श्री-राजोवाच कथ्यतां भगवन्न् एतत् तयोः शापस्य कारणम् । यत् तद् विगर्हितं कर्म येन वा देवर्षेस् तमः ॥
śrī-rājovāca kathyatāṃ bhagavann etat tayoḥ śāpasya kāraṇam / yat tad vigarhitaṃ karma yena vā devarṣes tamaḥ //
श्री-शुक उवाच रुद्रस्यानुचरौ भूत्वा सुदृप्तौ धनदात्मजौ । कैलासोपवने रम्ये मन्दाकिन्यां मदोत्कटौ ॥
śrī-śuka uvāca rudrasyānucarau bhūtvā sudṛptau dhanadātmajau / kailāsopavane ramye mandākinyāṃ madotkaṭau //
वारुणीं मदिरां पीत्वा मदाघूर्णित-लोचनौ । स्त्री-जनैर् अनुगायद्भिश् चेरतुः पुष्पिते वने ॥
vāruṇīṃ madirāṃ pītvā madāghūrṇita-locanau / strī-janair anugāyadbhiś ceratuḥ puṣpite vane //
अन्तः प्रविश्य गङ्गायाम् अम्भोज-वन-राजिनि । चिक्रीडतुर् युवतिभिर् गजाव् इव करेणुभिः ॥
antaḥ praviśya gaṅgāyām ambhoja-vana-rājini / cikrīḍatur yuvatibhir gajāv iva kareṇubhiḥ //
यदृच्छया च देवर्षिर् भगवांस् तत्र कौरव । अपश्यन् नारदो देवौ क्षीबाणौ समबुध्यत ॥
yadṛcchayā ca devarṣir bhagavāṃs tatra kaurava / apaśyan nārado devau kṣībāṇau samabudhyata //
तं दृष्ट्वा व्रीडिता देव्यो विवस्त्राः शाप-शङ्किताः । वासांसि पर्यधुः शीघ्रं विवस्त्रौ नैव गुह्यकौ ॥
taṃ dṛṣṭvā vrīḍitā devyo vivastrāḥ śāpa-śaṅkitāḥ / vāsāṃsi paryadhuḥ śīghraṃ vivastrau naiva guhyakau //
तौ दृष्ट्वा मदिरा-मत्तौ श्री-मदान्धौ सुरात्मजौ । तयोर् अनुग्रहार्थाय शापं दास्यन्न् इदं जगौ ॥
tau dṛṣṭvā madirā-mattau śrī-madāndhau surātmajau / tayor anugrahārthāya śāpaṃ dāsyann idaṃ jagau //
श्री-नारद उवाच न ह्य् अन्यो जुषतो जोष्यान् बुद्धि-भ्रंशो रजो-गुणः । श्री-मदाद् आभिजात्यादिर् यत्र स्त्री द्यूतम् आसवः ॥
śrī-nārada uvāca na hy anyo juṣato joṣyān buddhi-bhraṃśo rajo-guṇaḥ / śrī-madād ābhijātyādir yatra strī dyūtam āsavaḥ //
हन्यन्ते पशवो यत्र निर्दयैर् अजितात्मभिः । मन्यमानैर् इमं देहम् अजरामृत्यु नश्वरम् ॥
hanyante paśavo yatra nirdayair ajitātmabhiḥ / manyamānair imaṃ deham ajarāmṛtyu naśvaram //
देव-संज्ञितम् अप्य् अन्ते कृमि-विड्-भस्म-संज्ञितम् । भूत-ध्रुक् तत्-कृते स्वार्थं किं वेद निरयो यतः ॥
deva-saṃjñitam apy ante kṛmi-viḍ-bhasma-saṃjñitam / bhūta-dhruk tat-kṛte svārthaṃ kiṃ veda nirayo yataḥ //
देहः किम् अन्न-दातुः स्वं निषेक्तुर् मातुर् एव च । मातुः पितुर् वा बलिनः क्रेतुर् अग्नेः शुनो ऽपि वा ॥
dehaḥ kim anna-dātuḥ svaṃ niṣektur mātur eva ca / mātuḥ pitur vā balinaḥ kretur agneḥ śuno 'pi vā //
एवं साधारणं देहम् अव्यक्त-प्रभवाप्ययम् । को विद्वान् आत्मसात् कृत्वा हन्ति जन्तून् ऋते ऽसतः ॥
evaṃ sādhāraṇaṃ deham avyakta-prabhavāpyayam / ko vidvān ātmasāt kṛtvā hanti jantūn ṛte 'sataḥ //
असतः श्री-मदान्धस्य दारिद्र्यं परम् अञ्जनम् । आत्मौपम्येन भूतानि दरिद्रः परम् ईक्षते ॥
asataḥ śrī-madāndhasya dāridryaṃ param añjanam / ātmaupamyena bhūtāni daridraḥ param īkṣate //
यथा कण्टक-विद्धाङ्गो जन्तोर् नेच्छति तां व्यथाम् । जीव-साम्यं गतो लिङ्गैर् न तथाविद्ध-कण्टकः ॥
yathā kaṇṭaka-viddhāṅgo jantor necchati tāṃ vyathām / jīva-sāmyaṃ gato liṅgair na tathāviddha-kaṇṭakaḥ //
दरिद्रो निरहं-स्तम्भो मुक्तः सर्व-मदैर् इह । कृच्छ्रं यदृच्छयाप्नोति तद् धि तस्य परं तपः ॥
daridro nirahaṃ-stambho muktaḥ sarva-madair iha / kṛcchraṃ yadṛcchayāpnoti tad dhi tasya paraṃ tapaḥ //
नित्यं क्षुत्-क्षाम-देहस्य दरिद्रस्यान्न-काङ्क्षिणः । इन्द्रियाण्य् अनुशुष्यन्ति हिंसापि विनिवर्तते ॥
nityaṃ kṣut-kṣāma-dehasya daridrasyānna-kāṅkṣiṇaḥ / indriyāṇy anuśuṣyanti hiṃsāpi vinivartate //
दरिद्रस्यैव युज्यन्ते साधवः सम-दर्शिनः । सद्भिः क्षिणोति तं तर्षं तत आराद् विशुद्ध्यति ॥
daridrasyaiva yujyante sādhavaḥ sama-darśinaḥ / sadbhiḥ kṣiṇoti taṃ tarṣaṃ tata ārād viśuddhyati //
साधूनां सम-चित्तानां मुकुन्द-चरणैषिणाम् । उपेक्ष्यैः किं धन-स्तम्भैर् असद्भिर् असद्-आश्रयैः ॥
sādhūnāṃ sama-cittānāṃ mukunda-caraṇaiṣiṇām / upekṣyaiḥ kiṃ dhana-stambhair asadbhir asad-āśrayaiḥ //
तद् अहं मत्तयोर् माध्व्या वारुण्या श्री-मदान्धयोः । तमो-मदं हरिष्यामि स्त्रैणयोर् अजितात्मनोः ॥
tad ahaṃ mattayor mādhvyā vāruṇyā śrī-madāndhayoḥ / tamo-madaṃ hariṣyāmi straiṇayor ajitātmanoḥ //
यद् इमौ लोक-पालस्य पुत्रौ भूत्वा तमः-प्लुतौ । न विवाससम् आत्मानं विजानीतः सुदुर्मदौ ॥
yad imau loka-pālasya putrau bhūtvā tamaḥ-plutau / na vivāsasam ātmānaṃ vijānītaḥ sudurmadau //
अतो ऽर्हतः स्थावरतां स्यातां नैवं यथा पुनः । स्मृतिः स्यान् मत्-प्रसादेन तत्रापि मद्-अनुग्रहात् ॥
ato 'rhataḥ sthāvaratāṃ syātāṃ naivaṃ yathā punaḥ / smṛtiḥ syān mat-prasādena tatrāpi mad-anugrahāt //
वासुदेवस्य सान्निध्यं लब्ध्वा दिव्य-शरच्-छते । वृत्ते स्वर्लोकतां भूयो लब्ध-भक्ती भविष्यतः ॥
vāsudevasya sānnidhyaṃ labdhvā divya-śarac-chate / vṛtte svarlokatāṃ bhūyo labdha-bhaktī bhaviṣyataḥ //
श्री-शुक उवाच एवम् उक्त्वा स देवर्षिर् गतो नारायणाश्रमम् । नलकूवर-मणिग्रीवाव् आसतुर् यमलार्जुनौ ॥
śrī-śuka uvāca evam uktvā sa devarṣir gato nārāyaṇāśramam / nalakūvara-maṇigrīvāv āsatur yamalārjunau //
ऋषेर् भागवत-मुख्यस्य सत्यं कर्तुं वचो हरिः । जगाम शनकैस् तत्र यत्रास्तां यमलार्जुनौ ॥
ṛṣer bhāgavata-mukhyasya satyaṃ kartuṃ vaco hariḥ / jagāma śanakais tatra yatrāstāṃ yamalārjunau //
देवर्षिर् मे प्रियतमो यद् इमौ धनदात्मजौ । तत् तथा साधयिष्यामि यद् गीतं तन् महात्मना ॥
devarṣir me priyatamo yad imau dhanadātmajau / tat tathā sādhayiṣyāmi yad gītaṃ tan mahātmanā //
इत्य् अन्तरेणार्जुनयोः कृष्णस् तु यमयोर् ययौ । आत्म-निर्वेश-मात्रेण तिर्यग्-गतम् उलूखलम् ॥
ity antareṇārjunayoḥ kṛṣṇas tu yamayor yayau / ātma-nirveśa-mātreṇa tiryag-gatam ulūkhalam //
बालेन निष्कर्षयतान्वग् उलूखलं तद् दामोदरेण तरसोत्कलिताङ्घ्रि-बन्धौ अम्प्; निष्पेततुः परम-विक्रमितातिवेप- स्कन्ध-प्रवाल-विटपौ कृत-चण्ड-शब्दौ ॥
bālena niṣkarṣayatānvag ulūkhalaṃ tad dāmodareṇa tarasotkalitāṅghri-bandhau amp; niṣpetatuḥ parama-vikramitātivepa- skandha-pravāla-viṭapau kṛta-caṇḍa-śabdau //
तत्र श्रिया परमया ककुभः स्फुरन्तौ सिद्धाव् उपेत्य कुजयोर् इव जात-वेदाः तत्र श्रिया परमया ककुभः स्फुरन्तौ सिद्धाव् उपेत्य कुजयोर् इव जात-वेदाः कृष्णं प्रणम्य शिरसाखिल-लोक-नाथं बद्धाञ्जली विरजसाव् इदम् ऊचतुः स्म ॥
tatra śriyā paramayā kakubhaḥ sphurantau siddhāv upetya kujayor iva jāta-vedāḥ tatra śriyā paramayā kakubhaḥ sphurantau siddhāv upetya kujayor iva jāta-vedāḥ kṛṣṇaṃ praṇamya śirasākhila-loka-nāthaṃ baddhāñjalī virajasāv idam ūcatuḥ sma //
कृष्ण कृष्ण महा-योगिंस् त्वम् आद्यः पुरुषः परः । व्यक्ताव्यक्तम् इदं विश्वं रूपं ते ब्राह्मणा विदुः ॥
kṛṣṇa kṛṣṇa mahā-yogiṃs tvam ādyaḥ puruṣaḥ paraḥ / vyaktāvyaktam idaṃ viśvaṃ rūpaṃ te brāhmaṇā viduḥ //
त्वम् एकः सर्व-भूतानां देहास्व्-आत्मेन्द्रियेश्वरः । त्वम् एव कालो भगवान् विष्णुर् अव्यय ईश्वरः ॥
tvam ekaḥ sarva-bhūtānāṃ dehāsv-ātmendriyeśvaraḥ / tvam eva kālo bhagavān viṣṇur avyaya īśvaraḥ //
त्वं महान् प्रकृतिः सूक्ष्मा रजः-सत्त्व-तमोमयी । त्वम् एव पुरुषो ऽध्यक्षः सर्व-क्षेत्र-विकार-वित् ॥
tvaṃ mahān prakṛtiḥ sūkṣmā rajaḥ-sattva-tamomayī / tvam eva puruṣo 'dhyakṣaḥ sarva-kṣetra-vikāra-vit //
गृह्यमाणैस् त्वम् अग्राह्यो विकारैः प्राकृतैर् गुणैः । को न्व् इहार्हति विज्ञातुं प्राक् सिद्धं गुण-संवृतः ॥
gṛhyamāṇais tvam agrāhyo vikāraiḥ prākṛtair guṇaiḥ / ko nv ihārhati vijñātuṃ prāk siddhaṃ guṇa-saṃvṛtaḥ //
तस्मै तुभ्यं भगवते वासुदेवाय वेधसे । आत्म-द्योत-गुणैश् छन्न- महिम्ने ब्रह्मणे नमः ॥
tasmai tubhyaṃ bhagavate vāsudevāya vedhase / ātma-dyota-guṇaiś channa- mahimne brahmaṇe namaḥ //
यस्यावतारा ज्ञायन्ते शरीरेष्व् अशरीरिणः । तैस् तैर् अतुल्यातिशयैर् वीर्यैर् देहिष्व् असङ्गतैः ॥
yasyāvatārā jñāyante śarīreṣv aśarīriṇaḥ / tais tair atulyātiśayair vīryair dehiṣv asaṅgataiḥ //
स भवान् सर्व-लोकस्य भवाय विभवाय च । अवतीर्णो ऽंश-भागेन साम्प्रतं पतिर् आशिषाम् ॥
sa bhavān sarva-lokasya bhavāya vibhavāya ca / avatīrṇo 'ṃśa-bhāgena sāmprataṃ patir āśiṣām //
नमः परम-कल्याण नमः परम-मङ्गल । वासुदेवाय शान्ताय यदूनां पतये नमः ॥
namaḥ parama-kalyāṇa namaḥ parama-maṅgala / vāsudevāya śāntāya yadūnāṃ pataye namaḥ //
अनुजानीहि नौ भूमंस् तवानुचर-किङ्करौ । दर्शनं नौ भगवत ऋषेर् आसीद् अनुग्रहात् ॥
anujānīhi nau bhūmaṃs tavānucara-kiṅkarau / darśanaṃ nau bhagavata ṛṣer āsīd anugrahāt //
वाणी गुणानुकथने श्रवणौ कथायां हस्तौ च कर्मसु मनस् तव पादयोर् नः अम्प्; स्मृत्यां शिरस् तव निवास-जगत्-प्रणामे दृष्टिः सतां दर्शने ऽस्तु भवत्-तनूनाम् ॥
vāṇī guṇānukathane śravaṇau kathāyāṃ hastau ca karmasu manas tava pādayor naḥ amp; smṛtyāṃ śiras tava nivāsa-jagat-praṇāme dṛṣṭiḥ satāṃ darśane 'stu bhavat-tanūnām //
श्री-शुक उवाच इत्थं सङ्कीर्तितस् ताभ्यां भगवान् गोकुलेश्वरः । दाम्ना चोलूखले बद्धः प्रहसन्न् आह गुह्यकौ ॥
śrī-śuka uvāca itthaṃ saṅkīrtitas tābhyāṃ bhagavān gokuleśvaraḥ / dāmnā colūkhale baddhaḥ prahasann āha guhyakau //
श्री-भगवान् उवाच ज्ञातं मम पुरैवैतद् ऋषिणा करुणात्मना । यच् छ्री-मदान्धयोर् वाग्भिर् विभ्रंशो ऽनुग्रहः कृतः ॥
śrī-bhagavān uvāca jñātaṃ mama puraivaitad ṛṣiṇā karuṇātmanā / yac chrī-madāndhayor vāgbhir vibhraṃśo 'nugrahaḥ kṛtaḥ //
साधूनां सम-चित्तानां सुतरां मत्-कृतात्मनाम् । दर्शनान् नो भवेद् बन्धः पुंसो ऽक्ष्णोः सवितुर् यथा ॥
sādhūnāṃ sama-cittānāṃ sutarāṃ mat-kṛtātmanām / darśanān no bhaved bandhaḥ puṃso 'kṣṇoḥ savitur yathā //
तद् गच्छतं मत्-परमौ नलकूवर सादनम् । सञ्जातो मयि भावो वाम् ईप्सितः परमो ऽभवः ॥
tad gacchataṃ mat-paramau nalakūvara sādanam / sañjāto mayi bhāvo vām īpsitaḥ paramo 'bhavaḥ //
श्री-शुक उवाच इत्य् उक्तौ तौ परिक्रम्य प्रणम्य च पुनः पुनः । बद्धोलूखलम् आमन्त्र्य जग्मतुर् दिशम् उत्तराम् ॥
śrī-śuka uvāca ity uktau tau parikramya praṇamya ca punaḥ punaḥ / baddholūkhalam āmantrya jagmatur diśam uttarām //