बुधस्य तु मुनिश्रेष्ठा विद्वान् पुत्रः पुरूरवाः तेजस्वी दानशीलश् च यज्वा विपुलदक्षिणः ॥
budhasya tu muniśreṣṭhā vidvān putraḥ purūravāḥ tejasvī dānaśīlaś ca yajvā vipuladakṣiṇaḥ //
ब्रह्मवादी पराक्रान्तः शत्रुभिर् युधि दुर्दमः आहर्ता चाग्निहोत्रस्य यज्ञानां च महीपतिः ॥
brahmavādī parākrāntaḥ śatrubhir yudhi durdamaḥ āhartā cāgnihotrasya yajñānāṃ ca mahīpatiḥ //
सत्यवादी पुण्यमतिः सम्यक्संवृतमैथुनः अतीव त्रिषु लोकेषु यशसाप्रतिमः सदा ॥
satyavādī puṇyamatiḥ samyaksaṃvṛtamaithunaḥ atīva triṣu lokeṣu yaśasāpratimaḥ sadā //
तं ब्रह्मवादिनं शान्तं धर्मज्ञं सत्यवादिनम् उर्वशी वरयाम् आस हित्वा मानं यशस्विनी ॥
taṃ brahmavādinaṃ śāntaṃ dharmajñaṃ satyavādinam urvaśī varayām āsa hitvā mānaṃ yaśasvinī //
तया सहावसद् राजा दश वर्षाणि पञ्च च षट् पञ्च सप्त चाष्टौ च दश चाष्टौ च भो द्विजाः ॥
tayā sahāvasad rājā daśa varṣāṇi pañca ca ṣaṭ pañca sapta cāṣṭau ca daśa cāṣṭau ca bho dvijāḥ //
वने चैत्ररथे रम्ये तथा मन्दाकिनीतटे अलकायां विशालायां नन्दने च वनोत्तमे ॥
vane caitrarathe ramye tathā mandākinītaṭe alakāyāṃ viśālāyāṃ nandane ca vanottame //
उत्तरान् स कुरून् प्राप्य मनोरमफलद्रुमान् गन्धमादनपादेषु मेरुशृङ्गे तथोत्तरे ॥
uttarān sa kurūn prāpya manoramaphaladrumān gandhamādanapādeṣu meruśṛṅge tathottare //
एतेषु वनमुख्येषु सुरैर् आचरितेषु च उर्वश्या सहितो राजा रेमे परमया मुदा ॥
eteṣu vanamukhyeṣu surair ācariteṣu ca urvaśyā sahito rājā reme paramayā mudā //
देशे पुण्यतमे चैव महर्षिभिर् अभिष्टुते राज्यं स कारयाम् आस प्रयागे पृथिवीपतिः ॥
deśe puṇyatame caiva maharṣibhir abhiṣṭute rājyaṃ sa kārayām āsa prayāge pṛthivīpatiḥ //
एवंप्रभावो राजासीद् ऐलस् तु नरसत्तमः उत्तरे जाह्नवीतीरे प्रतिष्ठाने महायशाः ॥
evaṃprabhāvo rājāsīd ailas tu narasattamaḥ uttare jāhnavītīre pratiṣṭhāne mahāyaśāḥ //
ऐलपुत्रा बभूवुस् ते सप्त देवसुतोपमाः गन्धर्वलोके विदिता आयुर् धीमान् अमावसुः ॥
ailaputrā babhūvus te sapta devasutopamāḥ gandharvaloke viditā āyur dhīmān amāvasuḥ //
विश्वायुश् चैव धर्मात्मा श्रुतायुश् च तथापरः दृढायुश् च वनायुश् च बह्वायुश् चोर्वशीसुताः ॥
viśvāyuś caiva dharmātmā śrutāyuś ca tathāparaḥ dṛḍhāyuś ca vanāyuś ca bahvāyuś corvaśīsutāḥ //
अमावसोस् तु दायादो भीमो राजाथ राजराट् श्रीमान् भीमस्य दायादो राजासीत् काञ्चनप्रभः ॥
amāvasos tu dāyādo bhīmo rājātha rājarāṭ śrīmān bhīmasya dāyādo rājāsīt kāñcanaprabhaḥ //
विद्वांस् तु काञ्चनस्यापि सुहोत्रो ऽभून् महाबलः सुहोत्रस्याभवज् जह्नुः केशिन्या गर्भसंभवः ॥
vidvāṃs tu kāñcanasyāpi suhotro 'bhūn mahābalaḥ suhotrasyābhavaj jahnuḥ keśinyā garbhasaṃbhavaḥ //
आजह्रे यो महत् सत्त्रं सर्पमेधं महामखम् पतिलोभेन यं गङ्गा पतित्वेन ससार ह ॥
ājahre yo mahat sattraṃ sarpamedhaṃ mahāmakham patilobhena yaṃ gaṅgā patitvena sasāra ha //
नेच्छतः प्लावयाम् आस तस्य गङ्गा तदा सदः स तया प्लावितं दृष्ट्वा यज्ञवाटं समन्ततः ॥
necchataḥ plāvayām āsa tasya gaṅgā tadā sadaḥ sa tayā plāvitaṃ dṛṣṭvā yajñavāṭaṃ samantataḥ //
सौहोत्रिर् अशपद् गङ्गां क्रुद्धो राजा द्विजोत्तमाः एष ते विफलं यत्नं पिबन्न् अम्भः करोम्य् अहम् ॥
sauhotrir aśapad gaṅgāṃ kruddho rājā dvijottamāḥ eṣa te viphalaṃ yatnaṃ pibann ambhaḥ karomy aham //
अस्य गङ्गे ऽवलेपस्य सद्यः फलम् अवाप्नुहि जह्नुराजर्षिणा पीतां गङ्गां दृष्ट्वा महर्षयः ॥
asya gaṅge 'valepasya sadyaḥ phalam avāpnuhi jahnurājarṣiṇā pītāṃ gaṅgāṃ dṛṣṭvā maharṣayaḥ //
उपनिन्युर् महाभागां दुहितृत्वेन जाह्नवीम् युवनाश्वस्य पुत्रीं तु कावेरीं जह्नुर् आवहत् ॥
upaninyur mahābhāgāṃ duhitṛtvena jāhnavīm yuvanāśvasya putrīṃ tu kāverīṃ jahnur āvahat //
युवनाश्वस्य शापेन गङ्गार्धेन विनिर्गता कावेरीं सरितां श्रेष्ठां जह्नोर् भार्याम् अनिन्दिताम् ॥
yuvanāśvasya śāpena gaṅgārdhena vinirgatā kāverīṃ saritāṃ śreṣṭhāṃ jahnor bhāryām aninditām //
जह्नुस् तु दयितं पुत्रं सुनद्यं नाम धार्मिकम् कावेर्यां जनयाम् आस अजकस् तस्य चात्मजः ॥
jahnus tu dayitaṃ putraṃ sunadyaṃ nāma dhārmikam kāveryāṃ janayām āsa ajakas tasya cātmajaḥ //
अजकस्य तु दायादो बलाकाश्वो महीपतिः बभूव मृगयाशीलः कुशस् तस्यात्मजो ऽभवत् ॥
ajakasya tu dāyādo balākāśvo mahīpatiḥ babhūva mṛgayāśīlaḥ kuśas tasyātmajo 'bhavat //
कुशपुत्रा बभूवुर् हि चत्वारो देववर्चसः कुशिकः कुशनाभश् च कुशाम्बो मूर्तिमांस् तथा ॥
kuśaputrā babhūvur hi catvāro devavarcasaḥ kuśikaḥ kuśanābhaś ca kuśāmbo mūrtimāṃs tathā //
बल्लवैः सह संवृद्धो राजा वनचरः सदा कुशिकस् तु तपस् तेपे पुत्रम् इन्द्रसमं प्रभुः ॥
ballavaiḥ saha saṃvṛddho rājā vanacaraḥ sadā kuśikas tu tapas tepe putram indrasamaṃ prabhuḥ //
लभेयम् इति तं शक्रस् त्रासाद् अभ्येत्य जज्ञिवान् पूर्णे वर्षसहस्रे वै ततः शक्रो ह्य् अपश्यत ॥
labheyam iti taṃ śakras trāsād abhyetya jajñivān pūrṇe varṣasahasre vai tataḥ śakro hy apaśyata //
अत्युग्रतपसं दृष्ट्वा सहस्राक्षः पुरंदरः समर्थः पुत्रजनने स्वयम् एवास्य शाश्वतः ॥
atyugratapasaṃ dṛṣṭvā sahasrākṣaḥ puraṃdaraḥ samarthaḥ putrajanane svayam evāsya śāśvataḥ //
पुत्रार्थं कल्पयाम् आस देवेन्द्रः सुरसत्तमः स गाधिर् अभवद् राजा मघवान् कौशिकः स्वयम् ॥
putrārthaṃ kalpayām āsa devendraḥ surasattamaḥ sa gādhir abhavad rājā maghavān kauśikaḥ svayam //
पौरा यस्याभवद् भार्या गाधिस् तस्याम् अजायत गाधेः कन्या महाभागा नाम्ना सत्यवती शुभा ॥
paurā yasyābhavad bhāryā gādhis tasyām ajāyata gādheḥ kanyā mahābhāgā nāmnā satyavatī śubhā //
तां गाधिः काव्यपुत्राय ऋचीकाय ददौ प्रभुः तस्याः प्रीतः स वै भर्ता भार्गवो भृगुनन्दनः ॥
tāṃ gādhiḥ kāvyaputrāya ṛcīkāya dadau prabhuḥ tasyāḥ prītaḥ sa vai bhartā bhārgavo bhṛgunandanaḥ //
पुत्रार्थं साधयाम् आस चरुं गाधेस् तथैव च उवाचाहूय तां भार्याम् ऋचीको भार्गवस् तदा ॥
putrārthaṃ sādhayām āsa caruṃ gādhes tathaiva ca uvācāhūya tāṃ bhāryām ṛcīko bhārgavas tadā //
उपयोज्यश् चरुर् अयं त्वया मात्रा स्वयं शुभे तस्यां जनिष्यते पुत्रो दीप्तिमान् क्षत्रियर्षभः ॥
upayojyaś carur ayaṃ tvayā mātrā svayaṃ śubhe tasyāṃ janiṣyate putro dīptimān kṣatriyarṣabhaḥ //
अजेयः क्षत्रियैर् लोके क्षत्रियर्षभसूदनः तवापि पुत्रं कल्याणि धृतिमन्तं तपोधनम् ॥
ajeyaḥ kṣatriyair loke kṣatriyarṣabhasūdanaḥ tavāpi putraṃ kalyāṇi dhṛtimantaṃ tapodhanam //
शमात्मकं द्विजश्रेष्ठं चरुर् एष विधास्यति एवम् उक्त्वा तु तां भार्याम् ऋचीको भृगुनन्दनः ॥
śamātmakaṃ dvijaśreṣṭhaṃ carur eṣa vidhāsyati evam uktvā tu tāṃ bhāryām ṛcīko bhṛgunandanaḥ //
तपस्य् अभिरतो नित्यम् अरण्यं प्रविवेश ह गाधिः सदारस् तु तदा ऋचीकाश्रमम् अभ्यगात् ॥
tapasy abhirato nityam araṇyaṃ praviveśa ha gādhiḥ sadāras tu tadā ṛcīkāśramam abhyagāt //
तीर्थयात्राप्रसङ्गेन सुतां द्रष्टुं नरेश्वरः चरुद्वयं गृहीत्वा सा ऋषेः सत्यवती तदा ॥
tīrthayātrāprasaṅgena sutāṃ draṣṭuṃ nareśvaraḥ carudvayaṃ gṛhītvā sā ṛṣeḥ satyavatī tadā //
चरुम् आदाय यत्नेन सा तु मात्रे न्यवेदयत् माता तु तस्या दैवेन दुहित्रे स्वं चरुं ददौ ॥
carum ādāya yatnena sā tu mātre nyavedayat mātā tu tasyā daivena duhitre svaṃ caruṃ dadau //
तस्याश् चरुम् अथाज्ञानाद् आत्मसंस्थं चकार ह अथ सत्यवती सर्वं क्षत्रियान्तकरं तदा ॥
tasyāś carum athājñānād ātmasaṃsthaṃ cakāra ha atha satyavatī sarvaṃ kṣatriyāntakaraṃ tadā //
धारयाम् आस दीप्तेन वपुषा घोरदर्शना ताम् ऋचीकस् ततो दृष्ट्वा योगेनाभ्युपसृत्य च ॥
dhārayām āsa dīptena vapuṣā ghoradarśanā tām ṛcīkas tato dṛṣṭvā yogenābhyupasṛtya ca //
ततो ऽब्रवीद् द्विजश्रेष्ठः स्वां भार्यां वरवर्णिनीम् मात्रासि वञ्चिता भद्रे चरुव्यत्यासहेतुना ॥
tato 'bravīd dvijaśreṣṭhaḥ svāṃ bhāryāṃ varavarṇinīm mātrāsi vañcitā bhadre caruvyatyāsahetunā //
जनयिष्यति हि पुत्रस् ते क्रूरकर्मातिदारुणः भ्राता जनिष्यते चापि ब्रह्मभूतस् तपोधनः ॥
janayiṣyati hi putras te krūrakarmātidāruṇaḥ bhrātā janiṣyate cāpi brahmabhūtas tapodhanaḥ //
विश्वं हि ब्रह्म तपसा मया तस्मिन् समर्पितम् एवम् उक्ता महाभागा भर्त्रा सत्यवती तदा ॥
viśvaṃ hi brahma tapasā mayā tasmin samarpitam evam uktā mahābhāgā bhartrā satyavatī tadā //
प्रसादयाम् आस पतिं पुत्रो मे नेदृशो भवेत् ब्राह्मणापसदस् त्वत्त इत्य् उक्तो मुनिर् अब्रवीत् ॥
prasādayām āsa patiṃ putro me nedṛśo bhavet brāhmaṇāpasadas tvatta ity ukto munir abravīt //
नैष संकल्पितः कामो मया भद्रे तथास्त्व् इति उग्रकर्मा भवेत् पुत्रः पितुर् मातुश् च कारणात् ॥
naiṣa saṃkalpitaḥ kāmo mayā bhadre tathāstv iti ugrakarmā bhavet putraḥ pitur mātuś ca kāraṇāt //
पुनः सत्यवती वाक्यम् एवम् उक्त्वाब्रवीद् इदम् इच्छंल् लोकान् अपि मुने सृजेथाः किं पुनः सुतम् ॥
punaḥ satyavatī vākyam evam uktvābravīd idam icchaṃl lokān api mune sṛjethāḥ kiṃ punaḥ sutam //
शमात्मकम् ऋजुं त्वं मे पुत्रं दातुम् इहार्हसि कामम् एवंविधः पौत्रो मम स्यात् तव च प्रभो ॥
śamātmakam ṛjuṃ tvaṃ me putraṃ dātum ihārhasi kāmam evaṃvidhaḥ pautro mama syāt tava ca prabho //
यद्य् अन्यथा न शक्यं वै कर्तुम् एतद् द्विजोत्तम ततः प्रसादम् अकरोत् स तस्यास् तपसो बलात् ॥
yady anyathā na śakyaṃ vai kartum etad dvijottama tataḥ prasādam akarot sa tasyās tapaso balāt //
पुत्रे नास्ति विशेषो मे पौत्रे वा वरवर्णिनि त्वया यथोक्तं वचनं तथा भद्रे भविष्यति ॥
putre nāsti viśeṣo me pautre vā varavarṇini tvayā yathoktaṃ vacanaṃ tathā bhadre bhaviṣyati //
ततः सत्यवती पुत्रं जनयाम् आस भार्गवम् तपस्य् अभिरतं दान्तं जमदग्निं समात्मकम् ॥
tataḥ satyavatī putraṃ janayām āsa bhārgavam tapasy abhirataṃ dāntaṃ jamadagniṃ samātmakam //
भृगोर् जगत्यां वंशे ऽस्मिञ् जमदग्निर् अजायत सा हि सत्यवती पुण्या सत्यधर्मपरायणा ॥
bhṛgor jagatyāṃ vaṃśe 'smiñ jamadagnir ajāyata sā hi satyavatī puṇyā satyadharmaparāyaṇā //
कौशिकीति समाख्याता प्रवृत्तेयं महानदी इक्ष्वाकुवंशप्रभवो रेणुर् नाम नराधिपः ॥
kauśikīti samākhyātā pravṛtteyaṃ mahānadī ikṣvākuvaṃśaprabhavo reṇur nāma narādhipaḥ //
तस्य कन्या महाभागा कामली नाम रेणुका रेणुकायां तु कामल्यां तपोविद्यासमन्वितः ॥
tasya kanyā mahābhāgā kāmalī nāma reṇukā reṇukāyāṃ tu kāmalyāṃ tapovidyāsamanvitaḥ //
आर्चीको जनयाम् आस जामदग्न्यं सुदारुणम् सर्वविद्यान्तगं श्रेष्ठं धनुर्वेदस्य पारगम् ॥
ārcīko janayām āsa jāmadagnyaṃ sudāruṇam sarvavidyāntagaṃ śreṣṭhaṃ dhanurvedasya pāragam //
रामं क्षत्रियहन्तारं प्रदीप्तम् इव पावकम् और्वस्यैवम् ऋचीकस्य सत्यवत्यां महायशाः ॥
rāmaṃ kṣatriyahantāraṃ pradīptam iva pāvakam aurvasyaivam ṛcīkasya satyavatyāṃ mahāyaśāḥ //
जमदग्निस् तपोवीर्याज् जज्ञे ब्रह्मविदां वरः मध्यमश् च शुनःशेफः शुनःपुच्छः कनिष्ठकः ॥
jamadagnis tapovīryāj jajñe brahmavidāṃ varaḥ madhyamaś ca śunaḥśephaḥ śunaḥpucchaḥ kaniṣṭhakaḥ //
विश्वामित्रं तु दायादं गाधिः कुशिकनन्दनः जनयाम् आस पुत्रं तु तपोविद्याशमात्मकम् ॥
viśvāmitraṃ tu dāyādaṃ gādhiḥ kuśikanandanaḥ janayām āsa putraṃ tu tapovidyāśamātmakam //
प्राप्य ब्रह्मर्षिसमतां यो ऽयं ब्रह्मर्षितां गतः विश्वामित्रस् तु धर्मात्मा नाम्ना विश्वरथः स्मृतः ॥
prāpya brahmarṣisamatāṃ yo 'yaṃ brahmarṣitāṃ gataḥ viśvāmitras tu dharmātmā nāmnā viśvarathaḥ smṛtaḥ //
जज्ञे भृगुप्रसादेन कौशिकाद् वंशवर्धनः विश्वामित्रस्य च सुता देवरातादयः स्मृताः ॥
jajñe bhṛguprasādena kauśikād vaṃśavardhanaḥ viśvāmitrasya ca sutā devarātādayaḥ smṛtāḥ //
प्रख्यातास् त्रिषु लोकेषु तेषां नामान्य् अतःपरम् देवरातः कतिश् चैव यस्मात् कात्यायनाः स्मृताः ॥
prakhyātās triṣu lokeṣu teṣāṃ nāmāny ataḥparam devarātaḥ katiś caiva yasmāt kātyāyanāḥ smṛtāḥ //
शालावत्यां हिरण्याक्षो रेणुर् जज्ञे ऽथ रेणुकः सांकृतिर् गालवश् चैव मुद्गलश् चैव विश्रुतः ॥
śālāvatyāṃ hiraṇyākṣo reṇur jajñe 'tha reṇukaḥ sāṃkṛtir gālavaś caiva mudgalaś caiva viśrutaḥ //
मधुच्छन्दो जयश् चैव देवलश् च तथाष्टकः कच्छपो हारितश् चैव विश्वामित्रस्य ते सुताः ॥
madhucchando jayaś caiva devalaś ca tathāṣṭakaḥ kacchapo hāritaś caiva viśvāmitrasya te sutāḥ //
तेषां ख्यातानि गोत्राणि कौशिकानां महात्मनाम् पाणिनो बभ्रवश् चैव ध्यानजप्यास् तथैव च ॥
teṣāṃ khyātāni gotrāṇi kauśikānāṃ mahātmanām pāṇino babhravaś caiva dhyānajapyās tathaiva ca //
पार्थिवा देवराताश् च शालङ्कायनबाष्कलाः लोहिता यमदूताश् च तथा कारूषकाः स्मृताः ॥
pārthivā devarātāś ca śālaṅkāyanabāṣkalāḥ lohitā yamadūtāś ca tathā kārūṣakāḥ smṛtāḥ //
पौरवस्य मुनिश्रेष्ठा ब्रह्मर्षेः कौशिकस्य च संबन्धो ऽप्य् अस्य वंशे ऽस्मिन् ब्रह्मक्षत्रस्य विश्रुतः ॥
pauravasya muniśreṣṭhā brahmarṣeḥ kauśikasya ca saṃbandho 'py asya vaṃśe 'smin brahmakṣatrasya viśrutaḥ //
विश्वामित्रात्मजानां तु शुनःशेफो ऽग्रजः स्मृतः भार्गवः कौशिकत्वं हि प्राप्तः स मुनिसत्तमः ॥
viśvāmitrātmajānāṃ tu śunaḥśepho 'grajaḥ smṛtaḥ bhārgavaḥ kauśikatvaṃ hi prāptaḥ sa munisattamaḥ //
विश्वामित्रस्य पुत्रस् तु शुनःशेफो ऽभवत् किल हरिदश्वस्य यज्ञे तु पशुत्वे विनियोजितः ॥
viśvāmitrasya putras tu śunaḥśepho 'bhavat kila haridaśvasya yajñe tu paśutve viniyojitaḥ //
देवैर् दत्तः शुनःशेफो विश्वामित्राय वै पुनः देवैर् दत्तः स वै यस्माद् देवरातस् ततो ऽभवत् ॥
devair dattaḥ śunaḥśepho viśvāmitrāya vai punaḥ devair dattaḥ sa vai yasmād devarātas tato 'bhavat //
देवरातादयः सप्त विश्वामित्रस्य वै सुताः दृषद्वतीसुतश् चापि वैश्वामित्रस् तथाष्टकः ॥
devarātādayaḥ sapta viśvāmitrasya vai sutāḥ dṛṣadvatīsutaś cāpi vaiśvāmitras tathāṣṭakaḥ //
अष्टकस्य सुतो लौहिः प्रोक्तो जह्नुगणो मया अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि वंशम् आयोर् महात्मनः ॥
aṣṭakasya suto lauhiḥ prokto jahnugaṇo mayā ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi vaṃśam āyor mahātmanaḥ //