श्री-भगवान् उवाच न रोधयति मां योगो न साङ्ख्यं धर्म एव च । न स्वाध्यायस् तपस् त्यागो नेष्टा-पूर्तं न दक्षिणा ॥
śrī-bhagavān uvāca na rodhayati māṃ yogo na sāṅkhyaṃ dharma eva ca / na svādhyāyas tapas tyāgo neṣṭā-pūrtaṃ na dakṣiṇā //
व्रतानि यज्ञश् छन्दांसि तीर्थानि नियमा यमाः । यथावरुन्धे सत्-सङ्गः सर्व-सङ्गापहो हि माम् ॥
vratāni yajñaś chandāṃsi tīrthāni niyamā yamāḥ / yathāvarundhe sat-saṅgaḥ sarva-saṅgāpaho hi mām //
सत्-सङ्गेन हि दैतेया यातुधाना मृगाः खगाः । गन्धर्वाप्सरसो नागाः सिद्धाश् चारण-गुह्यकाः ॥
sat-saṅgena hi daiteyā yātudhānā mṛgāḥ khagāḥ / gandharvāpsaraso nāgāḥ siddhāś cāraṇa-guhyakāḥ //
विद्याधरा मनुष्येषु वैश्याः शूद्राः स्त्रियो ऽन्त्य-जाः । रजस्-तमः-प्रकृतयस् तस्मिंस् तस्मिन् युगे युगे ॥
vidyādharā manuṣyeṣu vaiśyāḥ śūdrāḥ striyo 'ntya-jāḥ / rajas-tamaḥ-prakṛtayas tasmiṃs tasmin yuge yuge //
बहवो मत्-पदं प्राप्तास् त्वाष्ट्र-कायाधवादयः । वृषपर्वा बलिर् बाणो मयश् चाथ विभीषणः ॥
bahavo mat-padaṃ prāptās tvāṣṭra-kāyādhavādayaḥ / vṛṣaparvā balir bāṇo mayaś cātha vibhīṣaṇaḥ //
सुग्रीवो हनुमान् ऋक्षो गजो गृध्रो वणिक्पथः । व्याधः कुब्जा व्रजे गोप्यो यज्ञ-पत्न्यस् तथापरे ॥
sugrīvo hanumān ṛkṣo gajo gṛdhro vaṇikpathaḥ / vyādhaḥ kubjā vraje gopyo yajña-patnyas tathāpare //
ते नाधीत-श्रुति-गणा नोपासित-महत्तमाः । अव्रतातप्त-तपसः मत्-सङ्गान् माम् उपागताः ॥
te nādhīta-śruti-gaṇā nopāsita-mahattamāḥ / avratātapta-tapasaḥ mat-saṅgān mām upāgatāḥ //
केवलेन हि भावेन गोप्यो गावो नगा मृगाः । ये ऽन्ये मूढ-धियो नागाः सिद्धा माम् ईयुर् अञ्जसा ॥
kevalena hi bhāvena gopyo gāvo nagā mṛgāḥ / ye 'nye mūḍha-dhiyo nāgāḥ siddhā mām īyur añjasā //
यं न योगेन साङ्ख्येन दान-व्रत-तपो-ऽध्वरैः । व्याख्या-स्वाध्याय-सन्न्यासैः प्राप्नुयाद् यत्नवान् अपि ॥
yaṃ na yogena sāṅkhyena dāna-vrata-tapo-'dhvaraiḥ / vyākhyā-svādhyāya-sannyāsaiḥ prāpnuyād yatnavān api //
रामेण सार्धं मथुरां प्रणीते श्वाफल्किना मय्य् अनुरक्त-चित्ताः । विगाढ-भावेन न मे वियोग- तीव्राधयो ऽन्यं ददृशुः सुखाय ॥
rāmeṇa sārdhaṃ mathurāṃ praṇīte śvāphalkinā mayy anurakta-cittāḥ / vigāḍha-bhāvena na me viyoga- tīvrādhayo 'nyaṃ dadṛśuḥ sukhāya //
तास् ताः क्षपाः प्रेष्ठतमेन नीता मयैव वृन्दावन-गोचरेण । क्षणार्ध-वत् ताः पुनर् अङ्ग तासां हीना मया कल्प-समा बभूवुः ॥
tās tāḥ kṣapāḥ preṣṭhatamena nītā mayaiva vṛndāvana-gocareṇa / kṣaṇārdha-vat tāḥ punar aṅga tāsāṃ hīnā mayā kalpa-samā babhūvuḥ //
ता नाविदन् मय्य् अनुषङ्ग-बद्ध- धियः स्वम् आत्मानम् अदस् तथेदम् । यथा समाधौ मुनयो ऽब्धि-तोये नद्यः प्रविष्टा इव नाम-रूपे ॥
tā nāvidan mayy anuṣaṅga-baddha- dhiyaḥ svam ātmānam adas tathedam / yathā samādhau munayo 'bdhi-toye nadyaḥ praviṣṭā iva nāma-rūpe //
मत्-कामा रमणं जारम् अस्वरूप-विदो ऽबलाः । ब्रह्म मां परमं प्रापुः सङ्गाच् छत-सहस्रशः ॥
mat-kāmā ramaṇaṃ jāram asvarūpa-vido 'balāḥ / brahma māṃ paramaṃ prāpuḥ saṅgāc chata-sahasraśaḥ //
तस्मात् त्वम् उद्धवोत्सृज्य चोदनां प्रतिचोदनाम् । प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च श्रोतव्यं श्रुतम् एव च ॥
tasmāt tvam uddhavotsṛjya codanāṃ praticodanām / pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca śrotavyaṃ śrutam eva ca //
माम् एकम् एव शरणम् आत्मानं सर्व-देहिनाम् । याहि सर्वात्म-भावेन मया स्या ह्य् अकुतो-भयः ॥
mām ekam eva śaraṇam ātmānaṃ sarva-dehinām / yāhi sarvātma-bhāvena mayā syā hy akuto-bhayaḥ //
श्री-उद्धव उवाच संशयः शृण्वतो वाचं तव योगेश्वरेश्वर । न निवर्तत आत्म-स्थो येन भ्राम्यति मे मनः ॥
śrī-uddhava uvāca saṃśayaḥ śṛṇvato vācaṃ tava yogeśvareśvara / na nivartata ātma-stho yena bhrāmyati me manaḥ //
श्री-भगवान् उवाच स एष जीवो विवर-प्रसूतिः प्राणेन घोषेण गुहां प्रविष्टः । मनो-मयं सूक्ष्मम् उपेत्य रूपं मात्रा स्वरो वर्ण इति स्थविष्ठः ॥
śrī-bhagavān uvāca sa eṣa jīvo vivara-prasūtiḥ prāṇena ghoṣeṇa guhāṃ praviṣṭaḥ / mano-mayaṃ sūkṣmam upetya rūpaṃ mātrā svaro varṇa iti sthaviṣṭhaḥ //
यथानलः खे ऽनिल-बन्धुर् उष्मा बलेन दारुण्य् अधिमथ्यमानः । अणुः प्रजातो हविषा समेधते तथैव मे व्यक्तिर् इयं हि वाणी ॥
yathānalaḥ khe 'nila-bandhur uṣmā balena dāruṇy adhimathyamānaḥ / aṇuḥ prajāto haviṣā samedhate tathaiva me vyaktir iyaṃ hi vāṇī //
एवं गदिः कर्म गतिर् विसर्गो घ्राणो रसो दृक् स्पर्शः श्रुतिश् च । सङ्कल्प-विज्ञानम् अथाभिमानः सूत्रं रजः-सत्त्व-तमो-विकारः ॥
evaṃ gadiḥ karma gatir visargo ghrāṇo raso dṛk sparśaḥ śrutiś ca / saṅkalpa-vijñānam athābhimānaḥ sūtraṃ rajaḥ-sattva-tamo-vikāraḥ //
अयं हि जीवस् त्रि-वृद् अब्ज-योनिर् अव्यक्त एको वयसा स आद्यः । विश्लिष्ट-शक्तिर् बहुधेव भाति बीजानि योनिं प्रतिपद्य यद्वत् ॥
ayaṃ hi jīvas tri-vṛd abja-yonir avyakta eko vayasā sa ādyaḥ / viśliṣṭa-śaktir bahudheva bhāti bījāni yoniṃ pratipadya yadvat //
यस्मिन्न् इदं प्रोतम् अशेषम् ओतं पटो यथा तन्तु-वितान-संस्थः । य एष संसार-तरुः पुराणः कर्मात्मकः पुष्प-फले प्रसूते ॥
yasminn idaṃ protam aśeṣam otaṃ paṭo yathā tantu-vitāna-saṃsthaḥ / ya eṣa saṃsāra-taruḥ purāṇaḥ karmātmakaḥ puṣpa-phale prasūte //
द्वे अस्य बीजे शत-मूलस् त्रि-नालः पञ्च-स्कन्धः पञ्च-रस-प्रसूतिः । दशैक-शाखो द्वि-सुपर्ण-नीडस् त्रि-वल्कलो द्वि-फलो ऽर्कं प्रविष्टः ॥
dve asya bīje śata-mūlas tri-nālaḥ pañca-skandhaḥ pañca-rasa-prasūtiḥ / daśaika-śākho dvi-suparṇa-nīḍas tri-valkalo dvi-phalo 'rkaṃ praviṣṭaḥ //
अदन्ति चैकं फलम् अस्य गृध्रा ग्रामे-चरा एकम् अरण्य-वासाः । हंसा य एकं बहु-रूपम् इज्यैर् माया-मयं वेद स वेद वेदम् ॥
adanti caikaṃ phalam asya gṛdhrā grāme-carā ekam araṇya-vāsāḥ / haṃsā ya ekaṃ bahu-rūpam ijyair māyā-mayaṃ veda sa veda vedam //
एवं गुरूपासनयैक-भक्त्या विद्या-कुठारेण शितेन धीरः । विवृश्च्य जीवाशयम् अप्रमत्तः सम्पद्य चात्मानम् अथ त्यजास्त्रम् ॥
evaṃ gurūpāsanayaika-bhaktyā vidyā-kuṭhāreṇa śitena dhīraḥ / vivṛścya jīvāśayam apramattaḥ sampadya cātmānam atha tyajāstram //