विश्वामित्रं हरिश्चन्द्रं शुनःशेपं च रोहितम् वारुणं ब्राह्मम् आग्नेयम् ऐन्द्रम् ऐन्दवम् ऐश्वरम् ॥
viśvāmitraṃ hariścandraṃ śunaḥśepaṃ ca rohitam vāruṇaṃ brāhmam āgneyam aindram aindavam aiśvaram //
मैत्रं च वैष्णवं चैव याम्यम् आश्विनम् औशनम् एतेषां पुण्यतीर्थानां नामधेयं शृणुष्व मे ॥
maitraṃ ca vaiṣṇavaṃ caiva yāmyam āśvinam auśanam eteṣāṃ puṇyatīrthānāṃ nāmadheyaṃ śṛṇuṣva me //
हरिश्चन्द्र इति त्व् आसीद् इक्ष्वाकुप्रभवो नृपः तस्य गृहे मुनी प्राप्तौ नारदः पर्वतस् तथा कृत्वातिथ्यं तयोः सम्यग् घरिश्चन्द्रो ऽब्रवीद् ऋषी ॥
hariścandra iti tv āsīd ikṣvākuprabhavo nṛpaḥ tasya gṛhe munī prāptau nāradaḥ parvatas tathā kṛtvātithyaṃ tayoḥ samyag ghariścandro 'bravīd ṛṣī //
पुत्रार्थं क्लिश्यते लोकः किं पुत्रेण भविष्यति ज्ञानी वाप्य् अथवाज्ञानी उत्तमो मध्यमो ऽथवा एतं मे संशयं नित्यं ब्रूताम् ऋषिवराव् उभौ ॥
putrārthaṃ kliśyate lokaḥ kiṃ putreṇa bhaviṣyati jñānī vāpy athavājñānī uttamo madhyamo 'thavā etaṃ me saṃśayaṃ nityaṃ brūtām ṛṣivarāv ubhau //
ताव् ऊचतुर् हरिश्चन्द्रं पर्वतो नारदस् तथा ॥
tāv ūcatur hariścandraṃ parvato nāradas tathā //
एकधा दशधा राजञ् शतधा च सहस्रधा उत्तरं विद्यते सम्यक् तथाप्य् एतद् उदीर्यते ॥
ekadhā daśadhā rājañ śatadhā ca sahasradhā uttaraṃ vidyate samyak tathāpy etad udīryate //
नापुत्रस्य परो लोको विद्यते नृपसत्तम जाते पुत्रे पिता स्नानं यः करोति जनाधिप ॥
nāputrasya paro loko vidyate nṛpasattama jāte putre pitā snānaṃ yaḥ karoti janādhipa //
दशानाम् अश्वमेधानाम् अभिषेकफलं लभेत् आत्मप्रतिष्ठा पुत्रात् स्याज् जायते चामरोत्तमः ॥
daśānām aśvamedhānām abhiṣekaphalaṃ labhet ātmapratiṣṭhā putrāt syāj jāyate cāmarottamaḥ //
अमृतेनामरा देवाः पुत्रेण ब्राह्मणादयः त्रिऋणान् मोचयेत् पुत्रः पितरं च पितामहान् ॥
amṛtenāmarā devāḥ putreṇa brāhmaṇādayaḥ triṛṇān mocayet putraḥ pitaraṃ ca pitāmahān //
किं तु मूलं किम् उ जलं किं तु श्मश्रूणि किं तपः विना पुत्रेण राजेन्द्र स्वर्गो मुक्तिः सुतात् स्मृताः ॥
kiṃ tu mūlaṃ kim u jalaṃ kiṃ tu śmaśrūṇi kiṃ tapaḥ vinā putreṇa rājendra svargo muktiḥ sutāt smṛtāḥ //
पुत्र एव परो लोको धर्मः कामो ऽर्थ एव च पुत्रो मुक्तिः परं ज्योतिस् तारकः सर्वदेहिनाम् ॥
putra eva paro loko dharmaḥ kāmo 'rtha eva ca putro muktiḥ paraṃ jyotis tārakaḥ sarvadehinām //
विना पुत्रेण राजेन्द्र स्वर्गमोक्षौ सुदुर्लभौ पुत्र एव परो लोके धर्मकामार्थसिद्धये ॥
vinā putreṇa rājendra svargamokṣau sudurlabhau putra eva paro loke dharmakāmārthasiddhaye //
विना पुत्रेण यद् दत्तं विना पुत्रेण यद् धुतम् विना पुत्रेण यज् जन्म व्यर्थं तद् अवभाति मे ॥
vinā putreṇa yad dattaṃ vinā putreṇa yad dhutam vinā putreṇa yaj janma vyarthaṃ tad avabhāti me //
तस्मात् पुत्रसमं किंचित् काम्यं नास्ति जगत्त्रये तच् छ्रुत्वा विस्मयवांस् ताव् उवाच नृपः पुनः ॥
tasmāt putrasamaṃ kiṃcit kāmyaṃ nāsti jagattraye tac chrutvā vismayavāṃs tāv uvāca nṛpaḥ punaḥ //
कथं मे स्यात् सुतो ब्रूतां यत्र क्वापि यथातथम् येन केनाप्य् उपायेन कृत्वा किंचित् तु पौरुषम् मन्त्रेण यागदानाभ्याम् उत्पाद्यो ऽसौ सुतो मया ॥
kathaṃ me syāt suto brūtāṃ yatra kvāpi yathātatham yena kenāpy upāyena kṛtvā kiṃcit tu pauruṣam mantreṇa yāgadānābhyām utpādyo 'sau suto mayā //
ताव् ऊचतुर् नृपश्रेष्ठं हरिश्चन्द्रं सुतार्थिनम् ध्यात्वा क्षणं तथा सम्यग् गौतमीं याहि मानद ॥
tāv ūcatur nṛpaśreṣṭhaṃ hariścandraṃ sutārthinam dhyātvā kṣaṇaṃ tathā samyag gautamīṃ yāhi mānada //
तत्रापांपतिर् उत्कृष्टं ददाति मनसीप्सितम् वरुणः सर्वदाता वै मुनिभिः परिकीर्तितः ॥
tatrāpāṃpatir utkṛṣṭaṃ dadāti manasīpsitam varuṇaḥ sarvadātā vai munibhiḥ parikīrtitaḥ //
स तु प्रीतः शनैः काले तव पुत्रं प्रदास्यति एतच् छ्रुत्वा नृपश्रेष्ठो मुनिवाक्यं तथाकरोत् ॥
sa tu prītaḥ śanaiḥ kāle tava putraṃ pradāsyati etac chrutvā nṛpaśreṣṭho munivākyaṃ tathākarot //
तोषयाम् आस वरुणं गौतमीतीरम् आश्रितः ततश् च तुष्टो वरुणो हरिश्चन्द्रम् उवाच ह ॥
toṣayām āsa varuṇaṃ gautamītīram āśritaḥ tataś ca tuṣṭo varuṇo hariścandram uvāca ha //
पुत्रं दास्यामि ते राजंल् लोकत्रयविभूषणम् यदि यक्ष्यसि तेनैव तव पुत्रो भवेद् ध्रुवम् ॥
putraṃ dāsyāmi te rājaṃl lokatrayavibhūṣaṇam yadi yakṣyasi tenaiva tava putro bhaved dhruvam //
हरिश्चन्द्रो ऽपि वरुणं यक्ष्ये तेनेत्य् अवोचत ततो गत्वा हरिश्चन्द्रश् चरुं कृत्वा तु वारुणम् ॥
hariścandro 'pi varuṇaṃ yakṣye tenety avocata tato gatvā hariścandraś caruṃ kṛtvā tu vāruṇam //
भार्यायै नृपतिः प्रादात् ततो जातः सुतो नृपात् जाते पुत्रे अपाम् ईशः प्रोवाच वदतां वरः ॥
bhāryāyai nṛpatiḥ prādāt tato jātaḥ suto nṛpāt jāte putre apām īśaḥ provāca vadatāṃ varaḥ //
अद्यैव पुत्रो यष्टव्यः स्मरसे वचनं पुरा ॥
adyaiva putro yaṣṭavyaḥ smarase vacanaṃ purā //
हरिश्चन्द्रो ऽपि वरुणं प्रोवाचेदं क्रमागतम् ॥
hariścandro 'pi varuṇaṃ provācedaṃ kramāgatam //
निर्दशो मेध्यतां याति पशुर् यक्ष्ये ततो ह्य् अहम् ॥
nirdaśo medhyatāṃ yāti paśur yakṣye tato hy aham //
तच् छ्रुत्वा वचनं राज्ञो वरुणो ऽगात् स्वम् आलयम् निर्दशे पुनर् अभ्येत्य यजस्वेत्य् आह तं नृपम् ॥
tac chrutvā vacanaṃ rājño varuṇo 'gāt svam ālayam nirdaśe punar abhyetya yajasvety āha taṃ nṛpam //
राजापि वरुणं प्राह निर्दन्तो निष्फलः पशुः पशोर् दन्तेषु जातेषु एहि गच्छाधुनाप्पते ॥
rājāpi varuṇaṃ prāha nirdanto niṣphalaḥ paśuḥ paśor danteṣu jāteṣu ehi gacchādhunāppate //
तच् छ्रुत्वा राजवचनं पुनः प्रायाद् अपांपतिः जातेषु चैव दन्तेषु सप्तवर्षेषु नारद ॥
tac chrutvā rājavacanaṃ punaḥ prāyād apāṃpatiḥ jāteṣu caiva danteṣu saptavarṣeṣu nārada //
पुनर् अप्य् आह राजानं यजस्वेति ततो ऽब्रवीत् राजापि वरुणं प्राह पत्स्यन्तीमे अपांपते ॥
punar apy āha rājānaṃ yajasveti tato 'bravīt rājāpi varuṇaṃ prāha patsyantīme apāṃpate //
संपत्स्यन्ति तथा चान्ये ततो यक्ष्ये व्रजाधुना पुनः प्रायात् स वरुणः पुनर्दन्तेषु नारद यजस्वेति नृपं प्राह राजा प्राह त्व् अपांपतिम् ॥
saṃpatsyanti tathā cānye tato yakṣye vrajādhunā punaḥ prāyāt sa varuṇaḥ punardanteṣu nārada yajasveti nṛpaṃ prāha rājā prāha tv apāṃpatim //
यदा तु क्षत्रियो यज्ञे पशुर् भवति वारिप धनुर्वेदं यदा वेत्ति तदा स्यात् पशुर् उत्तमः ॥
yadā tu kṣatriyo yajñe paśur bhavati vāripa dhanurvedaṃ yadā vetti tadā syāt paśur uttamaḥ //
तच् छ्रुत्वा राजवचनं वरुणो ऽगात् स्वम् आलयम् यदास्त्रेषु च शस्त्रेषु समर्थो ऽभूत् स रोहितः ॥
tac chrutvā rājavacanaṃ varuṇo 'gāt svam ālayam yadāstreṣu ca śastreṣu samartho 'bhūt sa rohitaḥ //
सर्ववेदेषु शास्त्रेषु वेत्ताभूत् स त्व् अरिंदमः युवराज्यम् अनुप्राप्ते रोहिते षोडशाब्दिके ॥
sarvavedeṣu śāstreṣu vettābhūt sa tv ariṃdamaḥ yuvarājyam anuprāpte rohite ṣoḍaśābdike //
प्रीतिमान् अगमत् तत्र यत्र राजा सरोहितः आगत्य वरुणः प्राह यजस्वाद्य सुतं स्वकम् ॥
prītimān agamat tatra yatra rājā sarohitaḥ āgatya varuṇaḥ prāha yajasvādya sutaṃ svakam //
ओम् इत्य् उक्त्वा नृपवर ऋत्विजः प्राह भूपतिः रोहितं च सुतं ज्येष्ठं शृण्वतो वरुणस्य च ॥
om ity uktvā nṛpavara ṛtvijaḥ prāha bhūpatiḥ rohitaṃ ca sutaṃ jyeṣṭhaṃ śṛṇvato varuṇasya ca //
एहि पुत्र महावीर यक्ष्ये त्वां वरुणाय हि ॥
ehi putra mahāvīra yakṣye tvāṃ varuṇāya hi //
किम् एतद् इत्य् अथोवाच रोहितः पितरं प्रति पितापि तद् यथावृत्तम् आचचक्षे सविस्तरम् रोहितः पितरं प्राह शृण्वतो वरुणस्य च ॥
kim etad ity athovāca rohitaḥ pitaraṃ prati pitāpi tad yathāvṛttam ācacakṣe savistaram rohitaḥ pitaraṃ prāha śṛṇvato varuṇasya ca //
अहं पूर्वं महाराज ऋत्विग्भिः सपुरोहितः विष्णवे लोकनाथाय यक्ष्ये ऽहं त्वरितं शुचिः पशुना वरुणेनाथ तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि ॥
ahaṃ pūrvaṃ mahārāja ṛtvigbhiḥ sapurohitaḥ viṣṇave lokanāthāya yakṣye 'haṃ tvaritaṃ śuciḥ paśunā varuṇenātha tad anujñātum arhasi //
रोहितस्य तु तद् वाक्यं श्रुत्वा वारीश्वरस् तदा कोपेन महताविष्टो जलोदरम् अथाकरोत् ॥
rohitasya tu tad vākyaṃ śrutvā vārīśvaras tadā kopena mahatāviṣṭo jalodaram athākarot //
हरिश्चन्द्रस्य नृपते रोहितः स वनं ययौ गृहीत्वा स धनुर् दिव्यं रथारूढो गतव्यथः ॥
hariścandrasya nṛpate rohitaḥ sa vanaṃ yayau gṛhītvā sa dhanur divyaṃ rathārūḍho gatavyathaḥ //
यत्र चाराध्य वरुणं हरिश्चन्द्रो जनेश्वरः गङ्गायां प्राप्तवान् पुत्रं तत्रागात् सो ऽपि रोहितः ॥
yatra cārādhya varuṇaṃ hariścandro janeśvaraḥ gaṅgāyāṃ prāptavān putraṃ tatrāgāt so 'pi rohitaḥ //
व्यतीतान्य् अथ वर्षाणि पञ्च षष्ठे प्रवर्तति तत्र स्थित्वा नृपसुतः शुश्राव नृपते रुजम् ॥
vyatītāny atha varṣāṇi pañca ṣaṣṭhe pravartati tatra sthitvā nṛpasutaḥ śuśrāva nṛpate rujam //
मया पुत्रेण जातेन पितुर् वै क्लेशकारिणा किं फलं किं नु कृत्यं स्याद् इत्य् एवं पर्यचिन्तयत् ॥
mayā putreṇa jātena pitur vai kleśakāriṇā kiṃ phalaṃ kiṃ nu kṛtyaṃ syād ity evaṃ paryacintayat //
तस्यास् तीरे ऋषीन् पुण्यान् अपश्यन् नृपतेः सुतः गङ्गातीरे वर्तमानम् अपश्यद् ऋषिसत्तमम् ॥
tasyās tīre ṛṣīn puṇyān apaśyan nṛpateḥ sutaḥ gaṅgātīre vartamānam apaśyad ṛṣisattamam //
अजीगर्तम् इति ख्यातम् ऋषेस् तु वयसः सुतम् त्रिभिः पुत्रैर् अनुवृतं भार्यया क्षीणवृत्तिकम् तं दृष्ट्वा नृपतेः पुत्रो नमस्येदं वचो ऽब्रवीत् ॥
ajīgartam iti khyātam ṛṣes tu vayasaḥ sutam tribhiḥ putrair anuvṛtaṃ bhāryayā kṣīṇavṛttikam taṃ dṛṣṭvā nṛpateḥ putro namasyedaṃ vaco 'bravīt //
क्षीणवृत्तिः कृशः कस्माद् दुर्मना इव लक्ष्यसे ॥
kṣīṇavṛttiḥ kṛśaḥ kasmād durmanā iva lakṣyase //
अजीगर्तो ऽपि चोवाच रोहितं नृपतेः सुतम् ॥
ajīgarto 'pi covāca rohitaṃ nṛpateḥ sutam //
वर्तनं नास्ति देहस्य भोक्तारो बहवश् च मे विनान्नेन मरिष्यामो ब्रूहि किं करवामहे ॥
vartanaṃ nāsti dehasya bhoktāro bahavaś ca me vinānnena mariṣyāmo brūhi kiṃ karavāmahe //
तच् छ्रुत्वा पुनर् अप्य् आह नृपपुत्र ऋषिं तदा ॥
tac chrutvā punar apy āha nṛpaputra ṛṣiṃ tadā //
तव किं वर्तते चित्ते तद् ब्रूहि वदतां वर ॥
tava kiṃ vartate citte tad brūhi vadatāṃ vara //
हिरण्यं रजतं गावो धान्यं वस्त्रादिकं न मे विद्यते नृपशार्दूल वर्तनं नास्ति मे ततः ॥
hiraṇyaṃ rajataṃ gāvo dhānyaṃ vastrādikaṃ na me vidyate nṛpaśārdūla vartanaṃ nāsti me tataḥ //
सुता मे सन्ति भार्या च अहं वै पञ्चमस् तथा नैतेषां कतमस्यापि क्रेतान्नेन नृपोत्तम ॥
sutā me santi bhāryā ca ahaṃ vai pañcamas tathā naiteṣāṃ katamasyāpi kretānnena nṛpottama //
किं क्रीणासि महाबुद्धे ऽजीगर्त सत्यम् एव मे वद नान्यच् च वक्तव्यं विप्रा वै सत्यवादिनः ॥
kiṃ krīṇāsi mahābuddhe 'jīgarta satyam eva me vada nānyac ca vaktavyaṃ viprā vai satyavādinaḥ //
त्रयाणाम् अपि पुत्राणाम् एकं वा मां तथैव च भार्यां वापि गृहाणेमां क्रीत्वा जीवामहे वयम् ॥
trayāṇām api putrāṇām ekaṃ vā māṃ tathaiva ca bhāryāṃ vāpi gṛhāṇemāṃ krītvā jīvāmahe vayam //
किं भार्यया महाबुद्धे किं त्वया वृद्धरूपिणा युवानं देहि पुत्रं मे पुत्राणां यं त्वम् इच्छसि ॥
kiṃ bhāryayā mahābuddhe kiṃ tvayā vṛddharūpiṇā yuvānaṃ dehi putraṃ me putrāṇāṃ yaṃ tvam icchasi //
ज्येष्ठपुत्रं शुनःपुच्छं नाहं क्रीणामि रोहित माता कनीयसं चापि न क्रीणाति ततो ऽनयोः मध्यमं तु शुनःशेपं क्रीणामि वद तद्धनम् ॥
jyeṣṭhaputraṃ śunaḥpucchaṃ nāhaṃ krīṇāmi rohita mātā kanīyasaṃ cāpi na krīṇāti tato 'nayoḥ madhyamaṃ tu śunaḥśepaṃ krīṇāmi vada taddhanam //
वरुणाय पशुः कल्प्यः पुरुषो गुणवत्तरः यदि क्रीणासि मूल्यं त्वं वद सत्यं महामुने ॥
varuṇāya paśuḥ kalpyaḥ puruṣo guṇavattaraḥ yadi krīṇāsi mūlyaṃ tvaṃ vada satyaṃ mahāmune //
तथेत्य् उक्त्वा त्व् अजीगर्तः पुत्रमूल्यम् अकल्पयत् गवां सहस्रं धान्यानां निष्कानां चापि वाससाम् राजपुत्र वरं देहि दास्यामि स्वसुतं तव ॥
tathety uktvā tv ajīgartaḥ putramūlyam akalpayat gavāṃ sahasraṃ dhānyānāṃ niṣkānāṃ cāpi vāsasām rājaputra varaṃ dehi dāsyāmi svasutaṃ tava //
तथेत्य् उक्त्वा रोहितो ऽपि प्रादात् सवसनं धनम् दत्त्वा जगाम पितरम् ऋषिपुत्रेण रोहितः पित्रे निवेदयाम् आस क्रयक्रीतम् ऋषेः सुतम् ॥
tathety uktvā rohito 'pi prādāt savasanaṃ dhanam dattvā jagāma pitaram ṛṣiputreṇa rohitaḥ pitre nivedayām āsa krayakrītam ṛṣeḥ sutam //
वरुणाय यजस्व त्वं पशुना त्वम् अरुग् भव ॥
varuṇāya yajasva tvaṃ paśunā tvam arug bhava //
तथोवाच हरिश्चन्द्रः पुत्रवाक्याद् अनन्तरम् ॥
tathovāca hariścandraḥ putravākyād anantaram //
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या राज्ञा पाल्या इति श्रुतिः विशेषतस् तु वर्णानां गुरवो हि द्विजोत्तमाः ॥
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā rājñā pālyā iti śrutiḥ viśeṣatas tu varṇānāṃ guravo hi dvijottamāḥ //
विष्णोर् अपि हि ये पूज्या मादृशाः कुत एव हि अवज्ञयापि येषां स्यान् नृपाणां स्वकुलक्षयः ॥
viṣṇor api hi ye pūjyā mādṛśāḥ kuta eva hi avajñayāpi yeṣāṃ syān nṛpāṇāṃ svakulakṣayaḥ //
तान् पशून् कृत्वा कृपणं कथं रक्षितुम् उत्सहे अहं च ब्राह्मणं कुर्यां पशुं नैतद् धि युज्यते ॥
tān paśūn kṛtvā kṛpaṇaṃ kathaṃ rakṣitum utsahe ahaṃ ca brāhmaṇaṃ kuryāṃ paśuṃ naitad dhi yujyate //
वरं हि जातु मरणं न कथंचिद् द्विजं पशुम् करोमि तस्मात् पुत्र त्वं ब्राह्मणेन सुखं व्रज ॥
varaṃ hi jātu maraṇaṃ na kathaṃcid dvijaṃ paśum karomi tasmāt putra tvaṃ brāhmaṇena sukhaṃ vraja //
एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र वाग् उवाचाशरीरिणी ॥
etasminn antare tatra vāg uvācāśarīriṇī //
गौतमीं गच्छ राजेन्द्र ऋत्विग्भिः सपुरोहितः पशुना विप्रपुत्रेण रोहितेन सुतेन च ॥
gautamīṃ gaccha rājendra ṛtvigbhiḥ sapurohitaḥ paśunā vipraputreṇa rohitena sutena ca //
त्वया कार्यः क्रतुश् चैव शुनःशेपवधं विना क्रतुः पूर्णो भवेत् तत्र तस्माद् याहि महामते ॥
tvayā kāryaḥ kratuś caiva śunaḥśepavadhaṃ vinā kratuḥ pūrṇo bhavet tatra tasmād yāhi mahāmate //
तच् छ्रुत्वा वचनं शीघ्रं गङ्गाम् अगान् नृपोत्तमः विश्वामित्रेण ऋषिणा वसिष्ठेन पुरोधसा ॥
tac chrutvā vacanaṃ śīghraṃ gaṅgām agān nṛpottamaḥ viśvāmitreṇa ṛṣiṇā vasiṣṭhena purodhasā //
वामदेवेन ऋषिणा तथान्यैर् मुनिभिः सह प्राप्य गङ्गां गौतमीं तां नरमेधाय दीक्षितः ॥
vāmadevena ṛṣiṇā tathānyair munibhiḥ saha prāpya gaṅgāṃ gautamīṃ tāṃ naramedhāya dīkṣitaḥ //
वेदिमण्डपकुण्डादि यूपपश्वादि चाकरोत् कृत्वा सर्वं यथान्यायं तस्मिन् यज्ञे प्रवर्तिते ॥
vedimaṇḍapakuṇḍādi yūpapaśvādi cākarot kṛtvā sarvaṃ yathānyāyaṃ tasmin yajñe pravartite //
शुनःशेपं पशुं यूपे निबध्याथ समन्त्रकम् वारिभिः प्रोक्षितं दृष्ट्वा विश्वामित्रो ऽब्रवीद् इदम् ॥
śunaḥśepaṃ paśuṃ yūpe nibadhyātha samantrakam vāribhiḥ prokṣitaṃ dṛṣṭvā viśvāmitro 'bravīd idam //
देवान् ऋषीन् हरिश्चन्द्रं रोहितं च विशेषतः अनुजानन्त्व् इमं सर्वे शुनःशेपं द्विजोत्तमम् ॥
devān ṛṣīn hariścandraṃ rohitaṃ ca viśeṣataḥ anujānantv imaṃ sarve śunaḥśepaṃ dvijottamam //
येभ्यस् त्व् अयं हविर् देयो देवेभ्यो ऽयं पृथक् पृथक् अनुजानन्तु ते सर्वे शुनःशेपं विशेषतः ॥
yebhyas tv ayaṃ havir deyo devebhyo 'yaṃ pṛthak pṛthak anujānantu te sarve śunaḥśepaṃ viśeṣataḥ //
वसाभिर् लोमभिस् त्वग्भिर् मांसैः सन्मन्त्रितैर् मखे अग्नौ होष्यः पशुश् चायं शुनःशेपो द्विजोत्तमः ॥
vasābhir lomabhis tvagbhir māṃsaiḥ sanmantritair makhe agnau hoṣyaḥ paśuś cāyaṃ śunaḥśepo dvijottamaḥ //
उपासिताः स्युर् विप्रेन्द्रास् ते सर्वे त्व् अनुमन्य माम् गौतमीं यान्तु विप्रेन्द्राः स्नात्वा देवान् पृथक् पृथक् ॥
upāsitāḥ syur viprendrās te sarve tv anumanya mām gautamīṃ yāntu viprendrāḥ snātvā devān pṛthak pṛthak //
मन्त्रैः स्तोत्रैः स्तुवन्तस् ते मुदं यान्तु शिवे रताः एनं रक्षन्तु मुनयो देवाश् च हविषो भुजः ॥
mantraiḥ stotraiḥ stuvantas te mudaṃ yāntu śive ratāḥ enaṃ rakṣantu munayo devāś ca haviṣo bhujaḥ //
तथेत्य् ऊचुश् च मुनयो मेने च नृपसत्तमः ततो गत्वा शुनःशेपो गङ्गां त्रैलोक्यपावनीम् ॥
tathety ūcuś ca munayo mene ca nṛpasattamaḥ tato gatvā śunaḥśepo gaṅgāṃ trailokyapāvanīm //
स्नात्वा तुष्टाव तान् देवान् ये तत्र हविषो भुजः ततस् तुष्टाः सुरगणाः शुनःशेपं च ते मुने अवदन्त सुराः सर्वे विश्वामित्रस्य शृण्वतः ॥
snātvā tuṣṭāva tān devān ye tatra haviṣo bhujaḥ tatas tuṣṭāḥ suragaṇāḥ śunaḥśepaṃ ca te mune avadanta surāḥ sarve viśvāmitrasya śṛṇvataḥ //
क्रतुः पूर्णो भवत्व् एष शुनःशेपवधं विना ॥
kratuḥ pūrṇo bhavatv eṣa śunaḥśepavadhaṃ vinā //
विशेषेणाथ वरुणश् चावदन् नृपसत्तमम् ततः पूर्णो ऽभवद् राज्ञो नृमेधो लोकविश्रुतः ॥
viśeṣeṇātha varuṇaś cāvadan nṛpasattamam tataḥ pūrṇo 'bhavad rājño nṛmedho lokaviśrutaḥ //
देवानां च प्रसादेन मुनीनां च प्रसादतः तीर्थस्य तु प्रसादेन राज्ञः पूर्णो ऽभवत् क्रतुः ॥
devānāṃ ca prasādena munīnāṃ ca prasādataḥ tīrthasya tu prasādena rājñaḥ pūrṇo 'bhavat kratuḥ //
विश्वामित्रः शुनःशेपं पूजयाम् आस संसदि अकरोद् आत्मनः पुत्रं पूजयित्वा सुरान्तिके ॥
viśvāmitraḥ śunaḥśepaṃ pūjayām āsa saṃsadi akarod ātmanaḥ putraṃ pūjayitvā surāntike //
ज्येष्ठं चकार पुत्राणाम् आत्मनः स तु कौशिकः न मेनिरे ये च पुत्रा विश्वामित्रस्य धीमतः ॥
jyeṣṭhaṃ cakāra putrāṇām ātmanaḥ sa tu kauśikaḥ na menire ye ca putrā viśvāmitrasya dhīmataḥ //
शुनःशेपस्य च ज्यैष्ठ्यं ताञ् शशाप स कौशिकः ज्यैष्ठ्यं ये मेनिरे पुत्राः पूजयाम् आस तान् सुतान् ॥
śunaḥśepasya ca jyaiṣṭhyaṃ tāñ śaśāpa sa kauśikaḥ jyaiṣṭhyaṃ ye menire putrāḥ pūjayām āsa tān sutān //
वरेण मुनिशार्दूलस् तद् एतत् कथितं मया एतत् सर्वं यत्र जातं गौतम्या दक्षिणे तटे ॥
vareṇa muniśārdūlas tad etat kathitaṃ mayā etat sarvaṃ yatra jātaṃ gautamyā dakṣiṇe taṭe //
तत्र तीर्थानि पुण्यानि विख्यातानि सुरादिभिः बहूनि तेषां नामानि मत्तः शृणु महामते ॥
tatra tīrthāni puṇyāni vikhyātāni surādibhiḥ bahūni teṣāṃ nāmāni mattaḥ śṛṇu mahāmate //
हरिश्चन्द्रं शुनःशेपं विश्वामित्रं सरोहितम् इत्याद्य् अष्ट सहस्राणि तीर्थान्य् अथ चतुर्दश ॥
hariścandraṃ śunaḥśepaṃ viśvāmitraṃ sarohitam ityādy aṣṭa sahasrāṇi tīrthāny atha caturdaśa //
तेषु स्नानं च दानं च नरमेधफलप्रदम् आख्यातं चास्य माहात्म्यं तीर्थस्य मुनिसत्तम ॥
teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca naramedhaphalapradam ākhyātaṃ cāsya māhātmyaṃ tīrthasya munisattama //
यः पठेत् पाठयेद् वापि शृणुयाद् वापि भक्तितः अपुत्रः पुत्रम् आप्नोति यच् चान्यन् मनसः प्रियम् ॥
yaḥ paṭhet pāṭhayed vāpi śṛṇuyād vāpi bhaktitaḥ aputraḥ putram āpnoti yac cānyan manasaḥ priyam //