अथ त्रिषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः
atha triṣaṣṭyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ
देवपूजावैश्वदेवबलिः
devapūjāvaiśvadevabaliḥ
पुष्कर उवाच
puṣkara uvāca
देवपूजादिकं कर्म वक्ष्ये चोत्पातमर्दनम्
devapūjādikaṃ karma vakṣye cotpātamardanam
आपोहिष्टेति तिसृभिः स्नातो ऽर्घ्यं विओष्णवेर्पयेत्
āpohiṣṭeti tisṛbhiḥ snāto 'rghyaṃ vioṣṇaverpayet
हिरण्यवर्णा इति च पाद्यञ्च तिसृभिर्द्विज
hiraṇyavarṇā iti ca pādyañca tisṛbhirdvija
शन्न आपो ह्य् आचमनमिदमापो ऽभिषेचनं
śanna āpo hy ācamanamidamāpo 'bhiṣecanaṃ
रथे अक्षे च तिसृभिर्गन्धं युवेति वस्त्रकं
rathe akṣe ca tisṛbhirgandhaṃ yuveti vastrakaṃ
पुष्पं पुष्पवतीत्येवं धूपन्धूपोसि चाप्यथ
puṣpaṃ puṣpavatītyevaṃ dhūpandhūposi cāpyatha
तेजोसि शुक्रं दीपं स्यान्मधुपर्कं दधीति च
tejosi śukraṃ dīpaṃ syānmadhuparkaṃ dadhīti ca
हिरण्यगर्भ इत्य् अष्टावृचः प्रोक्ता निवेदने
hiraṇyagarbha ity aṣṭāvṛcaḥ proktā nivedane
अन्नस्य मनुजश्रेष्ठ पानस्य च सुगन्धिनः
annasya manujaśreṣṭha pānasya ca sugandhinaḥ
चामरव्यजनोपानच्छत्रं यानासने तथा
cāmaravyajanopānacchatraṃ yānāsane tathā
यत् किञ्चिदेवमादि स्यात्सावित्रेण निवेदयेत्
yat kiñcidevamādi syātsāvitreṇa nivedayet
पौरुषन्तु जपेत् सूक्तं तदेव जुहुयात्तथा
pauruṣantu japet sūktaṃ tadeva juhuyāttathā
अर्चाभवे तथा वेद्याञ्जले पूर्णघते तथा
arcābhave tathā vedyāñjale pūrṇaghate tathā
नदीतीरे ऽथ कमले शान्तिः स्याद्विष्णुपूजनात्
nadītīre 'tha kamale śāntiḥ syādviṣṇupūjanāt
ततो होमः प्रकर्तव्यो दीप्यमाने विभावसौ
tato homaḥ prakartavyo dīpyamāne vibhāvasau
परिसम्मृज्य पर्युक्ष्य परिस्तीर्य परिस्तरैः
parisammṛjya paryukṣya paristīrya paristaraiḥ
सर्वान्नाग्रं समुद्धृत्य जुहुयात् प्रयतस्ततः
sarvānnāgraṃ samuddhṛtya juhuyāt prayatastataḥ
वासुदेवाय देवाय प्रभवे चाव्ययाय च
vāsudevāya devāya prabhave cāvyayāya ca
अग्नये चैव सोमाय मित्राय वरुणाय च
agnaye caiva somāya mitrāya varuṇāya ca
इन्द्राय च महाभाग इन्द्राग्निभ्यां तथैव च
indrāya ca mahābhāga indrāgnibhyāṃ tathaiva ca
विश्वेभ्यश् चैव देवेभ्यः प्रजानां पतये नमः
viśvebhyaś caiva devebhyaḥ prajānāṃ pataye namaḥ
अनुमत्यै तथा राम धन्वन्तरय एव च
anumatyai tathā rāma dhanvantaraya eva ca
वास्तोष्पत्यै ततो देव्यै ततः स्विष्टिकृते ऽग्नये
vāstoṣpatyai tato devyai tataḥ sviṣṭikṛte 'gnaye
सचतुर्थ्यन्तनाम्ना तु हुत्वैतेभ्यो बलिं हरेत्
sacaturthyantanāmnā tu hutvaitebhyo baliṃ haret
तक्षोपतक्षमभितः पूर्वेणाग्निमतः परम्
takṣopatakṣamabhitaḥ pūrveṇāgnimataḥ param
अश्वानामपि धर्मज्ञ ऊर्णानामानि चाप्यथ
aśvānāmapi dharmajña ūrṇānāmāni cāpyatha
निरुन्धी धूम्रिणीका च अस्वपन्ती तथैव च
nirundhī dhūmriṇīkā ca asvapantī tathaiva ca
मेघपत्नी च नामानि सर्वेषामेव भार्गव
meghapatnī ca nāmāni sarveṣāmeva bhārgava
आग्नेयाद्याः क्रमेणाथ ततः शक्तिषु निक्षिपेत्
āgneyādyāḥ krameṇātha tataḥ śaktiṣu nikṣipet
नन्दिन्यै च सुभाग्यै च सुमङ्गल्यै च भार्गव
nandinyai ca subhāgyai ca sumaṅgalyai ca bhārgava
भद्रकाल्यै ततो दत्वा स्थूणायाञ्च तथा श्रिये
bhadrakālyai tato datvā sthūṇāyāñca tathā śriye
हिरण्यकेश्यै च तथा वनस्पतय एव च
hiraṇyakeśyai ca tathā vanaspataya eva ca
धर्माधर्ममयौ द्वारे गृहमध्ये ध्रुवाय च
dharmādharmamayau dvāre gṛhamadhye dhruvāya ca
मृत्यवे च वहिर्दद्याद्वरुणायोदकाशये
mṛtyave ca vahirdadyādvaruṇāyodakāśaye
भूतेभ्यश् च बहिर्दद्याच्छरणे धनदाय च
bhūtebhyaś ca bahirdadyāccharaṇe dhanadāya ca
इन्द्रायेन्द्रपुरुषेभ्यो दद्यात् पूर्वेण मानवः
indrāyendrapuruṣebhyo dadyāt pūrveṇa mānavaḥ
यमाय तत्पुरुषेभ्यो दद्याद्दक्षिणतस् तथा
yamāya tatpuruṣebhyo dadyāddakṣiṇatas tathā
वरुणाय तत्पुरुषेभ्यो दद्यात्पश्चिमतस् तथा
varuṇāya tatpuruṣebhyo dadyātpaścimatas tathā
सोमाय सोमपुरुषेभ्य उदग्दद्यादनन्तरं
somāya somapuruṣebhya udagdadyādanantaraṃ
ब्रह्मणे ब्रह्मपुरुषेभ्यो मध्ये दद्यात्तथैव च
brahmaṇe brahmapuruṣebhyo madhye dadyāttathaiva ca
आकाशे च तथा चोर्ध्वे स्थण्डिलाय क्षितौ तथा
ākāśe ca tathā cordhve sthaṇḍilāya kṣitau tathā
दिवा दिवाचरेभ्यश् च रात्रौ रात्रिचरेषु च
divā divācarebhyaś ca rātrau rātricareṣu ca
बलिं वहिस् तथा दद्यात्सायं प्रातस्तु प्रत्यहं
baliṃ vahis tathā dadyātsāyaṃ prātastu pratyahaṃ
पिण्डनिर्वपणं कुर्यात् प्रातः सायन्न कारयेत्
piṇḍanirvapaṇaṃ kuryāt prātaḥ sāyanna kārayet
पित्रे तु प्रथमं दद्यात्तत्पित्रे तदनन्तरम्
pitre tu prathamaṃ dadyāttatpitre tadanantaram
प्रपितामहाय तन्मात्रे पितृमात्रे ततो ऽर्पयेत्
prapitāmahāya tanmātre pitṛmātre tato 'rpayet
तन्मात्रे दक्षिणाग्रेषु कुशेष्वेवं यजेत् पितॄन्
tanmātre dakṣiṇāgreṣu kuśeṣvevaṃ yajet pitṝn
इन्द्रवारुणवायव्या याम्या वा नैरृताय ये
indravāruṇavāyavyā yāmyā vā nairṛtāya ye
ते काकाः पितृगृहन्तु इमं पिण्डं मयोद्वृतम्
te kākāḥ pitṛgṛhantu imaṃ piṇḍaṃ mayodvṛtam
काकपिण्डन्तु मन्त्रेण शुनः पिण्डं प्रदापयेत्
kākapiṇḍantu mantreṇa śunaḥ piṇḍaṃ pradāpayet
विवस्वतः कुले जातौ द्वौ श्यावशबलौ शुनौ
vivasvataḥ kule jātau dvau śyāvaśabalau śunau
तेषां पिण्डं प्रदास्यामि पथि रक्षन्तु मे सदा
teṣāṃ piṇḍaṃ pradāsyāmi pathi rakṣantu me sadā
सौरभेय्यः सर्वहिताः पवित्राः पापनाशनाः
saurabheyyaḥ sarvahitāḥ pavitrāḥ pāpanāśanāḥ
प्रतिगृह्णन्तु मे ग्रासं गावस्त्रैलोक्यमातरः
pratigṛhṇantu me grāsaṃ gāvastrailokyamātaraḥ
ग्रोग्रासञ्च स्वस्त्ययनं कृत्वा भिक्षां प्रदापयेत्
grogrāsañca svastyayanaṃ kṛtvā bhikṣāṃ pradāpayet
अतिथीन्दीनान् पूजयित्वा गृही भुञ्जीत च स्वयं
atithīndīnān pūjayitvā gṛhī bhuñjīta ca svayaṃ
ओं भूः स्वाहा ओं भूवः स्वाहा ओं स्वः स्वाहा ओं भूर्भुवः स्वः स्वाहा ओं देवकृतस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा ओं पितृकृतस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा ओं आत्मकृतस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा ओं मनुष्यकृतस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा ओं एनस एनसो ऽवयजनमसि स्वाहा । यच्चाहमेनो विद्वांश् चकार यच्चविद्वांस्तस्य सर्वस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा अग्नये स्विष्टिकृते स्वाहा ओं प्रजापतये स्वाहा ॥
oṃ bhūḥ svāhā oṃ bhūvaḥ svāhā oṃ svaḥ svāhā oṃ bhūrbhuvaḥ svaḥ svāhā oṃ devakṛtasyainaso 'vayajanamasi svāhā oṃ pitṛkṛtasyainaso 'vayajanamasi svāhā oṃ ātmakṛtasyainaso 'vayajanamasi svāhā oṃ manuṣyakṛtasyainaso 'vayajanamasi svāhā oṃ enasa enaso 'vayajanamasi svāhā / yaccāhameno vidvāṃś cakāra yaccavidvāṃstasya sarvasyainaso 'vayajanamasi svāhā agnaye sviṣṭikṛte svāhā oṃ prajāpataye svāhā ||
विष्णुपूजावैश्वदेवबलिस्ते कीर्तितो मया ॥29
viṣṇupūjāvaiśvadevabaliste kīrtito mayā //29
इत्य् आग्नेये महापुराणे देवपूजावैश्वदेवबलिर्नाम त्रिषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥
ity āgneye mahāpurāṇe devapūjāvaiśvadevabalirnāma triṣaṣṭyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ||