अथ सप्ताधिकशततमो ऽध्यायः
atha saptādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ
स्वायम्भुवसर्गः
svāyambhuvasargaḥ
अग्निर् उवाच
agnir uvāca
वक्ष्ये भुवनकोषञ्च पृथ्वीद्वीपादिलक्षणं
vakṣye bhuvanakoṣañca pṛthvīdvīpādilakṣaṇaṃ
अग्निध्रश्चाग्निबाहुश् च वपुष्मान्द्युतिमांस् तथा
agnidhraścāgnibāhuś ca vapuṣmāndyutimāṃs tathā
मेधा मेधातिथिर्भव्यः सवनः पुत्र एव च
medhā medhātithirbhavyaḥ savanaḥ putra eva ca
ज्योतिष्मान् दशमस्तेषां सत्यनामा सुतो ऽभवत्
jyotiṣmān daśamasteṣāṃ satyanāmā suto 'bhavat
प्रियब्रतसुताः ख्याताः सप्तद्वीपान्ददौ पिता
priyabratasutāḥ khyātāḥ saptadvīpāndadau pitā
जम्बुद्वीपमथाग्नीध्रे प्लक्षं मेधातिथेर्ददौ
jambudvīpamathāgnīdhre plakṣaṃ medhātitherdadau
वपुष्मते शाल्मलञ्च ज्योतिष्मते कुशाह्वयं
vapuṣmate śālmalañca jyotiṣmate kuśāhvayaṃ
क्रौञ्चद्वीपं द्युतिमते शाकं भव्याय दत्तवान्
krauñcadvīpaṃ dyutimate śākaṃ bhavyāya dattavān
पुष्करं सवनायादादग्नीध्रे ऽदात् सुते शतं
puṣkaraṃ savanāyādādagnīdhre 'dāt sute śataṃ
जम्बूद्वीपं पिता लक्षं नाभेर्दत्तं हिमाह्वयं
jambūdvīpaṃ pitā lakṣaṃ nābherdattaṃ himāhvayaṃ
हेमकूटं किम्पुरुषे हरिवर्षाय नैषधं
hemakūṭaṃ kimpuruṣe harivarṣāya naiṣadhaṃ
इलावृते मेरुमध्ये रम्ये नीलाचलश्रितं
ilāvṛte merumadhye ramye nīlācalaśritaṃ
हिरण्वते श्वेतवर्षं कुरूंस्तु कुरवे ददौ
hiraṇvate śvetavarṣaṃ kurūṃstu kurave dadau
भद्राश्वाय च भद्राश्वं केतुमालाय पश्चिमं
bhadrāśvāya ca bhadrāśvaṃ ketumālāya paścimaṃ
मेरोः प्रियव्रतः पुत्रानभिषिच्य ययौ वनं
meroḥ priyavrataḥ putrānabhiṣicya yayau vanaṃ
शालग्रामे तपस्तप्त्वा ययौ विष्णोर्लयं नृपः
śālagrāme tapastaptvā yayau viṣṇorlayaṃ nṛpaḥ
यानि कुम्पुरुषाद्यानि ह्य् अष्टवर्षाणि सत्तम
yāni kumpuruṣādyāni hy aṣṭavarṣāṇi sattama
तेषां स्वाभाविकी सिद्धिः सुखप्राया ह्य् अयत्नतः
teṣāṃ svābhāvikī siddhiḥ sukhaprāyā hy ayatnataḥ
जरामृत्युभयं नास्ति धर्माधर्मौ युगादिकं
jarāmṛtyubhayaṃ nāsti dharmādharmau yugādikaṃ
नाधमं मध्यमन्तुल्या हिमाद्देशात्तु नाभितः
nādhamaṃ madhyamantulyā himāddeśāttu nābhitaḥ
ऋषभो मेरुदेव्याञ्च ऋषभाद् भरतो ऽभवत्
ṛṣabho merudevyāñca ṛṣabhād bharato 'bhavat
ऋषभो दत्तश्रीः पुत्रे शालग्रामे हरिङ्गतः
ṛṣabho dattaśrīḥ putre śālagrāme hariṅgataḥ
भरताद् भारतं वर्षं भरतात् सुमतिस्त्वभूत्
bharatād bhārataṃ varṣaṃ bharatāt sumatistvabhūt
भरतो दत्तलक्ष्मीकः शालग्रामे हरिं गतः
bharato dattalakṣmīkaḥ śālagrāme hariṃ gataḥ
स योगी योगप्रस्तावे वक्ष्ये तच्चरितं पुनः
sa yogī yogaprastāve vakṣye taccaritaṃ punaḥ
सुमतेस्तेजसस्तस्मादिन्द्रद्युम्नो व्यजायत
sumatestejasastasmādindradyumno vyajāyata
परमेष्ठी ततस्तस्मात् प्रतीहारस्तदन्वयः
parameṣṭhī tatastasmāt pratīhārastadanvayaḥ
प्रतीहारात् प्रतीहर्ता प्रतिहर्तुर्भुवस्ततः
pratīhārāt pratīhartā pratiharturbhuvastataḥ
उद्गीतोथ च प्रस्तारो विभुः प्रस्तारतः सुतः
udgītotha ca prastāro vibhuḥ prastārataḥ sutaḥ
पृथुश् चैव ततो नक्तो नक्तस्यापि गयः सुतः
pṛthuś caiva tato nakto naktasyāpi gayaḥ sutaḥ
नरो गयस्य तनयः तत्पुत्रो ऽभूद्विराट् ततः
naro gayasya tanayaḥ tatputro 'bhūdvirāṭ tataḥ
तस्य पुत्रो महावीर्यो धीमांस्तस्मादजायत
tasya putro mahāvīryo dhīmāṃstasmādajāyata
महान्तस्तत्सुतश्चाभून्मनस्यस्तस्य चात्मजः
mahāntastatsutaścābhūnmanasyastasya cātmajaḥ
त्वष्टा त्वष्टुश् च विरजारजस्तस्याप्यभूत् सुतः
tvaṣṭā tvaṣṭuś ca virajārajastasyāpyabhūt sutaḥ
सत्यजिद्रजसस्तस्य जज्ञे पुत्रशतं मुने
satyajidrajasastasya jajñe putraśataṃ mune
विश्वज्योतिःप्रधानास्ते भारतन्तैर् विवर्धितं
viśvajyotiḥpradhānāste bhāratantair vivardhitaṃ
कृतत्रेतादिसर्गेण सर्गः स्वायम्भुवः स्मृतः
kṛtatretādisargeṇa sargaḥ svāyambhuvaḥ smṛtaḥ
इत्य् आग्नेये महापुराणे स्वायम्भुवः सर्गो नाम सप्ताधिकशततमो ऽध्यायः ॥
ity āgneye mahāpurāṇe svāyambhuvaḥ sargo nāma saptādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ ||