श्रीशुक उवाच आसीद्गिरिवरो राजंस्त्रिकूट इति विश्रुतः । क्षीरोदेनावृतः श्रीमान् योजनायुतमुच्छ्रितः ॥
śrīśuka uvāca āsīdgirivaro rājaṃstrikūṭa iti viśrutaḥ / kṣīrodenāvṛtaḥ śrīmān yojanāyutamucchritaḥ //
तावता विस्तृतः पर्यक् त्रिभिः शृङ्गैः पयोनिधिम् । दिशः खं रोचयन्नास्ते रौप्यायसहिरण्मयैः ॥
tāvatā vistṛtaḥ paryak tribhiḥ śṛṅgaiḥ payonidhim / diśaḥ khaṃ rocayannāste raupyāyasahiraṇmayaiḥ //
अन्यैश्च ककुभः सर्वा रत्नधातुविचित्रितैः । नानाद्रुमलतागुल्मैर्निर्घोषैर्निर्झराम्भसाम् ॥
anyaiśca kakubhaḥ sarvā ratnadhātuvicitritaiḥ / nānādrumalatāgulmairnirghoṣairnirjharāmbhasām //
स चावनिज्यमानाङ्घ्रिः समन्तात् पयऊर्मिभिः । करोति श्यामलां भूमिं हरिन्मरकताश्मभिः ॥
sa cāvanijyamānāṅghriḥ samantāt payaūrmibhiḥ / karoti śyāmalāṃ bhūmiṃ harinmarakatāśmabhiḥ //
सिद्धचारणगन्धर्वैर्विद्याधरमहोरगैः । किन्नरैरप्सरोभिश्च क्रीडद्भिर्जुष्टकन्दरः ॥
siddhacāraṇagandharvairvidyādharamahoragaiḥ / kinnarairapsarobhiśca krīḍadbhirjuṣṭakandaraḥ //
यत्र सङ्गीतसन्नादैर्नदद्गुहममर्षया । अभिगर्जन्ति हरयः श्लाघिनः परशङ्कया ॥
yatra saṅgītasannādairnadadguhamamarṣayā / abhigarjanti harayaḥ ślāghinaḥ paraśaṅkayā //
नानारण्यपशुव्रात सङ्कुलद्रोण्यलङ्कृतः । चित्रद्रुमसुरोद्यान कलकण्ठविहङ्गमः ॥
nānāraṇyapaśuvrāta saṅkuladroṇyalaṅkṛtaḥ / citradrumasurodyāna kalakaṇṭhavihaṅgamaḥ //
सरित्सरोभिरच्छोदैः पुलिनैर्मणिवालुकैः । देवस्त्रीमज्जनामोद सौरभाम्ब्वनिलैर्युतः ॥
saritsarobhiracchodaiḥ pulinairmaṇivālukaiḥ / devastrīmajjanāmoda saurabhāmbvanilairyutaḥ //
तस्य द्रोण्यां भगवतो वरुणस्य महात्मनः । उद्यानमृतुमन् नाम आक्रीडं सुरयोषिताम् ॥
tasya droṇyāṃ bhagavato varuṇasya mahātmanaḥ / udyānamṛtuman nāma ākrīḍaṃ surayoṣitām //
सर्वतो ऽलङ्कृतं दिव्यैर्नित्यपुष्पफलद्रुमैः । मन्दारैः पारिजातैश्च पाटलाशोकचम्पकैः ॥
sarvato 'laṅkṛtaṃ divyairnityapuṣpaphaladrumaiḥ / mandāraiḥ pārijātaiśca pāṭalāśokacampakaiḥ //
चूतैः पियालैः पनसैराम्रैराम्रातकैरपि । क्रमुकैर्नारिकेलैश्च खर्जूरैर्बीजपूरकैः ॥
cūtaiḥ piyālaiḥ panasairāmrairāmrātakairapi / kramukairnārikelaiśca kharjūrairbījapūrakaiḥ //
मधुकैः शालतालैश्च तमालैरसनार्जुनैः । अरिष्टोडुम्बरप्लक्षैर्वटैः किंशुकचन्दनैः ॥
madhukaiḥ śālatālaiśca tamālairasanārjunaiḥ / ariṣṭoḍumbaraplakṣairvaṭaiḥ kiṃśukacandanaiḥ //
पिचुमर्दैः कोविदारैः सरलैः सुरदारुभिः । द्राक्षेक्षुरम्भाजम्बुभिर्बदर्यक्षाभयामलैः ॥
picumardaiḥ kovidāraiḥ saralaiḥ suradārubhiḥ / drākṣekṣurambhājambubhirbadaryakṣābhayāmalaiḥ //
बिल्वैः कपित्थैर्जम्बीरैर्वृतो भल्लातकादिभिः । तस्मिन् सरः सुविपुलं लसत्काञ्चनपङ्कजम् ॥
bilvaiḥ kapitthairjambīrairvṛto bhallātakādibhiḥ / tasmin saraḥ suvipulaṃ lasatkāñcanapaṅkajam //
कुमुदोत्पलकह्लार शतपत्रश्रियोर्जितम् । मत्तषट्पदनिर्घुष्टं शकुन्तैश्च कलस्वनैः ॥
kumudotpalakahlāra śatapatraśriyorjitam / mattaṣaṭpadanirghuṣṭaṃ śakuntaiśca kalasvanaiḥ //
हंसकारण्डवाकीर्णं चक्राह्वैः सारसैरपि । जलकुक्कुटकोयष्टि दात्यूहकुलकूजितम् ॥
haṃsakāraṇḍavākīrṇaṃ cakrāhvaiḥ sārasairapi / jalakukkuṭakoyaṣṭi dātyūhakulakūjitam //
मत्स्यकच्छपसञ्चार चलत्पद्मरजःपयः । कदम्बवेतसनल नीपवञ्जुलकैर्वृतम् ॥
matsyakacchapasañcāra calatpadmarajaḥpayaḥ / kadambavetasanala nīpavañjulakairvṛtam //
कुन्दैः कुरुबकाशोकैः शिरीषैः कूटजेङ्गुदैः । कुब्जकैः स्वर्णयूथीभिर्नागपुन्नागजातिभिः ॥
kundaiḥ kurubakāśokaiḥ śirīṣaiḥ kūṭajeṅgudaiḥ / kubjakaiḥ svarṇayūthībhirnāgapunnāgajātibhiḥ //
मल्लिकाशतपत्रैश्च माधवीजालकादिभिः । शोभितं तीरजैश्चान्यैर्नित्यर्तुभिरलं द्रुमैः ॥
mallikāśatapatraiśca mādhavījālakādibhiḥ / śobhitaṃ tīrajaiścānyairnityartubhiralaṃ drumaiḥ //
तत्रैकदा तद्गिरिकाननाश्रयः करेणुभिर्वारणयूथपश्चरन् । सकण्टकं कीचकवेणुवेत्रवद् विशालगुल्मं प्ररुजन् वनस्पतीन् ॥
tatraikadā tadgirikānanāśrayaḥ kareṇubhirvāraṇayūthapaścaran / sakaṇṭakaṃ kīcakaveṇuvetravad viśālagulmaṃ prarujan vanaspatīn //
यद्गन्धमात्राद्धरयो गजेन्द्रा व्याघ्रादयो व्यालमृगाः सखड्गाः । महोरगाश्चापि भयाद्द्रवन्ति सगौरकृष्णाः सरभाश्चमर्यः ॥
yadgandhamātrāddharayo gajendrā vyāghrādayo vyālamṛgāḥ sakhaḍgāḥ / mahoragāścāpi bhayāddravanti sagaurakṛṣṇāḥ sarabhāścamaryaḥ //
वृका वराहा महिषर्क्षशल्या गोपुच्छशालावृकमर्कटाश्च । अन्यत्र क्षुद्रा हरिणाः शशादयश् चरन्त्य् अभीता यदनुग्रहेण ॥
vṛkā varāhā mahiṣarkṣaśalyā gopucchaśālāvṛkamarkaṭāśca / anyatra kṣudrā hariṇāḥ śaśādayaś caranty abhītā yadanugraheṇa //
स घर्मतप्तः करिभिः करेणुभिर् वृतो मदच्युत्करभैरनुद्रुतः । गिरिं गरिम्णा परितः प्रकम्पयन् निषेव्यमाणो ऽलिकुलैर्मदाशनैः ॥
sa gharmataptaḥ karibhiḥ kareṇubhir vṛto madacyutkarabhairanudrutaḥ / giriṃ garimṇā paritaḥ prakampayan niṣevyamāṇo 'likulairmadāśanaiḥ //
सरो ऽनिलं पङ्कजरेणुरूषितं जिघ्रन् विदूरान् मदविह्वलेक्षणः । वृतः स्वयूथेन तृषार्दितेन तत् सरोवराभ्यासमथागमद्द्रुतम् ॥
saro 'nilaṃ paṅkajareṇurūṣitaṃ jighran vidūrān madavihvalekṣaṇaḥ / vṛtaḥ svayūthena tṛṣārditena tat sarovarābhyāsamathāgamaddrutam //
विगाह्य तस्मिन्नमृताम्बु निर्मलं हेमारविन्दोत्पलरेणुरूषितम् । पपौ निकामं निजपुष्करोद्धृतम् आत्मानमद्भिः स्नपयन् गतक्लमः ॥
vigāhya tasminnamṛtāmbu nirmalaṃ hemāravindotpalareṇurūṣitam / papau nikāmaṃ nijapuṣkaroddhṛtam ātmānamadbhiḥ snapayan gataklamaḥ //
स पुष्करेणोद्धृतशीकराम्बुभिर् निपाययन् संस्नपयन् यथा गृही । घृणी करेणुः करभांश्च दुर्मदो नाचष्ट कृच्छ्रं कृपणो ऽजमायया ॥
sa puṣkareṇoddhṛtaśīkarāmbubhir nipāyayan saṃsnapayan yathā gṛhī / ghṛṇī kareṇuḥ karabhāṃśca durmado nācaṣṭa kṛcchraṃ kṛpaṇo 'jamāyayā //
तं तत्र कश्चिन् नृप दैवचोदितो ग्राहो बलीयांश्चरणे रुषाग्रहीत् । यदृच्छयैवं व्यसनं गतो गजो यथाबलं सो ऽतिबलो विचक्रमे ॥
taṃ tatra kaścin nṛpa daivacodito grāho balīyāṃścaraṇe ruṣāgrahīt / yadṛcchayaivaṃ vyasanaṃ gato gajo yathābalaṃ so 'tibalo vicakrame //
तथातुरं यूथपतिं करेणवो विकृष्यमाणं तरसा बलीयसा । विचुक्रुशुर्दीनधियो ऽपरे गजाः पार्ष्णिग्रहास्तारयितुं न चाशकन् ॥
tathāturaṃ yūthapatiṃ kareṇavo vikṛṣyamāṇaṃ tarasā balīyasā / vicukruśurdīnadhiyo 'pare gajāḥ pārṣṇigrahāstārayituṃ na cāśakan //
नियुध्यतोरेवमिभेन्द्रनक्रयोर् विकर्षतोरन्तरतो बहिर्मिथः । समाः सहस्रं व्यगमन् महीपते सप्राणयोश्चित्रममंसतामराः ॥
niyudhyatorevamibhendranakrayor vikarṣatorantarato bahirmithaḥ / samāḥ sahasraṃ vyagaman mahīpate saprāṇayościtramamaṃsatāmarāḥ //
ततो गजेन्द्रस्य मनोबलौजसां कालेन दीर्घेण महान् अभूद्व्ययः । विकृष्यमाणस्य जले ऽवसीदतो विपर्ययो ऽभूत् सकलं जलौकसः ॥
tato gajendrasya manobalaujasāṃ kālena dīrgheṇa mahān abhūdvyayaḥ / vikṛṣyamāṇasya jale 'vasīdato viparyayo 'bhūt sakalaṃ jalaukasaḥ //
इत्थं गजेन्द्रः स यदाप सङ्कटं प्राणस्य देही विवशो यदृच्छया । अपारयन्नात्मविमोक्षणे चिरं दध्याविमां बुद्धिमथाभ्यपद्यत ॥
itthaṃ gajendraḥ sa yadāpa saṅkaṭaṃ prāṇasya dehī vivaśo yadṛcchayā / apārayannātmavimokṣaṇe ciraṃ dadhyāvimāṃ buddhimathābhyapadyata //
न मामिमे ज्ञातय आतुरं गजाः कुतः करिण्यः प्रभवन्ति मोचितुम् । ग्राहेण पाशेन विधातुरावृतो ऽप्य् अहं च तं यामि परं परायणम् ॥
na māmime jñātaya āturaṃ gajāḥ kutaḥ kariṇyaḥ prabhavanti mocitum / grāheṇa pāśena vidhāturāvṛto 'py ahaṃ ca taṃ yāmi paraṃ parāyaṇam //
यः कश्चनेशो बलिनो ऽन्तकोरगात् प्रचण्डवेगादभिधावतो भृशम् । भीतं प्रपन्नं परिपाति यद्भयान् मृत्युः प्रधावत्य् अरणं तमीमहि ॥
yaḥ kaścaneśo balino 'ntakoragāt pracaṇḍavegādabhidhāvato bhṛśam / bhītaṃ prapannaṃ paripāti yadbhayān mṛtyuḥ pradhāvaty araṇaṃ tamīmahi //