शौनक उवाच अश्वत्थाम्नोपसृष्टेन ब्रह्मशीर्ष्णोरुतेजसा । उत्तराया हतो गर्भ ईशेनाजीवितः पुनः ॥
śaunaka uvāca aśvatthāmnopasṛṣṭena brahmaśīrṣṇorutejasā / uttarāyā hato garbha īśenājīvitaḥ punaḥ //
तस्य जन्म महाबुद्धेः कर्माणि च महात्मनः । निधनं च यथैवासीत् स प्रेत्य गतवान् यथा ॥
tasya janma mahābuddheḥ karmāṇi ca mahātmanaḥ / nidhanaṃ ca yathaivāsīt sa pretya gatavān yathā //
तदिदं श्रोतुम् इच्छामो गदितुं यदि मन्यसे । ब्रूहि नः श्रद्दधानानां यस्य ज्ञानम् अदाच् छुकः ॥
tadidaṃ śrotum icchāmo gadituṃ yadi manyase / brūhi naḥ śraddadhānānāṃ yasya jñānam adāc chukaḥ //
सूत उवाच अपीपलद्धर्मराजः पितृवद्रञ्जयन् प्रजाः । निःस्पृहः सर्वकामेभ्यः कृष्णपादानुसेवया ॥
sūta uvāca apīpaladdharmarājaḥ pitṛvadrañjayan prajāḥ / niḥspṛhaḥ sarvakāmebhyaḥ kṛṣṇapādānusevayā //
सम्पदः क्रतवो लोका महिषी भ्रातरो मही । जम्बूद्वीपाधिपत्यं च यशश्च त्रिदिवं गतम् ॥
sampadaḥ kratavo lokā mahiṣī bhrātaro mahī / jambūdvīpādhipatyaṃ ca yaśaśca tridivaṃ gatam //
किं ते कामाः सुरस्पार्हा मुकुन्दमनसो द्विजाः । अधिजह्रुर्मुदं राज्ञः क्षुधितस्य यथेतरे ॥
kiṃ te kāmāḥ suraspārhā mukundamanaso dvijāḥ / adhijahrurmudaṃ rājñaḥ kṣudhitasya yathetare //
मातुर्गर्भगतो वीरः स तदा भृगुनन्दन । ददर्श पुरुषं कञ्चिद्दह्यमानो ऽस्त्रतेजसा ॥
māturgarbhagato vīraḥ sa tadā bhṛgunandana / dadarśa puruṣaṃ kañciddahyamāno 'stratejasā //
अङ्गुष्ठमात्रम् अमलं स्फुरत्पुरटमौलिनम् । अपीव्यदर्शनं श्यामं तडिद्वाससम् अच्युतम् ॥
aṅguṣṭhamātram amalaṃ sphuratpuraṭamaulinam / apīvyadarśanaṃ śyāmaṃ taḍidvāsasam acyutam //
श्रीमद्दीर्घचतुर्बाहुं तप्तकाञ्चनकुण्डलम् । क्षतजाक्षं गदापाणिम् आत्मनः सर्वतो दिशम् । परिभ्रमन्तम् उल्काभां भ्रामयन्तं गदां मुहुः ॥
śrīmaddīrghacaturbāhuṃ taptakāñcanakuṇḍalam / kṣatajākṣaṃ gadāpāṇim ātmanaḥ sarvato diśam / paribhramantam ulkābhāṃ bhrāmayantaṃ gadāṃ muhuḥ //
अस्त्रतेजः स्वगदया नीहारम् इव गोपतिः । विधमन्तं सन्निकर्षे पर्यैक्षत क इत्यसौ ॥
astratejaḥ svagadayā nīhāram iva gopatiḥ / vidhamantaṃ sannikarṣe paryaikṣata ka ityasau //
विधूय तदमेयात्मा भगवान् धर्मगुब् विभुः । मिषतो दशमासस्य तत्रैवान्तर्दधे हरिः ॥
vidhūya tadameyātmā bhagavān dharmagub vibhuḥ / miṣato daśamāsasya tatraivāntardadhe hariḥ //
ततः सर्वगुणोदर्के सानुकूलग्रहोदये । जज्ञे वंशधरः पाण्डोर्भूयः पाण्डुरिवौजसा ॥
tataḥ sarvaguṇodarke sānukūlagrahodaye / jajñe vaṃśadharaḥ pāṇḍorbhūyaḥ pāṇḍurivaujasā //
तस्य प्रीतमना राजा विप्रैर्धौम्यकृपादिभिः । जातकं कारयाम् आस वाचयित्वा च मङ्गलम् ॥
tasya prītamanā rājā viprairdhaumyakṛpādibhiḥ / jātakaṃ kārayām āsa vācayitvā ca maṅgalam //
हिरण्यं गां महीं ग्रामान् हस्त्यश्वान् नृपतिर्वरान् । प्रादात् स्वन्नं च विप्रेभ्यः प्रजातीर्थे स तीर्थवित् ॥
hiraṇyaṃ gāṃ mahīṃ grāmān hastyaśvān nṛpatirvarān / prādāt svannaṃ ca viprebhyaḥ prajātīrthe sa tīrthavit //
तम् ऊचुर्ब्राह्मणास्तुष्टा राजानं प्रश्रयान्वितम् । एष ह्यस्मिन् प्रजातन्तौ पुरूणां पौरवर्षभ ॥
tam ūcurbrāhmaṇāstuṣṭā rājānaṃ praśrayānvitam / eṣa hyasmin prajātantau purūṇāṃ pauravarṣabha //
दैवेनाप्रतिघातेन शुक्ले संस्थाम् उपेयुषि । रातो वो ऽनुग्रहार्थाय विष्णुना प्रभविष्णुना ॥
daivenāpratighātena śukle saṃsthām upeyuṣi / rāto vo 'nugrahārthāya viṣṇunā prabhaviṣṇunā //
तस्मान् नाम्ना विष्णुरात इति लोके भविष्यति । न सन्देहो महाभाग महाभागवतो महान् ॥
tasmān nāmnā viṣṇurāta iti loke bhaviṣyati / na sandeho mahābhāga mahābhāgavato mahān //
श्रीराजोवाच अप्येष वंश्यान् राजर्षीन् पुण्यश्लोकान् महात्मनः । अनुवर्तिता स्विद्यशसा साधुवादेन सत्तमाः ॥
śrīrājovāca apyeṣa vaṃśyān rājarṣīn puṇyaślokān mahātmanaḥ / anuvartitā svidyaśasā sādhuvādena sattamāḥ //
ब्राह्मणा ऊचुः पार्थ प्रजाविता साक्षादिक्ष्वाकुरिव मानवः । ब्रह्मण्यः सत्यसन्धश्च रामो दाशरथिर्यथा ॥
brāhmaṇā ūcuḥ pārtha prajāvitā sākṣādikṣvākuriva mānavaḥ / brahmaṇyaḥ satyasandhaśca rāmo dāśarathiryathā //
एष दाता शरण्यश्च यथा ह्यौशीनरः शिबिः । यशो वितनिता स्वानां दौष्यन्तिरिव यज्वनाम् ॥
eṣa dātā śaraṇyaśca yathā hyauśīnaraḥ śibiḥ / yaśo vitanitā svānāṃ dauṣyantiriva yajvanām //
धन्विनाम् अग्रणीरेष तुल्यश्चार्जुनयोर्द्वयोः । हुताश इव दुर्धर्षः समुद्र इव दुस्तरः ॥
dhanvinām agraṇīreṣa tulyaścārjunayordvayoḥ / hutāśa iva durdharṣaḥ samudra iva dustaraḥ //
मृगेन्द्र इव विक्रान्तो निषेव्यो हिमवान् इव । तितिक्षुर्वसुधेवासौ सहिष्णुः पितराविव ॥
mṛgendra iva vikrānto niṣevyo himavān iva / titikṣurvasudhevāsau sahiṣṇuḥ pitarāviva //
पितामहसमः साम्ये प्रसादे गिरिशोपमः । आश्रयः सर्वभूतानां यथा देवो रमाश्रयः ॥
pitāmahasamaḥ sāmye prasāde giriśopamaḥ / āśrayaḥ sarvabhūtānāṃ yathā devo ramāśrayaḥ //
सर्वसद्गुणमाहात्म्ये एष कृष्णम् अनुव्रतः । रन्तिदेव इवोदारो ययातिरिव धार्मिकः ॥
sarvasadguṇamāhātmye eṣa kṛṣṇam anuvrataḥ / rantideva ivodāro yayātiriva dhārmikaḥ //
हृत्या बलिसमः कृष्णे प्रह्राद इव सद्ग्रहः । आहर्तैषो ऽश्वमेधानां वृद्धानां पर्युपासकः ॥
hṛtyā balisamaḥ kṛṣṇe prahrāda iva sadgrahaḥ / āhartaiṣo 'śvamedhānāṃ vṛddhānāṃ paryupāsakaḥ //
राजर्षीणां जनयिता शास्ता चोत्पथगामिनाम् । निग्रहीता कलेरेष भुवो धर्मस्य कारणात् ॥
rājarṣīṇāṃ janayitā śāstā cotpathagāminām / nigrahītā kalereṣa bhuvo dharmasya kāraṇāt //
तक्षकादात्मनो मृत्युं द्विजपुत्रोपसर्जितात् । प्रपत्स्यत उपश्रुत्य मुक्तसङ्गः पदं हरेः ॥
takṣakādātmano mṛtyuṃ dvijaputropasarjitāt / prapatsyata upaśrutya muktasaṅgaḥ padaṃ hareḥ //
जिज्ञासितात्मयाथार्थ्यो मुनेर्व्याससुतादसौ । हित्वेदं नृप गङ्गायां यास्यत्यद्धाकुतोभयम् ॥
jijñāsitātmayāthārthyo munervyāsasutādasau / hitvedaṃ nṛpa gaṅgāyāṃ yāsyatyaddhākutobhayam //
इति राज्ञ उपादिश्य विप्रा जातककोविदाः । लब्धापचितयः सर्वे प्रतिजग्मुः स्वकान् गृहान् ॥
iti rājña upādiśya viprā jātakakovidāḥ / labdhāpacitayaḥ sarve pratijagmuḥ svakān gṛhān //
स एष लोके विख्यातः परीक्षिदिति यत् प्रभुः । पूर्वं दृष्टम् अनुध्यायन् परीक्षेत नरेष्विह ॥
sa eṣa loke vikhyātaḥ parīkṣiditi yat prabhuḥ / pūrvaṃ dṛṣṭam anudhyāyan parīkṣeta nareṣviha //
स राजपुत्रो ववृधे आशु शुक्ल इवोडुपः । आपूर्यमाणः पितृभिः काष्ठाभिरिव सो ऽन्वहम् ॥
sa rājaputro vavṛdhe āśu śukla ivoḍupaḥ / āpūryamāṇaḥ pitṛbhiḥ kāṣṭhābhiriva so 'nvaham //
यक्ष्यमाणो ऽश्वमेधेन ज्ञातिद्रोहजिहासया । राजा लब्धधनो दध्यौ नान्यत्र करदण्डयोः ॥
yakṣyamāṇo 'śvamedhena jñātidrohajihāsayā / rājā labdhadhano dadhyau nānyatra karadaṇḍayoḥ //
तदभिप्रेतम् आलक्ष्य भ्रातरो ञ्च्युतचोदिताः । धनं प्रहीणम् आजह्रुरुदीच्यां दिशि भूरिशः ॥
tadabhipretam ālakṣya bhrātaro ñcyutacoditāḥ / dhanaṃ prahīṇam ājahrurudīcyāṃ diśi bhūriśaḥ //
तेन सम्भृतसम्भारो धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः । वाजिमेधैस्त्रिभिर्भीतो यज्ञैः समयजद्धरिम् ॥
tena sambhṛtasambhāro dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ / vājimedhaistribhirbhīto yajñaiḥ samayajaddharim //
आहूतो भगवान् राज्ञा याजयित्वा द्विजैर्नृपम् । उवास कतिचिन् मासान् सुहृदां प्रियकाम्यया ॥
āhūto bhagavān rājñā yājayitvā dvijairnṛpam / uvāsa katicin māsān suhṛdāṃ priyakāmyayā //
ततो राज्ञाभ्यनुज्ञातः कृष्णया सहबन्धुभिः । ययौ द्वारवतीं ब्रह्मन् सार्जुनो यदुभिर्वृतः ॥
tato rājñābhyanujñātaḥ kṛṣṇayā sahabandhubhiḥ / yayau dvāravatīṃ brahman sārjuno yadubhirvṛtaḥ //