कुशतर्पणम् आख्यातं प्रणीतासंगमं तथा तीर्थं सर्वेषु लोकेषु भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ॥
kuśatarpaṇam ākhyātaṃ praṇītāsaṃgamaṃ tathā tīrthaṃ sarveṣu lokeṣu bhuktimuktipradāyakam //
तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि शृणु पापहरं शुभम् विन्ध्यस्य दक्षिणे पार्श्वे सह्यो नाम महागिरिः ॥
tasya svarūpaṃ vakṣyāmi śṛṇu pāpaharaṃ śubham vindhyasya dakṣiṇe pārśve sahyo nāma mahāgiriḥ //
यदङ्घ्रिभ्यो ऽभवन् नद्यो गोदाभीमरथीमुखाः यत्राभवत् तद् विरजम् एकवीरा च यत्र सा ॥
yadaṅghribhyo 'bhavan nadyo godābhīmarathīmukhāḥ yatrābhavat tad virajam ekavīrā ca yatra sā //
न तस्य महिमा कैश्चिद् अपि शक्यो ऽनुवर्णितुम् तस्मिन् गिरौ पुण्यदेशे शृणु नारद यत्नतः ॥
na tasya mahimā kaiścid api śakyo 'nuvarṇitum tasmin girau puṇyadeśe śṛṇu nārada yatnataḥ //
गुह्याद् गुह्यतरं वक्ष्ये साक्षाद् वेदोदितं शुभम् यन् न जानन्ति मुनयो देवाश् च पितरो ऽसुराः ॥
guhyād guhyataraṃ vakṣye sākṣād vedoditaṃ śubham yan na jānanti munayo devāś ca pitaro 'surāḥ //
तद् अहं प्रीतये वक्ष्ये श्रवणात् सर्वकामदम् परः स पुरुषो ज्ञेयो ह्य् अव्यक्तो ऽक्षर एव तु ॥
tad ahaṃ prītaye vakṣye śravaṇāt sarvakāmadam paraḥ sa puruṣo jñeyo hy avyakto 'kṣara eva tu //
अपरश् च क्षरस् तस्मात् प्रकृत्यन्वित एव च निराकारात् सावयवः पुरुषः समजायत ॥
aparaś ca kṣaras tasmāt prakṛtyanvita eva ca nirākārāt sāvayavaḥ puruṣaḥ samajāyata //
तस्माद् आपः समुद्भूता अद्भ्यश् च पुरुषस् तथा ताभ्याम् अब्जं समुद्भूतं तत्राहम् अभवं मुने ॥
tasmād āpaḥ samudbhūtā adbhyaś ca puruṣas tathā tābhyām abjaṃ samudbhūtaṃ tatrāham abhavaṃ mune //
पृथिवी वायुर् आकाश आपो ज्योतिस् तथैव च एते मत्तः पूर्वतरा एकदैवाभवन् मुने ॥
pṛthivī vāyur ākāśa āpo jyotis tathaiva ca ete mattaḥ pūrvatarā ekadaivābhavan mune //
एतान् एव प्रपश्यामि नान्यत् स्थावरजङ्गमम् नैव वेदास् तदा चासन् नाहं द्रष्टास्मि किंचन ॥
etān eva prapaśyāmi nānyat sthāvarajaṅgamam naiva vedās tadā cāsan nāhaṃ draṣṭāsmi kiṃcana //
यस्माद् अहं समुद्भूतो न पश्येयं तम् अप्य् अथ तूष्णीं स्थिते मयि तदा अश्रौषं वाचम् उत्तमाम् ॥
yasmād ahaṃ samudbhūto na paśyeyaṃ tam apy atha tūṣṇīṃ sthite mayi tadā aśrauṣaṃ vācam uttamām //
ब्रह्मन् कुरु जगत्सृष्टिं स्थावरस्य चरस्य च ॥
brahman kuru jagatsṛṣṭiṃ sthāvarasya carasya ca //
ततो ऽहम् अब्रवं वाचं परुषां तत्र नारद कथं स्रक्ष्ये क्व वा स्रक्ष्ये केन स्रक्ष्य इदं जगत् ॥
tato 'ham abravaṃ vācaṃ paruṣāṃ tatra nārada kathaṃ srakṣye kva vā srakṣye kena srakṣya idaṃ jagat //
सैव वाग् अब्रवीद् दैवी प्रकृतिर् याभिधीयते विष्णुना प्रेरिता माता जगदीशा जगन्मयी ॥
saiva vāg abravīd daivī prakṛtir yābhidhīyate viṣṇunā preritā mātā jagadīśā jaganmayī //
यज्ञं कुरु ततः शक्तिस् ते भवित्री न संशयः यज्ञो वै विष्णुर् इत्य् एषा श्रुतिर् ब्रह्मन् सनातनी ॥
yajñaṃ kuru tataḥ śaktis te bhavitrī na saṃśayaḥ yajño vai viṣṇur ity eṣā śrutir brahman sanātanī //
किं यज्वनाम् असाध्यं स्याद् इह लोके परत्र च ॥
kiṃ yajvanām asādhyaṃ syād iha loke paratra ca //
पुनस् ताम् अब्रवं देवीं क्व वा केनेति तद् वद यज्ञः कार्यो महाभागे ततः सोवाच मां प्रति ॥
punas tām abravaṃ devīṃ kva vā keneti tad vada yajñaḥ kāryo mahābhāge tataḥ sovāca māṃ prati //
ओंकारभूता या देवी मातृकल्पा जगन्मयी कर्मभूमौ यजस्वेह यज्ञेशं यज्ञपूरुषम् ॥
oṃkārabhūtā yā devī mātṛkalpā jaganmayī karmabhūmau yajasveha yajñeśaṃ yajñapūruṣam //
स एव साधनं ते स्यात् तेन तं यज सुव्रत यज्ञः स्वाहा स्वधा मन्त्रा ब्राह्मणा हविरादिकम् ॥
sa eva sādhanaṃ te syāt tena taṃ yaja suvrata yajñaḥ svāhā svadhā mantrā brāhmaṇā havirādikam //
हरिर् एवाखिलं तेन सर्वं विष्णोर् अवाप्यते ॥
harir evākhilaṃ tena sarvaṃ viṣṇor avāpyate //
पुनस् ताम् अब्रवं देवीं कर्मभूः क्व विधीयते तदा नारद नैवासीद् भागीरथ्य् अथ नर्मदा ॥
punas tām abravaṃ devīṃ karmabhūḥ kva vidhīyate tadā nārada naivāsīd bhāgīrathy atha narmadā //
यमुना नैव तापी सा सरस्वत्य् अथ गौतमी समुद्रो वा नदः कश्चिन् न सरः सरितो ऽमलाः सा शक्तिः पुनर् अप्य् एवं माम् उवाच पुनः पुनः ॥
yamunā naiva tāpī sā sarasvaty atha gautamī samudro vā nadaḥ kaścin na saraḥ sarito 'malāḥ sā śaktiḥ punar apy evaṃ mām uvāca punaḥ punaḥ //
सुमेरोर् दक्षिणे पार्श्वे तथा हिमवतो गिरेः दक्षिणे चापि विन्ध्यस्य सह्याच् चैवाथ दक्षिणे सर्वस्य सर्वकाले तु कर्मभूमिः शुभोदया ॥
sumeror dakṣiṇe pārśve tathā himavato gireḥ dakṣiṇe cāpi vindhyasya sahyāc caivātha dakṣiṇe sarvasya sarvakāle tu karmabhūmiḥ śubhodayā //
तत् तु वाक्यम् अथो श्रुत्वा त्यक्त्वा मेरुं महागिरिम् तं प्रदेशम् अथागत्य स्थातव्यं क्वेत्य् अचिन्तयम् ततो माम् अब्रवीत् सैव विष्णोर् वाण्य् अशरीरिणी ॥
tat tu vākyam atho śrutvā tyaktvā meruṃ mahāgirim taṃ pradeśam athāgatya sthātavyaṃ kvety acintayam tato mām abravīt saiva viṣṇor vāṇy aśarīriṇī //
इतो गच्छ इतस् तिष्ठ तथोपविश चात्र हि संकल्पं कुरु यज्ञस्य स ते यज्ञः समाप्यते ॥
ito gaccha itas tiṣṭha tathopaviśa cātra hi saṃkalpaṃ kuru yajñasya sa te yajñaḥ samāpyate //
कृते चैवाथ संकल्पे यज्ञार्थे सुरसत्तम यद् वदन्त्य् अखिला वेदा विधे तत् तत् समाचर ॥
kṛte caivātha saṃkalpe yajñārthe surasattama yad vadanty akhilā vedā vidhe tat tat samācara //
इतिहासपुराणानि यद् अन्यच् छब्दगोचरम् स्वतो मुखे मम प्रायाद् अभूच् च स्मृतिगोचरम् ॥
itihāsapurāṇāni yad anyac chabdagocaram svato mukhe mama prāyād abhūc ca smṛtigocaram //
वेदार्थश् च मया सर्वो ज्ञातो ऽसौ तत्क्षणेन च ततः पुरुषसूक्तं तद् अस्मरं लोकविश्रुतम् ॥
vedārthaś ca mayā sarvo jñāto 'sau tatkṣaṇena ca tataḥ puruṣasūktaṃ tad asmaraṃ lokaviśrutam //
यज्ञोपकरणं सर्वं तद् उक्तं च त्व् अकल्पयम् तदुक्तेन प्रकारेण यज्ञपात्राण्य् अकल्पयम् ॥
yajñopakaraṇaṃ sarvaṃ tad uktaṃ ca tv akalpayam taduktena prakāreṇa yajñapātrāṇy akalpayam //
अहं स्थित्वा यत्र देशे शुचिर् भूत्वा यतात्मवान् दीक्षितो विप्रदेशो ऽसौ मन्नाम्ना तु प्रकीर्तितः ॥
ahaṃ sthitvā yatra deśe śucir bhūtvā yatātmavān dīkṣito vipradeśo 'sau mannāmnā tu prakīrtitaḥ //
मद्देवयजनं पुण्यं नाम्ना ब्रह्मगिरिः स्मृतः चतुरशीतिपर्यन्तं योजनानि महामुने ॥
maddevayajanaṃ puṇyaṃ nāmnā brahmagiriḥ smṛtaḥ caturaśītiparyantaṃ yojanāni mahāmune //
मद्देवयजनं पुण्यं पूर्वतो ब्रह्मणो गिरेः तत्र मध्ये वेदिका स्याद् गार्हपत्यो ऽस्य दक्षिणे ॥
maddevayajanaṃ puṇyaṃ pūrvato brahmaṇo gireḥ tatra madhye vedikā syād gārhapatyo 'sya dakṣiṇe //
तत्र चाहवनीयस्य एवम् अग्नींस् त्व् अकल्पयम् विना पत्न्या न सिध्येत यज्ञः श्रुतिनिदर्शनात् ॥
tatra cāhavanīyasya evam agnīṃs tv akalpayam vinā patnyā na sidhyeta yajñaḥ śrutinidarśanāt //
शरीरम् आत्मनो ऽहं वै द्वेधा चाकरवं मुने पूर्वार्धेन ततः पत्नी ममाभूद् यज्ञसिद्धये ॥
śarīram ātmano 'haṃ vai dvedhā cākaravaṃ mune pūrvārdhena tataḥ patnī mamābhūd yajñasiddhaye //
उत्तरेण त्व् अहं तद्वद् अर्धो जाया इति श्रुतेः कालं वसन्तम् उत्कृष्टम् आज्यरूपेण नारद ॥
uttareṇa tv ahaṃ tadvad ardho jāyā iti śruteḥ kālaṃ vasantam utkṛṣṭam ājyarūpeṇa nārada //
अकल्पयं तथा चेध्मं ग्रीष्मं चापि शरद् धविः ऋतुं च प्रावृषं पुत्र तदा बर्हिर् अकल्पयम् ॥
akalpayaṃ tathā cedhmaṃ grīṣmaṃ cāpi śarad dhaviḥ ṛtuṃ ca prāvṛṣaṃ putra tadā barhir akalpayam //
छन्दांसि सप्त वै तत्र तदा परिधयो ऽभवन् कलाकाष्ठानिमेषा हि समित्पात्रकुशाः स्मृताः ॥
chandāṃsi sapta vai tatra tadā paridhayo 'bhavan kalākāṣṭhānimeṣā hi samitpātrakuśāḥ smṛtāḥ //
यो ऽनादिश् च त्व् अनन्तश् च स्वयं कालो ऽभवत् तदा यूपरूपेण देवर्षे योक्त्रं च पशुबन्धनम् ॥
yo 'nādiś ca tv anantaś ca svayaṃ kālo 'bhavat tadā yūparūpeṇa devarṣe yoktraṃ ca paśubandhanam //
सत्त्वादित्रिगुणाः पाशा नैव तत्राभवत् पशुः ततो ऽहम् अब्रवं वाचं वैष्णवीम् अशरीरिणीम् ॥
sattvāditriguṇāḥ pāśā naiva tatrābhavat paśuḥ tato 'ham abravaṃ vācaṃ vaiṣṇavīm aśarīriṇīm //
विनैव पशुना नायं यज्ञः परिसमाप्यते ततो माम् अवदद् देवी सैव नित्याशरीरिणी ॥
vinaiva paśunā nāyaṃ yajñaḥ parisamāpyate tato mām avadad devī saiva nityāśarīriṇī //
पौरुषेणाथ सूक्तेन स्तुहि तं पुरुषं परम् ॥
pauruṣeṇātha sūktena stuhi taṃ puruṣaṃ param //
तथेत्य् उक्त्वा स्तूयमाने देवदेवे जनार्दने मम चोत्पादके भक्त्या सूक्तेन पुरुषस्य हि ॥
tathety uktvā stūyamāne devadeve janārdane mama cotpādake bhaktyā sūktena puruṣasya hi //
सा च माम् अब्रवीद् देवी ब्रह्मन् मां त्वं पशुं कुरु तदा विज्ञाय पुरुषं जनकं मम चाव्ययम् ॥
sā ca mām abravīd devī brahman māṃ tvaṃ paśuṃ kuru tadā vijñāya puruṣaṃ janakaṃ mama cāvyayam //
कालयूपस्य पार्श्वे तं गुणपाशैर् निवेशितम् बर्हिस्थितम् अहं प्रौक्षं पुरुषं जातम् अग्रतः ॥
kālayūpasya pārśve taṃ guṇapāśair niveśitam barhisthitam ahaṃ praukṣaṃ puruṣaṃ jātam agrataḥ //
एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र तस्मात् सर्वम् अभूद् इदम् ब्राह्मणास् तु मुखात् तस्य ऽभवन् बाह्वोश् च क्षत्रियाः ॥
etasminn antare tatra tasmāt sarvam abhūd idam brāhmaṇās tu mukhāt tasya 'bhavan bāhvoś ca kṣatriyāḥ //
मुखाद् इन्द्रस् तथाग्निश् च श्वसनः प्राणतो ऽभवत् दिशः श्रोत्रात् तथा शीर्ष्णः सर्वः स्वर्गो ऽभवत् तदा ॥
mukhād indras tathāgniś ca śvasanaḥ prāṇato 'bhavat diśaḥ śrotrāt tathā śīrṣṇaḥ sarvaḥ svargo 'bhavat tadā //
मनसश् चन्द्रमा जातः सूर्यो ऽभूच् चक्षुषस् तथा अन्तरिक्षं तथा नाभेर् ऊरुभ्यां विश एव च ॥
manasaś candramā jātaḥ sūryo 'bhūc cakṣuṣas tathā antarikṣaṃ tathā nābher ūrubhyāṃ viśa eva ca //
पद्भ्यां शूद्रश् च संजातस् तथा भूमिर् अजायत ऋषयो रोमकूपेभ्य ओषध्यः केशतो ऽभवन् ॥
padbhyāṃ śūdraś ca saṃjātas tathā bhūmir ajāyata ṛṣayo romakūpebhya oṣadhyaḥ keśato 'bhavan //
ग्राम्यारण्याश् च पशवो नखेभ्यः सर्वतो ऽभवन् कृमिकीटपतंगादि पायूपस्थाद् अजायत ॥
grāmyāraṇyāś ca paśavo nakhebhyaḥ sarvato 'bhavan kṛmikīṭapataṃgādi pāyūpasthād ajāyata //
स्थावरं जङ्गमं किंचिद् दृश्यादृश्यं च किंचन तस्मात् सर्वम् अभूद् देवा मत्तश् चाप्य् अभवन् पुनः एतस्मिन्न् अन्तरे सैव विष्णोर् वाग् अब्रवीच् च माम् ॥
sthāvaraṃ jaṅgamaṃ kiṃcid dṛśyādṛśyaṃ ca kiṃcana tasmāt sarvam abhūd devā mattaś cāpy abhavan punaḥ etasminn antare saiva viṣṇor vāg abravīc ca mām //
सर्वं संपूर्णम् अभवत् सृष्टिर् जाता तथेप्सिता इदानीं जुहुधि ह्य् अग्नौ पात्राणि च समानि च ॥
sarvaṃ saṃpūrṇam abhavat sṛṣṭir jātā tathepsitā idānīṃ juhudhi hy agnau pātrāṇi ca samāni ca //
विसर्जय तथा यूपं प्रणीतां च कुशांस् तथा ऋत्विग्रूपं यज्ञरूपम् उद्देश्यं ध्येयम् एव च ॥
visarjaya tathā yūpaṃ praṇītāṃ ca kuśāṃs tathā ṛtvigrūpaṃ yajñarūpam uddeśyaṃ dhyeyam eva ca //
स्रुवं च पुरुषं पाशान् सर्वं ब्रह्मन् विसर्जय ॥
sruvaṃ ca puruṣaṃ pāśān sarvaṃ brahman visarjaya //
तद्वाक्यसमकालं तु क्रमशो यज्ञयोनिषु गार्हपत्ये दक्षिणाग्नौ तथा चैव महामुने ॥
tadvākyasamakālaṃ tu kramaśo yajñayoniṣu gārhapatye dakṣiṇāgnau tathā caiva mahāmune //
पूर्वस्मिन्न् अपि चैवाग्नौ क्रमशो जुह्वतस् तदा तत्र तत्र जगद्योनिम् अनुसंधाय पूरुषम् ॥
pūrvasminn api caivāgnau kramaśo juhvatas tadā tatra tatra jagadyonim anusaṃdhāya pūruṣam //
मन्त्रपूतं शुचिः सम्यग् यज्ञदेवो जगन्मयः लोकनाथो विश्वकर्ता कुण्डानां तत्र संनिधौ ॥
mantrapūtaṃ śuciḥ samyag yajñadevo jaganmayaḥ lokanātho viśvakartā kuṇḍānāṃ tatra saṃnidhau //
शुक्लरूपधरो विष्णुर् भवेद् आहवनीयके श्यामो विष्णुर् दक्षिणाग्नेः पीतो गृहपतेः कवेः ॥
śuklarūpadharo viṣṇur bhaved āhavanīyake śyāmo viṣṇur dakṣiṇāgneḥ pīto gṛhapateḥ kaveḥ //
सर्वकालं तेषु विष्णुर् अतो देशेषु संस्थितः न तेन रहितं किंचिद् विष्णुना विश्वयोनिना ॥
sarvakālaṃ teṣu viṣṇur ato deśeṣu saṃsthitaḥ na tena rahitaṃ kiṃcid viṣṇunā viśvayoninā //
प्रणीतायाः प्रणयनं मन्त्रैश् चाकरवं ततः प्रणीतोदकम् अप्य् एतत् प्रणीतेति नदी शुभा ॥
praṇītāyāḥ praṇayanaṃ mantraiś cākaravaṃ tataḥ praṇītodakam apy etat praṇīteti nadī śubhā //
व्यसर्जयं प्रणीतां तां मार्जयित्वा कुशैर् अथ मार्जने क्रियमाणे तु प्रणीतोदकबिन्दवः ॥
vyasarjayaṃ praṇītāṃ tāṃ mārjayitvā kuśair atha mārjane kriyamāṇe tu praṇītodakabindavaḥ //
पतितास् तत्र तीर्थानि जातानि गुणवन्ति च संजाता मुनिशार्दूल स्नानात् क्रतुफलप्रदा ॥
patitās tatra tīrthāni jātāni guṇavanti ca saṃjātā muniśārdūla snānāt kratuphalapradā //
यालंकृता सर्वकालं देवदेवेन शार्ङ्गिणा सोपानपङ्क्तिः सर्वेषां वैकुण्ठारोहणाय सा ॥
yālaṃkṛtā sarvakālaṃ devadevena śārṅgiṇā sopānapaṅktiḥ sarveṣāṃ vaikuṇṭhārohaṇāya sā //
संमार्जिताः कुशा यत्र पतिता भूतले शुभे कुशतर्पणम् आख्यातं बहुपुण्यफलप्रदम् ॥
saṃmārjitāḥ kuśā yatra patitā bhūtale śubhe kuśatarpaṇam ākhyātaṃ bahupuṇyaphalapradam //
कुशैश् च तर्पिताः सर्वे कुशतर्पणम् उच्यते पश्चाच् च संगता तत्र गौतमी कारणान्तरात् ॥
kuśaiś ca tarpitāḥ sarve kuśatarpaṇam ucyate paścāc ca saṃgatā tatra gautamī kāraṇāntarāt //
प्रणीतायां महाबुद्धे प्रणीतासंगमो ऽभवत् कुशतर्पणदेशे तु तत् तीर्थं कुशतर्पणम् ॥
praṇītāyāṃ mahābuddhe praṇītāsaṃgamo 'bhavat kuśatarpaṇadeśe tu tat tīrthaṃ kuśatarpaṇam //
तत्रैव कल्पितो यूपो मया विन्ध्यस्य चोत्तरे विसृष्टो लोकपूज्यो ऽसौ विष्णोर् आसीत् समाश्रयः ॥
tatraiva kalpito yūpo mayā vindhyasya cottare visṛṣṭo lokapūjyo 'sau viṣṇor āsīt samāśrayaḥ //
अक्षयश् चाभवच् छ्रीमान् अक्षयो ऽसौ वटो ऽभवत् नित्यश् च कालरूपो ऽसौ स्मरणात् क्रतुपुण्यदः ॥
akṣayaś cābhavac chrīmān akṣayo 'sau vaṭo 'bhavat nityaś ca kālarūpo 'sau smaraṇāt kratupuṇyadaḥ //
मद्देवयजनं चेदं दण्डकारण्यम् उच्यते संपूर्णे तु क्रतौ विष्णुर् मया भक्त्या प्रसादितः ॥
maddevayajanaṃ cedaṃ daṇḍakāraṇyam ucyate saṃpūrṇe tu kratau viṣṇur mayā bhaktyā prasāditaḥ //
यो विराड् उच्यते वेदे यस्मान् मूर्तम् अजायत यस्माच् च मम चोत्पत्तिर् यस्येदं विकृतं जगत् ॥
yo virāḍ ucyate vede yasmān mūrtam ajāyata yasmāc ca mama cotpattir yasyedaṃ vikṛtaṃ jagat //
तम् अहं देवदेवेशम् अभिवन्द्य व्यसर्जयम् योजनानि चतुर्विंशन् मद्देवयजनं शुभम् ॥
tam ahaṃ devadeveśam abhivandya vyasarjayam yojanāni caturviṃśan maddevayajanaṃ śubham //
तस्माद् अद्यापि कुण्डानि सन्ति च त्रीणि नारद यज्ञेश्वरस्वरूपाणि विष्णोर् वै चक्रपाणिनः ॥
tasmād adyāpi kuṇḍāni santi ca trīṇi nārada yajñeśvarasvarūpāṇi viṣṇor vai cakrapāṇinaḥ //
ततः प्रभृति चाख्यातं मद्देवयजनं च तत् तत्रस्थः कृमिकीटादिः सो ऽप्य् अन्ते मुक्तिभाजनम् ॥
tataḥ prabhṛti cākhyātaṃ maddevayajanaṃ ca tat tatrasthaḥ kṛmikīṭādiḥ so 'py ante muktibhājanam //
धर्मबीजं मुक्तिबीजं दण्डकारण्यम् उच्यते विशेषाद् गौतमीश्लिष्टो देशः पुण्यतमो ऽभवत् ॥
dharmabījaṃ muktibījaṃ daṇḍakāraṇyam ucyate viśeṣād gautamīśliṣṭo deśaḥ puṇyatamo 'bhavat //
प्रणीतासंगमे चापि कुशतर्पण एव वा स्नानदानादि यः कुर्यात् स गच्छेत् परमं पदम् ॥
praṇītāsaṃgame cāpi kuśatarpaṇa eva vā snānadānādi yaḥ kuryāt sa gacchet paramaṃ padam //
स्मरणं पठनं वापि श्रवणं चापि भक्तितः सर्वकामप्रदं पुंसां भुक्तिमुक्तिप्रदं विदुः ॥
smaraṇaṃ paṭhanaṃ vāpi śravaṇaṃ cāpi bhaktitaḥ sarvakāmapradaṃ puṃsāṃ bhuktimuktipradaṃ viduḥ //
उभयोस् तीरयोस् तत्र तीर्थान्य् आहुर् मनीषिणः षडशीतिसहस्राणि तेषु पुण्यं पुरोदितम् ॥
ubhayos tīrayos tatra tīrthāny āhur manīṣiṇaḥ ṣaḍaśītisahasrāṇi teṣu puṇyaṃ puroditam //
वाराणस्या अपि मुने कुशतर्पणम् उत्तमम् नानेन सदृशं तीर्थं विद्यते सचराचरे ॥
vārāṇasyā api mune kuśatarpaṇam uttamam nānena sadṛśaṃ tīrthaṃ vidyate sacarācare //
ब्रह्महत्यादिपापानां स्मरणाद् अपि नाशनम् तीर्थम् एतन् मुने प्रोक्तं स्वर्गद्वारं महीतले ॥
brahmahatyādipāpānāṃ smaraṇād api nāśanam tīrtham etan mune proktaṃ svargadvāraṃ mahītale //