आत्रेयम् इति विख्यातम् अन्विन्द्रं तीर्थम् उत्तमम् तस्य प्रभावं वक्ष्यामि भ्रष्टराज्यप्रदायकम् ॥
ātreyam iti vikhyātam anvindraṃ tīrtham uttamam tasya prabhāvaṃ vakṣyāmi bhraṣṭarājyapradāyakam //
गौतम्या उत्तरे तीर आत्रेयो भगवान् ऋषिः अन्वारेभे ऽथ सत्त्राणि ऋत्विग्भिर् मुनिभिर् वृतः ॥
gautamyā uttare tīra ātreyo bhagavān ṛṣiḥ anvārebhe 'tha sattrāṇi ṛtvigbhir munibhir vṛtaḥ //
तस्य होताभवत् त्व् अग्निर् हव्यवाहन एव च एवं सत्त्रे तु संपूर्ण इष्टिं माहेश्वरीं पुनः ॥
tasya hotābhavat tv agnir havyavāhana eva ca evaṃ sattre tu saṃpūrṇa iṣṭiṃ māheśvarīṃ punaḥ //
कृत्वैश्वर्यम् अगाद् विप्रः सर्वत्र गतिम् एव च इन्द्रस्य भवनं रम्यं स्वर्गलोकं रसातलम् ॥
kṛtvaiśvaryam agād vipraḥ sarvatra gatim eva ca indrasya bhavanaṃ ramyaṃ svargalokaṃ rasātalam //
स्वेच्छया याति विप्रेन्द्रः प्रभावात् तपसः शुभात् स कदाचिद् दिवं गत्वा इन्द्रलोकम् अगात् पुनः ॥
svecchayā yāti viprendraḥ prabhāvāt tapasaḥ śubhāt sa kadācid divaṃ gatvā indralokam agāt punaḥ //
तत्रापश्यत् सहस्राक्षं सुरैः परिवृतं शुभैः स्तूयमानं सिद्धसाध्यैः प्रेक्षन्तं नृत्यम् उत्तमम् शृण्वानं मधुरं गीतम् अप्सरोभिश् च वीजितम् ॥
tatrāpaśyat sahasrākṣaṃ suraiḥ parivṛtaṃ śubhaiḥ stūyamānaṃ siddhasādhyaiḥ prekṣantaṃ nṛtyam uttamam śṛṇvānaṃ madhuraṃ gītam apsarobhiś ca vījitam //
उपोपविष्टैः सुरनायकैस् तैः संपूज्यमानं महदासनस्थम् जयन्तम् अङ्के विनिधाय सूनुं शच्या युतं प्राप्तरतिं महिष्ठम्
upopaviṣṭaiḥ suranāyakais taiḥ saṃpūjyamānaṃ mahadāsanastham jayantam aṅke vinidhāya sūnuṃ śacyā yutaṃ prāptaratiṃ mahiṣṭham
सतां शरण्यं वरदं महेन्द्रं समीक्ष्य विप्राधिपतिर् महात्मा विमोहितो ऽसौ मुनिर् इन्द्रलक्ष्म्या समीहयाम् आस तद् इन्द्रराज्यम्
satāṃ śaraṇyaṃ varadaṃ mahendraṃ samīkṣya viprādhipatir mahātmā vimohito 'sau munir indralakṣmyā samīhayām āsa tad indrarājyam
संपूजितो देवगणैर् यथावत् स्वम् आश्रमं वै पुनर् आजगाम समीक्ष्य तां शक्रपुरीं सुरम्यां रत्नैर् युतां पुण्यगुणैः सुपूर्णाम्
saṃpūjito devagaṇair yathāvat svam āśramaṃ vai punar ājagāma samīkṣya tāṃ śakrapurīṃ suramyāṃ ratnair yutāṃ puṇyaguṇaiḥ supūrṇām
स्वम् आश्रमं निष्प्रभहेमवर्ज्यं समीक्ष्य विप्रो विरमं जगाम समीहमानः सुरराज्यम् आशु प्रियां तदोवाच महात्रिपुत्रः
svam āśramaṃ niṣprabhahemavarjyaṃ samīkṣya vipro viramaṃ jagāma samīhamānaḥ surarājyam āśu priyāṃ tadovāca mahātriputraḥ
भोक्तुं न शक्तो ऽस्मि फलानि मूलान्य् अनुत्तमान्य् अप्य् अतिसंस्कृतानि स्मृत्वामृतं पुण्यतमं च तत्र भक्ष्यं च भोज्यं च वरासनानि
bhoktuṃ na śakto 'smi phalāni mūlāny anuttamāny apy atisaṃskṛtāni smṛtvāmṛtaṃ puṇyatamaṃ ca tatra bhakṣyaṃ ca bhojyaṃ ca varāsanāni
इच्छेयम् इन्द्रत्वम् अहं महात्मन् कुरुष्व शीघ्रं पदम् ऐन्द्रम् अत्र ब्रूषे ऽन्यथा चेन् मदुदीरितं त्वं भस्मीकरोम्य् एव न संशयो ऽत्र
iccheyam indratvam ahaṃ mahātman kuruṣva śīghraṃ padam aindram atra brūṣe 'nyathā cen madudīritaṃ tvaṃ bhasmīkaromy eva na saṃśayo 'tra
तदत्रिवाक्यात् त्वरितः प्रजानां स्रष्टा विभुर् विश्वकर्मा तदैव चकार मेरुं च पुरीं सुराणां कल्पद्रुमान् कल्पलतां च धेनुम्
tadatrivākyāt tvaritaḥ prajānāṃ sraṣṭā vibhur viśvakarmā tadaiva cakāra meruṃ ca purīṃ surāṇāṃ kalpadrumān kalpalatāṃ ca dhenum
चकार वज्रादिविभूषितानि गृहाणि शुभ्राण्य् अतिचित्रितानि चकार सर्वावयवानवद्यां शचीं स्मरस्येव विहारशालाम्
cakāra vajrādivibhūṣitāni gṛhāṇi śubhrāṇy aticitritāni cakāra sarvāvayavānavadyāṃ śacīṃ smarasyeva vihāraśālām
सभां सुधर्माणम् अहो क्षणेन तथा चकाराप्सरसो मनोज्ञाः चकार चोच्चैःश्रवसं गजं च वज्रादि चास्त्राणि सुरान् अशेषान्
sabhāṃ sudharmāṇam aho kṣaṇena tathā cakārāpsaraso manojñāḥ cakāra coccaiḥśravasaṃ gajaṃ ca vajrādi cāstrāṇi surān aśeṣān
निवार्यमाणः प्रिययात्रिपुत्रः शचीसमाम् आत्मवधूं चकार तदात्रिपुत्रो ऽत्रिमुखैः समेतो वज्रादिरूपं च चकार चास्त्रम्
nivāryamāṇaḥ priyayātriputraḥ śacīsamām ātmavadhūṃ cakāra tadātriputro 'trimukhaiḥ sameto vajrādirūpaṃ ca cakāra cāstram
नृत्यादि गीतादि च सर्वम् एव चकार शक्रस्य पुरे च दृष्टम् तत् सर्वम् आसाद्य तदा मुनीन्द्रः प्रहृष्टचेताः सुतरां बभूव
nṛtyādi gītādi ca sarvam eva cakāra śakrasya pure ca dṛṣṭam tat sarvam āsādya tadā munīndraḥ prahṛṣṭacetāḥ sutarāṃ babhūva
आपातरम्येष्व् अपि कस्य नाम भवत्य् अपेक्षा नहि गोचरेषु श्रुत्वा च दैत्या दनुजाः समेता रक्षांसि कोपेन युतानि सद्यः
āpātaramyeṣv api kasya nāma bhavaty apekṣā nahi gocareṣu śrutvā ca daityā danujāḥ sametā rakṣāṃsi kopena yutāni sadyaḥ
स्वर्गं परित्यज्य कुतो हरिर् भुवं समागतो न्व् एष मिथः सुखाय तस्माद् वयं याम इतो नु योद्धुं वृत्रस्य हन्तारम् अदीर्घसत्त्रम्
svargaṃ parityajya kuto harir bhuvaṃ samāgato nv eṣa mithaḥ sukhāya tasmād vayaṃ yāma ito nu yoddhuṃ vṛtrasya hantāram adīrghasattram
ततः समागत्य तदात्रिपुत्रं संवेष्टयाम् आसुर् अथासुरास् ते संवेष्टयित्वा पुरम् अत्रिपुत्र कृतं तथा चेन्द्रपुराभिधानम्
tataḥ samāgatya tadātriputraṃ saṃveṣṭayām āsur athāsurās te saṃveṣṭayitvā puram atriputra kṛtaṃ tathā cendrapurābhidhānam
यो जात एव प्रथमो मनस्वान् देवो देवान् क्रतुना पर्यभूषत् यस्य शुष्माद् रोदसी अभ्यसेतां नृम्णस्य मह्ना स जनास इन्द्रः
yo jāta eva prathamo manasvān devo devān kratunā paryabhūṣat yasya śuṣmād rodasī abhyasetāṃ nṛmṇasya mahnā sa janāsa indraḥ
नाहं हरिर् नैव शची मदीया नेयं पुरी नैव वनं तद् ऐन्द्रम् स एव चेन्द्रो वृत्रहन्ता स वज्री सहस्राक्षो गोत्रभिद् वज्रबाहुः
nāhaṃ harir naiva śacī madīyā neyaṃ purī naiva vanaṃ tad aindram sa eva cendro vṛtrahantā sa vajrī sahasrākṣo gotrabhid vajrabāhuḥ
अहं तु विप्रो वेदविद् ब्रह्मवृन्दैः समाविष्टो गौतमीतीरसंस्थः यत्रायत्यां नाद्य वा सौख्यहेतुस् तच् चाकार्षं कर्म दुर्दैवयोगात्
ahaṃ tu vipro vedavid brahmavṛndaiḥ samāviṣṭo gautamītīrasaṃsthaḥ yatrāyatyāṃ nādya vā saukhyahetus tac cākārṣaṃ karma durdaivayogāt
संहरस्वेदम् आत्रेय यद् इन्द्रस्य विडम्बनम् क्षेमस् ते भविता सत्यं नान्यथा मुनिसत्तम ॥
saṃharasvedam ātreya yad indrasya viḍambanam kṣemas te bhavitā satyaṃ nānyathā munisattama //
तदात्रेयो ऽब्रवीद् वाक्यं यथा वक्ष्यन्ति माम् इह करोम्य् एव महाभागाः सत्येनाग्निं समालभे ॥
tadātreyo 'bravīd vākyaṃ yathā vakṣyanti mām iha karomy eva mahābhāgāḥ satyenāgniṃ samālabhe //
एवम् उक्त्वा स दैतेयांस् त्वष्टारं पुनर् अब्रवीत् ॥
evam uktvā sa daiteyāṃs tvaṣṭāraṃ punar abravīt //
यत् कृतं त्व् अत्र मत्प्रीत्याऐ ऐन्द्रं त्वष्टः पदं त्वया संहरस्व पुनः शीघ्रं रक्ष मां ब्राह्मणं मुनिम् ॥
yat kṛtaṃ tv atra matprītyāai aindraṃ tvaṣṭaḥ padaṃ tvayā saṃharasva punaḥ śīghraṃ rakṣa māṃ brāhmaṇaṃ munim //
पुनर् देहि पदं मह्यम् आश्रमं मृगपक्षिणः वृक्षांश् च वारि यत्रासीन् न मे दिव्यैः प्रयोजनम् सर्वम् अक्रमम् आयातं न सुखाय मनीषिणाम् ॥
punar dehi padaṃ mahyam āśramaṃ mṛgapakṣiṇaḥ vṛkṣāṃś ca vāri yatrāsīn na me divyaiḥ prayojanam sarvam akramam āyātaṃ na sukhāya manīṣiṇām //
तथेत्य् उक्त्वा प्रजानाथस् त्वष्टा संहृतवांस् तदा दैत्याश् च जग्मुः स्वस्थानं कृत्वा देशम् अकण्टकम् ॥
tathety uktvā prajānāthas tvaṣṭā saṃhṛtavāṃs tadā daityāś ca jagmuḥ svasthānaṃ kṛtvā deśam akaṇṭakam //
त्वष्टा चापि ययौ स्थानं स्वकं संप्रहसन्न् इव आत्रेयो ऽपि तदा शिष्यैः संवृतः सह भार्यया ॥
tvaṣṭā cāpi yayau sthānaṃ svakaṃ saṃprahasann iva ātreyo 'pi tadā śiṣyaiḥ saṃvṛtaḥ saha bhāryayā //
गौतमीतीरम् आश्रित्य तपोनिष्ठो ऽखिलैर् वृतः वर्तमाने महायज्ञे लज्जितो वाक्यम् अब्रवीत् ॥
gautamītīram āśritya taponiṣṭho 'khilair vṛtaḥ vartamāne mahāyajñe lajjito vākyam abravīt //
अहो मोहस्य महिमा ममापि भ्रान्तचित्तता किं महेन्द्रपदं लब्धं किं मयात्र पुरा कृतम् ॥
aho mohasya mahimā mamāpi bhrāntacittatā kiṃ mahendrapadaṃ labdhaṃ kiṃ mayātra purā kṛtam //
एवं वदन्तम् आत्रेयं लज्जितं प्राब्रुवन् सुराः ॥
evaṃ vadantam ātreyaṃ lajjitaṃ prābruvan surāḥ //
लज्जां जहि महाबाहो भविता ख्यातिर् उत्तमा आत्रेयतीर्थे ये स्नानं प्राणिनः कुर्युर् अञ्जसा ॥
lajjāṃ jahi mahābāho bhavitā khyātir uttamā ātreyatīrthe ye snānaṃ prāṇinaḥ kuryur añjasā //
इन्द्रास् ते भवितारो वै स्मरणात् सुखभागिनः तत्र पञ्च सहस्राणि तीर्थान्य् आहुर् मनीषिणः ॥
indrās te bhavitāro vai smaraṇāt sukhabhāginaḥ tatra pañca sahasrāṇi tīrthāny āhur manīṣiṇaḥ //
अन्विन्द्रात्रेयदैतेयनामभिः कीर्तितानि च तेषु स्नानं च दानं च सर्वम् अक्षयपुण्यदम् ॥
anvindrātreyadaiteyanāmabhiḥ kīrtitāni ca teṣu snānaṃ ca dānaṃ ca sarvam akṣayapuṇyadam //
इत्य् उक्त्वा विबुधा याताः संतुष्टश् चाभवन् मुनिः ॥
ity uktvā vibudhā yātāḥ saṃtuṣṭaś cābhavan muniḥ //