पिप्पलं तीर्थम् आख्यातं चक्रतीर्थाद् अनन्तरम् यत्र चक्रेश्वरो देवश् चक्रम् आप यतो हरिः ॥
pippalaṃ tīrtham ākhyātaṃ cakratīrthād anantaram yatra cakreśvaro devaś cakram āpa yato hariḥ //
यत्र विष्णुः स्वयं स्थित्वा चक्रार्थं शंकरं विभुम् पूजयाम् आस तत् तीर्थं चक्रतीर्थम् उदाहृतम् ॥
yatra viṣṇuḥ svayaṃ sthitvā cakrārthaṃ śaṃkaraṃ vibhum pūjayām āsa tat tīrthaṃ cakratīrtham udāhṛtam //
यत्र प्रीतो ऽभवद् विष्णोः शंभुस् तत् पिप्पलं विदुः महिमानं यस्य वक्तुं न क्षमो ऽप्य् अहिनायकः ॥
yatra prīto 'bhavad viṣṇoḥ śaṃbhus tat pippalaṃ viduḥ mahimānaṃ yasya vaktuṃ na kṣamo 'py ahināyakaḥ //
चक्रेश्वरो पिप्पलेशो नामधेयस्य कारणम् शृणु नारद तद् भक्त्या साक्षाद् वेदोदितं मया ॥
cakreśvaro pippaleśo nāmadheyasya kāraṇam śṛṇu nārada tad bhaktyā sākṣād vedoditaṃ mayā //
दधीचिर् इति विख्यातो मुनिर् आसीद् गुणान्वितः तस्य भार्या महाप्राज्ञा कुलीना च पतिव्रता ॥
dadhīcir iti vikhyāto munir āsīd guṇānvitaḥ tasya bhāryā mahāprājñā kulīnā ca pativratā //
लोपामुद्रेति या ख्याता स्वसा तस्या गभस्तिनी इति नाम्ना च विख्याता वडवेति प्रकीर्तिता ॥
lopāmudreti yā khyātā svasā tasyā gabhastinī iti nāmnā ca vikhyātā vaḍaveti prakīrtitā //
दधीचेः सा प्रिया नित्यं तपस् तेपे तया महत् दधीचिर् अग्निमान् नित्यं गृहधर्मपरायणः ॥
dadhīceḥ sā priyā nityaṃ tapas tepe tayā mahat dadhīcir agnimān nityaṃ gṛhadharmaparāyaṇaḥ //
भागीरथीं समाश्रित्य देवातिथिपरायणः स्वकलत्ररतः शान्तः कुम्भयोनिर् इवापरः ॥
bhāgīrathīṃ samāśritya devātithiparāyaṇaḥ svakalatrarataḥ śāntaḥ kumbhayonir ivāparaḥ //
तस्य प्रभावात् तं देशं नारयो दैत्यदानवाः आजग्मुर् मुनिशार्दूल यत्रागस्त्यस्य चाश्रमः ॥
tasya prabhāvāt taṃ deśaṃ nārayo daityadānavāḥ ājagmur muniśārdūla yatrāgastyasya cāśramaḥ //
तत्र देवाः समाजग्मू रुद्रादित्यास् तथाश्विनौ इन्द्रो विष्णुर् यमो ऽग्निश् च जित्वा दैत्यान् उपागतान् ॥
tatra devāḥ samājagmū rudrādityās tathāśvinau indro viṣṇur yamo 'gniś ca jitvā daityān upāgatān //
जयेन जातसंहर्षाः स्तुताश् चैव मरुद्गणैः दधीचिं मुनिशार्दूलं दृष्ट्वा नेमुः सुरेश्वराः ॥
jayena jātasaṃharṣāḥ stutāś caiva marudgaṇaiḥ dadhīciṃ muniśārdūlaṃ dṛṣṭvā nemuḥ sureśvarāḥ //
दधीचिर् जातसंहर्षः सुरान् पूज्य पृथक् पृथक् गृहकृत्यं ततश् चक्रे सुरेभ्यो भार्यया सह ॥
dadhīcir jātasaṃharṣaḥ surān pūjya pṛthak pṛthak gṛhakṛtyaṃ tataś cakre surebhyo bhāryayā saha //
पृष्टाश् च कुशलं तेन कथाश् चक्रुः सुरा अपि दधीचिम् अब्रुवन् देवा भार्यया सुखितं पुनः ॥
pṛṣṭāś ca kuśalaṃ tena kathāś cakruḥ surā api dadhīcim abruvan devā bhāryayā sukhitaṃ punaḥ //
आसीनं हृष्टमनस ऋषिं नत्वा पुनः पुनः ॥
āsīnaṃ hṛṣṭamanasa ṛṣiṃ natvā punaḥ punaḥ //
किम् अद्य दुर्लभं लोके ऋषे ऽस्माकं भविष्यति त्वादृशः सकृपो येषु मुनिर् भूकल्पपादपः ॥
kim adya durlabhaṃ loke ṛṣe 'smākaṃ bhaviṣyati tvādṛśaḥ sakṛpo yeṣu munir bhūkalpapādapaḥ //
एतद् एव फलं पुंसां जीवतां मुनिसत्तम तीर्थाप्लुतिर् भूतदया दर्शनं च भवादृशाम् ॥
etad eva phalaṃ puṃsāṃ jīvatāṃ munisattama tīrthāplutir bhūtadayā darśanaṃ ca bhavādṛśām //
यत् स्नेहाद् उच्यते ऽस्माभिर् अवधारय तन् मुने जित्वा दैत्यान् इह प्राप्ता हत्वा राक्षसपुंगवान् ॥
yat snehād ucyate 'smābhir avadhāraya tan mune jitvā daityān iha prāptā hatvā rākṣasapuṃgavān //
वयं च सुखिनो ब्रह्मंस् त्वयि दृष्टे विशेषतः नायुधैः फलम् अस्माकं वोढुं नैव क्षमा वयम् ॥
vayaṃ ca sukhino brahmaṃs tvayi dṛṣṭe viśeṣataḥ nāyudhaiḥ phalam asmākaṃ voḍhuṃ naiva kṣamā vayam //
स्थाप्यदेशं न पश्याम आयुधानां मुनीश्वर स्वर्गे सुरद्विषो ज्ञात्वा स्थापितानि हरन्ति च ॥
sthāpyadeśaṃ na paśyāma āyudhānāṃ munīśvara svarge suradviṣo jñātvā sthāpitāni haranti ca //
नयेयुर् आयुधानीति तथैव च रसातले तस्मात् तवाश्रमे पुण्ये स्थाप्यन्ते ऽस्त्राणि मानद ॥
nayeyur āyudhānīti tathaiva ca rasātale tasmāt tavāśrame puṇye sthāpyante 'strāṇi mānada //
नैवात्र किंचिद् भयम् अस्ति विप्र न दानवेभ्यो राक्षसेभ्यश् च घोरम् त्वदाज्ञया रक्षितपुण्यदेशो न विद्यते तपसा ते समानः
naivātra kiṃcid bhayam asti vipra na dānavebhyo rākṣasebhyaś ca ghoram tvadājñayā rakṣitapuṇyadeśo na vidyate tapasā te samānaḥ
जितारयो ब्रह्मविदां वरिष्ठं वयं च पूर्वं निहता दैत्यसंघाः अस्त्रैर् अलं भारभूतैः कृतार्थैः स्थाप्यं स्थानं ते समीपे मुनीश
jitārayo brahmavidāṃ variṣṭhaṃ vayaṃ ca pūrvaṃ nihatā daityasaṃghāḥ astrair alaṃ bhārabhūtaiḥ kṛtārthaiḥ sthāpyaṃ sthānaṃ te samīpe munīśa
दिव्यान् भोगान् कामिनीभिः समेतान् देवोद्याने नन्दने संभजामः ततो यामः कृतकार्याः सहेन्द्राः स्वं स्वं स्थानं चायुधानां च रक्षा
divyān bhogān kāminībhiḥ sametān devodyāne nandane saṃbhajāmaḥ tato yāmaḥ kṛtakāryāḥ sahendrāḥ svaṃ svaṃ sthānaṃ cāyudhānāṃ ca rakṣā
तद्वाक्यम् आकर्ण्य दधीचिर् एवं वाक्यं जगौ विबुधान् एवम् अस्तु निवार्यमाणः प्रियशीलया स्त्रिया किं देवकार्येण विरुद्धकारिणा
tadvākyam ākarṇya dadhīcir evaṃ vākyaṃ jagau vibudhān evam astu nivāryamāṇaḥ priyaśīlayā striyā kiṃ devakāryeṇa viruddhakāriṇā
ये ज्ञातशास्त्राः परमार्थनिष्ठाः संसारचेष्टासु गतानुरागाः तेषां परार्थव्यसनेन किं मुने येनात्र वामुत्र सुखं न किंचित्
ye jñātaśāstrāḥ paramārthaniṣṭhāḥ saṃsāraceṣṭāsu gatānurāgāḥ teṣāṃ parārthavyasanena kiṃ mune yenātra vāmutra sukhaṃ na kiṃcit
देवद्विषो द्वेषम् अनुप्रयान्ति दत्ते स्थाने विप्रवर्य शृणुष्व नष्टे हृते चायुधानां मुनीश कुप्यन्ति देवा रिपवस् ते भवन्ति
devadviṣo dveṣam anuprayānti datte sthāne vipravarya śṛṇuṣva naṣṭe hṛte cāyudhānāṃ munīśa kupyanti devā ripavas te bhavanti
तस्मान् नेदं वेदविदां वरिष्ठ युक्तं द्रव्ये परकीये ममत्वम् तावच् च मैत्री द्रव्यभावश् च तावन् नष्टे हृते रिपवस् ते भवन्ति
tasmān nedaṃ vedavidāṃ variṣṭha yuktaṃ dravye parakīye mamatvam tāvac ca maitrī dravyabhāvaś ca tāvan naṣṭe hṛte ripavas te bhavanti
चेद् अस्ति शक्तिर् द्रव्यदाने ततस् ते दातव्यम् एवार्थिने किं विचार्यम् नो चेत् सन्तः परकार्याणि कुर्युर् वाग्भिर् मनोभिः कृतिभिस् तथैव
ced asti śaktir dravyadāne tatas te dātavyam evārthine kiṃ vicāryam no cet santaḥ parakāryāṇi kuryur vāgbhir manobhiḥ kṛtibhis tathaiva
श्रुत्वेरितं पत्युर् इति प्रियायां दैवं विनान्यन् न नृणां समर्थम् तूष्णीं स्थितायां सुरसत्तमास् ते संस्थाप्य चास्त्राण्य् अतिदीप्तिमन्ति
śrutveritaṃ patyur iti priyāyāṃ daivaṃ vinānyan na nṛṇāṃ samartham tūṣṇīṃ sthitāyāṃ surasattamās te saṃsthāpya cāstrāṇy atidīptimanti
नत्वा मुनीन्द्रं ययुर् एव लोकान् दैत्यद्विषो न्यस्तशस्त्राः कृतार्थाः गतेषु देवेषु मुनिप्रवर्यो हृष्टो ऽवसद् भार्यया धर्मयुक्तः
natvā munīndraṃ yayur eva lokān daityadviṣo nyastaśastrāḥ kṛtārthāḥ gateṣu deveṣu munipravaryo hṛṣṭo 'vasad bhāryayā dharmayuktaḥ
गते च काले ह्य् अतिविप्रयुक्ते दैवे वर्षे संख्यया वै सहस्रे न ते सुरा आयुधानां मुनीश वाचं मनश् चापि तथैव चक्रुः
gate ca kāle hy ativiprayukte daive varṣe saṃkhyayā vai sahasre na te surā āyudhānāṃ munīśa vācaṃ manaś cāpi tathaiva cakruḥ
दधीचिर् अप्य् आह गभस्तिम् ओजसा देवारयो मां द्विषतीह भद्रे न ते सुरा नेतुकामा भवन्ति संस्थापितान्य् अत्र वदस्व युक्तम्
dadhīcir apy āha gabhastim ojasā devārayo māṃ dviṣatīha bhadre na te surā netukāmā bhavanti saṃsthāpitāny atra vadasva yuktam
सा चाह कान्तं विनयाद् उक्तम् एव त्वं जानीषे नाथ यद् अत्र युक्तम् दैत्या हरिष्यन्ति महाप्रवृद्धास् तपोयुक्ता बलिनः स्वायुधानि
sā cāha kāntaṃ vinayād uktam eva tvaṃ jānīṣe nātha yad atra yuktam daityā hariṣyanti mahāpravṛddhās tapoyuktā balinaḥ svāyudhāni
तदस्त्ररक्षार्थम् इदं स चक्रे मन्त्रैस् तु संक्षाल्य जलैश् च पुण्यैः तद् वारि सर्वास्त्रमयं सुपुण्यं तेजोयुक्तं तच् च पपौ दधीचिः
tadastrarakṣārtham idaṃ sa cakre mantrais tu saṃkṣālya jalaiś ca puṇyaiḥ tad vāri sarvāstramayaṃ supuṇyaṃ tejoyuktaṃ tac ca papau dadhīciḥ
निर्वीर्यरूपाणि तदायुधानि क्षयं जग्मुः क्रमशः कालयोगात् सुराः समागत्य दधीचिम् ऊचुर् महाभयं ह्य् आगतं शात्रवं नः
nirvīryarūpāṇi tadāyudhāni kṣayaṃ jagmuḥ kramaśaḥ kālayogāt surāḥ samāgatya dadhīcim ūcur mahābhayaṃ hy āgataṃ śātravaṃ naḥ
ददस्व चास्त्राणि मुनिप्रवीर यानि त्वदन्ते निहितानि देवैः दधीचिर् अप्य् आह सुरारिभीत्या अनागत्या भवतां चाचिरेण
dadasva cāstrāṇi munipravīra yāni tvadante nihitāni devaiḥ dadhīcir apy āha surāribhītyā anāgatyā bhavatāṃ cācireṇa
अस्त्राणि पीतानि शरीरसंस्थान्य् उक्तानि युक्तं मम तद् वदन्तु श्रुत्वा तदुक्तं वचनं तु देवाः प्रोचुस् तम् इत्थं विनयावनम्राः
astrāṇi pītāni śarīrasaṃsthāny uktāni yuktaṃ mama tad vadantu śrutvā taduktaṃ vacanaṃ tu devāḥ procus tam itthaṃ vinayāvanamrāḥ
अस्त्राणि देहीति च वक्तुम् एतच् छक्यं न वान्यत् प्रतिवक्तुं मुनीन्द्र विना च तैः परिभूयेम नित्यं पुष्टारयः क्व प्रयामो मुनीश
astrāṇi dehīti ca vaktum etac chakyaṃ na vānyat prativaktuṃ munīndra vinā ca taiḥ paribhūyema nityaṃ puṣṭārayaḥ kva prayāmo munīśa
न मर्त्यलोके न तले न नाके वासः सुराणां भविताद्य तात त्वं विप्रवर्यस् तपसा चैव युक्तो नान्यद् वक्तुं युज्यते ते पुरस्तात्
na martyaloke na tale na nāke vāsaḥ surāṇāṃ bhavitādya tāta tvaṃ vipravaryas tapasā caiva yukto nānyad vaktuṃ yujyate te purastāt
विप्रस् तदोवाच मदस्थिसंस्थान्य् अस्त्राणि गृह्णन्तु न संशयो ऽत्र देवास् तम् अप्य् आहुर् अनेन किं नो ह्य् अस्त्रैर् हीनाः स्त्रीत्वम् आप्ताः सुरेन्द्राः
vipras tadovāca madasthisaṃsthāny astrāṇi gṛhṇantu na saṃśayo 'tra devās tam apy āhur anena kiṃ no hy astrair hīnāḥ strītvam āptāḥ surendrāḥ
पुनस् तदा चाह मुनिप्रवीरस् त्यक्ष्ये जीवान् दैहिकान् योगयुक्तः अस्त्राणि कुर्वन्तु मदस्थिभूतान्य् अनुत्तमान्य् उत्तमरूपवन्ति
punas tadā cāha munipravīras tyakṣye jīvān daihikān yogayuktaḥ astrāṇi kurvantu madasthibhūtāny anuttamāny uttamarūpavanti
कुरुष्व चेत्य् आहुर् अदीनसत्त्वं दधीचिम् इत्य् उत्तरम् अग्निकल्पम् तदा तु तस्य प्रियम् ईरयन्ती न सांनिध्ये प्रातिथेयी मुनीश
kuruṣva cety āhur adīnasattvaṃ dadhīcim ity uttaram agnikalpam tadā tu tasya priyam īrayantī na sāṃnidhye prātitheyī munīśa
ते चापि देवास् ताम् अदृष्ट्वैव शीघ्रं तस्या भीता विप्रम् ऊचुः कुरुष्व तत्याज जीवान् दुस्त्यजान् प्रीतियुक्तो यथासुखं देहम् इमं जुषध्वम्
te cāpi devās tām adṛṣṭvaiva śīghraṃ tasyā bhītā vipram ūcuḥ kuruṣva tatyāja jīvān dustyajān prītiyukto yathāsukhaṃ deham imaṃ juṣadhvam
इत्य् उक्त्वासौ बद्धपद्मासनस्थो नासाग्रदत्ताक्षिप्रकाशप्रसन्नः वायुं सवह्निं मध्यमोद्घाटयोगान् नीत्वा शनैर् दहराकाशगर्भम्
ity uktvāsau baddhapadmāsanastho nāsāgradattākṣiprakāśaprasannaḥ vāyuṃ savahniṃ madhyamodghāṭayogān nītvā śanair daharākāśagarbham
यद् अप्रमेयं परमं पदं यद् यद् ब्रह्मरूपं यद् उपासितव्यम् तत्रैव विन्यस्य धियं महात्मा सायुज्यतां ब्रह्मणो ऽसौ जगाम
yad aprameyaṃ paramaṃ padaṃ yad yad brahmarūpaṃ yad upāsitavyam tatraiva vinyasya dhiyaṃ mahātmā sāyujyatāṃ brahmaṇo 'sau jagāma
निर्जीवतां प्राप्तम् अभीक्ष्य देवाः कलेवरं तस्य सुराश् च सम्यक् त्वष्टारम् अप्य् ऊचुर् अतित्वरन्तः कुरुष्व चास्त्राणि बहूनि सद्यः
nirjīvatāṃ prāptam abhīkṣya devāḥ kalevaraṃ tasya surāś ca samyak tvaṣṭāram apy ūcur atitvarantaḥ kuruṣva cāstrāṇi bahūni sadyaḥ
स चापि तान् आह कथं नु कार्यं कलेवरं ब्राह्मणस्येह देवाः बिभेमि कर्तुं दारुणं चाक्षमो ऽहं विदारितान्य् आयुधान्य् उत्तमानि
sa cāpi tān āha kathaṃ nu kāryaṃ kalevaraṃ brāhmaṇasyeha devāḥ bibhemi kartuṃ dāruṇaṃ cākṣamo 'haṃ vidāritāny āyudhāny uttamāni
वज्रं मुखं वः क्रियते हितार्थं गावो देवैर् आयुधार्थं क्षणेन दधीचिदेहं तु विदार्य यूयम् अस्थीनि शुद्धानि प्रयच्छताद्य
vajraṃ mukhaṃ vaḥ kriyate hitārthaṃ gāvo devair āyudhārthaṃ kṣaṇena dadhīcidehaṃ tu vidārya yūyam asthīni śuddhāni prayacchatādya
ता देववाक्याच् च तथैव चक्रुः संलिह्य चास्थीनि ददुः सुराणाम् सुरास् त्वरा जग्मुर् अदीनसत्त्वाः स्वम् आलयं चापि तथैव गावः
tā devavākyāc ca tathaiva cakruḥ saṃlihya cāsthīni daduḥ surāṇām surās tvarā jagmur adīnasattvāḥ svam ālayaṃ cāpi tathaiva gāvaḥ
कृत्वा तथास्त्राणि च देवतानां त्वष्टा जगामाथ सुराज्ञया तदा ततश् चिराच् छीलवती सुभद्रा भर्तुः प्रिया बालगर्भा त्वरन्ती
kṛtvā tathāstrāṇi ca devatānāṃ tvaṣṭā jagāmātha surājñayā tadā tataś cirāc chīlavatī subhadrā bhartuḥ priyā bālagarbhā tvarantī
करे गृहीत्वा कलशं वारिपूर्णम् उमां नत्वा फलपुष्पैः समेत्य अग्निं च भर्तारम् अथाश्रमं च संद्रष्टुकामा ह्य् आजगामाथ शीघ्रम्
kare gṛhītvā kalaśaṃ vāripūrṇam umāṃ natvā phalapuṣpaiḥ sametya agniṃ ca bhartāram athāśramaṃ ca saṃdraṣṭukāmā hy ājagāmātha śīghram
आगच्छन्तीं तां प्रातिथेयीं तदानीं निवारयाम् आस तदोल्कपातः सा संभ्रमाद् आगता चाश्रमं स्वं नैवापश्यत् तत्र भर्तारम् अग्रे
āgacchantīṃ tāṃ prātitheyīṃ tadānīṃ nivārayām āsa tadolkapātaḥ sā saṃbhramād āgatā cāśramaṃ svaṃ naivāpaśyat tatra bhartāram agre
क्व वा गतश् चेति सविस्मया सा पप्रच्छ चाग्निं प्रातिथेयी तदानीम् अग्निस् तदोवाच सविस्तरं तां देवागमं याचनं वै शरीरे
kva vā gataś ceti savismayā sā papraccha cāgniṃ prātitheyī tadānīm agnis tadovāca savistaraṃ tāṃ devāgamaṃ yācanaṃ vai śarīre
अस्थ्नाम् उपादानम् अथ प्रयाणं श्रुत्वा सर्वं दुःखिता सा बभूव दुःखोद्वेगात् सा पपाताथ पृथ्व्यां मन्दं मन्दं वह्निनाश्वासिता च
asthnām upādānam atha prayāṇaṃ śrutvā sarvaṃ duḥkhitā sā babhūva duḥkhodvegāt sā papātātha pṛthvyāṃ mandaṃ mandaṃ vahnināśvāsitā ca
उत्पद्यते यत् तु विनाशि सर्वं न शोच्यम् अस्तीति मनुष्यलोके गोविप्रदेवार्थम् इह त्यजन्ति प्राणान् प्रियान् पुण्यभाजो मनुष्याः
utpadyate yat tu vināśi sarvaṃ na śocyam astīti manuṣyaloke govipradevārtham iha tyajanti prāṇān priyān puṇyabhājo manuṣyāḥ
संसारचक्रे परिवर्तमाने देहं समर्थं धर्मयुक्तं त्व् अवाप्य प्रियान् प्राणान् देवविप्रार्थहेतोस् ते वै धन्याः प्राणिनो ये त्यजन्ति
saṃsāracakre parivartamāne dehaṃ samarthaṃ dharmayuktaṃ tv avāpya priyān prāṇān devaviprārthahetos te vai dhanyāḥ prāṇino ye tyajanti
प्राणाः सर्वे ऽस्यापि देहान्वितस्य यातारो वै नात्र संदेहलेशः एवं ज्ञात्वा विप्रगोदेवदीनाद्य् अर्थं चैनान् उत्सृजन्तीश्वरास् ते
prāṇāḥ sarve 'syāpi dehānvitasya yātāro vai nātra saṃdehaleśaḥ evaṃ jñātvā vipragodevadīnādy arthaṃ cainān utsṛjantīśvarās te
निवार्यमाणो ऽपि मया प्रपन्नया चकार देवास्त्रपरिग्रहं सः मनोगतं वेत्त्य् अथवा विधातुः को मर्त्यलोकातिगचेष्टितस्य
nivāryamāṇo 'pi mayā prapannayā cakāra devāstraparigrahaṃ saḥ manogataṃ vetty athavā vidhātuḥ ko martyalokātigaceṣṭitasya
इत्य् एवम् उक्त्वापूज्य चाग्नीन् यथावद् भर्तुस् त्वचा लोमभिः सा विवेश गर्भस्थितं बालकं प्रातिथेयी कुक्षिं विदार्याथ करे गृहीत्वा
ity evam uktvāpūjya cāgnīn yathāvad bhartus tvacā lomabhiḥ sā viveśa garbhasthitaṃ bālakaṃ prātitheyī kukṣiṃ vidāryātha kare gṛhītvā
पित्रा हीनो बन्धुभिर् गोत्रजैश् च मात्रा हीनो बालकः सर्व एव रक्षन्तु सर्वे ऽपि च भूतसंघास् तथौषध्यो बालकं लोकपालाः
pitrā hīno bandhubhir gotrajaiś ca mātrā hīno bālakaḥ sarva eva rakṣantu sarve 'pi ca bhūtasaṃghās tathauṣadhyo bālakaṃ lokapālāḥ
ये बालकं मातृपितृप्रहीणं सनिर्विशेषं स्वतनुप्ररूढैः पश्यन्ति रक्षन्ति त एव नूनं ब्रह्मादिकानाम् अपि वन्दनीयाः
ye bālakaṃ mātṛpitṛprahīṇaṃ sanirviśeṣaṃ svatanuprarūḍhaiḥ paśyanti rakṣanti ta eva nūnaṃ brahmādikānām api vandanīyāḥ
इत्य् उक्त्वा चात्यजद् बालं भर्तृचित्तपरायणा पिप्पलानां समीपे तु न्यस्य बालं नमस्य च ॥
ity uktvā cātyajad bālaṃ bhartṛcittaparāyaṇā pippalānāṃ samīpe tu nyasya bālaṃ namasya ca //
अग्निं प्रदक्षिणीकृत्य यज्ञपात्रसमन्विता विवेशाग्निं प्रातिथेयी भर्त्रा सह दिवं ययौ ॥
agniṃ pradakṣiṇīkṛtya yajñapātrasamanvitā viveśāgniṃ prātitheyī bhartrā saha divaṃ yayau //
रुरुदुश् चाश्रमस्था ये वृक्षाश् च वनवासिनः पुत्रवत् पोषिता येन ऋषिणा च दधीचिना ॥
ruruduś cāśramasthā ye vṛkṣāś ca vanavāsinaḥ putravat poṣitā yena ṛṣiṇā ca dadhīcinā //
विना तेन न जीवामस् तया मात्रा विना तथा मृगाश् च पक्षिणः सर्वे वृक्षाः प्रोचुः परस्परम् ॥
vinā tena na jīvāmas tayā mātrā vinā tathā mṛgāś ca pakṣiṇaḥ sarve vṛkṣāḥ procuḥ parasparam //
स्वर्गम् आसेदुषोः पित्रोस् तदपत्येष्व् अकृत्रिमम् ये कुर्वन्त्य् अनिशं स्नेहं त एव कृतिनो नराः ॥
svargam āseduṣoḥ pitros tadapatyeṣv akṛtrimam ye kurvanty aniśaṃ snehaṃ ta eva kṛtino narāḥ //
दधीचिः प्रातिथेयी वा वीक्षते ऽस्मान् यथा पुरा तथा पिता न माता वा धिग् अस्मान् पापिनो वयम् ॥
dadhīciḥ prātitheyī vā vīkṣate 'smān yathā purā tathā pitā na mātā vā dhig asmān pāpino vayam //
अस्माकम् अपि सर्वेषाम् अतः प्रभृति निश्चितम् बालो दधीचिः प्रातिथेयी बालो धर्मः सनातनः ॥
asmākam api sarveṣām ataḥ prabhṛti niścitam bālo dadhīciḥ prātitheyī bālo dharmaḥ sanātanaḥ //
एवम् उक्त्वा तदौषध्यो वनस्पतिसमन्विताः सोमं राजानम् अभ्येत्य याचिरे ऽमृतम् उत्तमम् ॥
evam uktvā tadauṣadhyo vanaspatisamanvitāḥ somaṃ rājānam abhyetya yācire 'mṛtam uttamam //
स चापि दत्तवांस् तेभ्यः सोमो ऽमृतम् अनुत्तमम् ददुर् बालाय ते चापि अमृतं सुरवल्लभम् ॥
sa cāpi dattavāṃs tebhyaḥ somo 'mṛtam anuttamam dadur bālāya te cāpi amṛtaṃ suravallabham //
स तेन तृप्तो ववृधे शुक्लपक्षे यथा शशी पिप्पलैः पालितो यस्मात् पिप्पलादः स बालकः प्रवृद्धः पिप्पलान् एवम् उवाच त्व् अतिविस्मितः ॥
sa tena tṛpto vavṛdhe śuklapakṣe yathā śaśī pippalaiḥ pālito yasmāt pippalādaḥ sa bālakaḥ pravṛddhaḥ pippalān evam uvāca tv ativismitaḥ //
मानुषेभ्यो मानुषास् तु जायन्ते पक्षिभिः खगाः बीजेभ्यो वीरुधो लोके वैषम्यं नैव दृश्यते वार्क्षस् त्व् अहं कथं जातो हस्तपादादिजीववान् ॥
mānuṣebhyo mānuṣās tu jāyante pakṣibhiḥ khagāḥ bījebhyo vīrudho loke vaiṣamyaṃ naiva dṛśyate vārkṣas tv ahaṃ kathaṃ jāto hastapādādijīvavān //
वृक्षास् तद्वचनं श्रुत्वा सर्वम् ऊचुर् यथाक्रमम् दधीचेर् मरणं साध्व्यास् तथा चाग्निप्रवेशनम् ॥
vṛkṣās tadvacanaṃ śrutvā sarvam ūcur yathākramam dadhīcer maraṇaṃ sādhvyās tathā cāgnipraveśanam //
अस्थ्नां संहरणं देवैर् एतत् सर्वं सविस्तरम् श्रुत्वा दुःखसमाविष्टो निपपात तदा भुवि ॥
asthnāṃ saṃharaṇaṃ devair etat sarvaṃ savistaram śrutvā duḥkhasamāviṣṭo nipapāta tadā bhuvi //
आश्वासितः पुनर् वृक्षैर् वाक्यैर् धर्मार्थसंहितैः आश्वस्तः स पुनः प्राह तदौषधिवनस्पतीन् ॥
āśvāsitaḥ punar vṛkṣair vākyair dharmārthasaṃhitaiḥ āśvastaḥ sa punaḥ prāha tadauṣadhivanaspatīn //
पितृहन्तॄन् हनिष्ये ऽहं नान्यथा जीवितुं क्षमः पितुर् मित्राणि शत्रूंश् च तथा पुत्रो ऽनुवर्तते ॥
pitṛhantṝn haniṣye 'haṃ nānyathā jīvituṃ kṣamaḥ pitur mitrāṇi śatrūṃś ca tathā putro 'nuvartate //
स एव पुत्रो यो ऽन्यस् तु पुत्ररूपो रिपुः स्मृतः वदन्ति पितृमित्राणि तारयन्त्य् अहितान् अपि ॥
sa eva putro yo 'nyas tu putrarūpo ripuḥ smṛtaḥ vadanti pitṛmitrāṇi tārayanty ahitān api //
वृक्षास् तं बालम् आदाय सोमान्तिकम् अथाययुः बालवाक्यं तु ते वृक्षाः सोमायाथ न्यवेदयन् श्रुत्वा सोमो ऽपि तं बालं पिप्पलादम् अभाषत ॥
vṛkṣās taṃ bālam ādāya somāntikam athāyayuḥ bālavākyaṃ tu te vṛkṣāḥ somāyātha nyavedayan śrutvā somo 'pi taṃ bālaṃ pippalādam abhāṣata //
गृहाण विद्यां विधिवत् समग्रां तपःसमृद्धिं च शुभां च वाचम् शौर्यं च रूपं च बलं च बुद्धिं संप्राप्स्यसे पुत्र मदाज्ञया त्वम्
gṛhāṇa vidyāṃ vidhivat samagrāṃ tapaḥsamṛddhiṃ ca śubhāṃ ca vācam śauryaṃ ca rūpaṃ ca balaṃ ca buddhiṃ saṃprāpsyase putra madājñayā tvam
पिप्पलादस् तम् अप्य् आह ओषधीशं विनीतवत् ॥
pippalādas tam apy āha oṣadhīśaṃ vinītavat //
सर्वम् एतद् वृथा मन्ये पितृहन्तृविनिष्कृतिम् न करोम्य् अत्र यावच् च तस्मात् तत् प्रथमं वद ॥
sarvam etad vṛthā manye pitṛhantṛviniṣkṛtim na karomy atra yāvac ca tasmāt tat prathamaṃ vada //
यस्मिन् देशे यत्र काले यस्मिन् देवे च मन्त्रके यत्र तीर्थे च सिध्येत मत्संकल्पः सुरोत्तम ॥
yasmin deśe yatra kāle yasmin deve ca mantrake yatra tīrthe ca sidhyeta matsaṃkalpaḥ surottama //
चन्द्रः प्राह चिरं ध्यात्वा भुक्तिर् वा मुक्तिर् एव वा सर्वं महेश्वराद् देवाज् जायते नात्र संशयः ॥
candraḥ prāha ciraṃ dhyātvā bhuktir vā muktir eva vā sarvaṃ maheśvarād devāj jāyate nātra saṃśayaḥ //
स सोमं पुनर् अप्य् आह कथं द्रक्ष्ये महेश्वरम् बालो ऽहं बालबुद्धिश् च न सामर्थ्यं तपस् तथा ॥
sa somaṃ punar apy āha kathaṃ drakṣye maheśvaram bālo 'haṃ bālabuddhiś ca na sāmarthyaṃ tapas tathā //
गौतमीं गच्छ भद्र त्वं स्तुहि चक्रेश्वरं हरम् प्रसन्नस् तु तवेशानो ह्य् अल्पायासेन वत्सक ॥
gautamīṃ gaccha bhadra tvaṃ stuhi cakreśvaraṃ haram prasannas tu taveśāno hy alpāyāsena vatsaka //
प्रीतो भवेन् महादेवः साक्षात् कारुणिकः शिवः आस्ते साक्षात्कृतः शंभुर् विष्णुना प्रभविष्णुना ॥
prīto bhaven mahādevaḥ sākṣāt kāruṇikaḥ śivaḥ āste sākṣātkṛtaḥ śaṃbhur viṣṇunā prabhaviṣṇunā //
वरं च दत्तवान् विष्णोश् चक्रं च त्रिदशार्चितम् गच्छ तत्र महाबुद्धे दण्डके गौतमीं नदीम् ॥
varaṃ ca dattavān viṣṇoś cakraṃ ca tridaśārcitam gaccha tatra mahābuddhe daṇḍake gautamīṃ nadīm //
चक्रेश्वरं नाम तीर्थं जानन्त्य् ओषधयस् तु तत् तं गत्वा स्तुहि देवेशं सर्वभावेन शंकरम् स ते प्रीतमनास् तात सर्वान् कामान् प्रदास्यति ॥
cakreśvaraṃ nāma tīrthaṃ jānanty oṣadhayas tu tat taṃ gatvā stuhi deveśaṃ sarvabhāvena śaṃkaram sa te prītamanās tāta sarvān kāmān pradāsyati //
तद् राजवचनाद् ब्रह्मन् पिप्पलादो महामुनिः आजगाम जगन्नाथो यत्र रुद्रः स चक्रदः ॥
tad rājavacanād brahman pippalādo mahāmuniḥ ājagāma jagannātho yatra rudraḥ sa cakradaḥ //
तं बालं कृपयाविष्टाः पिप्पलाः स्वाश्रमान् ययुः गोदावर्यां ततः स्नात्वा नत्वा त्रिभुवनेश्वरम् तुष्टाव सर्वभावेन पिप्पलादः शिवं शुचिः ॥
taṃ bālaṃ kṛpayāviṣṭāḥ pippalāḥ svāśramān yayuḥ godāvaryāṃ tataḥ snātvā natvā tribhuvaneśvaram tuṣṭāva sarvabhāvena pippalādaḥ śivaṃ śuciḥ //
सर्वाणि कर्माणि विहाय धीरास् त्यक्तैषणा निर्जितचित्तवाताः यं यान्ति मुक्त्यै शरणं प्रयत्नात् तम् आदिदेवं प्रणमामि शंभुम्
sarvāṇi karmāṇi vihāya dhīrās tyaktaiṣaṇā nirjitacittavātāḥ yaṃ yānti muktyai śaraṇaṃ prayatnāt tam ādidevaṃ praṇamāmi śaṃbhum
यः सर्वसाक्षी सकलान्तरात्मा सर्वेश्वरः सर्वकलानिधानम् विज्ञाय मच्चित्तगतं समस्तं स मे स्मरारिः करुणां करोतु
yaḥ sarvasākṣī sakalāntarātmā sarveśvaraḥ sarvakalānidhānam vijñāya maccittagataṃ samastaṃ sa me smarāriḥ karuṇāṃ karotu
दिगीश्वराञ् जित्य सुरार्चितस्य कैलासम् आन्दोलयतः पुरारेः अङ्गुष्ठकृत्यैव रसातलाद् अधो गतस्य तस्यैव दशाननस्य
digīśvarāñ jitya surārcitasya kailāsam āndolayataḥ purāreḥ aṅguṣṭhakṛtyaiva rasātalād adho gatasya tasyaiva daśānanasya
आलूनकायस्य गिरं निशम्य विहस्य देव्या सह दत्तम् इष्टम् तस्मै प्रसन्नः कुपितो ऽपि तद्वद् अयुक्तदातासि महेश्वर त्वम्
ālūnakāyasya giraṃ niśamya vihasya devyā saha dattam iṣṭam tasmai prasannaḥ kupito 'pi tadvad ayuktadātāsi maheśvara tvam
सौत्रामणीम् ऋद्धिम् अधः स चक्रे यो ऽर्चां हरौ नित्यम् अतीव कृत्वा बाणः प्रशस्यः कृतवान् उच्चपूजां रम्यां मनोज्ञां शशिखण्डमौलेः
sautrāmaṇīm ṛddhim adhaḥ sa cakre yo 'rcāṃ harau nityam atīva kṛtvā bāṇaḥ praśasyaḥ kṛtavān uccapūjāṃ ramyāṃ manojñāṃ śaśikhaṇḍamauleḥ
जित्वा रिपून् देवगणान् प्रपूज्य गुरुं नमस्कर्तुम् अगाद् विशाखः चुकोप दृष्ट्वा गणनाथम् ऊढम् अङ्के तम् आरोप्य जहास सोमः
jitvā ripūn devagaṇān prapūjya guruṃ namaskartum agād viśākhaḥ cukopa dṛṣṭvā gaṇanātham ūḍham aṅke tam āropya jahāsa somaḥ
ईशाङ्करूढो ऽपि शिशुस्वभावान् न मातुर् अङ्कं प्रमुमोच बालः क्रुद्धं सुतं बोधितुम् अप्य् अशक्तस् ततो ऽर्धनारित्वम् अवाप सोमः
īśāṅkarūḍho 'pi śiśusvabhāvān na mātur aṅkaṃ pramumoca bālaḥ kruddhaṃ sutaṃ bodhitum apy aśaktas tato 'rdhanāritvam avāpa somaḥ
ततः स्वयंभूः सुप्रीतः पिप्पलादम् अभाषत ॥
tataḥ svayaṃbhūḥ suprītaḥ pippalādam abhāṣata //
वरं वरय भद्रं ते पिप्पलाद यथेप्सितम् ॥
varaṃ varaya bhadraṃ te pippalāda yathepsitam //
हतो देवैर् महादेव पिता मम महायशाः अदाम्भिकः सत्यवादी तथा माता पतिव्रता ॥
hato devair mahādeva pitā mama mahāyaśāḥ adāmbhikaḥ satyavādī tathā mātā pativratā //
देवेभ्यश् च तयोर् नाशं श्रुत्वा नाथ सविस्तरम् दुःखकोपसमाविष्टो नाहं जीवितुम् उत्सहे ॥
devebhyaś ca tayor nāśaṃ śrutvā nātha savistaram duḥkhakopasamāviṣṭo nāhaṃ jīvitum utsahe //
तस्मान् मे देहि सामर्थ्यं नाशयेयं सुरान् यथा अवध्यसेव्यस् त्रैलोक्ये त्वम् एव शशिशेखर ॥
tasmān me dehi sāmarthyaṃ nāśayeyaṃ surān yathā avadhyasevyas trailokye tvam eva śaśiśekhara //
तृतीयं नयनं द्रष्टुं यदि शक्नोषि मे ऽनघ ततः समर्थो भविता देवांश् छेदयितुं भवान् ॥
tṛtīyaṃ nayanaṃ draṣṭuṃ yadi śaknoṣi me 'nagha tataḥ samartho bhavitā devāṃś chedayituṃ bhavān //
ततो द्रष्टुं मनश् चक्रे तृतीयं लोचनं विभोः न शशाक तदोवाच न शक्तो ऽस्मीति शंकरम् ॥
tato draṣṭuṃ manaś cakre tṛtīyaṃ locanaṃ vibhoḥ na śaśāka tadovāca na śakto 'smīti śaṃkaram //
किंचित् कुरु तपो बाल यदा द्रक्ष्यसि लोचनम् तृतीयं त्वं तदाभीष्टं प्राप्स्यसे नात्र संशयः ॥
kiṃcit kuru tapo bāla yadā drakṣyasi locanam tṛtīyaṃ tvaṃ tadābhīṣṭaṃ prāpsyase nātra saṃśayaḥ //
एतच् छ्रुत्वेशानवाक्यं तपसे कृतनिश्चयः दधीचिसूनुर् धर्मात्मा तत्रैव बहुलाः समाः ॥
etac chrutveśānavākyaṃ tapase kṛtaniścayaḥ dadhīcisūnur dharmātmā tatraiva bahulāḥ samāḥ //
शिवध्यानैकनिरतो बालो ऽपि बलवान् इव प्रत्यहं प्रातर् उत्थाय स्नात्वा नत्वा गुरून् क्रमात् ॥
śivadhyānaikanirato bālo 'pi balavān iva pratyahaṃ prātar utthāya snātvā natvā gurūn kramāt //
सुखासीनो मनः कृत्वा सुषुम्नायाम् अनन्यधीः हस्तस्वस्तिकम् आरोप्य नाभौ विस्मृतसंसृतिः ॥
sukhāsīno manaḥ kṛtvā suṣumnāyām ananyadhīḥ hastasvastikam āropya nābhau vismṛtasaṃsṛtiḥ //
स्थानात् स्थानान्तरोत्कर्षान् विदध्यौ शांभवं महः ददर्श चक्षुर् देवस्य तृतीयं पिप्पलाशनः कृताञ्जलिपुटो भूत्वा विनीत इदम् अब्रवीत् ॥
sthānāt sthānāntarotkarṣān vidadhyau śāṃbhavaṃ mahaḥ dadarśa cakṣur devasya tṛtīyaṃ pippalāśanaḥ kṛtāñjalipuṭo bhūtvā vinīta idam abravīt //
शंभुना देवदेवेन वरो दत्तः पुरा मम तार्तीयचक्षुषो ज्योतिर् यदा पश्यसि तत्क्षणात् ॥
śaṃbhunā devadevena varo dattaḥ purā mama tārtīyacakṣuṣo jyotir yadā paśyasi tatkṣaṇāt //
सर्वं ते प्रार्थितं सिध्येद् इत्य् आह त्रिदशेश्वरः तस्माद् रिपुविनाशाय हेतुभूतां प्रयच्छ मे ॥
sarvaṃ te prārthitaṃ sidhyed ity āha tridaśeśvaraḥ tasmād ripuvināśāya hetubhūtāṃ prayaccha me //
तदैव पिप्पलाः प्रोचुर् वडवापि महाद्युते माता तव प्रातिथेयी वदन्त्य् एवं दिवं गता ॥
tadaiva pippalāḥ procur vaḍavāpi mahādyute mātā tava prātitheyī vadanty evaṃ divaṃ gatā //
पराभिद्रोहनिरता विस्मृतात्महिता नराः इतस् ततो भ्रान्तचित्ताः पतन्ति नरकावटे ॥
parābhidrohaniratā vismṛtātmahitā narāḥ itas tato bhrāntacittāḥ patanti narakāvaṭe //
तन् मातृवचनं श्रुत्वा कुपितः पिप्पलाशनः अभिमाने ज्वलत्य् अन्तः साधुवादो निरर्थकः ॥
tan mātṛvacanaṃ śrutvā kupitaḥ pippalāśanaḥ abhimāne jvalaty antaḥ sādhuvādo nirarthakaḥ //
देहि देहीति तं प्राह कृत्या नेत्रविनिर्गता वडवेति स्मरन् विप्रः कृत्यापि वडवाकृतिः ॥
dehi dehīti taṃ prāha kṛtyā netravinirgatā vaḍaveti smaran vipraḥ kṛtyāpi vaḍavākṛtiḥ //
सर्वसत्त्वविनाशाय प्रभूतानलगर्भिणी गभस्तिनी बालगर्भा या माता पिप्पलाशिनः ॥
sarvasattvavināśāya prabhūtānalagarbhiṇī gabhastinī bālagarbhā yā mātā pippalāśinaḥ //
तद्ध्यानयोगात् तु जाता कृत्या सानलगर्भिणी उत्पन्ना सा महारौद्रा मृत्युजिह्वेव भीषणा ॥
taddhyānayogāt tu jātā kṛtyā sānalagarbhiṇī utpannā sā mahāraudrā mṛtyujihveva bhīṣaṇā //
अवोचत् पिप्पलादं तं किं कृत्यं मे वदस्व तत् पिप्पलादो ऽपि तां प्राह देवान् खाद रिपून् मम ॥
avocat pippalādaṃ taṃ kiṃ kṛtyaṃ me vadasva tat pippalādo 'pi tāṃ prāha devān khāda ripūn mama //
जग्राह सा तथेत्य् उक्त्वा पिप्पलादं पुरस्थितम् स प्राह किम् इदं कृत्ये सा चाप्य् आह त्वयोदितम् ॥
jagrāha sā tathety uktvā pippalādaṃ purasthitam sa prāha kim idaṃ kṛtye sā cāpy āha tvayoditam //
देवैश् च निर्मितं देहं ततो भीतः शिवं ययौ तुष्टाव देवं स मुनिः कृत्यां प्राह तदा शिवः ॥
devaiś ca nirmitaṃ dehaṃ tato bhītaḥ śivaṃ yayau tuṣṭāva devaṃ sa muniḥ kṛtyāṃ prāha tadā śivaḥ //
योजनान्तःस्थिताञ् जीवान् न गृहाण मदाज्ञया तस्माद् याहि ततो दूरं कृत्ये कृत्यं ततः कुरु ॥
yojanāntaḥsthitāñ jīvān na gṛhāṇa madājñayā tasmād yāhi tato dūraṃ kṛtye kṛtyaṃ tataḥ kuru //
तीर्थात् तु पिप्पलात् पूर्वं यावद् योजनसंख्यया प्रातिष्ठद् वडवारूपा कृत्या सा ऋषिनिर्मिता ॥
tīrthāt tu pippalāt pūrvaṃ yāvad yojanasaṃkhyayā prātiṣṭhad vaḍavārūpā kṛtyā sā ṛṣinirmitā //
तस्यां जातो महान् अग्निर् लोकसंहरणक्षमः तं दृष्ट्वा विबुधाः सर्वे त्रस्ताः शंभुम् उपागमन् ॥
tasyāṃ jāto mahān agnir lokasaṃharaṇakṣamaḥ taṃ dṛṣṭvā vibudhāḥ sarve trastāḥ śaṃbhum upāgaman //
चक्रेश्वरं पिप्पलेशं पिप्पलादेन तोषितम् स्तुवन्तो भीतमनसः शंभुम् ऊचुर् दिवौकसः ॥
cakreśvaraṃ pippaleśaṃ pippalādena toṣitam stuvanto bhītamanasaḥ śaṃbhum ūcur divaukasaḥ //
रक्षस्व शंभो कृत्यास्मान् बाधते तद्भवानलः शरणं भव सर्वेश भीतानाम् अभयप्रद ॥
rakṣasva śaṃbho kṛtyāsmān bādhate tadbhavānalaḥ śaraṇaṃ bhava sarveśa bhītānām abhayaprada //
सर्वतः परिभूतानाम् आर्तानां श्रान्तचेतसाम् सर्वेषाम् एव जन्तूनां त्वम् एव शरणं शिव ॥
sarvataḥ paribhūtānām ārtānāṃ śrāntacetasām sarveṣām eva jantūnāṃ tvam eva śaraṇaṃ śiva //
ऋषिणाभ्यर्थिता कृत्या त्वच्चक्षुर्वह्निनिर्गता सा जिघांसति लोकांस् त्रींस् त्वं नस् त्राता न चेतरः ॥
ṛṣiṇābhyarthitā kṛtyā tvaccakṣurvahninirgatā sā jighāṃsati lokāṃs trīṃs tvaṃ nas trātā na cetaraḥ //
तान् अब्रवीज् जगन्नाथो योजनान्तर्निवासिनः न बाधते त्व् असौ कृत्या तस्माद् यूयम् अहर्निशम् इहैवासध्वम् अमरास् तस्या वो न भयं भवेत् ॥
tān abravīj jagannātho yojanāntarnivāsinaḥ na bādhate tv asau kṛtyā tasmād yūyam aharniśam ihaivāsadhvam amarās tasyā vo na bhayaṃ bhavet //
पुनर् ऊचुः सुरेशानं त्वया दत्तं त्रिविष्टपम् तत् त्यक्त्वात्र कथं नाथ वत्स्यामस् त्रिदशार्चित ॥
punar ūcuḥ sureśānaṃ tvayā dattaṃ triviṣṭapam tat tyaktvātra kathaṃ nātha vatsyāmas tridaśārcita //
देवानां वचनं श्रुत्वा शिवो वाक्यम् अथाब्रवीत् ॥
devānāṃ vacanaṃ śrutvā śivo vākyam athābravīt //
देवो ऽसौ विश्वतश्चक्षुर् यो देवो विश्वतोमुखः यो रश्मिभिस् तु धमते नित्यं यो जनको मतः ॥
devo 'sau viśvataścakṣur yo devo viśvatomukhaḥ yo raśmibhis tu dhamate nityaṃ yo janako mataḥ //
स सूर्य एक एवात्र साक्षाद् रूपेण सर्वदा स्थितिं करोतु तन्मूर्तौ भविष्यन्त्य् अखिलाः स्थिताः ॥
sa sūrya eka evātra sākṣād rūpeṇa sarvadā sthitiṃ karotu tanmūrtau bhaviṣyanty akhilāḥ sthitāḥ //
तथेति शंभुवचनात् पारिजाततरोस् तदा देवा दिवाकरं चक्रुस् त्वष्टा भास्करम् अब्रवीत् ॥
tatheti śaṃbhuvacanāt pārijātataros tadā devā divākaraṃ cakrus tvaṣṭā bhāskaram abravīt //
इहैवास्स्व जगत्स्वामिन् रक्षेमान् विबुधान् स्वयम् स्वांशैश् च वयम् अप्य् अत्र तिष्ठामः शंभुसंनिधौ ॥
ihaivāssva jagatsvāmin rakṣemān vibudhān svayam svāṃśaiś ca vayam apy atra tiṣṭhāmaḥ śaṃbhusaṃnidhau //
चक्रेश्वरस्य परितो यावद् योजनसंख्यया गङ्गाया उभयं तीरम् आसाद्यासन् सुरोत्तमाः ॥
cakreśvarasya parito yāvad yojanasaṃkhyayā gaṅgāyā ubhayaṃ tīram āsādyāsan surottamāḥ //
अङ्गुल्यर्धार्धमात्रं तु गङ्गातीरं समाश्रिताः तिस्रः कोट्यस् तथा पञ्च शतानि मुनिसत्तम तीर्थानां तत्र व्युष्टिं च कः शृणोति ब्रवीति वा ॥
aṅgulyardhārdhamātraṃ tu gaṅgātīraṃ samāśritāḥ tisraḥ koṭyas tathā pañca śatāni munisattama tīrthānāṃ tatra vyuṣṭiṃ ca kaḥ śṛṇoti bravīti vā //
ततः सुरगणाः सर्वे विनीताः शिवम् अब्रुवन् ॥
tataḥ suragaṇāḥ sarve vinītāḥ śivam abruvan //
पिप्पलादं सुरेशान शमं नय जगन्मय ॥
pippalādaṃ sureśāna śamaṃ naya jaganmaya //
ओम् इत्य् उक्त्वा जगन्नाथः पिप्पलादम् अवोचत ॥
om ity uktvā jagannāthaḥ pippalādam avocata //
नाशितेष्व् अपि देवेषु पिता ते नागमिष्यति दत्ताः पित्रा तव प्राणा देवानां कार्यसिद्धये ॥
nāśiteṣv api deveṣu pitā te nāgamiṣyati dattāḥ pitrā tava prāṇā devānāṃ kāryasiddhaye //
दीनार्तकरुणाबन्धुः को हि तादृग्भवे भवेत् तथा याता दिवं तात तव माता पतिव्रता ॥
dīnārtakaruṇābandhuḥ ko hi tādṛgbhave bhavet tathā yātā divaṃ tāta tava mātā pativratā //
समा काप्य् अत्र मतया लोपामुद्राप्य् अरुन्धती यद् अस्थिभिः सुराः सर्वे जयिनः सुखिनः सदा ॥
samā kāpy atra matayā lopāmudrāpy arundhatī yad asthibhiḥ surāḥ sarve jayinaḥ sukhinaḥ sadā //
तेनावाप्तं यशः स्फीतं तव मात्राक्षयं कृतम् त्वया पुत्रेण सर्वत्र नातः परतरं कृतम् ॥
tenāvāptaṃ yaśaḥ sphītaṃ tava mātrākṣayaṃ kṛtam tvayā putreṇa sarvatra nātaḥ parataraṃ kṛtam //
त्वत्प्रतापभयात् स्वर्गाच् च्युतांस् त्वं पातुम् अर्हसि कांदिशीकांस् तव भयाद् अमरांस् त्रातुम् अर्हसि नार्तत्राणाद् अभ्यधिकं सुकृतं क्वापि विद्यते ॥
tvatpratāpabhayāt svargāc cyutāṃs tvaṃ pātum arhasi kāṃdiśīkāṃs tava bhayād amarāṃs trātum arhasi nārtatrāṇād abhyadhikaṃ sukṛtaṃ kvāpi vidyate //
यावद् यशः स्फुरति चारु मनुष्यलोके अहानि तावन्ति दिवं गतस्य दिने दिने वर्षसंख्या परस्मिंल् लोके वासो जायते निर्विकारः
yāvad yaśaḥ sphurati cāru manuṣyaloke ahāni tāvanti divaṃ gatasya dine dine varṣasaṃkhyā parasmiṃl loke vāso jāyate nirvikāraḥ
मृतास् त एवात्र यशो न येषाम् अन्धास् त एव श्रुतवर्जिता ये ये दानशीला न नपुंसकास् ते ये धर्मशीला न त एव शोच्याः
mṛtās ta evātra yaśo na yeṣām andhās ta eva śrutavarjitā ye ye dānaśīlā na napuṃsakās te ye dharmaśīlā na ta eva śocyāḥ
भाषितं देवदेवस्य श्रुत्वा शान्तो ऽभवन् मुनिः कृताञ्जलिपुटो भूत्वा नत्वा नाथम् अथाब्रवीत् ॥
bhāṣitaṃ devadevasya śrutvā śānto 'bhavan muniḥ kṛtāñjalipuṭo bhūtvā natvā nātham athābravīt //
वाग्भिर् मनोभिः कृतिभिः कदाचिन् ममोपकुर्वन्ति हिते रता ये तेभ्यो हितार्थं त्व् इह चापरेषां सोमं नमस्यामि सुरादिपूज्यम्
vāgbhir manobhiḥ kṛtibhiḥ kadācin mamopakurvanti hite ratā ye tebhyo hitārthaṃ tv iha cāpareṣāṃ somaṃ namasyāmi surādipūjyam
संरक्षितो यैर् अभिवर्धितश् च समानगोत्रश् च समानधर्मा तेषाम् अभीष्टानि शिवः करोतु बालेन्दुमौलिं प्रणतो ऽस्मि नित्यम्
saṃrakṣito yair abhivardhitaś ca samānagotraś ca samānadharmā teṣām abhīṣṭāni śivaḥ karotu bālendumauliṃ praṇato 'smi nityam
यैर् अहं वर्धितो नित्यं मातृवत् पितृवत् प्रभो तन्नाम्ना जायतां तीर्थं देवदेव जगत्त्रये ॥
yair ahaṃ vardhito nityaṃ mātṛvat pitṛvat prabho tannāmnā jāyatāṃ tīrthaṃ devadeva jagattraye //
यशस् तु तेषां भविता तेभ्यो ऽहम् अनृणस् ततः यानि क्षेत्राणि देवानां यानि तीर्थानि भूतले ॥
yaśas tu teṣāṃ bhavitā tebhyo 'ham anṛṇas tataḥ yāni kṣetrāṇi devānāṃ yāni tīrthāni bhūtale //
तेभ्यो यद् इदम् अधिकम् अनुमन्यन्तु देवताः ततः क्षमे ऽहं देवानाम् अपराधं निरञ्जनः ॥
tebhyo yad idam adhikam anumanyantu devatāḥ tataḥ kṣame 'haṃ devānām aparādhaṃ nirañjanaḥ //
ततः समक्षं सुरसाक्षरां गिरं सहस्रचक्षुःप्रमुखांस् तथाग्रतः उवाच देवा अपि मेनिरे वचो दधीचिपुत्रोदितम् आदरेण
tataḥ samakṣaṃ surasākṣarāṃ giraṃ sahasracakṣuḥpramukhāṃs tathāgrataḥ uvāca devā api menire vaco dadhīciputroditam ādareṇa
बालस्य बुद्धिं विनयं च विद्यां शौर्यं बलं साहसं सत्यवाचम् पित्रोर् भक्तिं भावशुद्धिं विदित्वा तदावादीच् छंकरः पिप्पलादम्
bālasya buddhiṃ vinayaṃ ca vidyāṃ śauryaṃ balaṃ sāhasaṃ satyavācam pitror bhaktiṃ bhāvaśuddhiṃ viditvā tadāvādīc chaṃkaraḥ pippalādam
वत्स यद् वै प्रियं कामं यच् चापि सुरवल्लभम् प्राप्स्यसे वद कल्याणं नान्यथा त्वं मनः कृथाः ॥
vatsa yad vai priyaṃ kāmaṃ yac cāpi suravallabham prāpsyase vada kalyāṇaṃ nānyathā tvaṃ manaḥ kṛthāḥ //
ये गङ्गायाम् आप्लुता धर्मनिष्ठाः संपश्यन्ति त्वत्पदाब्जं महेश सर्वान् कामान् आप्नुवन्तु प्रसह्य देहान्ते ते पदम् आयान्तु शैवम्
ye gaṅgāyām āplutā dharmaniṣṭhāḥ saṃpaśyanti tvatpadābjaṃ maheśa sarvān kāmān āpnuvantu prasahya dehānte te padam āyāntu śaivam
तातः प्राप्तस् त्वत्पदं चाम्बिका मे नाथ प्राप्ता पिप्पलश् चामराश् च सुखं प्राप्ता नाथनाथं विलोक्य त्वां पश्येयुस् त्वत्पदं ते प्रयान्तु
tātaḥ prāptas tvatpadaṃ cāmbikā me nātha prāptā pippalaś cāmarāś ca sukhaṃ prāptā nāthanāthaṃ vilokya tvāṃ paśyeyus tvatpadaṃ te prayāntu
तथेत्य् उक्त्वा पिप्पलादं देवदेवो महेश्वरः अभिनन्द्य च तं देवैः सार्धं वाक्यम् अथाब्रवीत् ॥
tathety uktvā pippalādaṃ devadevo maheśvaraḥ abhinandya ca taṃ devaiḥ sārdhaṃ vākyam athābravīt //
देवा अपि मुदा युक्ता निर्भयास् तत्कृताद् भयात् इदम् ऊचुः सर्व एव दाधीचं शिवसंनिधौ ॥
devā api mudā yuktā nirbhayās tatkṛtād bhayāt idam ūcuḥ sarva eva dādhīcaṃ śivasaṃnidhau //
सुराणां यद् अभीष्टं च त्वया कृतम् असंशयम् पालिता देवदेवस्य आज्ञा त्रैलोक्यमण्डनी ॥
surāṇāṃ yad abhīṣṭaṃ ca tvayā kṛtam asaṃśayam pālitā devadevasya ājñā trailokyamaṇḍanī //
याचितं च त्वया पूर्वं परार्थं नात्मने द्विज तस्माद् अन्यतमं ब्रूहि किंचिद् दास्यामहे वयम् ॥
yācitaṃ ca tvayā pūrvaṃ parārthaṃ nātmane dvija tasmād anyatamaṃ brūhi kiṃcid dāsyāmahe vayam //
पुनः पुनस् तद् एवोचुः सुरसंघा द्विजोत्तमम् कृताञ्जलिपुटः पूर्वं नत्वा शंभुसुरान् इदम् उवाच पिप्पलादश् च उमां नत्वा च पिप्पलान् ॥
punaḥ punas tad evocuḥ surasaṃghā dvijottamam kṛtāñjalipuṭaḥ pūrvaṃ natvā śaṃbhusurān idam uvāca pippalādaś ca umāṃ natvā ca pippalān //
पितरौ द्रष्टुकामो ऽस्मि सदा मे शब्दगोचरौ ते धन्याः प्राणिनो लोके मातापित्रोर् वशे स्थिताः ॥
pitarau draṣṭukāmo 'smi sadā me śabdagocarau te dhanyāḥ prāṇino loke mātāpitror vaśe sthitāḥ //
शुश्रूषणपरा नित्यं तत्पादाज्ञाप्रतीक्षकाः इन्द्रियाणि शरीरं च कुलं शक्तिं धियं वपुः ॥
śuśrūṣaṇaparā nityaṃ tatpādājñāpratīkṣakāḥ indriyāṇi śarīraṃ ca kulaṃ śaktiṃ dhiyaṃ vapuḥ //
परिलभ्य तयोः कृत्ये कृतकृत्यो भवेत् स्वयम् पशूनां पक्षिणां चापि सुलभं मातृदर्शनम् ॥
parilabhya tayoḥ kṛtye kṛtakṛtyo bhavet svayam paśūnāṃ pakṣiṇāṃ cāpi sulabhaṃ mātṛdarśanam //
दुर्लभं मम तच् चापि पृच्छे पापफलं नु किम् दुर्लभं च तथा चेत् स्यात् सर्वेषां यस्य कस्यचित् ॥
durlabhaṃ mama tac cāpi pṛcche pāpaphalaṃ nu kim durlabhaṃ ca tathā cet syāt sarveṣāṃ yasya kasyacit //
नोपपद्येत सुलभं मत्तो नान्यो ऽस्ति पापकृत् तयोर् दर्शनमात्रं च यदि प्राप्स्ये सुरोत्तमाः ॥
nopapadyeta sulabhaṃ matto nānyo 'sti pāpakṛt tayor darśanamātraṃ ca yadi prāpsye surottamāḥ //
मनोवाक्कायकर्मभ्यः फलं प्राप्तं भविष्यति पितरौ ये न पश्यन्ति समुत्पन्ना न संसृतौ तेषां महापातकानां कः संख्यां कर्तुम् ईश्वरः ॥
manovākkāyakarmabhyaḥ phalaṃ prāptaṃ bhaviṣyati pitarau ye na paśyanti samutpannā na saṃsṛtau teṣāṃ mahāpātakānāṃ kaḥ saṃkhyāṃ kartum īśvaraḥ //
तद् ऋषेर् वचनं श्रुत्वा मिथः संमन्त्र्य ते सुराः विमानवरम् आरूढौ पितरौ दंपती शुभौ ॥
tad ṛṣer vacanaṃ śrutvā mithaḥ saṃmantrya te surāḥ vimānavaram ārūḍhau pitarau daṃpatī śubhau //
तव संदर्शनाकाङ्क्षौ द्रक्ष्यसे वाद्य निश्चितम् विषादं लोभमोहौ च त्यक्त्वा चित्तं शमं नय ॥
tava saṃdarśanākāṅkṣau drakṣyase vādya niścitam viṣādaṃ lobhamohau ca tyaktvā cittaṃ śamaṃ naya //
पश्य पश्येति तं प्राहुर् दाधीचं सुरसत्तमाः विमानवरम् आरूढौ स्वर्गिणौ स्वर्णभूषणौ ॥
paśya paśyeti taṃ prāhur dādhīcaṃ surasattamāḥ vimānavaram ārūḍhau svargiṇau svarṇabhūṣaṇau //
तव संदर्शनाकाङ्क्षौ पितरौ दंपती शुभौ वीज्यमानौ सुरस्त्रीभिः स्तूयमानौ च किंनरैः ॥
tava saṃdarśanākāṅkṣau pitarau daṃpatī śubhau vījyamānau surastrībhiḥ stūyamānau ca kiṃnaraiḥ //
दृष्ट्वा स मातापितरौ ननाम शिवसंनिधौ हर्षबाष्पाश्रुनयनौ स कथंचिद् उवाच तौ ॥
dṛṣṭvā sa mātāpitarau nanāma śivasaṃnidhau harṣabāṣpāśrunayanau sa kathaṃcid uvāca tau //
तारयन्त्य् एव पितराव् अन्ये पुत्राः कुलोद्वहाः अहं तु मातुर् उदरे केवलं भेदकारणम् एवंभूतो ऽपि तौ मोहात् पश्येयम् अतिदुर्मतिः ॥
tārayanty eva pitarāv anye putrāḥ kulodvahāḥ ahaṃ tu mātur udare kevalaṃ bhedakāraṇam evaṃbhūto 'pi tau mohāt paśyeyam atidurmatiḥ //
ताव् आलोक्य ततो दुःखाद् वक्तुं नैव शशाक सः देवाश् च मातापितरौ पिप्पलादम् अथाब्रुवन् ॥
tāv ālokya tato duḥkhād vaktuṃ naiva śaśāka saḥ devāś ca mātāpitarau pippalādam athābruvan //
धन्यस् त्वं पुत्र लोकेषु यस्य कीर्तिर् गता दिवम् साक्षात्कृतस् त्वया त्र्यक्षो देवाश् चाश्वासितास् त्वया त्वया पुत्रेण सल्लोका न क्षीयन्ते कदाचन ॥
dhanyas tvaṃ putra lokeṣu yasya kīrtir gatā divam sākṣātkṛtas tvayā tryakṣo devāś cāśvāsitās tvayā tvayā putreṇa sallokā na kṣīyante kadācana //
पुष्पवृष्टिस् तदा स्वर्गात् पपात तस्य मूर्धनि जयशब्दः सुरैर् उक्तः प्रादुर्भूतो महामुने ॥
puṣpavṛṣṭis tadā svargāt papāta tasya mūrdhani jayaśabdaḥ surair uktaḥ prādurbhūto mahāmune //
आशिषं तु सुते दत्त्वा दधीचिः सह भार्यया शंभुं गङ्गां सुरान् नत्वा पुत्रं वाक्यम् अथाब्रवीत् ॥
āśiṣaṃ tu sute dattvā dadhīciḥ saha bhāryayā śaṃbhuṃ gaṅgāṃ surān natvā putraṃ vākyam athābravīt //
प्राप्य भार्यां शिवे भक्तिं कुरु गङ्गां च सेवय पुत्रान् उत्पाद्य विधिवद् यज्ञान् इष्ट्वा सदक्षिणान् कृतकृत्यस् ततो वत्स आक्रमस्व चिरं दिवम् ॥
prāpya bhāryāṃ śive bhaktiṃ kuru gaṅgāṃ ca sevaya putrān utpādya vidhivad yajñān iṣṭvā sadakṣiṇān kṛtakṛtyas tato vatsa ākramasva ciraṃ divam //
करोम्य् एवम् इति प्राह दधीचिं पिप्पलाशनः दधीचिः पुत्रम् आश्वास्य भार्यया च पुनः पुनः ॥
karomy evam iti prāha dadhīciṃ pippalāśanaḥ dadhīciḥ putram āśvāsya bhāryayā ca punaḥ punaḥ //
अनुज्ञातः सुरगणैः पुनः स दिवम् आक्रमत् देवा अप्य् ऊचिरे सर्वे पिप्पलादं ससंभ्रमाः ॥
anujñātaḥ suragaṇaiḥ punaḥ sa divam ākramat devā apy ūcire sarve pippalādaṃ sasaṃbhramāḥ //
कृत्यां शमय भद्रं ते तद् उत्पन्नं महानलम् ॥
kṛtyāṃ śamaya bhadraṃ te tad utpannaṃ mahānalam //
पिप्पलादस् तु तान् आह न शक्तो ऽहं निवारणे असत्यं नैव वक्ताहं यूयं कृत्यां तु ब्रूत ताम् ॥
pippalādas tu tān āha na śakto 'haṃ nivāraṇe asatyaṃ naiva vaktāhaṃ yūyaṃ kṛtyāṃ tu brūta tām //
मां दृष्ट्वा सा महारौद्रा विपरीतं करिष्यति ताम् एव गत्वा विबुधाः प्रोचुस् ते शान्तिकारणम् ॥
māṃ dṛṣṭvā sā mahāraudrā viparītaṃ kariṣyati tām eva gatvā vibudhāḥ procus te śāntikāraṇam //
अनलं च यथाप्रीति ते उभे नेत्य् अवोचताम् सर्वेषां भक्षणायैव सृष्टा चाहं द्विजन्मना ॥
analaṃ ca yathāprīti te ubhe nety avocatām sarveṣāṃ bhakṣaṇāyaiva sṛṣṭā cāhaṃ dvijanmanā //
तथा च मत्प्रसूतो ऽग्निर् अन्यथा तत् कथं भवेत् महाभूतानि पञ्चापि स्थावरं जङ्गमं तथा ॥
tathā ca matprasūto 'gnir anyathā tat kathaṃ bhavet mahābhūtāni pañcāpi sthāvaraṃ jaṅgamaṃ tathā //
सर्वम् अस्मन्मुखे विद्याद् वक्तव्यं नावशिष्यते मया संमन्त्र्य ते देवाः पुनर् ऊचुर् उभाव् अपि ॥
sarvam asmanmukhe vidyād vaktavyaṃ nāvaśiṣyate mayā saṃmantrya te devāḥ punar ūcur ubhāv api //
भक्षयेताम् उभौ सर्वं यथानुक्रमतस् तथा वडवापि सुरान् एवम् उवाच शृणु नारद ॥
bhakṣayetām ubhau sarvaṃ yathānukramatas tathā vaḍavāpi surān evam uvāca śṛṇu nārada //
भवताम् इच्छया सर्वं भक्ष्यं मे सुरसत्तमाः ॥
bhavatām icchayā sarvaṃ bhakṣyaṃ me surasattamāḥ //
वडवा सा नदी जाता गङ्गया संगता मुने तद्भवस् तु महान् अग्निर् य आसीद् अतिभीषणः तम् आहुर् अमरा वह्निं भूतानाम् आदितो विदुः ॥
vaḍavā sā nadī jātā gaṅgayā saṃgatā mune tadbhavas tu mahān agnir ya āsīd atibhīṣaṇaḥ tam āhur amarā vahniṃ bhūtānām ādito viduḥ //
आपो ज्येष्ठतमा ज्ञेयास् तथैव प्रथमं भवान् तत्राप्य् अपांपतिं ज्येष्ठं समुद्रम् अशनं कुरु यथैव तु वयं ब्रूमो गच्छ भुङ्क्ष्व यथासुखम् ॥
āpo jyeṣṭhatamā jñeyās tathaiva prathamaṃ bhavān tatrāpy apāṃpatiṃ jyeṣṭhaṃ samudram aśanaṃ kuru yathaiva tu vayaṃ brūmo gaccha bhuṅkṣva yathāsukham //
अनलस् त्व् अमरान् आह आपस् तत्र कथं त्व् अहम् व्रजेयं यदि मां तत्र प्रापयन्त्य् उदकं महत् ॥
analas tv amarān āha āpas tatra kathaṃ tv aham vrajeyaṃ yadi māṃ tatra prāpayanty udakaṃ mahat //
भवन्त एव ते ऽप्य् आहुः कथं ते ऽग्ने गतिर् भवेत् अग्निर् अप्य् आह तान् देवान् कन्या मां गुणशालिनी ॥
bhavanta eva te 'py āhuḥ kathaṃ te 'gne gatir bhavet agnir apy āha tān devān kanyā māṃ guṇaśālinī //
हिरण्यकलशे स्थाप्य नयेद् यत्र गतिर् मम तस्य तद् वचनं श्रुत्वा कन्याम् ऊचुः सरस्वतीम् ॥
hiraṇyakalaśe sthāpya nayed yatra gatir mama tasya tad vacanaṃ śrutvā kanyām ūcuḥ sarasvatīm //
नयैनम् अनलं शीघ्रं शिरसा वरुणालयम् ॥
nayainam analaṃ śīghraṃ śirasā varuṇālayam //
सरस्वती सुरान् आह नैका शक्ता च धारणे युक्ता चतसृभिः शीघ्रं वहेयं वरुणालयम् ॥
sarasvatī surān āha naikā śaktā ca dhāraṇe yuktā catasṛbhiḥ śīghraṃ vaheyaṃ varuṇālayam //
सरस्वत्या वचः श्रुत्वा गङ्गां च यमुनां तथा नर्मदां तपतीं चैव सुराः प्रोचुः पृथक् पृथक् ॥
sarasvatyā vacaḥ śrutvā gaṅgāṃ ca yamunāṃ tathā narmadāṃ tapatīṃ caiva surāḥ procuḥ pṛthak pṛthak //
ताभिः समन्वितोवाह हिरण्यकलशे ऽनलम् संस्थाप्य शिरसाधार्य ता जग्मुर् वरुणालयम् ॥
tābhiḥ samanvitovāha hiraṇyakalaśe 'nalam saṃsthāpya śirasādhārya tā jagmur varuṇālayam //
संस्थाप्य यत्र देवेशः सोमनाथो जगत्पतिः अध्यास्ते विबुधैः सार्धं प्रभासे शशिभूषणः ॥
saṃsthāpya yatra deveśaḥ somanātho jagatpatiḥ adhyāste vibudhaiḥ sārdhaṃ prabhāse śaśibhūṣaṇaḥ //
प्रापयाम् आसुर् अनलं पञ्चनद्यः सरस्वती अध्यास्ते च महान् अग्निः पिबन् वारि शनैः शनैः ॥
prāpayām āsur analaṃ pañcanadyaḥ sarasvatī adhyāste ca mahān agniḥ piban vāri śanaiḥ śanaiḥ //
ततः सुरगणाः सर्वे शिवम् ऊचुः सुरोत्तमम् ॥
tataḥ suragaṇāḥ sarve śivam ūcuḥ surottamam //
अस्थ्नां च पावनं ब्रूहि अस्माकं च गवां तथा ॥
asthnāṃ ca pāvanaṃ brūhi asmākaṃ ca gavāṃ tathā //
शिवः प्राह तदा सर्वान् गङ्गाम् आप्लुत्य यत्नतः देवाश् च गावस् तत्पापान् मुच्यन्ते नात्र संशयः ॥
śivaḥ prāha tadā sarvān gaṅgām āplutya yatnataḥ devāś ca gāvas tatpāpān mucyante nātra saṃśayaḥ //
प्रक्षालितानि चास्थीनि ऋषिदेहभवान्य् अथ तानि प्रक्षालनाद् एव तत्र प्राप्तानि पूतताम् ॥
prakṣālitāni cāsthīni ṛṣidehabhavāny atha tāni prakṣālanād eva tatra prāptāni pūtatām //
यत्र देवा मुक्तपापास् तत् तीर्थं पापनाशनम् तत्र स्नानं च दानं च ब्रह्महत्याविनाशनम् ॥
yatra devā muktapāpās tat tīrthaṃ pāpanāśanam tatra snānaṃ ca dānaṃ ca brahmahatyāvināśanam //
गवां च पावनं यत्र गोतीर्थं तद् उदाहृतम् तत्र स्नानान् महाबुद्धिर् गोमेधफलम् आप्नुयात् ॥
gavāṃ ca pāvanaṃ yatra gotīrthaṃ tad udāhṛtam tatra snānān mahābuddhir gomedhaphalam āpnuyāt //
यत्र तद्ब्राह्मणास्थीनि आसन् पुण्यानि नारद पितृतीर्थं तु वै ज्ञेयं पितॄणां प्रीतिवर्धनम् ॥
yatra tadbrāhmaṇāsthīni āsan puṇyāni nārada pitṛtīrthaṃ tu vai jñeyaṃ pitṝṇāṃ prītivardhanam //
भस्मास्थिनखरोमाणि प्राणिनो यस्य कस्यचित् तत्र तीर्थे संक्रमेरन् यावच् चन्द्रार्कतारकम् ॥
bhasmāsthinakharomāṇi prāṇino yasya kasyacit tatra tīrthe saṃkrameran yāvac candrārkatārakam //
स्वर्गे वासो भवेत् तस्य अपि दुष्कृतकर्मणः तथा चक्रेश्वरात् तीर्थात् त्रीणि तीर्थानि नारद ततः पूताः सुरगणा गावः शंभुम् अथाब्रुवन् ॥
svarge vāso bhavet tasya api duṣkṛtakarmaṇaḥ tathā cakreśvarāt tīrthāt trīṇi tīrthāni nārada tataḥ pūtāḥ suragaṇā gāvaḥ śaṃbhum athābruvan //
यामः स्वं स्वम् अधिष्ठानम् अत्र सूर्यः प्रतिष्ठितः अस्मिन् स्थिते दिनकरे सुराः सर्वे प्रतिष्ठिताः ॥
yāmaḥ svaṃ svam adhiṣṭhānam atra sūryaḥ pratiṣṭhitaḥ asmin sthite dinakare surāḥ sarve pratiṣṭhitāḥ //
भवेयुर् जगताम् ईश तद् अनुज्ञातुम् अर्हसि सूर्यो ह्य् आत्मास्य जगतस् तस्थुषश् च सनातनः ॥
bhaveyur jagatām īśa tad anujñātum arhasi sūryo hy ātmāsya jagatas tasthuṣaś ca sanātanaḥ //
दिवाकरो देवमयस् तत्रास्माभिः प्रतिष्ठितः यत्र गङ्गा जगद्धात्री यत्र वै त्र्यम्बकः स्वयम् सुरवासं प्रतिष्ठानं भवेद् यत्र च त्र्यम्बकम् ॥
divākaro devamayas tatrāsmābhiḥ pratiṣṭhitaḥ yatra gaṅgā jagaddhātrī yatra vai tryambakaḥ svayam suravāsaṃ pratiṣṭhānaṃ bhaved yatra ca tryambakam //
आपृच्छ्य पिप्पलादं तं सुराः स्वं सदनं ययुः पिप्पलाः कालपर्याये स्वर्गं जग्मुर् अथाक्षयम् ॥
āpṛcchya pippalādaṃ taṃ surāḥ svaṃ sadanaṃ yayuḥ pippalāḥ kālaparyāye svargaṃ jagmur athākṣayam //
पादपानां पदं विप्रः पिप्पलादः प्रतापवान् क्षेत्राधिपत्ये संस्थाप्य पूजयाम् आस शंकरम् ॥
pādapānāṃ padaṃ vipraḥ pippalādaḥ pratāpavān kṣetrādhipatye saṃsthāpya pūjayām āsa śaṃkaram //
दधीचिसूनुर् मुनिर् उग्रतेजा अवाप्य भार्यां गौतमस्यात्मजां च पुत्रान् अथावाप्य श्रियं यशश् च सुहृज्जनैः स्वर्गम् अवाप धीरः
dadhīcisūnur munir ugratejā avāpya bhāryāṃ gautamasyātmajāṃ ca putrān athāvāpya śriyaṃ yaśaś ca suhṛjjanaiḥ svargam avāpa dhīraḥ
ततः प्रभृति तत् तीर्थं पिप्पलेश्वरम् उच्यते सर्वक्रतुफलं पुण्यं स्मरणाद् अघनाशनम् ॥
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ pippaleśvaram ucyate sarvakratuphalaṃ puṇyaṃ smaraṇād aghanāśanam //
किं पुनः स्नानदानाभ्याम् आदित्यस्य तु दर्शनात् चक्रेश्वरः पिप्पलेशो देवदेवस्य नामनी ॥
kiṃ punaḥ snānadānābhyām ādityasya tu darśanāt cakreśvaraḥ pippaleśo devadevasya nāmanī //
सरहस्यं विदित्वा तु सर्वकामान् अवाप्नुयात् सूर्यस्य च प्रतिष्ठानात् सुरवासे प्रतिष्ठिते प्रतिष्ठानं तु तत् क्षेत्रं सुराणाम् अपि वल्लभम् ॥
sarahasyaṃ viditvā tu sarvakāmān avāpnuyāt sūryasya ca pratiṣṭhānāt suravāse pratiṣṭhite pratiṣṭhānaṃ tu tat kṣetraṃ surāṇām api vallabham //
इतीदम् आख्यानम् अतीव पुण्यं पठेत वा यः शृणुयात् स्मरेद् वा स दीर्घजीवी धनवान् धर्मयुक्तश् चान्ते स्मरञ् शंभुम् उपैति नित्यम्
itīdam ākhyānam atīva puṇyaṃ paṭheta vā yaḥ śṛṇuyāt smared vā sa dīrghajīvī dhanavān dharmayuktaś cānte smarañ śaṃbhum upaiti nityam