṃ mahābhāga catvāraścātra parvatāḥ

विष्कम्भा रचिता मेरोर्योजनायुतविस्तृताः

viṣkambhā racitā meroryojanāyutavistṛtāḥ

पूर्वेण मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः

pūrveṇa mandaro nāma dakṣiṇe gandhamādanaḥ

विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्मृतः

vipulaḥ paścime pārśve supārśvaścottare smṛtaḥ

कदम्बस्तेषु जम्बुश् च पिप्पलो बट एव च

kadambasteṣu jambuś ca pippalo baṭa eva ca

एकादशशतायामाः पादपा गिरिकेतवः

ekādaśaśatāyāmāḥ pādapā giriketavaḥ

जम्बूद्वीपेति सञ्ज्ञा स्यात् फलं जम्बा गजोपमं

jambūdvīpeti sañjñā syāt phalaṃ jambā gajopamaṃ

जम्बूनदीरसेनास्यास्त्विदं जाम्बूनदं परं

jambūnadīrasenāsyāstvidaṃ jāmbūnadaṃ paraṃ

सुपार्श्वः पूर्वतो मेरोः केतुमालस्तु पश्चिमे

supārśvaḥ pūrvato meroḥ ketumālastu paścime

वनं चैत्ररथं पूर्वे दक्षिणे गन्धमादनः

vanaṃ caitrarathaṃ pūrve dakṣiṇe gandhamādanaḥ

वैभ्राजं पश्चिमे सौम्ये नन्दनञ्च सरांस्यथ

vaibhrājaṃ paścime saumye nandanañca sarāṃsyatha

अरुणोदं महाभद्रं संशितोदं समानसं

aruṇodaṃ mahābhadraṃ saṃśitodaṃ samānasaṃ

शिताभश् चक्रमुञ्जाद्याः पूर्वतः केशराचलाः

śitābhaś cakramuñjādyāḥ pūrvataḥ keśarācalāḥ

दक्षिणेन्द्रेस्त्रिकूटाद्याः शिशिवासमुखा जले

dakṣiṇendrestrikūṭādyāḥ śiśivāsamukhā jale

शङ्खकूटादयः सौम्ये मेरौ च ब्रह्मणः पुरी

śaṅkhakūṭādayaḥ saumye merau ca brahmaṇaḥ purī

चतुर्दशसहस्राणि योजनानाञ्च दिक्षु च

caturdaśasahasrāṇi yojanānāñca dikṣu ca

इन्द्रादिलोकपालानां समन्तात् ब्रह्मणः पुरः

indrādilokapālānāṃ samantāt brahmaṇaḥ puraḥ

विष्णुपादात् प्लावयित्वा चन्द्रं स्वर्गात् पतन्त्यपि

viṣṇupādāt plāvayitvā candraṃ svargāt patantyapi

पूर्वेण शीता भद्राश्वाच्छैलाच्छैलाद्गतार्णवं

pūrveṇa śītā bhadrāśvācchailācchailādgatārṇavaṃ

तथैवालकनन्दापि दक्षिणेनैव भारतं

tathaivālakanandāpi dakṣiṇenaiva bhārataṃ

प्रयाति सागरं कृत्वा सप्तभेदाथ पश्चिमं

prayāti sāgaraṃ kṛtvā saptabhedātha paścimaṃ

अब्धिञ्च चक्षुःसौम्याब्धिं भद्रोत्तरकुरूनपि

abdhiñca cakṣuḥsaumyābdhiṃ bhadrottarakurūnapi

आनीलनिषधायामौ माल्यवद्गन्धमादनौ

ānīlaniṣadhāyāmau mālyavadgandhamādanau

तयोर्मध्यगतो मेरुः कर्णिकाकारसंस्थितः

tayormadhyagato meruḥ karṇikākārasaṃsthitaḥ

भारताः केतुमालाश् च भद्राश्वाः कुरवस् तथा

bhāratāḥ ketumālāś ca bhadrāśvāḥ kuravas tathā

पत्राणि लोकपद्मस्य मर्यादाशैलवाह्यतः

patrāṇi lokapadmasya maryādāśailavāhyataḥ

जठरो देवकूटश् च मर्यादापर्वतावुभौ

jaṭharo devakūṭaś ca maryādāparvatāvubhau

तौ दक्षिणोत्तरायामावानीलनिषधायतौ

tau dakṣiṇottarāyāmāvānīlaniṣadhāyatau

गन्धमादनकैलासौ पूर्ववचायतावुभौ

gandhamādanakailāsau pūrvavacāyatāvubhau

अशीतियोजनायामावर्णवान्तर्व्यवस्थितौ

aśītiyojanāyāmāvarṇavāntarvyavasthitau

निषधः पारिपात्रश् च मर्यादापर्वतावुभौ

niṣadhaḥ pāripātraś ca maryādāparvatāvubhau

मेरोः पश्चिमदिग्भागे यथा पूर्वे तथा स्थितौ

meroḥ paścimadigbhāge yathā pūrve tathā sthitau

त्रिशृङ्गो रुधिरश् चैव उत्तरौ वर्षपर्वतौ

triśṛṅgo rudhiraś caiva uttarau varṣaparvatau

पूर्वपञ्चायतावेतावर्णवान्तर्व्यवस्थितौ

pūrvapañcāyatāvetāvarṇavāntarvyavasthitau

जाठराद्याश् च मर्यादाशैला मेरोश् चतुर्दिशं

jāṭharādyāś ca maryādāśailā meroś caturdiśaṃ

केशरादिषु या द्रोण्यस्तासु सन्ति पुराणि हि

keśarādiṣu yā droṇyastāsu santi purāṇi hi

लक्ष्मीविष्ण्वग्निसूर्यादिदेवानां मुनिसत्तम

lakṣmīviṣṇvagnisūryādidevānāṃ munisattama

भौमानां स्वर्गधर्माणां न पापास्तत्र यान्ति च

bhaumānāṃ svargadharmāṇāṃ na pāpāstatra yānti ca

भद्राश्वे ऽस्ति हयग्रीवो वराहः केतुमालके

bhadrāśve 'sti hayagrīvo varāhaḥ ketumālake

भारते कूर्मरूपी च मत्स्यरूपः कुरुष्वपि

bhārate kūrmarūpī ca matsyarūpaḥ kuruṣvapi

विश्वरूपेण सर्वत्र पूज्यते भगवान् हरिः

viśvarūpeṇa sarvatra pūjyate bhagavān hariḥ

किम्पुरुषाद्यष्टसु क्षुद्भीतिशोकादिकं न च

kimpuruṣādyaṣṭasu kṣudbhītiśokādikaṃ na ca

चत्तुर्विंशतिसाहस्रं प्रजा जीवन्त्यनामयाः

catturviṃśatisāhasraṃ prajā jīvantyanāmayāḥ

कृतादिकल्पना नास्ति भौमान्यम्भांसि नाम्बुदाः

kṛtādikalpanā nāsti bhaumānyambhāṃsi nāmbudāḥ

सर्वेष्वेतेषु वर्षेषु सप्त सप्त कुलाचलाः

sarveṣveteṣu varṣeṣu sapta sapta kulācalāḥ

नद्यश् च शतशस्तेभ्यस्तीर्थभूताः प्रजज्ञिरे

nadyaś ca śataśastebhyastīrthabhūtāḥ prajajñire

भारते यानि नीर्थानि तानि तीर्थानि वच्मि ते

bhārate yāni nīrthāni tāni tīrthāni vacmi te