श्रीराजोवाच समः प्रियः सुहृद्ब्रह्मन् भूतानां भगवान् स्वयम् । इन्द्रस्यार्थे कथं दैत्यान् अवधीद्विषमो यथा ॥
śrīrājovāca samaḥ priyaḥ suhṛdbrahman bhūtānāṃ bhagavān svayam / indrasyārthe kathaṃ daityān avadhīdviṣamo yathā //
न ह्यस्यार्थः सुरगणैः साक्षान् निःश्रेयसात्मनः । नैवासुरेभ्यो विद्वेषो नोद्वेगश्चागुणस्य हि ॥
na hyasyārthaḥ suragaṇaiḥ sākṣān niḥśreyasātmanaḥ / naivāsurebhyo vidveṣo nodvegaścāguṇasya hi //
इति नः सुमहाभाग नारायणगुणान् प्रति । संशयः सुमहान् जातस्तद्भवांश्छेत्तुमर्हति ॥
iti naḥ sumahābhāga nārāyaṇaguṇān prati / saṃśayaḥ sumahān jātastadbhavāṃśchettumarhati //
श्रीऋषिरुवाच साधु पृष्टं महाराज हरेश्चरितमद्भुतम् । यद्भागवतमाहात्म्यं भगवद्भक्तिवर्धनम् ॥
śrīṛṣiruvāca sādhu pṛṣṭaṃ mahārāja hareścaritamadbhutam / yadbhāgavatamāhātmyaṃ bhagavadbhaktivardhanam //
गीयते परमं पुण्यमृषिभिर्नारदादिभिः । नत्वा कृष्णाय मुनये कथयिष्ये हरेः कथाम् ॥
gīyate paramaṃ puṇyamṛṣibhirnāradādibhiḥ / natvā kṛṣṇāya munaye kathayiṣye hareḥ kathām //
निर्गुणो ऽपि ह्यजो ऽव्यक्तो भगवान् प्रकृतेः परः । स्वमायागुणमाविश्य बाध्यबाधकतां गतः ॥
nirguṇo 'pi hyajo 'vyakto bhagavān prakṛteḥ paraḥ / svamāyāguṇamāviśya bādhyabādhakatāṃ gataḥ //
सत्त्वं रजस्तम इति प्रकृतेर्नात्मनो गुणाः । न तेषां युगपद्राजन् ह्रास उल्लास एव वा ॥
sattvaṃ rajastama iti prakṛternātmano guṇāḥ / na teṣāṃ yugapadrājan hrāsa ullāsa eva vā //
जयकाले तु सत्त्वस्य देवर्षीन् रजसो ऽसुरान् । तमसो यक्षरक्षांसि तत्कालानुगुणो ऽभजत् ॥
jayakāle tu sattvasya devarṣīn rajaso 'surān / tamaso yakṣarakṣāṃsi tatkālānuguṇo 'bhajat //
ज्योतिरादिरिवाभाति सङ्घातान् न विविच्यते । विदन्त्यात्मानमात्मस्थं मथित्वा कवयो ऽन्ततः ॥
jyotirādirivābhāti saṅghātān na vivicyate / vidantyātmānamātmasthaṃ mathitvā kavayo 'ntataḥ //
यदा सिसृक्षुः पुर आत्मनः परो रजः सृजत्येष पृथक् स्वमायया । सत्त्वं विचित्रासु रिरंसुरीश्वरः शयिष्यमाणस्तम ईरयत्यसौ ॥
yadā sisṛkṣuḥ pura ātmanaḥ paro rajaḥ sṛjatyeṣa pṛthak svamāyayā / sattvaṃ vicitrāsu riraṃsurīśvaraḥ śayiṣyamāṇastama īrayatyasau //
कालं चरन्तं सृजतीश आश्रयं प्रधानपुम्भ्यां नरदेव सत्यकृत् । य एष राजन्नपि काल ईशिता सत्त्वं सुरानीकमिवैधयत्यतः । तत्प्रत्यनीकान् असुरान् सुरप्रियो रजस्तमस्कान् प्रमिणोत्युरुश्रवाः ॥
kālaṃ carantaṃ sṛjatīśa āśrayaṃ pradhānapumbhyāṃ naradeva satyakṛt / ya eṣa rājannapi kāla īśitā sattvaṃ surānīkamivaidhayatyataḥ / tatpratyanīkān asurān surapriyo rajastamaskān pramiṇotyuruśravāḥ //
अत्रैवोदाहृतः पूर्वमितिहासः सुरर्षिणा । प्रीत्या महाक्रतौ राजन् पृच्छते ऽजातशत्रवे ॥
atraivodāhṛtaḥ pūrvamitihāsaḥ surarṣiṇā / prītyā mahākratau rājan pṛcchate 'jātaśatrave //
दृष्ट्वा महाद्भुतं राजा राजसूये महाक्रतौ । वासुदेवे भगवति सायुज्यं चेदिभूभुजः ॥
dṛṣṭvā mahādbhutaṃ rājā rājasūye mahākratau / vāsudeve bhagavati sāyujyaṃ cedibhūbhujaḥ //
तत्रासीनं सुरऋषिं राजा पाण्डुसुतः क्रतौ । पप्रच्छ विस्मितमना मुनीनां शृण्वतामिदम् ॥
tatrāsīnaṃ suraṛṣiṃ rājā pāṇḍusutaḥ kratau / papraccha vismitamanā munīnāṃ śṛṇvatāmidam //
श्रीयुधिष्ठिर उवाच अहो अत्यद्भुतं ह्येतद्दुर्लभैकान्तिनामपि । वासुदेवे परे तत्त्वे प्राप्तिश्चैद्यस्य विद्विषः ॥
śrīyudhiṣṭhira uvāca aho atyadbhutaṃ hyetaddurlabhaikāntināmapi / vāsudeve pare tattve prāptiścaidyasya vidviṣaḥ //
एतद्वेदितुमिच्छामः सर्व एव वयं मुने । भगवन्निन्दया वेनो द्विजैस्तमसि पातितः ॥
etadveditumicchāmaḥ sarva eva vayaṃ mune / bhagavannindayā veno dvijaistamasi pātitaḥ //
दमघोषसुतः पाप आरभ्य कलभाषणात् । सम्प्रत्यमर्षी गोविन्दे दन्तवक्रश्च दुर्मतिः ॥
damaghoṣasutaḥ pāpa ārabhya kalabhāṣaṇāt / sampratyamarṣī govinde dantavakraśca durmatiḥ //
शपतोरसकृद्विष्णुं यद्ब्रह्म परमव्ययम् । श्वित्रो न जातो जिह्वायां नान्धं विविशतुस्तमः ॥
śapatorasakṛdviṣṇuṃ yadbrahma paramavyayam / śvitro na jāto jihvāyāṃ nāndhaṃ viviśatustamaḥ //
कथं तस्मिन् भगवति दुरवग्राह्यधामनि । पश्यतां सर्वलोकानां लयमीयतुरञ्जसा ॥
kathaṃ tasmin bhagavati duravagrāhyadhāmani / paśyatāṃ sarvalokānāṃ layamīyaturañjasā //
एतद्भ्राम्यति मे बुद्धिर्दीपार्चिरिव वायुना । ब्रूह्येतदद्भुततमं भगवान् ह्यत्र कारणम् ॥
etadbhrāmyati me buddhirdīpārciriva vāyunā / brūhyetadadbhutatamaṃ bhagavān hyatra kāraṇam //
श्रीबादरायणिरुवाच राज्ञस्तद्वच आकर्ण्य नारदो भगवान् ऋषिः । तुष्टः प्राह तमाभाष्य शृण्वत्यास्तत्सदः कथाः ॥
śrībādarāyaṇiruvāca rājñastadvaca ākarṇya nārado bhagavān ṛṣiḥ / tuṣṭaḥ prāha tamābhāṣya śṛṇvatyāstatsadaḥ kathāḥ //
श्रीनारद उवाच निन्दनस्तवसत्कार न्यक्कारार्थं कलेवरम् । प्रधानपरयो राजन्नविवेकेन कल्पितम् ॥
śrīnārada uvāca nindanastavasatkāra nyakkārārthaṃ kalevaram / pradhānaparayo rājannavivekena kalpitam //
हिंसा तदभिमानेन दण्डपारुष्ययोर्यथा । वैषम्यमिह भूतानां ममाहमिति पार्थिव ॥
hiṃsā tadabhimānena daṇḍapāruṣyayoryathā / vaiṣamyamiha bhūtānāṃ mamāhamiti pārthiva //
यन्निबद्धो ऽभिमानो ऽयं तद्वधात् प्राणिनां वधः । तथा न यस्य कैवल्यादभिमानो ऽखिलात्मनः । परस्य दमकर्तुर्हि हिंसा केनास्य कल्प्यते ॥
yannibaddho 'bhimāno 'yaṃ tadvadhāt prāṇināṃ vadhaḥ / tathā na yasya kaivalyādabhimāno 'khilātmanaḥ / parasya damakarturhi hiṃsā kenāsya kalpyate //
तस्माद्वैरानुबन्धेन निर्वैरेण भयेन वा । स्नेहात् कामेन वा युञ्ज्यात् कथञ्चिन् नेक्षते पृथक् ॥
tasmādvairānubandhena nirvaireṇa bhayena vā / snehāt kāmena vā yuñjyāt kathañcin nekṣate pṛthak //
यथा वैरानुबन्धेन मर्त्यस्तन्मयतामियात् । न तथा भक्तियोगेन इति मे निश्चिता मतिः ॥
yathā vairānubandhena martyastanmayatāmiyāt / na tathā bhaktiyogena iti me niścitā matiḥ //
कीटः पेशस्कृता रुद्धः कुड्यायां तमनुस्मरन् । संरम्भभययोगेन विन्दते तत्स्वरूपताम् ॥
kīṭaḥ peśaskṛtā ruddhaḥ kuḍyāyāṃ tamanusmaran / saṃrambhabhayayogena vindate tatsvarūpatām //
एवं कृष्णे भगवति मायामनुज ईश्वरे । वैरेण पूतपाप्मानस्तमापुरनुचिन्तया ॥
evaṃ kṛṣṇe bhagavati māyāmanuja īśvare / vaireṇa pūtapāpmānastamāpuranucintayā //
कामाद्द्वेषाद्भयात् स्नेहाद्यथा भक्त्येश्वरे मनः । आवेश्य तदघं हित्वा बहवस्तद्गतिं गताः ॥
kāmāddveṣādbhayāt snehādyathā bhaktyeśvare manaḥ / āveśya tadaghaṃ hitvā bahavastadgatiṃ gatāḥ //
गोप्यः कामाद्भयात् कंसो द्वेषाच् चैद्यादयो नृपाः । सम्बन्धाद्वृष्णयः स्नेहाद्यूयं भक्त्या वयं विभो ॥
gopyaḥ kāmādbhayāt kaṃso dveṣāc caidyādayo nṛpāḥ / sambandhādvṛṣṇayaḥ snehādyūyaṃ bhaktyā vayaṃ vibho //
कतमो ऽपि न वेनः स्यात् पञ्चानां पुरुषं प्रति । तस्मात् केनाप्युपायेन मनः कृष्णे निवेशयेत् ॥
katamo 'pi na venaḥ syāt pañcānāṃ puruṣaṃ prati / tasmāt kenāpyupāyena manaḥ kṛṣṇe niveśayet //
मातृष्वस्रेयो वश्चैद्यो दन्तवक्रश्च पाण्डव । पार्षदप्रवरौ विष्णोर्विप्रशापात् पदच्युतौ ॥
mātṛṣvasreyo vaścaidyo dantavakraśca pāṇḍava / pārṣadapravarau viṣṇorvipraśāpāt padacyutau //
श्रीयुधिष्ठिर उवाच कीदृशः कस्य वा शापो हरिदासाभिमर्शनः । अश्रद्धेय इवाभाति हरेरेकान्तिनां भवः ॥
śrīyudhiṣṭhira uvāca kīdṛśaḥ kasya vā śāpo haridāsābhimarśanaḥ / aśraddheya ivābhāti harerekāntināṃ bhavaḥ //
देहेन्द्रियासुहीनानां वैकुण्ठपुरवासिनाम् । देहसम्बन्धसम्बद्धमेतदाख्यातुमर्हसि ॥
dehendriyāsuhīnānāṃ vaikuṇṭhapuravāsinām / dehasambandhasambaddhametadākhyātumarhasi //
श्रीनारद उवाच एकदा ब्रह्मणः पुत्रा विष्णुलोकं यदृच्छया । सनन्दनादयो जग्मुश्चरन्तो भुवनत्रयम् ॥
śrīnārada uvāca ekadā brahmaṇaḥ putrā viṣṇulokaṃ yadṛcchayā / sanandanādayo jagmuścaranto bhuvanatrayam //
पञ्चषड्ढायनार्भाभाः पूर्वेषामपि पूर्वजाः । दिग्वाससः शिशून् मत्वा द्वाःस्थौ तान् प्रत्यषेधताम् ॥
pañcaṣaḍḍhāyanārbhābhāḥ pūrveṣāmapi pūrvajāḥ / digvāsasaḥ śiśūn matvā dvāḥsthau tān pratyaṣedhatām //
अशपन् कुपिता एवं युवां वासं न चार्हथः । रजस्तमोभ्यां रहिते पादमूले मधुद्विषः । पापिष्ठामासुरीं योनिं बालिशौ यातमाश्वतः ॥
aśapan kupitā evaṃ yuvāṃ vāsaṃ na cārhathaḥ / rajastamobhyāṃ rahite pādamūle madhudviṣaḥ / pāpiṣṭhāmāsurīṃ yoniṃ bāliśau yātamāśvataḥ //
एवं शप्तौ स्वभवनात् पतन्तौ तौ कृपालुभिः । प्रोक्तौ पुनर्जन्मभिर्वां त्रिभिर्लोकाय कल्पताम् ॥
evaṃ śaptau svabhavanāt patantau tau kṛpālubhiḥ / proktau punarjanmabhirvāṃ tribhirlokāya kalpatām //
जज्ञाते तौ दितेः पुत्रौ दैत्यदानववन्दितौ । हिरण्यकशिपुर्ज्येष्ठो हिरण्याक्षो ऽनुजस्ततः ॥
jajñāte tau diteḥ putrau daityadānavavanditau / hiraṇyakaśipurjyeṣṭho hiraṇyākṣo 'nujastataḥ //
हतो हिरण्यकशिपुर्हरिणा सिंहरूपिणा । हिरण्याक्षो धरोद्धारे बिभ्रता शौकरं वपुः ॥
hato hiraṇyakaśipurhariṇā siṃharūpiṇā / hiraṇyākṣo dharoddhāre bibhratā śaukaraṃ vapuḥ //
हिरण्यकशिपुः पुत्रं प्रह्लादं केशवप्रियम् । जिघांसुरकरोन् नाना यातना मृत्युहेतवे ॥
hiraṇyakaśipuḥ putraṃ prahlādaṃ keśavapriyam / jighāṃsurakaron nānā yātanā mṛtyuhetave //
तं सर्वभूतात्मभूतं प्रशान्तं समदर्शनम् । भगवत्तेजसा स्पृष्टं नाशक्नोद्धन्तुमुद्यमैः ॥
taṃ sarvabhūtātmabhūtaṃ praśāntaṃ samadarśanam / bhagavattejasā spṛṣṭaṃ nāśaknoddhantumudyamaiḥ //
ततस्तौ राक्षसौ जातौ केशिन्यां विश्रवःसुतौ । रावणः कुम्भकर्णश्च सर्वलोकोपतापनौ ॥
tatastau rākṣasau jātau keśinyāṃ viśravaḥsutau / rāvaṇaḥ kumbhakarṇaśca sarvalokopatāpanau //
तत्रापि राघवो भूत्वा न्यहनच् छापमुक्तये । रामवीर्यं श्रोष्यसि त्वं मार्कण्डेयमुखात् प्रभो ॥
tatrāpi rāghavo bhūtvā nyahanac chāpamuktaye / rāmavīryaṃ śroṣyasi tvaṃ mārkaṇḍeyamukhāt prabho //
तावत्र क्षत्रियौ जातौ मातृष्वस्रात्मजौ तव । अधुना शापनिर्मुक्तौ कृष्णचक्रहतांहसौ ॥
tāvatra kṣatriyau jātau mātṛṣvasrātmajau tava / adhunā śāpanirmuktau kṛṣṇacakrahatāṃhasau //
वैरानुबन्धतीव्रेण ध्यानेनाच्युतसात्मताम् । नीतौ पुनर्हरेः पार्श्वं जग्मतुर्विष्णुपार्षदौ ॥
vairānubandhatīvreṇa dhyānenācyutasātmatām / nītau punarhareḥ pārśvaṃ jagmaturviṣṇupārṣadau //
श्रीयुधिष्ठिर उवाच विद्वेषो दयिते पुत्रे कथमासीन् महात्मनि । ब्रूहि मे भगवन् येन प्रह्लादस्याच्युतात्मता ॥
śrīyudhiṣṭhira uvāca vidveṣo dayite putre kathamāsīn mahātmani / brūhi me bhagavan yena prahlādasyācyutātmatā //