सूत उवाच अथ ते सम्परेतानां स्वानाम् उदकम् इच्छताम् । दातुं सकृष्णा गङ्गायां पुरस्कृत्य ययुः स्त्रियः ॥
sūta uvāca atha te samparetānāṃ svānām udakam icchatām / dātuṃ sakṛṣṇā gaṅgāyāṃ puraskṛtya yayuḥ striyaḥ //
ते निनीयोदकं सर्वे विलप्य च भृशं पुनः । आप्लुता हरिपादाब्जरजःपूतसरिज्जले ॥
te ninīyodakaṃ sarve vilapya ca bhṛśaṃ punaḥ / āplutā haripādābjarajaḥpūtasarijjale //
तत्रासीनं कुरुपतिं धृतराष्ट्रं सहानुजम् । गान्धारीं पुत्रशोकार्तां पृथां कृष्णां च माधवः ॥
tatrāsīnaṃ kurupatiṃ dhṛtarāṣṭraṃ sahānujam / gāndhārīṃ putraśokārtāṃ pṛthāṃ kṛṣṇāṃ ca mādhavaḥ //
सान्त्वयाम् आस मुनिभिर्हतबन्धूञ् शुचार्पितान् । भूतेषु कालस्य गतिं दर्शयन् न प्रतिक्रियाम् ॥
sāntvayām āsa munibhirhatabandhūñ śucārpitān / bhūteṣu kālasya gatiṃ darśayan na pratikriyām //
साधयित्वाजातशत्रोः स्वं राज्यं कितवैर्हृतम् । घातयित्वासतो राज्ञः कचस्पर्शक्षतायुषः ॥
sādhayitvājātaśatroḥ svaṃ rājyaṃ kitavairhṛtam / ghātayitvāsato rājñaḥ kacasparśakṣatāyuṣaḥ //
याजयित्वाश्वमेधैस्तं त्रिभिरुत्तमकल्पकैः । तद्यशः पावनं दिक्षु शतमन्योरिवातनोत् ॥
yājayitvāśvamedhaistaṃ tribhiruttamakalpakaiḥ / tadyaśaḥ pāvanaṃ dikṣu śatamanyorivātanot //
आमन्त्र्य पाण्डुपुत्रांश्च शैनेयोद्धवसंयुतः । द्वैपायनादिभिर्विप्रैः पूजितैः प्रतिपूजितः ॥
āmantrya pāṇḍuputrāṃśca śaineyoddhavasaṃyutaḥ / dvaipāyanādibhirvipraiḥ pūjitaiḥ pratipūjitaḥ //
गन्तुं कृतमतिर्ब्रह्मन् द्वारकां रथम् आस्थितः । उपलेभे ऽभिधावन्तीम् उत्तरां भयविह्वलाम् ॥
gantuṃ kṛtamatirbrahman dvārakāṃ ratham āsthitaḥ / upalebhe 'bhidhāvantīm uttarāṃ bhayavihvalām //
उत्तरोवाच पाहि पाहि महायोगिन् देवदेव जगत्पते । नान्यं त्वदभयं पश्ये यत्र मृत्युः परस्परम् ॥
uttarovāca pāhi pāhi mahāyogin devadeva jagatpate / nānyaṃ tvadabhayaṃ paśye yatra mṛtyuḥ parasparam //
अभिद्रवति माम् ईश शरस्तप्तायसो विभो । कामं दहतु मां नाथ मा मे गर्भो निपात्यताम् ॥
abhidravati mām īśa śarastaptāyaso vibho / kāmaṃ dahatu māṃ nātha mā me garbho nipātyatām //
सूत उवाच उपधार्य वचस्तस्या भगवान् भक्तवत्सलः । अपाण्डवम् इदं कर्तुं द्रौणेरस्त्रम् अबुध्यत ॥
sūta uvāca upadhārya vacastasyā bhagavān bhaktavatsalaḥ / apāṇḍavam idaṃ kartuṃ drauṇerastram abudhyata //
तर्ह्येवाथ मुनिश्रेष्ठ पाण्डवाः पञ्च सायकान् । आत्मनो ऽभिमुखान् दीप्तान् आलक्ष्यास्त्राण्युपाददुः ॥
tarhyevātha muniśreṣṭha pāṇḍavāḥ pañca sāyakān / ātmano 'bhimukhān dīptān ālakṣyāstrāṇyupādaduḥ //
व्यसनं वीक्ष्य तत् तेषाम् अनन्यविषयात्मनाम् । सुदर्शनेन स्वास्त्रेण स्वानां रक्षां व्यधाद्विभुः ॥
vyasanaṃ vīkṣya tat teṣām ananyaviṣayātmanām / sudarśanena svāstreṇa svānāṃ rakṣāṃ vyadhādvibhuḥ //
अन्तःस्थः सर्वभूतानाम् आत्मा योगेश्वरो हरिः । स्वमाययावृणोद्गर्भं वैराट्याः कुरुतन्तवे ॥
antaḥsthaḥ sarvabhūtānām ātmā yogeśvaro hariḥ / svamāyayāvṛṇodgarbhaṃ vairāṭyāḥ kurutantave //
यद्यप्यस्त्रं ब्रह्मशिरस्त्वमोघं चाप्रतिक्रियम् । वैष्णवं तेज आसाद्य समशाम्यद्भृगूद्वह ॥
yadyapyastraṃ brahmaśirastvamoghaṃ cāpratikriyam / vaiṣṇavaṃ teja āsādya samaśāmyadbhṛgūdvaha //
मा मंस्था ह्येतदाश्चर्यं सर्वाश्चर्यमये ञ्च्युते । य इदं मायया देव्या सृजत्यवति हन्त्यजः ॥
mā maṃsthā hyetadāścaryaṃ sarvāścaryamaye ñcyute / ya idaṃ māyayā devyā sṛjatyavati hantyajaḥ //
ब्रह्मतेजोविनिर्मुक्तैरात्मजैः सह कृष्णया । प्रयाणाभिमुखं कृष्णम् इदम् आह पृथा सती ॥
brahmatejovinirmuktairātmajaiḥ saha kṛṣṇayā / prayāṇābhimukhaṃ kṛṣṇam idam āha pṛthā satī //
कुन्त्युवाच नमस्ये पुरुषं त्वाद्यम् ईश्वरं प्रकृतेः परम् । अलक्ष्यं सर्वभूतानाम् अन्तर्बहिरवस्थितम् ॥
kuntyuvāca namasye puruṣaṃ tvādyam īśvaraṃ prakṛteḥ param / alakṣyaṃ sarvabhūtānām antarbahiravasthitam //
मायाजवनिकाच्छन्नम् अज्ञाधोक्षजम् अव्ययम् । न लक्ष्यसे मूढदृशा नटो नाट्यधरो यथा ॥
māyājavanikācchannam ajñādhokṣajam avyayam / na lakṣyase mūḍhadṛśā naṭo nāṭyadharo yathā //
तथा परमहंसानां मुनीनाम् अमलात्मनाम् । भक्तियोगविधानार्थं कथं पश्येम हि स्त्रियः ॥
tathā paramahaṃsānāṃ munīnām amalātmanām / bhaktiyogavidhānārthaṃ kathaṃ paśyema hi striyaḥ //
कृष्णाय वासुदेवाय देवकीनन्दनाय च । नन्दगोपकुमाराय गोविन्दाय नमो नमः ॥
kṛṣṇāya vāsudevāya devakīnandanāya ca / nandagopakumārāya govindāya namo namaḥ //
नमः पङ्कजनाभाय नमः पङ्कजमालिने । नमः पङ्कजनेत्राय नमस्ते पङ्कजाङ्घ्रये ॥
namaḥ paṅkajanābhāya namaḥ paṅkajamāline / namaḥ paṅkajanetrāya namaste paṅkajāṅghraye //
यथा हृषीकेश खलेन देवकी कंसेन रुद्धातिचिरं शुचार्पिता । विमोचिताहं च सहात्मजा विभो त्वयैव नाथेन मुहुर्विपद्गणात् ॥
yathā hṛṣīkeśa khalena devakī kaṃsena ruddhāticiraṃ śucārpitā / vimocitāhaṃ ca sahātmajā vibho tvayaiva nāthena muhurvipadgaṇāt //
विषान् महाग्नेः पुरुषाददर्शनाद् असत्सभाया वनवासकृच्छ्रतः । मृधे मृधे ऽनेकमहारथास्त्रतो द्रौण्यस्त्रतश्चास्म हरे ऽभिरक्षिताः ॥
viṣān mahāgneḥ puruṣādadarśanād asatsabhāyā vanavāsakṛcchrataḥ / mṛdhe mṛdhe 'nekamahārathāstrato drauṇyastrataścāsma hare 'bhirakṣitāḥ //
विपदः सन्तु ताः शश्वत् तत्र तत्र जगद्गुरो । भवतो दर्शनं यत् स्यादपुनर्भवदर्शनम् ॥
vipadaḥ santu tāḥ śaśvat tatra tatra jagadguro / bhavato darśanaṃ yat syādapunarbhavadarśanam //
जन्मैश्वर्यश्रुतश्रीभिरेधमानमदः पुमान् । नैवार्हत्यभिधातुं वै त्वाम् अकिञ्चनगोचरम् ॥
janmaiśvaryaśrutaśrībhiredhamānamadaḥ pumān / naivārhatyabhidhātuṃ vai tvām akiñcanagocaram //
नमो ऽकिञ्चनवित्ताय निवृत्तगुणवृत्तये । आत्मारामाय शान्ताय कैवल्यपतये नमः ॥
namo 'kiñcanavittāya nivṛttaguṇavṛttaye / ātmārāmāya śāntāya kaivalyapataye namaḥ //
मन्ये त्वां कालम् ईशानम् अनादिनिधनं विभुम् । समं चरन्तं सर्वत्र भूतानां यन् मिथः कलिः ॥
manye tvāṃ kālam īśānam anādinidhanaṃ vibhum / samaṃ carantaṃ sarvatra bhūtānāṃ yan mithaḥ kaliḥ //
न वेद कश्चिद्भगवंश्चिकीर्षितं तवेहमानस्य नृणां विडम्बनम् । न यस्य कश्चिद्दयितो ऽस्ति कर्हिचिद् द्वेष्यश्च यस्मिन् विषमा मतिर्नृणाम् ॥
na veda kaścidbhagavaṃścikīrṣitaṃ tavehamānasya nṛṇāṃ viḍambanam / na yasya kaściddayito 'sti karhicid dveṣyaśca yasmin viṣamā matirnṛṇām //
जन्म कर्म च विश्वात्मन्न् अजस्याकर्तुरात्मनः । तिर्यङ्नॄषिषु यादःसु तदत्यन्तविडम्बनम् ॥
janma karma ca viśvātmann ajasyākarturātmanaḥ / tiryaṅnṝṣiṣu yādaḥsu tadatyantaviḍambanam //
गोप्याददे त्वयि कृतागसि दाम तावद् या ते दशाश्रुकलिलाञ्जनसम्भ्रमाक्षम् । वक्त्रं निनीय भयभावनया स्थितस्य सा मां विमोहयति भीरपि यद्बिभेति ॥
gopyādade tvayi kṛtāgasi dāma tāvad yā te daśāśrukalilāñjanasambhramākṣam / vaktraṃ ninīya bhayabhāvanayā sthitasya sā māṃ vimohayati bhīrapi yadbibheti //
केचिदाहुरजं जातं पुण्यश्लोकस्य कीर्तये । यदोः प्रियस्यान्ववाये मलयस्येव चन्दनम् ॥
kecidāhurajaṃ jātaṃ puṇyaślokasya kīrtaye / yadoḥ priyasyānvavāye malayasyeva candanam //
अपरे वसुदेवस्य देवक्यां याचितो ऽभ्यगात् । अजस्त्वम् अस्य क्षेमाय वधाय च सुरद्विषाम् ॥
apare vasudevasya devakyāṃ yācito 'bhyagāt / ajastvam asya kṣemāya vadhāya ca suradviṣām //
भारावतारणायान्ये भुवो नाव इवोदधौ । सीदन्त्या भूरिभारेण जातो ह्यात्मभुवार्थितः ॥
bhārāvatāraṇāyānye bhuvo nāva ivodadhau / sīdantyā bhūribhāreṇa jāto hyātmabhuvārthitaḥ //
भवे ऽस्मिन् क्लिश्यमानानाम् अविद्याकामकर्मभिः । श्रवणस्मरणार्हाणि करिष्यन्न् इति केचन ॥
bhave 'smin kliśyamānānām avidyākāmakarmabhiḥ / śravaṇasmaraṇārhāṇi kariṣyann iti kecana //
शृण्वन्ति गायन्ति गृणन्त्यभीक्ष्णशः स्मरन्ति नन्दन्ति तवेहितं जनाः । त एव पश्यन्त्यचिरेण तावकं भवप्रवाहोपरमं पदाम्बुजम् ॥
śṛṇvanti gāyanti gṛṇantyabhīkṣṇaśaḥ smaranti nandanti tavehitaṃ janāḥ / ta eva paśyantyacireṇa tāvakaṃ bhavapravāhoparamaṃ padāmbujam //
अप्यद्य नस्त्वं स्वकृतेहित प्रभो जिहाससि स्वित् सुहृदो ऽनुजीविनः । येषां न चान्यद्भवतः पदाम्बुजात् परायणं राजसु योजितांहसाम् ॥
apyadya nastvaṃ svakṛtehita prabho jihāsasi svit suhṛdo 'nujīvinaḥ / yeṣāṃ na cānyadbhavataḥ padāmbujāt parāyaṇaṃ rājasu yojitāṃhasām //
के वयं नामरूपाभ्यां यदुभिः सह पाण्डवाः । भवतो ऽदर्शनं यर्हि हृषीकाणाम् इवेशितुः ॥
ke vayaṃ nāmarūpābhyāṃ yadubhiḥ saha pāṇḍavāḥ / bhavato 'darśanaṃ yarhi hṛṣīkāṇām iveśituḥ //
नेयं शोभिष्यते तत्र यथेदानीं गदाधर । त्वत्पदैरङ्किता भाति स्वलक्षणविलक्षितैः ॥
neyaṃ śobhiṣyate tatra yathedānīṃ gadādhara / tvatpadairaṅkitā bhāti svalakṣaṇavilakṣitaiḥ //
इमे जनपदाः स्वृद्धाः सुपक्वौषधिवीरुधः । वनाद्रिनद्युदन्वन्तो ह्येधन्ते तव वीक्षितैः ॥
ime janapadāḥ svṛddhāḥ supakvauṣadhivīrudhaḥ / vanādrinadyudanvanto hyedhante tava vīkṣitaiḥ //
अथ विश्वेश विश्वात्मन् विश्वमूर्ते स्वकेषु मे । स्नेहपाशम् इमं छिन्धि दृढं पाण्डुषु वृष्णिषु ॥
atha viśveśa viśvātman viśvamūrte svakeṣu me / snehapāśam imaṃ chindhi dṛḍhaṃ pāṇḍuṣu vṛṣṇiṣu //
त्वयि मे ऽनन्यविषया मतिर्मधुपते ऽसकृत् । रतिम् उद्वहतादद्धा गङ्गेवौघम् उदन्वति ॥
tvayi me 'nanyaviṣayā matirmadhupate 'sakṛt / ratim udvahatādaddhā gaṅgevaugham udanvati //
श्रीकृष्ण कृष्णसख वृष्ण्यृषभावनिध्रुग् राजन्यवंशदहनानपवर्गवीर्य । गोविन्द गोद्विजसुरार्तिहरावतार योगेश्वराखिलगुरो भगवन् नमस्ते ॥
śrīkṛṣṇa kṛṣṇasakha vṛṣṇyṛṣabhāvanidhrug rājanyavaṃśadahanānapavargavīrya / govinda godvijasurārtiharāvatāra yogeśvarākhilaguro bhagavan namaste //
सूत उवाच पृथयेत्थं कलपदैः परिणूताखिलोदयः । मन्दं जहास वैकुण्ठो मोहयन्न् इव मायया ॥
sūta uvāca pṛthayetthaṃ kalapadaiḥ pariṇūtākhilodayaḥ / mandaṃ jahāsa vaikuṇṭho mohayann iva māyayā //
तां बाढम् इत्युपामन्त्र्य प्रविश्य गजसाह्वयम् । स्त्रियश्च स्वपुरं यास्यन् प्रेम्णा राज्ञा निवारितः ॥
tāṃ bāḍham ityupāmantrya praviśya gajasāhvayam / striyaśca svapuraṃ yāsyan premṇā rājñā nivāritaḥ //
व्यासाद्यैरीश्वरेहाज्ञैः कृष्णेनाद्भुतकर्मणा । प्रबोधितो ऽपीतिहासैर्नाबुध्यत शुचार्पितः ॥
vyāsādyairīśvarehājñaiḥ kṛṣṇenādbhutakarmaṇā / prabodhito 'pītihāsairnābudhyata śucārpitaḥ //
आह राजा धर्मसुतश्चिन्तयन् सुहृदां वधम् । प्राकृतेनात्मना विप्राः स्नेहमोहवशं गतः ॥
āha rājā dharmasutaścintayan suhṛdāṃ vadham / prākṛtenātmanā viprāḥ snehamohavaśaṃ gataḥ //
अहो मे पश्यताज्ञानं हृदि रूढं दुरात्मनः । पारक्यस्यैव देहस्य बह्व्यो मे ऽक्षौहिणीर्हताः ॥
aho me paśyatājñānaṃ hṛdi rūḍhaṃ durātmanaḥ / pārakyasyaiva dehasya bahvyo me 'kṣauhiṇīrhatāḥ //
बालद्विजसुहृन्मित्र पितृभ्रातृगुरुद्रुहः । न मे स्यान् निरयान् मोक्षो ह्यपि वर्षायुतायुतैः ॥
bāladvijasuhṛnmitra pitṛbhrātṛgurudruhaḥ / na me syān nirayān mokṣo hyapi varṣāyutāyutaiḥ //
नैनो राज्ञः प्रजाभर्तुर्धर्मयुद्धे वधो द्विषाम् । इति मे न तु बोधाय कल्पते शासनं वचः ॥
naino rājñaḥ prajābharturdharmayuddhe vadho dviṣām / iti me na tu bodhāya kalpate śāsanaṃ vacaḥ //
स्त्रीणां मद्धतबन्धूनां द्रोहो यो ऽसाविहोत्थितः । कर्मभिर्गृहमेधीयैर्नाहं कल्पो व्यपोहितुम् ॥
strīṇāṃ maddhatabandhūnāṃ droho yo 'sāvihotthitaḥ / karmabhirgṛhamedhīyairnāhaṃ kalpo vyapohitum //
यथा पङ्केन पङ्काम्भः सुरया वा सुराकृतम् । भूतहत्यां तथैवैकां न यज्ञैर्मार्ष्टुम् अर्हति ॥
yathā paṅkena paṅkāmbhaḥ surayā vā surākṛtam / bhūtahatyāṃ tathaivaikāṃ na yajñairmārṣṭum arhati //