Chapter 45

पिण्डिकालक्षणं वक्ष्ये दैर्घ्येण प्रतिमासमा

piṇḍikālakṣaṇaṃ vakṣye dairghyeṇa pratimāsamā

उच्छ्रायं प्रतिमार्धन्तु चतुःषष्टिपुटां च ताम्

ucchrāyaṃ pratimārdhantu catuḥṣaṣṭipuṭāṃ ca tām

त्यक्त्वा पङ्क्तिद्वयं चाधस्तदूर्ध्वं यत्तु कोष्ठकम्

tyaktvā paṅktidvayaṃ cādhastadūrdhvaṃ yattu koṣṭhakam

समन्तादुभयोः पार्श्वे अन्तस्थं परिमार्जयेत्

samantādubhayoḥ pārśve antasthaṃ parimārjayet

ऊर्ध्वं पङ्ग्क्तिद्वयं त्यक्त्वा अधस्ताद् यत्तु कोष्ठकम्

ūrdhvaṃ paṅgktidvayaṃ tyaktvā adhastād yattu koṣṭhakam

अन्तः सम्मार्जयेत् यत्नात् पार्श्वयोरुभयोः समम्

antaḥ sammārjayet yatnāt pārśvayorubhayoḥ samam

तयोर्मध्यगतौ तत्र चतुष्कौ मार्जयेत्ततः

tayormadhyagatau tatra catuṣkau mārjayettataḥ

चतुर्धा भाजयित्वा तु ऊर्ध्वपङ्क्तिद्वयं बुधः

caturdhā bhājayitvā tu ūrdhvapaṅktidvayaṃ budhaḥ

मेखला भागमात्रा स्यात् खातं तस्यार्धमानतः

mekhalā bhāgamātrā syāt khātaṃ tasyārdhamānataḥ

भागं भागं परित्यज्य पार्श्वयोरुभयोः समं

bhāgaṃ bhāgaṃ parityajya pārśvayorubhayoḥ samaṃ

दत्वा चैकं पदं वाह्ये प्रमाणं कारयेद् बुधः

datvā caikaṃ padaṃ vāhye pramāṇaṃ kārayed budhaḥ

त्रिभागेण च भागस्याग्रे स्यात्तोयविनिर्गमः

tribhāgeṇa ca bhāgasyāgre syāttoyavinirgamaḥ

नानाप्रकारभेदेन भद्रेयं पिण्डिका शुभा

nānāprakārabhedena bhadreyaṃ piṇḍikā śubhā

अष्टताला तु कर्तव्या देवी लक्ष्मीस्तया स्त्रियः

aṣṭatālā tu kartavyā devī lakṣmīstayā striyaḥ

भ्रुवौ यवाधिके कार्ये यवहीना तु नासिका

bhruvau yavādhike kārye yavahīnā tu nāsikā

गोलकेनाधिकं वक्त्रमूर्ध्वं तिर्यग्विवर्जितं

golakenādhikaṃ vaktramūrdhvaṃ tiryagvivarjitaṃ

आयते नयने कार्ये त्रिभागोनैर् यवैस्त्रिभिः

āyate nayane kārye tribhāgonair yavaistribhiḥ

तदर्धेन तु वैपुल्यं नेत्रयोः परिकल्पयेत्

tadardhena tu vaipulyaṃ netrayoḥ parikalpayet

कर्णपाशो .धिकः कार्यः सृक्कणीसमसूत्रतः

karṇapāśo .dhikaḥ kāryaḥ sṛkkaṇīsamasūtrataḥ

नम्रं कलाविहीनन्तु कुर्यादंशद्वयं तथा

namraṃ kalāvihīnantu kuryādaṃśadvayaṃ tathā

ग्रीवा सार्धकला कार्या तद्विस्तारोपशोभिता

grīvā sārdhakalā kāryā tadvistāropaśobhitā

नेत्रं विना तु विस्तारौ ऊरू जानू च पिण्डिका

netraṃ vinā tu vistārau ūrū jānū ca piṇḍikā

अङ्घ्रिपृष्ठौ स्फिचौ कट्यां यथाभागं प्रकल्पयेत्

aṅghripṛṣṭhau sphicau kaṭyāṃ yathābhāgaṃ prakalpayet

सप्तांशोनास् तथाङ्गुल्यो दीर्घं विष्कम्भनाहतं

saptāṃśonās tathāṅgulyo dīrghaṃ viṣkambhanāhataṃ

नेत्रैकवर्जितायामा जङ्घोरू च तथा कटिः

netraikavarjitāyāmā jaṅghorū ca tathā kaṭiḥ

मध्यपार्श्वं च तद्वृत्तं घनं पीनं कुचद्वयं

madhyapārśvaṃ ca tadvṛttaṃ ghanaṃ pīnaṃ kucadvayaṃ

तालमात्रौ स्तनौ कर्यौ कटिः सार्धकलाधिका

tālamātrau stanau karyau kaṭiḥ sārdhakalādhikā

लक्ष्म शेषं पुरावत्स्यात् दक्षिणे चामुबुजं करे

lakṣma śeṣaṃ purāvatsyāt dakṣiṇe cāmubujaṃ kare

वामे वित्त्वं स्त्रियौ पार्श्वे शुभे चामरहस्तके

vāme vittvaṃ striyau pārśve śubhe cāmarahastake

दीर्घघोणस्तु गरुडश् चक्राङ्गाद्यानथो वदे

dīrghaghoṇastu garuḍaś cakrāṅgādyānatho vade