सूत उवाच आनर्तान् स उपव्रज्य स्वृद्धाञ् जनपदान् स्वकान् । दध्मौ दरवरं तेषां विषादं शमयन्न् इव ॥
sūta uvāca ānartān sa upavrajya svṛddhāñ janapadān svakān / dadhmau daravaraṃ teṣāṃ viṣādaṃ śamayann iva //
स उच्चकाशे धवलोदरो दरो ऽप्युरुक्रमस्याधरशोणशोणिमा । दाध्मायमानः करकञ्जसम्पुटे यथाब्जखण्डे कलहंस उत्स्वनः ॥
sa uccakāśe dhavalodaro daro 'pyurukramasyādharaśoṇaśoṇimā / dādhmāyamānaḥ karakañjasampuṭe yathābjakhaṇḍe kalahaṃsa utsvanaḥ //
तम् उपश्रुत्य निनदं जगद्भयभयावहम् । प्रत्युद्ययुः प्रजाः सर्वा भर्तृदर्शनलालसाः ॥
tam upaśrutya ninadaṃ jagadbhayabhayāvaham / pratyudyayuḥ prajāḥ sarvā bhartṛdarśanalālasāḥ //
तत्रोपनीतबलयो रवेर्दीपम् इवादृताः । आत्मारामं पूर्णकामं निजलाभेन नित्यदा ॥
tatropanītabalayo raverdīpam ivādṛtāḥ / ātmārāmaṃ pūrṇakāmaṃ nijalābhena nityadā //
प्रीत्युत्फुल्लमुखाः प्रोचुर्हर्षगद्गदया गिरा । पितरं सर्वसुहृदम् अवितारम् इवार्भकाः ॥
prītyutphullamukhāḥ procurharṣagadgadayā girā / pitaraṃ sarvasuhṛdam avitāram ivārbhakāḥ //
नताः स्म ते नाथ सदाङ्घ्रिपङ्कजं विरिञ्चवैरिञ्च्यसुरेन्द्रवन्दितम् । परायणं क्षेमम् इहेच्छतां परं न यत्र कालः प्रभवेत् परः प्रभुः ॥
natāḥ sma te nātha sadāṅghripaṅkajaṃ viriñcavairiñcyasurendravanditam / parāyaṇaṃ kṣemam ihecchatāṃ paraṃ na yatra kālaḥ prabhavet paraḥ prabhuḥ //
भवाय नस्त्वं भव विश्वभावन त्वम् एव माताथ सुहृत्पतिः पिता । त्वं सद्गुरुर्नः परमं च दैवतं यस्यानुवृत्त्या कृतिनो बभूविम ॥
bhavāya nastvaṃ bhava viśvabhāvana tvam eva mātātha suhṛtpatiḥ pitā / tvaṃ sadgururnaḥ paramaṃ ca daivataṃ yasyānuvṛttyā kṛtino babhūvima //
अहो सनाथा भवता स्म यद्वयं त्रैविष्टपानाम् अपि दूरदर्शनम् । प्रेमस्मितस्निग्धनिरीक्षणाननं पश्येम रूपं तव सर्वसौभगम् ॥
aho sanāthā bhavatā sma yadvayaṃ traiviṣṭapānām api dūradarśanam / premasmitasnigdhanirīkṣaṇānanaṃ paśyema rūpaṃ tava sarvasaubhagam //
यर्ह्यम्बुजाक्षापससार भो भवान् कुरून् मधून् वाथ सुहृद्दिदृक्षया । तत्राब्दकोटिप्रतिमः क्षणो भवेद् रविं विनाक्ष्णोरिव नस्तवाच्युत ॥
yarhyambujākṣāpasasāra bho bhavān kurūn madhūn vātha suhṛddidṛkṣayā / tatrābdakoṭipratimaḥ kṣaṇo bhaved raviṃ vinākṣṇoriva nastavācyuta //
कथं वयं नाथ चिरोषिते त्वयि प्रसन्नदृष्ट्याखिलतापशोषणम् । जीवेम ते सुन्दरहासशोभितम् अपश्यमाना वदनं मनोहरम् ॥
kathaṃ vayaṃ nātha ciroṣite tvayi prasannadṛṣṭyākhilatāpaśoṣaṇam / jīvema te sundarahāsaśobhitam apaśyamānā vadanaṃ manoharam //
इति चोदीरिता वाचः प्रजानां भक्तवत्सलः । शृण्वानो ऽनुग्रहं दृष्ट्या वितन्वन् प्राविशत् पुरम् ॥
iti codīritā vācaḥ prajānāṃ bhaktavatsalaḥ / śṛṇvāno 'nugrahaṃ dṛṣṭyā vitanvan prāviśat puram //
मधुभोजदशार्हार्हकुकुरान्धकवृष्णिभिः । आत्मतुल्यबलैर्गुप्तां नागैर्भोगवतीम् इव ॥
madhubhojadaśārhārhakukurāndhakavṛṣṇibhiḥ / ātmatulyabalairguptāṃ nāgairbhogavatīm iva //
सर्वर्तुसर्वविभवपुण्यवृक्षलताश्रमैः । उद्यानोपवनारामैर्वृतपद्माकरश्रियम् ॥
sarvartusarvavibhavapuṇyavṛkṣalatāśramaiḥ / udyānopavanārāmairvṛtapadmākaraśriyam //
गोपुरद्वारमार्गेषु कृतकौतुकतोरणाम् । चित्रध्वजपताकाग्रैरन्तः प्रतिहतातपाम् ॥
gopuradvāramārgeṣu kṛtakautukatoraṇām / citradhvajapatākāgrairantaḥ pratihatātapām //
सम्मार्जितमहामार्ग रथ्यापणकचत्वराम् । सिक्तां गन्धजलैरुप्तां फलपुष्पाक्षताङ्कुरैः ॥
sammārjitamahāmārga rathyāpaṇakacatvarām / siktāṃ gandhajalairuptāṃ phalapuṣpākṣatāṅkuraiḥ //
द्वारि द्वारि गृहाणां च दध्यक्षतफलेक्षुभिः । अलङ्कृतां पूर्णकुम्भैर्बलिभिर्धूपदीपकैः ॥
dvāri dvāri gṛhāṇāṃ ca dadhyakṣataphalekṣubhiḥ / alaṅkṛtāṃ pūrṇakumbhairbalibhirdhūpadīpakaiḥ //
निशम्य प्रेष्ठम् आयान्तं वसुदेवो महामनाः । अक्रूरश्चोग्रसेनश्च रामश्चाद्भुतविक्रमः ॥
niśamya preṣṭham āyāntaṃ vasudevo mahāmanāḥ / akrūraścograsenaśca rāmaścādbhutavikramaḥ //
प्रद्युम्नश्चारुदेष्णश्च साम्बो जाम्बवतीसुतः । प्रहर्षवेगोच्छशितशयनासनभोजनाः ॥
pradyumnaścārudeṣṇaśca sāmbo jāmbavatīsutaḥ / praharṣavegocchaśitaśayanāsanabhojanāḥ //
वारणेन्द्रं पुरस्कृत्य ब्राह्मणैः ससुमङ्गलैः । शङ्खतूर्यनिनादेन ब्रह्मघोषेण चादृताः । प्रत्युज्जग्मू रथैर्हृष्टाः प्रणयागतसाध्वसाः ॥
vāraṇendraṃ puraskṛtya brāhmaṇaiḥ sasumaṅgalaiḥ / śaṅkhatūryaninādena brahmaghoṣeṇa cādṛtāḥ / pratyujjagmū rathairhṛṣṭāḥ praṇayāgatasādhvasāḥ //
वारमुख्याश्च शतशो यानैस्तद्दर्शनोत्सुकाः । लसत्कुण्डलनिर्भातकपोलवदनश्रियः ॥
vāramukhyāśca śataśo yānaistaddarśanotsukāḥ / lasatkuṇḍalanirbhātakapolavadanaśriyaḥ //
नटनर्तकगन्धर्वाः सूतमागधवन्दिनः । गायन्ति चोत्तमश्लोकचरितान्यद्भुतानि च ॥
naṭanartakagandharvāḥ sūtamāgadhavandinaḥ / gāyanti cottamaślokacaritānyadbhutāni ca //
भगवांस्तत्र बन्धूनां पौराणाम् अनुवर्तिनाम् । यथाविध्युपसङ्गम्य सर्वेषां मानम् आदधे ॥
bhagavāṃstatra bandhūnāṃ paurāṇām anuvartinām / yathāvidhyupasaṅgamya sarveṣāṃ mānam ādadhe //
प्रह्वाभिवादनाश्लेषकरस्पर्शस्मितेक्षणैः । आश्वास्य चाश्वपाकेभ्यो वरैश्चाभिमतैर्विभुः ॥
prahvābhivādanāśleṣakarasparśasmitekṣaṇaiḥ / āśvāsya cāśvapākebhyo varaiścābhimatairvibhuḥ //
स्वयं च गुरुभिर्विप्रैः सदारैः स्थविरैरपि । आशीर्भिर्युज्यमानो ऽन्यैर्वन्दिभिश्चाविशत् पुरम् ॥
svayaṃ ca gurubhirvipraiḥ sadāraiḥ sthavirairapi / āśīrbhiryujyamāno 'nyairvandibhiścāviśat puram //
राजमार्गं गते कृष्णे द्वारकायाः कुलस्त्रियः । हर्म्याण्यारुरुहुर्विप्र तदीक्षणमहोत्सवाः ॥
rājamārgaṃ gate kṛṣṇe dvārakāyāḥ kulastriyaḥ / harmyāṇyāruruhurvipra tadīkṣaṇamahotsavāḥ //
नित्यं निरीक्षमाणानां यदपि द्वारकौकसाम् । न वितृप्यन्ति हि दृशः श्रियो धामाङ्गम् अच्युतम् ॥
nityaṃ nirīkṣamāṇānāṃ yadapi dvārakaukasām / na vitṛpyanti hi dṛśaḥ śriyo dhāmāṅgam acyutam //
श्रियो निवासो यस्योरः पानपात्रं मुखं दृशाम् । बाहवो लोकपालानां सारङ्गाणां पदाम्बुजम् ॥
śriyo nivāso yasyoraḥ pānapātraṃ mukhaṃ dṛśām / bāhavo lokapālānāṃ sāraṅgāṇāṃ padāmbujam //
सितातपत्रव्यजनैरुपस्कृतः प्रसूनवर्षैरभिवर्षितः पथि । पिशङ्गवासा वनमालया बभौ घनो यथार्कोडुपचापवैद्युतैः ॥
sitātapatravyajanairupaskṛtaḥ prasūnavarṣairabhivarṣitaḥ pathi / piśaṅgavāsā vanamālayā babhau ghano yathārkoḍupacāpavaidyutaiḥ //
प्रविष्टस्तु गृहं पित्रोः परिष्वक्तः स्वमातृभिः । ववन्दे शिरसा सप्त देवकीप्रमुखा मुदा ॥
praviṣṭastu gṛhaṃ pitroḥ pariṣvaktaḥ svamātṛbhiḥ / vavande śirasā sapta devakīpramukhā mudā //
ताः पुत्रम् अङ्कम् आरोप्य स्नेहस्नुतपयोधराः । हर्षविह्वलितात्मानः सिषिचुर्नेत्रजैर्जलैः ॥
tāḥ putram aṅkam āropya snehasnutapayodharāḥ / harṣavihvalitātmānaḥ siṣicurnetrajairjalaiḥ //
अथाविशत् स्वभवनं सर्वकामम् अनुत्तमम् । प्रासादा यत्र पत्नीनां सहस्राणि च षोडश ॥
athāviśat svabhavanaṃ sarvakāmam anuttamam / prāsādā yatra patnīnāṃ sahasrāṇi ca ṣoḍaśa //
पत्न्यः पतिं प्रोष्य गृहानुपागतं विलोक्य सञ्जातमनोमहोत्सवाः । उत्तस्थुरारात् सहसासनाशयात् साकं व्रतैर्व्रीडितलोचनाननाः ॥
patnyaḥ patiṃ proṣya gṛhānupāgataṃ vilokya sañjātamanomahotsavāḥ / uttasthurārāt sahasāsanāśayāt sākaṃ vratairvrīḍitalocanānanāḥ //
तम् आत्मजैर्दृष्टिभिरन्तरात्मना दुरन्तभावाः परिरेभिरे पतिम् । निरुद्धम् अप्यास्रवदम्बु नेत्रयोर् विलज्जतीनां भृगुवर्य वैक्लवात् ॥
tam ātmajairdṛṣṭibhirantarātmanā durantabhāvāḥ parirebhire patim / niruddham apyāsravadambu netrayor vilajjatīnāṃ bhṛguvarya vaiklavāt //
यद्यप्यसौ पार्श्वगतो रहोगतस् तथापि तस्याङ्घ्रियुगं नवं नवम् । पदे पदे का विरमेत तत्पदाच् चलापि यच् छ्रीर्न जहाति कर्हिचित् ॥
yadyapyasau pārśvagato rahogatas tathāpi tasyāṅghriyugaṃ navaṃ navam / pade pade kā virameta tatpadāc calāpi yac chrīrna jahāti karhicit //
एवं नृपाणां क्षितिभारजन्मनाम् अक्षौहिणीभिः परिवृत्ततेजसाम् । विधाय वैरं श्वसनो यथानलं मिथो वधेनोपरतो निरायुधः ॥
evaṃ nṛpāṇāṃ kṣitibhārajanmanām akṣauhiṇībhiḥ parivṛttatejasām / vidhāya vairaṃ śvasano yathānalaṃ mitho vadhenoparato nirāyudhaḥ //
स एष नरलोके ऽस्मिन्न् अवतीर्णः स्वमायया । रेमे स्त्रीरत्नकूटस्थो भगवान् प्राकृतो यथा ॥
sa eṣa naraloke 'sminn avatīrṇaḥ svamāyayā / reme strīratnakūṭastho bhagavān prākṛto yathā //
उद्दामभावपिशुनामलवल्गुहास व्रीडावलोकनिहतो मदनो ऽपि यासाम् अम्प्; सम्मुह्य चापम् अजहात् प्रमदोत्तमास्ता यस्येन्द्रियं विमथितुं कुहकैर्न शेकुः ॥
uddāmabhāvapiśunāmalavalguhāsa vrīḍāvalokanihato madano 'pi yāsām amp; sammuhya cāpam ajahāt pramadottamāstā yasyendriyaṃ vimathituṃ kuhakairna śekuḥ //
तम् अयं मन्यते लोको ह्यसङ्गम् अपि सङ्गिनम् । आत्मौपम्येन मनुजं व्यापृण्वानं यतो ऽबुधः ॥
tam ayaṃ manyate loko hyasaṅgam api saṅginam / ātmaupamyena manujaṃ vyāpṛṇvānaṃ yato 'budhaḥ //
एतदीशनम् ईशस्य प्रकृतिस्थो ऽपि तद्गुणैः । न युज्यते सदात्मस्थैर्यथा बुद्धिस्तदाश्रया ॥
etadīśanam īśasya prakṛtistho 'pi tadguṇaiḥ / na yujyate sadātmasthairyathā buddhistadāśrayā //
तं मेनिरे ऽबला मूढाः स्त्रैणं चानुव्रतं रहः । अप्रमाणविदो भर्तुरीश्वरं मतयो यथा ॥
taṃ menire 'balā mūḍhāḥ straiṇaṃ cānuvrataṃ rahaḥ / apramāṇavido bharturīśvaraṃ matayo yathā //