श्रीनारद उवाच हिरण्यकशिपू राजन्नजेयमजरामरम् । आत्मानमप्रतिद्वन्द्वमेकराजं व्यधित्सत ॥
śrīnārada uvāca hiraṇyakaśipū rājannajeyamajarāmaram / ātmānamapratidvandvamekarājaṃ vyadhitsata //
स तेपे मन्दरद्रोण्यां तपः परमदारुणम् । ऊर्ध्वबाहुर्नभोदृष्टिः पादाङ्गुष्ठाश्रितावनिः ॥
sa tepe mandaradroṇyāṃ tapaḥ paramadāruṇam / ūrdhvabāhurnabhodṛṣṭiḥ pādāṅguṣṭhāśritāvaniḥ //
जटादीधितिभी रेजे संवर्तार्क इवांशुभिः । तस्मिंस्तपस्तप्यमाने देवाः स्थानानि भेजिरे ॥
jaṭādīdhitibhī reje saṃvartārka ivāṃśubhiḥ / tasmiṃstapastapyamāne devāḥ sthānāni bhejire //
तस्य मूर्ध्नः समुद्भूतः सधूमो ऽग्निस्तपोमयः । तीर्यग् ऊर्ध्वमधो लोकान् प्रातपद्विष्वग् ईरितः ॥
tasya mūrdhnaḥ samudbhūtaḥ sadhūmo 'gnistapomayaḥ / tīryag ūrdhvamadho lokān prātapadviṣvag īritaḥ //
चुक्षुभुर्नद्युदन्वन्तः सद्वीपाद्रिश्चचाल भूः । निपेतुः सग्रहास्तारा जज्वलुश्च दिशो दश ॥
cukṣubhurnadyudanvantaḥ sadvīpādriścacāla bhūḥ / nipetuḥ sagrahāstārā jajvaluśca diśo daśa //
तेन तप्ता दिवं त्यक्त्वा ब्रह्मलोकं ययुः सुराः । धात्रे विज्ञापयामासुर्देवदेव जगत्पते ॥
tena taptā divaṃ tyaktvā brahmalokaṃ yayuḥ surāḥ / dhātre vijñāpayāmāsurdevadeva jagatpate //
दैत्येन्द्रतपसा तप्ता दिवि स्थातुं न शक्नुमः । तस्य चोपशमं भूमन् विधेहि यदि मन्यसे । लोका न यावन् नङ्क्ष्यन्ति बलिहारास्तवाभिभूः ॥
daityendratapasā taptā divi sthātuṃ na śaknumaḥ / tasya copaśamaṃ bhūman vidhehi yadi manyase / lokā na yāvan naṅkṣyanti balihārāstavābhibhūḥ //
तस्यायं किल सङ्कल्पश्चरतो दुश्चरं तपः । श्रूयतां किं न विदितस्तवाथापि निवेदितम् ॥
tasyāyaṃ kila saṅkalpaścarato duścaraṃ tapaḥ / śrūyatāṃ kiṃ na viditastavāthāpi niveditam //
सृष्ट्वा चराचरमिदं तपोयोगसमाधिना । अध्यास्ते सर्वधिष्ण्येभ्यः परमेष्ठी निजासनम् ॥
sṛṣṭvā carācaramidaṃ tapoyogasamādhinā / adhyāste sarvadhiṣṇyebhyaḥ parameṣṭhī nijāsanam //
तदहं वर्धमानेन तपोयोगसमाधिना । कालात्मनोश्च नित्यत्वात् साधयिष्ये तथात्मनः ॥
tadahaṃ vardhamānena tapoyogasamādhinā / kālātmanośca nityatvāt sādhayiṣye tathātmanaḥ //
अन्यथेदं विधास्ये ऽहमयथा पूर्वमोजसा । किमन्यैः कालनिर्धूतैः कल्पान्ते वैष्णवादिभिः ॥
anyathedaṃ vidhāsye 'hamayathā pūrvamojasā / kimanyaiḥ kālanirdhūtaiḥ kalpānte vaiṣṇavādibhiḥ //
इति शुश्रुम निर्बन्धं तपः परममास्थितः । विधत्स्वानन्तरं युक्तं स्वयं त्रिभुवनेश्वर ॥
iti śuśruma nirbandhaṃ tapaḥ paramamāsthitaḥ / vidhatsvānantaraṃ yuktaṃ svayaṃ tribhuvaneśvara //
तवासनं द्विजगवां पारमेष्ठ्यं जगत्पते । भवाय श्रेयसे भूत्यै क्षेमाय विजयाय च ॥
tavāsanaṃ dvijagavāṃ pārameṣṭhyaṃ jagatpate / bhavāya śreyase bhūtyai kṣemāya vijayāya ca //
इति विज्ञापितो देवैर्भगवान् आत्मभूर्नृप । परितो भृगुदक्षाद्यैर्ययौ दैत्येश्वराश्रमम् ॥
iti vijñāpito devairbhagavān ātmabhūrnṛpa / parito bhṛgudakṣādyairyayau daityeśvarāśramam //
न ददर्श प्रतिच्छन्नं वल्मीकतृणकीचकैः । पिपीलिकाभिराचीर्णं मेदस्त्वङ्मांसशोणितम् ॥
na dadarśa praticchannaṃ valmīkatṛṇakīcakaiḥ / pipīlikābhirācīrṇaṃ medastvaṅmāṃsaśoṇitam //
तपन्तं तपसा लोकान् यथाभ्रापिहितं रविम् । विलक्ष्य विस्मितः प्राह हसंस्तं हंसवाहनः ॥
tapantaṃ tapasā lokān yathābhrāpihitaṃ ravim / vilakṣya vismitaḥ prāha hasaṃstaṃ haṃsavāhanaḥ //
श्रीब्रह्मोवाच उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते तपःसिद्धो ऽसि काश्यप । वरदो ऽहमनुप्राप्तो व्रियतामीप्सितो वरः ॥
śrībrahmovāca uttiṣṭhottiṣṭha bhadraṃ te tapaḥsiddho 'si kāśyapa / varado 'hamanuprāpto vriyatāmīpsito varaḥ //
अद्राक्षमहमेतं ते हृत्सारं महदद्भुतम् । दंशभक्षितदेहस्य प्राणा ह्यस्थिषु शेरते ॥
adrākṣamahametaṃ te hṛtsāraṃ mahadadbhutam / daṃśabhakṣitadehasya prāṇā hyasthiṣu śerate //
नैतत् पूर्वर्षयश्चक्रुर्न करिष्यन्ति चापरे । निरम्बुर्धारयेत् प्राणान् को वै दिव्यसमाः शतम् ॥
naitat pūrvarṣayaścakrurna kariṣyanti cāpare / niramburdhārayet prāṇān ko vai divyasamāḥ śatam //
व्यवसायेन ते ऽनेन दुष्करेण मनस्विनाम् । तपोनिष्ठेन भवताजितो ऽहं दितिनन्दन ॥
vyavasāyena te 'nena duṣkareṇa manasvinām / taponiṣṭhena bhavatājito 'haṃ ditinandana //
ततस्त आशिषः सर्वा ददाम्यसुरपुङ्गव । मर्तस्य ते ह्यमर्तस्य दर्शनं नाफलं मम ॥
tatasta āśiṣaḥ sarvā dadāmyasurapuṅgava / martasya te hyamartasya darśanaṃ nāphalaṃ mama //
श्रीनारद उवाच इत्युक्त्वादिभवो देवो भक्षिताङ्गं पिपीलिकैः । कमण्डलुजलेनौक्षद्दिव्येनामोघराधसा ॥
śrīnārada uvāca ityuktvādibhavo devo bhakṣitāṅgaṃ pipīlikaiḥ / kamaṇḍalujalenaukṣaddivyenāmogharādhasā //
स तत् कीचकवल्मीकात् सहओजोबलान्वितः । सर्वावयवसम्पन्नो वज्रसंहननो युवा । उत्थितस्तप्तहेमाभो विभावसुरिवैधसः ॥
sa tat kīcakavalmīkāt sahaojobalānvitaḥ / sarvāvayavasampanno vajrasaṃhanano yuvā / utthitastaptahemābho vibhāvasurivaidhasaḥ //
स निरीक्ष्याम्बरे देवं हंसवाहमुपस्थितम् । ननाम शिरसा भूमौ तद्दर्शनमहोत्सवः ॥
sa nirīkṣyāmbare devaṃ haṃsavāhamupasthitam / nanāma śirasā bhūmau taddarśanamahotsavaḥ //
उत्थाय प्राञ्जलिः प्रह्व ईक्षमाणो दृशा विभुम् । हर्षाश्रुपुलकोद्भेदो गिरा गद्गदयागृणात् ॥
utthāya prāñjaliḥ prahva īkṣamāṇo dṛśā vibhum / harṣāśrupulakodbhedo girā gadgadayāgṛṇāt //
श्रीहिरण्यकशिपुरुवाच कल्पान्ते कालसृष्टेन यो ऽन्धेन तमसावृतम् । अभिव्यनग् जगदिदं स्वयञ्ज्योतिः स्वरोचिषा ॥
śrīhiraṇyakaśipuruvāca kalpānte kālasṛṣṭena yo 'ndhena tamasāvṛtam / abhivyanag jagadidaṃ svayañjyotiḥ svarociṣā //
आत्मना त्रिवृता चेदं सृजत्यवति लुम्पति । रजःसत्त्वतमोधाम्ने पराय महते नमः ॥
ātmanā trivṛtā cedaṃ sṛjatyavati lumpati / rajaḥsattvatamodhāmne parāya mahate namaḥ //
नम आद्याय बीजाय ज्ञानविज्ञानमूर्तये । प्राणेन्द्रियमनोबुद्धि विकारैर्व्यक्तिमीयुषे ॥
nama ādyāya bījāya jñānavijñānamūrtaye / prāṇendriyamanobuddhi vikārairvyaktimīyuṣe //
त्वमीशिषे जगतस्तस्थुषश्च प्राणेन मुख्येन पतिः प्रजानाम् । चित्तस्य चित्तैर्मनैन्द्रियाणां पतिर्महान् भूतगुणाशयेशः ॥
tvamīśiṣe jagatastasthuṣaśca prāṇena mukhyena patiḥ prajānām / cittasya cittairmanaindriyāṇāṃ patirmahān bhūtaguṇāśayeśaḥ //
त्वं सप्ततन्तून् वितनोषि तन्वा त्रय्या चतुर्होत्रकविद्यया च । त्वमेक आत्मात्मवतामनादिर् अनन्तपारः कविरन्तरात्मा ॥
tvaṃ saptatantūn vitanoṣi tanvā trayyā caturhotrakavidyayā ca / tvameka ātmātmavatāmanādir anantapāraḥ kavirantarātmā //
त्वमेव कालो ऽनिमिषो जनानाम् आयुर्लवाद्यवयवैः क्षिणोषि । कूटस्थ आत्मा परमेष्ठ्यजो महांस् त्वं जीवलोकस्य च जीव आत्मा ॥
tvameva kālo 'nimiṣo janānām āyurlavādyavayavaiḥ kṣiṇoṣi / kūṭastha ātmā parameṣṭhyajo mahāṃs tvaṃ jīvalokasya ca jīva ātmā //
त्वत्तः परं नापरमप्यनेजद् एजच् च किञ्चिद्व्यतिरिक्तमस्ति । विद्याः कलास्ते तनवश्च सर्वा हिरण्यगर्भो ऽसि बृहत् त्रिपृष्ठः ॥
tvattaḥ paraṃ nāparamapyanejad ejac ca kiñcidvyatiriktamasti / vidyāḥ kalāste tanavaśca sarvā hiraṇyagarbho 'si bṛhat tripṛṣṭhaḥ //
व्यक्तं विभो स्थूलमिदं शरीरं येनेन्द्रियप्राणमनोगुणांस्त्वम् । भुङ्क्षे स्थितो धामनि पारमेष्ठ्ये अव्यक्त आत्मा पुरुषः पुराणः ॥
vyaktaṃ vibho sthūlamidaṃ śarīraṃ yenendriyaprāṇamanoguṇāṃstvam / bhuṅkṣe sthito dhāmani pārameṣṭhye avyakta ātmā puruṣaḥ purāṇaḥ //
अनन्ताव्यक्तरूपेण येनेदमखिलं ततम् । चिदचिच्छक्तियुक्ताय तस्मै भगवते नमः ॥
anantāvyaktarūpeṇa yenedamakhilaṃ tatam / cidacicchaktiyuktāya tasmai bhagavate namaḥ //
यदि दास्यस्यभिमतान् वरान् मे वरदोत्तम । भूतेभ्यस्त्वद्विसृष्टेभ्यो मृत्युर्मा भून् मम प्रभो ॥
yadi dāsyasyabhimatān varān me varadottama / bhūtebhyastvadvisṛṣṭebhyo mṛtyurmā bhūn mama prabho //
नान्तर्बहिर्दिवा नक्तमन्यस्मादपि चायुधैः । न भूमौ नाम्बरे मृत्युर्न नरैर्न मृगैरपि ॥
nāntarbahirdivā naktamanyasmādapi cāyudhaiḥ / na bhūmau nāmbare mṛtyurna narairna mṛgairapi //
व्यसुभिर्वासुमद्भिर्वा सुरासुरमहोरगैः । अप्रतिद्वन्द्वतां युद्धे ऐकपत्यं च देहिनाम् ॥
vyasubhirvāsumadbhirvā surāsuramahoragaiḥ / apratidvandvatāṃ yuddhe aikapatyaṃ ca dehinām //
सर्वेषां लोकपालानां महिमानं यथात्मनः । तपोयोगप्रभावाणां यन् न रिष्यति कर्हिचित् ॥
sarveṣāṃ lokapālānāṃ mahimānaṃ yathātmanaḥ / tapoyogaprabhāvāṇāṃ yan na riṣyati karhicit //