विष्णुतीर्थम् इति ख्यातं तत्र वृत्तम् इदं शृणु मौद्गल्य इति विख्यातो मुद्गलस्य सुतो ऋषिः ॥
viṣṇutīrtham iti khyātaṃ tatra vṛttam idaṃ śṛṇu maudgalya iti vikhyāto mudgalasya suto ṛṣiḥ //
तस्य भार्या तु जाबाला नाम्ना ख्याता सुपुत्रिणी पिता ऋषिस् तथा वृद्धो मुद्गलो लोकविश्रुतः ॥
tasya bhāryā tu jābālā nāmnā khyātā suputriṇī pitā ṛṣis tathā vṛddho mudgalo lokaviśrutaḥ //
तस्य भार्या तथा ख्याता नाम्ना भागीरथी शुभा स मौद्गल्यः प्रातर् एव गङ्गां स्नाति यतव्रतः ॥
tasya bhāryā tathā khyātā nāmnā bhāgīrathī śubhā sa maudgalyaḥ prātar eva gaṅgāṃ snāti yatavrataḥ //
नित्यम् एव त्व् इदं कर्म तस्यासीन् मुनिसत्तम गङ्गातीरे कुशैर् मृद्भिः शमीपुष्पैर् अहर्निशम् ॥
nityam eva tv idaṃ karma tasyāsīn munisattama gaṅgātīre kuśair mṛdbhiḥ śamīpuṣpair aharniśam //
गुरूदितेन मार्गेण स्वमानससरोरुहे आवाहनं नित्यम् एव विष्णोश् चक्रे स मौद्गलिः ॥
gurūditena mārgeṇa svamānasasaroruhe āvāhanaṃ nityam eva viṣṇoś cakre sa maudgaliḥ //
तेनाहूतस् त्वरन्न् एति लक्ष्मीभर्ता जगत्पतिः वैनतेयम् अथारुह्य शङ्खचक्रगदाधरः ॥
tenāhūtas tvarann eti lakṣmībhartā jagatpatiḥ vainateyam athāruhya śaṅkhacakragadādharaḥ //
पूजितस् तेन ऋषिणा स मौद्गल्येन यत्नतः प्रब्रूते च कथाश् चित्रा मौद्गल्याय जगत्प्रभुः ॥
pūjitas tena ṛṣiṇā sa maudgalyena yatnataḥ prabrūte ca kathāś citrā maudgalyāya jagatprabhuḥ //
ततो ऽपराह्णसमये विष्णुः प्राह स मौद्गलिम् याहि वत्स स्वभवनं श्रान्तो ऽसीति पुनः पुनः ॥
tato 'parāhṇasamaye viṣṇuḥ prāha sa maudgalim yāhi vatsa svabhavanaṃ śrānto 'sīti punaḥ punaḥ //
एवम् उक्तः स देवेन विष्णुना याति स द्विजः जगत्प्रभुस् ततो याति देवैर् युक्तः स्वमन्दिरम् ॥
evam uktaḥ sa devena viṣṇunā yāti sa dvijaḥ jagatprabhus tato yāti devair yuktaḥ svamandiram //
मौद्गल्यो ऽपि तथाभ्येत्य किंचिद् आदाय नित्यशः स्वम् एव भवनं विद्वान् भार्यायै स्वार्जितं धनम् ॥
maudgalyo 'pi tathābhyetya kiṃcid ādāya nityaśaḥ svam eva bhavanaṃ vidvān bhāryāyai svārjitaṃ dhanam //
ददाति स महाविष्णुचरणाब्जपरायणः मौद्गल्यस्य प्रिया सापि पतिव्रतपरायणा ॥
dadāti sa mahāviṣṇucaraṇābjaparāyaṇaḥ maudgalyasya priyā sāpi pativrataparāyaṇā //
शाकं मूलं फलं वापि भर्त्रानीतं तु यत्नतः सुसंस्कृत्याप्य् अतिथीनां बालानां भर्तुर् एव च ॥
śākaṃ mūlaṃ phalaṃ vāpi bhartrānītaṃ tu yatnataḥ susaṃskṛtyāpy atithīnāṃ bālānāṃ bhartur eva ca //
दत्त्वा तु भोजनं तेभ्यः पश्चाद् भुङ्क्ते यतव्रता भुक्तवत्स्व् अथ सर्वेषु रात्रौ नित्यं स मौद्गलिः ॥
dattvā tu bhojanaṃ tebhyaḥ paścād bhuṅkte yatavratā bhuktavatsv atha sarveṣu rātrau nityaṃ sa maudgaliḥ //
विष्णोः श्रुताः कथाश् चित्रास् तेभ्यो वक्त्य् अथ हर्षितः एवं बहुतिथे काले व्यतीते चातिविस्मिता मौद्गल्यस्य रहो भार्या भर्तारं वाक्यम् अब्रवीत् ॥
viṣṇoḥ śrutāḥ kathāś citrās tebhyo vakty atha harṣitaḥ evaṃ bahutithe kāle vyatīte cātivismitā maudgalyasya raho bhāryā bhartāraṃ vākyam abravīt //
यदि ते विष्णुर् अभ्येति समीपं त्रिदशार्चितः तथापि कष्टम् अस्माकं कस्माद् इति जगत्प्रभुम् ॥
yadi te viṣṇur abhyeti samīpaṃ tridaśārcitaḥ tathāpi kaṣṭam asmākaṃ kasmād iti jagatprabhum //
तत् पृच्छ त्वं महाप्राज्ञ यदासौ विष्णुर् एति च यस्मिंश् च स्मृतमात्रे तु जराजन्मरुजो मृतिः नाशं यान्ति कुतो दृष्टे तस्मात् पृच्छ जगत्पतिम् ॥
tat pṛccha tvaṃ mahāprājña yadāsau viṣṇur eti ca yasmiṃś ca smṛtamātre tu jarājanmarujo mṛtiḥ nāśaṃ yānti kuto dṛṣṭe tasmāt pṛccha jagatpatim //
तथेत्य् उक्त्वा प्रियावाक्यान् मौद्गल्यो नित्यवद् धरिम् पूजयित्वा विनीतश् च पप्रच्छ स कृताञ्जलिः ॥
tathety uktvā priyāvākyān maudgalyo nityavad dharim pūjayitvā vinītaś ca papraccha sa kṛtāñjaliḥ //
त्वयि स्मृते जगन्नाथ शोकदारिद्र्यदुष्कृतम् नाशं याति विपत्तिर् मे त्वयि दृष्टे कथं स्थिता ॥
tvayi smṛte jagannātha śokadāridryaduṣkṛtam nāśaṃ yāti vipattir me tvayi dṛṣṭe kathaṃ sthitā //
स्वकृतं भुज्यते भूतैः सर्वैः सर्वत्र सर्वदा न कोपि कस्यचित् किंचित् करोत्य् अत्र हिताहिते ॥
svakṛtaṃ bhujyate bhūtaiḥ sarvaiḥ sarvatra sarvadā na kopi kasyacit kiṃcit karoty atra hitāhite //
यादृशं चोप्यते बीजं फलं भवति तादृशम् रसालः स्यान् न निम्बस्य बीजाज् जात्व् अपि कुत्रचित् ॥
yādṛśaṃ copyate bījaṃ phalaṃ bhavati tādṛśam rasālaḥ syān na nimbasya bījāj jātv api kutracit //
न कृता गौतमीसेवा नार्चितौ हरिशंकरौ न दत्तं यैश् च विप्रेभ्यस् ते कथं भाजनं श्रियः ॥
na kṛtā gautamīsevā nārcitau hariśaṃkarau na dattaṃ yaiś ca viprebhyas te kathaṃ bhājanaṃ śriyaḥ //
त्वया न दत्तं किंचिच् च ब्राह्मणेभ्यो ममापि च यद् दीयते तद् एवेह परस्मिंश् चोपतिष्ठति ॥
tvayā na dattaṃ kiṃcic ca brāhmaṇebhyo mamāpi ca yad dīyate tad eveha parasmiṃś copatiṣṭhati //
मृद्भिर् वार्भिः कुशैर् मन्त्रैः शुचिकर्म सदैव यत् करोति तस्मात् पूतात्मा शरीरस्य च शोषणात् ॥
mṛdbhir vārbhiḥ kuśair mantraiḥ śucikarma sadaiva yat karoti tasmāt pūtātmā śarīrasya ca śoṣaṇāt //
विना दानेन न क्वापि भोगावाप्तिर् नृणां भवेत् सत्कर्माचरणाच् छुद्धो विरक्तः स्यात् ततो नरः ॥
vinā dānena na kvāpi bhogāvāptir nṛṇāṃ bhavet satkarmācaraṇāc chuddho viraktaḥ syāt tato naraḥ //
ततो ऽप्रतिहतज्ञानो जीवन्मुक्तस् ततो भवेत् सर्वेषां सुलभा मुक्तिर् मद्भक्त्या चेह पूर्ततः ॥
tato 'pratihatajñāno jīvanmuktas tato bhavet sarveṣāṃ sulabhā muktir madbhaktyā ceha pūrtataḥ //
भुक्तिर् दानादिना सर्वभूतदुःखनिबर्हणात् अथवा लप्स्यसे मुक्तिं भक्त्या भुक्तिं न लप्स्यसे ॥
bhuktir dānādinā sarvabhūtaduḥkhanibarhaṇāt athavā lapsyase muktiṃ bhaktyā bhuktiṃ na lapsyase //
भक्त्या मुक्तिः कथं भूयाद् भुक्तेर् मुक्तिः सुदुर्लभा जाता चेद् देहिनां मुक्तिः किम् अन्येन प्रयोजनम् ॥
bhaktyā muktiḥ kathaṃ bhūyād bhukter muktiḥ sudurlabhā jātā ced dehināṃ muktiḥ kim anyena prayojanam //
भक्त्या मुक्तिः सर्वपूज्या ताम् इच्छेयं जगन्मय ॥
bhaktyā muktiḥ sarvapūjyā tām iccheyaṃ jaganmaya //
एतद् एवान्तरं ब्रह्मन् दीयते माम् अनुस्मरन् ब्राह्मणायाथवार्थिभ्यस् तद् एवाक्षयतां व्रजेत् ॥
etad evāntaraṃ brahman dīyate mām anusmaran brāhmaṇāyāthavārthibhyas tad evākṣayatāṃ vrajet //
माम् अध्यात्वाथ यद् दद्यात् तत् तन्मात्रफलप्रदम् तत् पुनर् दत्तम् एवेह न भोगायात्र कल्पते ॥
mām adhyātvātha yad dadyāt tat tanmātraphalapradam tat punar dattam eveha na bhogāyātra kalpate //
तस्माद् देहि महाबुद्धे भोज्यं किंचिन् मम ध्रुवम् अथवा विप्रमुख्याय गौतमीतीरम् आश्रितः ॥
tasmād dehi mahābuddhe bhojyaṃ kiṃcin mama dhruvam athavā vipramukhyāya gautamītīram āśritaḥ //
मौद्गल्यः प्राह तं विष्णुं देयं मम न विद्यते नान्यत् किंचन देहादि यत् तत् त्वयि समर्पितम् ॥
maudgalyaḥ prāha taṃ viṣṇuṃ deyaṃ mama na vidyate nānyat kiṃcana dehādi yat tat tvayi samarpitam //
ततो विष्णुर् गरुत्मन्तं प्राह शीघ्रं जगत्पतिः इहानयस्व कणिशं ममायं चार्पयिष्यति ॥
tato viṣṇur garutmantaṃ prāha śīghraṃ jagatpatiḥ ihānayasva kaṇiśaṃ mamāyaṃ cārpayiṣyati //
ततो योग्यान् अयं भोगान् प्राप्स्यते मनसः प्रियान् आकर्ण्य स्वामिनादिष्टं तथा चक्रे स पक्षिराट् ॥
tato yogyān ayaṃ bhogān prāpsyate manasaḥ priyān ākarṇya svāminādiṣṭaṃ tathā cakre sa pakṣirāṭ //
विष्णुहस्ते कणान् प्रादात् स मौद्गल्यो यतव्रतः एतस्मिन्न् अन्तरे विष्णुर् विश्वकर्माणम् अब्रवीत् ॥
viṣṇuhaste kaṇān prādāt sa maudgalyo yatavrataḥ etasminn antare viṣṇur viśvakarmāṇam abravīt //
यावच् चास्य कुले सप्त पुरुषास् तावद् एव तु भवितारो महाबुद्धे तावत् कामा मनीषिताः गावो हिरण्यं धान्यानि वस्त्राण्य् आभरणानि च ॥
yāvac cāsya kule sapta puruṣās tāvad eva tu bhavitāro mahābuddhe tāvat kāmā manīṣitāḥ gāvo hiraṇyaṃ dhānyāni vastrāṇy ābharaṇāni ca //
यच् च किंचिन् मनःप्रीत्यै लोके भवति भूषणम् तत् सर्वम् आप मौद्गल्यो विष्णुगङ्गाप्रभावतः ॥
yac ca kiṃcin manaḥprītyai loke bhavati bhūṣaṇam tat sarvam āpa maudgalyo viṣṇugaṅgāprabhāvataḥ //
गृहं गच्छेति मौद्गल्यो विष्णुनोक्तस् ततो ययौ आश्रमे स्वस्य सर्वर्द्धिं दृष्ट्वा ऋषिर् अभाषत ॥
gṛhaṃ gaccheti maudgalyo viṣṇunoktas tato yayau āśrame svasya sarvarddhiṃ dṛṣṭvā ṛṣir abhāṣata //
अहो दानप्रभावो ऽयम् अहो विष्णोर् अनुस्मृतिः अहो गङ्गाप्रभावश् च कैर् विचार्यो महान् अयम् ॥
aho dānaprabhāvo 'yam aho viṣṇor anusmṛtiḥ aho gaṅgāprabhāvaś ca kair vicāryo mahān ayam //
मौद्गल्यो भार्यया सार्धं पुत्रैः पौत्रैश् च बन्धुभिः पितृभ्यां बुभुजे भोगान् भुक्तिं मुक्तिम् अवाप च ॥
maudgalyo bhāryayā sārdhaṃ putraiḥ pautraiś ca bandhubhiḥ pitṛbhyāṃ bubhuje bhogān bhuktiṃ muktim avāpa ca //
ततः प्रभृति तत् तीर्थं मौद्गल्यं वैष्णवं तथा तत्र स्नानं च दानं च भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ॥
tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ maudgalyaṃ vaiṣṇavaṃ tathā tatra snānaṃ ca dānaṃ ca bhuktimuktiphalapradam //
तत्र श्रुतिः स्मृतिर् वापि तीर्थस्य स्यात् कथंचन तस्य विष्णुर् भवेत् प्रीतः पापैर् मुक्तः सुखी भवेत् ॥
tatra śrutiḥ smṛtir vāpi tīrthasya syāt kathaṃcana tasya viṣṇur bhavet prītaḥ pāpair muktaḥ sukhī bhavet //
एकादश सहस्राणि तीर्थानां तीरयोर् द्वयोः सर्वार्थदायिनां तत्र स्नानदानजपादिभिः ॥
ekādaśa sahasrāṇi tīrthānāṃ tīrayor dvayoḥ sarvārthadāyināṃ tatra snānadānajapādibhiḥ //