वाणीसंगमम् आख्यातं यत्र वागीश्वरो हरः तत् तीर्थं सर्वपापानां मोचनं सर्वकामदम् ॥
vāṇīsaṃgamam ākhyātaṃ yatra vāgīśvaro haraḥ tat tīrthaṃ sarvapāpānāṃ mocanaṃ sarvakāmadam //
तत्र स्नानेन दानेन ब्रह्महत्यादिनाशनम् ब्रह्मविष्ण्वोश् च संवादे महत्त्वे च परस्परम् ॥
tatra snānena dānena brahmahatyādināśanam brahmaviṣṇvoś ca saṃvāde mahattve ca parasparam //
तयोर् मध्ये महादेवो ज्योतिर्मूर्तिर् अभूत् किल तत्रैव वाग् उवाचेदं दैवी पुत्र तयोः शुभा ॥
tayor madhye mahādevo jyotirmūrtir abhūt kila tatraiva vāg uvācedaṃ daivī putra tayoḥ śubhā //
अहम् अस्मि महांस् तत्र अहम् अस्मीति वै मिथः दैवी वाक् ताव् उभौ प्राह यस् त्व् अस्यान्तं तु पश्यति ॥
aham asmi mahāṃs tatra aham asmīti vai mithaḥ daivī vāk tāv ubhau prāha yas tv asyāntaṃ tu paśyati //
स तु ज्येष्ठो भवेत् तस्मान् मा वादं कर्तुम् अर्हथः तद्वाक्याद् विष्णुर् अगमद् अधो ऽहं चोर्ध्वम् एव च ॥
sa tu jyeṣṭho bhavet tasmān mā vādaṃ kartum arhathaḥ tadvākyād viṣṇur agamad adho 'haṃ cordhvam eva ca //
ततो विष्णुः शीघ्रम् एत्य ज्योतिःपार्श्व उपाविशत् अप्राप्यान्तम् अहं प्रायां दूराद् दूरतरं मुने ॥
tato viṣṇuḥ śīghram etya jyotiḥpārśva upāviśat aprāpyāntam ahaṃ prāyāṃ dūrād dūrataraṃ mune //
ततः श्रान्तो निवृत्तो ऽहं द्रष्टुम् ईशं तु तं प्रभुम् तदैवं मम धीर् आसीद् दृष्टश् चान्तो मया भृशम् ॥
tataḥ śrānto nivṛtto 'haṃ draṣṭum īśaṃ tu taṃ prabhum tadaivaṃ mama dhīr āsīd dṛṣṭaś cānto mayā bhṛśam //
अस्य देवस्य तद् विष्णोर् मम ज्यैष्ठ्यं स्फुटं भवेत् पुनश् चापि मम त्व् एवं मतिर् आसीन् महामते ॥
asya devasya tad viṣṇor mama jyaiṣṭhyaṃ sphuṭaṃ bhavet punaś cāpi mama tv evaṃ matir āsīn mahāmate //
सत्यैर् वक्त्रैः कथं वक्ष्ये पीडितो ऽप्य् अनृतं वचः नानाविधेषु पापेषु नानृतात् पातकं परम् ॥
satyair vaktraiḥ kathaṃ vakṣye pīḍito 'py anṛtaṃ vacaḥ nānāvidheṣu pāpeṣu nānṛtāt pātakaṃ param //
सत्यैर् वक्त्रैर् असत्यां वा वाचं वक्ष्ये कथं त्व् इति ततो ऽहं पञ्चमं वक्त्रं गर्दभाकृतिभीषणम् ॥
satyair vaktrair asatyāṃ vā vācaṃ vakṣye kathaṃ tv iti tato 'haṃ pañcamaṃ vaktraṃ gardabhākṛtibhīṣaṇam //
कृत्वा तेनानृतं वक्ष्य इति ध्यात्वा चिरं तदा अब्रवं तं हरिं तत्र आसीनं जगतां प्रभुम् ॥
kṛtvā tenānṛtaṃ vakṣya iti dhyātvā ciraṃ tadā abravaṃ taṃ hariṃ tatra āsīnaṃ jagatāṃ prabhum //
अस्य चान्तो मया दृष्टस् तेन ज्यैष्ठ्यं जनार्दन ममेति वदतः पार्श्वे उभौ तौ हरिशंकरौ ॥
asya cānto mayā dṛṣṭas tena jyaiṣṭhyaṃ janārdana mameti vadataḥ pārśve ubhau tau hariśaṃkarau //
एकरूपत्वम् आपन्नौ सूर्याचन्द्रमसाव् इव तौ दृष्ट्वा विस्मितो भीतश् चास्तवं ताव् उभाव् अपि ततः क्रुद्धौ जगन्नाथौ वाचं ताम् इदम् ऊचतुः ॥
ekarūpatvam āpannau sūryācandramasāv iva tau dṛṣṭvā vismito bhītaś cāstavaṃ tāv ubhāv api tataḥ kruddhau jagannāthau vācaṃ tām idam ūcatuḥ //
दुष्टे त्वं निम्नगा भूया नानृताद् अस्ति पातकम् ॥
duṣṭe tvaṃ nimnagā bhūyā nānṛtād asti pātakam //
ततः सा विह्वला भूत्वा नदीभावम् उपागता तद् दृष्ट्वा विस्मितो भीतस् ताम् अब्रवम् अहं तदा ॥
tataḥ sā vihvalā bhūtvā nadībhāvam upāgatā tad dṛṣṭvā vismito bhītas tām abravam ahaṃ tadā //
यस्माद् असत्यम् उक्तासि ब्रह्मवाचि स्थिता सती तस्माद् अदृश्या त्वं भूयाः पापरूपास्य् असंशयम् ॥
yasmād asatyam uktāsi brahmavāci sthitā satī tasmād adṛśyā tvaṃ bhūyāḥ pāparūpāsy asaṃśayam //
एतच् छापं विदित्वा तु तौ देवौ प्रणता तदा विशापत्वं प्रार्थयन्ती तुष्टाव च पुनः पुनः ॥
etac chāpaṃ viditvā tu tau devau praṇatā tadā viśāpatvaṃ prārthayantī tuṣṭāva ca punaḥ punaḥ //
ततस् तुष्टौ देवदेवौ प्रार्थितौ त्रिदशार्चितौ प्रीत्या हरिहराव् एवं वाचं वाचम् अथोचतुः ॥
tatas tuṣṭau devadevau prārthitau tridaśārcitau prītyā hariharāv evaṃ vācaṃ vācam athocatuḥ //
गङ्गया संगता भद्रे यदा त्वं लोकपावनी तदा पुनर् वपुस् ते स्यात् पवित्रं हि सुशोभने ॥
gaṅgayā saṃgatā bhadre yadā tvaṃ lokapāvanī tadā punar vapus te syāt pavitraṃ hi suśobhane //
तथेत्य् उक्त्वा सापि देवी गङ्गया संगताभवत् भागीरथी गौतमी च ततश् चापि स्वकं वपुः ॥
tathety uktvā sāpi devī gaṅgayā saṃgatābhavat bhāgīrathī gautamī ca tataś cāpi svakaṃ vapuḥ //
देवी सा व्यगमद् ब्रह्मन् देवानाम् अपि दुर्लभम् गौतम्यां सैव विख्याता नाम्ना वाणीति पुण्यदा ॥
devī sā vyagamad brahman devānām api durlabham gautamyāṃ saiva vikhyātā nāmnā vāṇīti puṇyadā //
भागीरथ्यां सैव देवी सरस्वत्य् अभिधीयते उभयत्रापि विख्यातः संगमो लोकपूजितः ॥
bhāgīrathyāṃ saiva devī sarasvaty abhidhīyate ubhayatrāpi vikhyātaḥ saṃgamo lokapūjitaḥ //
सरस्वतीसंगमश् च वाणीसंगम एव च गौतम्या संगता देवी वाणी वाचा सरस्वती ॥
sarasvatīsaṃgamaś ca vāṇīsaṃgama eva ca gautamyā saṃgatā devī vāṇī vācā sarasvatī //
सर्वत्र पूजितं तीर्थं तत्र वाचा शिवं प्रभुम् देवेश्वरं पूजयित्वा विशापम् अगमद् यतः ॥
sarvatra pūjitaṃ tīrthaṃ tatra vācā śivaṃ prabhum deveśvaraṃ pūjayitvā viśāpam agamad yataḥ //
ब्रह्मा विधूय वाग्दौष्ट्यं स्वं च धामागमत् पुनः तस्मात् तत्र शुचिर् भूत्वा स्नात्वा तत्र च संगमे ॥
brahmā vidhūya vāgdauṣṭyaṃ svaṃ ca dhāmāgamat punaḥ tasmāt tatra śucir bhūtvā snātvā tatra ca saṃgame //
वागीश्वरं ततो दृष्ट्वा तावता मुक्तिम् आप्नुयात् दानहोमादिकं किंचिद् उपवासादिकां क्रियाम् ॥
vāgīśvaraṃ tato dṛṣṭvā tāvatā muktim āpnuyāt dānahomādikaṃ kiṃcid upavāsādikāṃ kriyām //
यः कुर्यात् संगमे पुण्ये संसारे न भवेत् पुनः एकोनविंशतिशतं तीर्थानां तीरयोर् द्वयोः नानाजन्मार्जिताशेषपापक्षयविधायिनाम् ॥
yaḥ kuryāt saṃgame puṇye saṃsāre na bhavet punaḥ ekonaviṃśatiśataṃ tīrthānāṃ tīrayor dvayoḥ nānājanmārjitāśeṣapāpakṣayavidhāyinām //