मैत्रेय उवाच निशम्यात्म-भुवा गीतं कारणं शङ्कयोज्झिताः । ततः सर्वे न्यवर्तन्त त्रिदिवाय दिवौकसः ॥
maitreya uvāca niśamyātma-bhuvā gītaṃ kāraṇaṃ śaṅkayojjhitāḥ / tataḥ sarve nyavartanta tridivāya divaukasaḥ //
दितिस् तु भर्तुर् आदेशाद् अपत्य-परिशङ्किनी । पूर्णे वर्ष-शते साध्वी पुत्रौ प्रसुषुवे यमौ ॥
ditis tu bhartur ādeśād apatya-pariśaṅkinī / pūrṇe varṣa-śate sādhvī putrau prasuṣuve yamau //
उत्पाता बहवस् तत्र निपेतुर् जायमानयोः । दिवि भुव्य् अन्तरिक्षे च लोकस्योरु-भयावहाः ॥
utpātā bahavas tatra nipetur jāyamānayoḥ / divi bhuvy antarikṣe ca lokasyoru-bhayāvahāḥ //
सहाचला भुवश् चेलुर् दिशः सर्वाः प्रजज्वलुः । सोल्काश् चाशनयः पेतुः केतवश् चार्ति-हेतवः ॥
sahācalā bhuvaś celur diśaḥ sarvāḥ prajajvaluḥ / solkāś cāśanayaḥ petuḥ ketavaś cārti-hetavaḥ //
ववौ वायुः सुदुःस्पर्शः फूत्-कारान् ईरयन् मुहुः । उन्मूलयन् नग-पतीन् वात्यानीको रजो-ध्वजः ॥
vavau vāyuḥ suduḥsparśaḥ phūt-kārān īrayan muhuḥ / unmūlayan naga-patīn vātyānīko rajo-dhvajaḥ //
उद्धसत्-तडिद्-अम्भोद- घटया नष्ट-भागणे । व्योम्नि प्रविष्ट-तमसा न स्म व्यादृश्यते पदम् ॥
uddhasat-taḍid-ambhoda- ghaṭayā naṣṭa-bhāgaṇe / vyomni praviṣṭa-tamasā na sma vyādṛśyate padam //
चुक्रोश विमना वार्धिर् उदूर्मिः क्षुभितोदरः । सोदपानाश् च सरितश् चुक्षुभुः शुष्क-पङ्कजाः ॥
cukrośa vimanā vārdhir udūrmiḥ kṣubhitodaraḥ / sodapānāś ca saritaś cukṣubhuḥ śuṣka-paṅkajāḥ //
मुहुः परिधयो ऽभूवन् सराह्वोः शशि-सूर्ययोः । निर्घाता रथ-निर्ह्रादा विवरेभ्यः प्रजज्ञिरे ॥
muhuḥ paridhayo 'bhūvan sarāhvoḥ śaśi-sūryayoḥ / nirghātā ratha-nirhrādā vivarebhyaḥ prajajñire //
अन्तर्-ग्रामेषु मुखतो वमन्त्यो वह्निम् उल्बणम् । सृगालोलूक-टङ्कारैः प्रणेदुर् अशिवं शिवाः ॥
antar-grāmeṣu mukhato vamantyo vahnim ulbaṇam / sṛgālolūka-ṭaṅkāraiḥ praṇedur aśivaṃ śivāḥ //
सङ्गीतवद् रोदनवद् उन्नमय्य शिरोधराम् । व्यमुञ्चन् विविधा वाचो ग्राम-सिंहास् ततस् ततः ॥
saṅgītavad rodanavad unnamayya śirodharām / vyamuñcan vividhā vāco grāma-siṃhās tatas tataḥ //
खराश् च कर्कशैः क्षत्तः खुरैर् घ्नन्तो धरा-तलम् । खार्कार-रभसा मत्ताः पर्यधावन् वरूथशः ॥
kharāś ca karkaśaiḥ kṣattaḥ khurair ghnanto dharā-talam / khārkāra-rabhasā mattāḥ paryadhāvan varūthaśaḥ //
रुदन्तो रासभ-त्रस्ता नीडाद् उदपतन् खगाः । घोषे ऽरण्ये च पशवः शकृन्-मूत्रम् अकुर्वत ॥
rudanto rāsabha-trastā nīḍād udapatan khagāḥ / ghoṣe 'raṇye ca paśavaḥ śakṛn-mūtram akurvata //
गावो ऽत्रसन्न् असृग्-दोहास् तोयदाः पूय-वर्षिणः । व्यरुदन् देव-लिङ्गानि द्रुमाः पेतुर् विनानिलम् ॥
gāvo 'trasann asṛg-dohās toyadāḥ pūya-varṣiṇaḥ / vyarudan deva-liṅgāni drumāḥ petur vinānilam //
ग्रहान् पुण्यतमान् अन्ये भगणांश् चापि दीपिताः । अतिचेरुर् वक्र-गत्या युयुधुश् च परस्परम् ॥
grahān puṇyatamān anye bhagaṇāṃś cāpi dīpitāḥ / aticerur vakra-gatyā yuyudhuś ca parasparam //
दृष्ट्वान्यांश् च महोत्पातान् अतत्-तत्त्व-विदः प्रजाः । ब्रह्म-पुत्रान् ऋते भीता मेनिरे विश्व-सम्प्लवम् ॥
dṛṣṭvānyāṃś ca mahotpātān atat-tattva-vidaḥ prajāḥ / brahma-putrān ṛte bhītā menire viśva-samplavam //
ताव् आदि-दैत्यौ सहसा व्यज्यमानात्म-पौरुषौ । ववृधाते ऽश्म-सारेण कायेनाद्रि-पती इव ॥
tāv ādi-daityau sahasā vyajyamānātma-pauruṣau / vavṛdhāte 'śma-sāreṇa kāyenādri-patī iva //
दिवि-स्पृशौ हेम-किरीट-कोटिभिर् निरुद्ध-काष्ठौ स्फुरद्-अङ्गदा-भुजौ । गां कम्पयन्तौ चरणैः पदे पदे कट्या सुकाञ्च्यार्कम् अतीत्य तस्थतुः ॥
divi-spṛśau hema-kirīṭa-koṭibhir niruddha-kāṣṭhau sphurad-aṅgadā-bhujau / gāṃ kampayantau caraṇaiḥ pade pade kaṭyā sukāñcyārkam atītya tasthatuḥ //
प्रजापतिर् नाम तयोर् अकार्षीद् यः प्राक् स्व-देहाद् यमयोर् अजायत । तं वै हिरण्यकशिपुं विदुः प्रजा यं तं हिरण्याक्षम् असूत साग्रतः ॥
prajāpatir nāma tayor akārṣīd yaḥ prāk sva-dehād yamayor ajāyata / taṃ vai hiraṇyakaśipuṃ viduḥ prajā yaṃ taṃ hiraṇyākṣam asūta sāgrataḥ //
चक्रे हिरण्यकशिपुर् दोर्भ्यां ब्रह्म-वरेण च । वशे स-पालान् लोकांस् त्रीन् अकुतो-मृत्युर् उद्धतः ॥
cakre hiraṇyakaśipur dorbhyāṃ brahma-vareṇa ca / vaśe sa-pālān lokāṃs trīn akuto-mṛtyur uddhataḥ //
हिरण्याक्षो ऽनुजस् तस्य प्रियः प्रीति-कृद् अन्वहम् । गदा-पाणिर् दिवं यातो युयुत्सुर् मृगयन् रणम् ॥
hiraṇyākṣo 'nujas tasya priyaḥ prīti-kṛd anvaham / gadā-pāṇir divaṃ yāto yuyutsur mṛgayan raṇam //
तं वीक्ष्य दुःसह-जवं रणत्-काञ्चन-नूपुरम् । वैजयन्त्या स्रजा जुष्टम् अंस-न्यस्त-महा-गदम् ॥
taṃ vīkṣya duḥsaha-javaṃ raṇat-kāñcana-nūpuram / vaijayantyā srajā juṣṭam aṃsa-nyasta-mahā-gadam //
मनो-वीर्य-वरोत्सिक्तम् असृण्यम् अकुतो-भयम् । भीता निलिल्यिरे देवास् तार्क्ष्य-त्रस्ता इवाहयः ॥
mano-vīrya-varotsiktam asṛṇyam akuto-bhayam / bhītā nililyire devās tārkṣya-trastā ivāhayaḥ //
स वै तिरोहितान् दृष्ट्वा महसा स्वेन दैत्य-राट् । सेन्द्रान् देव-गणान् क्षीबान् अपश्यन् व्यनदद् भृशम् ॥
sa vai tirohitān dṛṣṭvā mahasā svena daitya-rāṭ / sendrān deva-gaṇān kṣībān apaśyan vyanadad bhṛśam //
ततो निवृत्तः क्रीडिष्यन् गम्भीरं भीम-निस्वनम् । विजगाहे महा-सत्त्वो वार्धिं मत्त इव द्विपः ॥
tato nivṛttaḥ krīḍiṣyan gambhīraṃ bhīma-nisvanam / vijagāhe mahā-sattvo vārdhiṃ matta iva dvipaḥ //
तस्मिन् प्रविष्टे वरुणस्य सैनिका यादो-गणाः सन्न-धियः ससाध्वसाः । अहन्यमाना अपि तस्य वर्चसा प्रधर्षिता दूरतरं प्रदुद्रुवुः ॥
tasmin praviṣṭe varuṇasya sainikā yādo-gaṇāḥ sanna-dhiyaḥ sasādhvasāḥ / ahanyamānā api tasya varcasā pradharṣitā dūrataraṃ pradudruvuḥ //
स वर्ष-पूगान् उदधौ महा-बलश् चरन् महोर्मीञ् छ्वसनेरितान् मुहुः । मौर्व्याभिजघ्ने गदया विभावरीम् आसेदिवांस् तात पुरीं प्रचेतसः ॥
sa varṣa-pūgān udadhau mahā-balaś caran mahormīñ chvasaneritān muhuḥ / maurvyābhijaghne gadayā vibhāvarīm āsedivāṃs tāta purīṃ pracetasaḥ //
तत्रोपलभ्यासुर-लोक-पालकं यादो-गणानाम् ऋषभं प्रचेतसम् । स्मयन् प्रलब्धुं प्रणिपत्य नीचवज् जगाद मे देह्य् अधिराज संयुगम् ॥
tatropalabhyāsura-loka-pālakaṃ yādo-gaṇānām ṛṣabhaṃ pracetasam / smayan pralabdhuṃ praṇipatya nīcavaj jagāda me dehy adhirāja saṃyugam //
त्वं लोक-पालो ऽधिपतिर् बृहच्-छ्रवा वीर्यापहो दुर्मद-वीर-मानिनाम् । विजित्य लोके ऽखिल-दैत्य-दानवान् यद् राजसूयेन पुरायजत् प्रभो ॥
tvaṃ loka-pālo 'dhipatir bṛhac-chravā vīryāpaho durmada-vīra-māninām / vijitya loke 'khila-daitya-dānavān yad rājasūyena purāyajat prabho //
स एवम् उत्सिक्त-मदेन विद्विषा दृढं प्रलब्धो भगवान् अपां पतिः । रोषं समुत्थं शमयन् स्वया धिया व्यवोचद् अङ्गोपशमं गता वयम् ॥
sa evam utsikta-madena vidviṣā dṛḍhaṃ pralabdho bhagavān apāṃ patiḥ / roṣaṃ samutthaṃ śamayan svayā dhiyā vyavocad aṅgopaśamaṃ gatā vayam //
पश्यामि नान्यं पुरुषात् पुरातनाद् यः संयुगे त्वां रण-मार्ग-कोविदम् । आराधयिष्यत्य् असुरर्षभेहि तं मनस्विनो यं गृणते भवादृशाः ॥
paśyāmi nānyaṃ puruṣāt purātanād yaḥ saṃyuge tvāṃ raṇa-mārga-kovidam / ārādhayiṣyaty asurarṣabhehi taṃ manasvino yaṃ gṛṇate bhavādṛśāḥ //
तं वीरम् आराद् अभिपद्य विस्मयः शयिष्यसे वीर-शये श्वभिर् वृतः । यस् त्वद्-विधानाम् असतां प्रशान्तये रूपाणि धत्ते सद्-अनुग्रहेच्छया ॥
taṃ vīram ārād abhipadya vismayaḥ śayiṣyase vīra-śaye śvabhir vṛtaḥ / yas tvad-vidhānām asatāṃ praśāntaye rūpāṇi dhatte sad-anugrahecchayā //