श्वेतमाधवम् आलोक्य समीपे मत्स्यमाधवम् एकार्णवजले पूर्वं रोहितं रूपम् आस्थितम् ॥
śvetamādhavam ālokya samīpe matsyamādhavam ekārṇavajale pūrvaṃ rohitaṃ rūpam āsthitam //
वेदानां हरणार्थाय रसातलतले स्थितम् चिन्तयित्वा क्षितिं सम्यक् तस्मिन् स्थाने प्रतिष्ठितम् ॥
vedānāṃ haraṇārthāya rasātalatale sthitam cintayitvā kṣitiṃ samyak tasmin sthāne pratiṣṭhitam //
आद्यावतरणं रूपं माधवं मत्स्यरूपिणम् प्रणम्य प्रणतो भूत्वा सर्वदुःखाद् विमुच्यते ॥
ādyāvataraṇaṃ rūpaṃ mādhavaṃ matsyarūpiṇam praṇamya praṇato bhūtvā sarvaduḥkhād vimucyate //
प्रयाति परमं स्थानं यत्र देवो हरिः स्वयम् काले पुनर् इहायातो राजा स्यात् पृथिवीतले ॥
prayāti paramaṃ sthānaṃ yatra devo hariḥ svayam kāle punar ihāyāto rājā syāt pṛthivītale //
वत्समाधवम् आसाद्य दुराधर्षो भवेन् नरः दाता भोक्ता भवेद् यज्वा वैष्णवः सत्यसंगरः ॥
vatsamādhavam āsādya durādharṣo bhaven naraḥ dātā bhoktā bhaved yajvā vaiṣṇavaḥ satyasaṃgaraḥ //
योगं प्राप्य हरेः पश्चात् ततो मोक्षम् अवाप्नुयात् मत्स्यमाधवमाहात्म्यं मया संपरिकीर्तितम् यं दृष्ट्वा मुनिशार्दूलाः सर्वान् कामान् अवाप्नुयात् ॥
yogaṃ prāpya hareḥ paścāt tato mokṣam avāpnuyāt matsyamādhavamāhātmyaṃ mayā saṃparikīrtitam yaṃ dṛṣṭvā muniśārdūlāḥ sarvān kāmān avāpnuyāt //
भगवञ् श्रोतुम् इच्छामो मार्जनं वरुणालये क्रियते स्नानदानादि तस्याशेषफलं वद ॥
bhagavañ śrotum icchāmo mārjanaṃ varuṇālaye kriyate snānadānādi tasyāśeṣaphalaṃ vada //
शृणुध्वं मुनिशार्दूला मार्जनस्य यथाविधि भक्त्या तु तन्मना भूत्वा संप्राप्य पुण्यम् उत्तमम् ॥
śṛṇudhvaṃ muniśārdūlā mārjanasya yathāvidhi bhaktyā tu tanmanā bhūtvā saṃprāpya puṇyam uttamam //
मार्कण्डेयह्रदे स्नानं पूर्वकाले प्रशस्यते चतुर्दश्यां विशेषेण सर्वपापप्रणाशनम् ॥
mārkaṇḍeyahrade snānaṃ pūrvakāle praśasyate caturdaśyāṃ viśeṣeṇa sarvapāpapraṇāśanam //
तद्वत् स्नानं समुद्रस्य सर्वकालं प्रशस्यते पौर्णमास्यां विशेषेण हयमेधफलं लभेत् ॥
tadvat snānaṃ samudrasya sarvakālaṃ praśasyate paurṇamāsyāṃ viśeṣeṇa hayamedhaphalaṃ labhet //
मार्कण्डेयं वटं कृष्णं रौहिणेयं महोदधिम् इन्द्रद्युम्नसरश् चैव पञ्चतीर्थीविधिः स्मृतः ॥
mārkaṇḍeyaṃ vaṭaṃ kṛṣṇaṃ rauhiṇeyaṃ mahodadhim indradyumnasaraś caiva pañcatīrthīvidhiḥ smṛtaḥ //
पूर्णिमा ज्येष्ठमासस्य ज्येष्ठा ऋक्षं यदा भवेत् तदा गच्छेद् विशेषेण तीर्थराजं परं शुभम् ॥
pūrṇimā jyeṣṭhamāsasya jyeṣṭhā ṛkṣaṃ yadā bhavet tadā gacched viśeṣeṇa tīrtharājaṃ paraṃ śubham //
कायवाङ्मानसैः शुद्धस् तद्भावो नान्यमानसः सर्वद्वंद्वविनिर्मुक्तो वीतरागो विमत्सरः ॥
kāyavāṅmānasaiḥ śuddhas tadbhāvo nānyamānasaḥ sarvadvaṃdvavinirmukto vītarāgo vimatsaraḥ //
कल्पवृक्षवटं रम्यं तत्र स्नात्वा जनार्दनम् प्रदक्षिणं प्रकुर्वीत त्रिवारं सुसमाहितः ॥
kalpavṛkṣavaṭaṃ ramyaṃ tatra snātvā janārdanam pradakṣiṇaṃ prakurvīta trivāraṃ susamāhitaḥ //
यं दृष्ट्वा मुच्यते पापात् सप्तजन्मसमुद्भवात् पुण्यं चाप्नोति विपुलं गतिम् इष्टां च भो द्विजाः ॥
yaṃ dṛṣṭvā mucyate pāpāt saptajanmasamudbhavāt puṇyaṃ cāpnoti vipulaṃ gatim iṣṭāṃ ca bho dvijāḥ //
तस्य नामानि वक्ष्यामि प्रमाणं च युगे युगे यथासंख्यं च भो विप्राः कृतादिषु यथाक्रमम् ॥
tasya nāmāni vakṣyāmi pramāṇaṃ ca yuge yuge yathāsaṃkhyaṃ ca bho viprāḥ kṛtādiṣu yathākramam //
वटं वटेश्वरं कृष्णं पुराणपुरुषं द्विजाः वटस्यैतानि नामानि कीर्तितानि कृतादिषु ॥
vaṭaṃ vaṭeśvaraṃ kṛṣṇaṃ purāṇapuruṣaṃ dvijāḥ vaṭasyaitāni nāmāni kīrtitāni kṛtādiṣu //
योजनं पादहीनं च योजनार्धं तदर्धकम् प्रमाणं कल्पवृक्षस्य कृतादौ परिकीर्तितम् ॥
yojanaṃ pādahīnaṃ ca yojanārdhaṃ tadardhakam pramāṇaṃ kalpavṛkṣasya kṛtādau parikīrtitam //
यथोक्तेन तु मन्त्रेण नमस्कृत्वा तु तं वटम् दक्षिणाभिमुखो गच्छेद् धन्वन्तरशतत्रयम् ॥
yathoktena tu mantreṇa namaskṛtvā tu taṃ vaṭam dakṣiṇābhimukho gacched dhanvantaraśatatrayam //
यत्रासौ दृश्यते विष्णुः स्वर्गद्वारं मनोरमम् सागराम्भःसमाकृष्टं काष्ठं सर्वगुणान्वितम् ॥
yatrāsau dṛśyate viṣṇuḥ svargadvāraṃ manoramam sāgarāmbhaḥsamākṛṣṭaṃ kāṣṭhaṃ sarvaguṇānvitam //
प्रणिपत्य ततस् तं भोः परिपूज्य ततः पुनः मुच्यते सर्वरोगाद्यैस् तथा पापैर् ग्रहादिभिः ॥
praṇipatya tatas taṃ bhoḥ paripūjya tataḥ punaḥ mucyate sarvarogādyais tathā pāpair grahādibhiḥ //
उग्रसेनं पुरा दृष्ट्वा स्वर्गद्वारेण सागरम् गत्वाचम्य शुचिस् तत्र ध्यात्वा नारायणं परम् ॥
ugrasenaṃ purā dṛṣṭvā svargadvāreṇa sāgaram gatvācamya śucis tatra dhyātvā nārāyaṇaṃ param //
न्यसेद् अष्टाक्षरं मन्त्रं पश्चाद् धस्तशरीरयोः ओं नमो नारायणायेति यं वदन्ति मनीषिणः ॥
nyased aṣṭākṣaraṃ mantraṃ paścād dhastaśarīrayoḥ oṃ namo nārāyaṇāyeti yaṃ vadanti manīṣiṇaḥ //
किं कार्यं बहुभिर् मन्त्रैर् मनोविभ्रमकारकैः ओं नमो नारायणायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः ॥
kiṃ kāryaṃ bahubhir mantrair manovibhramakārakaiḥ oṃ namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ //
आपो नरस्य सूनुत्वान् नारा इतीह कीर्तिताः विष्णोस् तास् त्व् अयनं पूर्वं तेन नारायणः स्मृतः ॥
āpo narasya sūnutvān nārā itīha kīrtitāḥ viṣṇos tās tv ayanaṃ pūrvaṃ tena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ //
नारायणपरा वेदा नारायणपरा द्विजाः नारायणपरा यज्ञा नारायणपराः क्रियाः ॥
nārāyaṇaparā vedā nārāyaṇaparā dvijāḥ nārāyaṇaparā yajñā nārāyaṇaparāḥ kriyāḥ //
नारायणपरा पृथ्वी नारायणपरं जलम् नारायणपरो वह्निर् नारायणपरं नभः ॥
nārāyaṇaparā pṛthvī nārāyaṇaparaṃ jalam nārāyaṇaparo vahnir nārāyaṇaparaṃ nabhaḥ //
नारायणपरो वायुर् नारायणपरं मनः अहंकारश् च बुद्धिश् च उभे नारायणात्मके ॥
nārāyaṇaparo vāyur nārāyaṇaparaṃ manaḥ ahaṃkāraś ca buddhiś ca ubhe nārāyaṇātmake //
भूतं भव्यं भविष्यं च यत् किंचिज् जीवसंज्ञितम् स्थूलं सूक्ष्मं परं चैव सर्वं नारायणात्मकम् ॥
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca yat kiṃcij jīvasaṃjñitam sthūlaṃ sūkṣmaṃ paraṃ caiva sarvaṃ nārāyaṇātmakam //
शब्दाद्या विषयाः सर्वे श्रोत्रादीनीन्द्रियाणि च प्रकृतिः पुरुषश् चैव सर्वे नारायणात्मकाः ॥
śabdādyā viṣayāḥ sarve śrotrādīnīndriyāṇi ca prakṛtiḥ puruṣaś caiva sarve nārāyaṇātmakāḥ //
जले स्थले च पाताले स्वर्गलोके ऽम्बरे नगे अवष्टभ्य इदं सर्वम् आस्ते नारायणः प्रभुः ॥
jale sthale ca pātāle svargaloke 'mbare nage avaṣṭabhya idaṃ sarvam āste nārāyaṇaḥ prabhuḥ //
किं चात्र बहुनोक्तेन जगद् एतच् चराचरम् ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं सर्वं नारायणात्मकम् ॥
kiṃ cātra bahunoktena jagad etac carācaram brahmādistambaparyantaṃ sarvaṃ nārāyaṇātmakam //
नारायणात् परं किंचिन् नेह पश्यामि भो द्विजाः तेन व्याप्तम् इदं सर्वं दृश्यादृश्यं चराचरम् ॥
nārāyaṇāt paraṃ kiṃcin neha paśyāmi bho dvijāḥ tena vyāptam idaṃ sarvaṃ dṛśyādṛśyaṃ carācaram //
आपो ह्य् आयतनं विष्णोः स च एवाम्भसां पतिः तस्माद् अप्सु स्मरेन् नित्यं नारायणम् अघापहम् ॥
āpo hy āyatanaṃ viṣṇoḥ sa ca evāmbhasāṃ patiḥ tasmād apsu smaren nityaṃ nārāyaṇam aghāpaham //
स्नानकाले विशेषेण चोपस्थाय जले शुचिः स्मरेन् नारायणं ध्यायेद् धस्ते काये च विन्यसेत् ॥
snānakāle viśeṣeṇa copasthāya jale śuciḥ smaren nārāyaṇaṃ dhyāyed dhaste kāye ca vinyaset //
ओंकारं च नकारं च अङ्गुष्ठे हस्तयोर् न्यसेत् शेषैर् हस्ततलं यावत् तर्जन्यादिषु विन्यसेत् ॥
oṃkāraṃ ca nakāraṃ ca aṅguṣṭhe hastayor nyaset śeṣair hastatalaṃ yāvat tarjanyādiṣu vinyaset //
ओंकारं वामपादे तु नकारं दक्षिणे न्यसेत् मोकारं वामकट्यां तु नाकारं दक्षिणे न्यसेत् ॥
oṃkāraṃ vāmapāde tu nakāraṃ dakṣiṇe nyaset mokāraṃ vāmakaṭyāṃ tu nākāraṃ dakṣiṇe nyaset //
राकारं नाभिदेशे तु यकारं वामबाहुके णाकारं दक्षिणे न्यस्य यकारं मूर्ध्नि विन्यसेत् ॥
rākāraṃ nābhideśe tu yakāraṃ vāmabāhuke ṇākāraṃ dakṣiṇe nyasya yakāraṃ mūrdhni vinyaset //
अधश् चोर्ध्वं च हृदये पार्श्वतः पृष्ठतो ऽग्रतः ध्यात्वा नारायणं पश्चाद् आरभेत् कवचं बुधः ॥
adhaś cordhvaṃ ca hṛdaye pārśvataḥ pṛṣṭhato 'grataḥ dhyātvā nārāyaṇaṃ paścād ārabhet kavacaṃ budhaḥ //
पूर्वे मां पातु गोविन्दो दक्षिणे मधुसूदनः पश्चिमे श्रीधरो देवः केशवस् तु तथोत्तरे ॥
pūrve māṃ pātu govindo dakṣiṇe madhusūdanaḥ paścime śrīdharo devaḥ keśavas tu tathottare //
पातु विष्णुस् तथाग्नेये नैरृते माधवो ऽव्ययः वायव्ये तु हृषीकेशस् तथेशाने च वामनः ॥
pātu viṣṇus tathāgneye nairṛte mādhavo 'vyayaḥ vāyavye tu hṛṣīkeśas tatheśāne ca vāmanaḥ //
भूतले पातु वाराहस् तथोर्ध्वं च त्रिविक्रमः कृत्वैवं कवचं पश्चाद् आत्मानं चिन्तयेत् ततः ॥
bhūtale pātu vārāhas tathordhvaṃ ca trivikramaḥ kṛtvaivaṃ kavacaṃ paścād ātmānaṃ cintayet tataḥ //
अहं नारायणो देवः शङ्खचक्रगदाधरः एवं ध्यात्वा तदात्मानम् इमं मन्त्रम् उदीरयेत् ॥
ahaṃ nārāyaṇo devaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ evaṃ dhyātvā tadātmānam imaṃ mantram udīrayet //
त्वम् अग्निर् द्विपदां नाथ रेतोधाः कामदीपनः प्रधानः सर्वभूतानां जीवानां प्रभुर् अव्ययः ॥
tvam agnir dvipadāṃ nātha retodhāḥ kāmadīpanaḥ pradhānaḥ sarvabhūtānāṃ jīvānāṃ prabhur avyayaḥ //
अमृतस्यारणिस् त्वं हि देवयोनिर् अपां पते वृजिनं हर मे सर्वं तीर्थराज नमो ऽस्तु ते ॥
amṛtasyāraṇis tvaṃ hi devayonir apāṃ pate vṛjinaṃ hara me sarvaṃ tīrtharāja namo 'stu te //
एवम् उच्चार्य विधिवत् ततः स्नानं समाचरेत् अन्यथा भो द्विजश्रेष्ठाः स्नानं तत्र न शस्यते ॥
evam uccārya vidhivat tataḥ snānaṃ samācaret anyathā bho dvijaśreṣṭhāḥ snānaṃ tatra na śasyate //
कृत्वा तु वैदिकैर् मन्त्रैर् अभिषेकं च मार्जनम् अन्तर् जले जपेत् पश्चात् त्रिर् आवृत्त्याघमर्षणम् ॥
kṛtvā tu vaidikair mantrair abhiṣekaṃ ca mārjanam antar jale japet paścāt trir āvṛttyāghamarṣaṇam //
हयमेधो यथा विप्राः सर्वपापहरः क्रतुः तथाघमर्षणं चात्र सूक्तं सर्वाघनाशनम् ॥
hayamedho yathā viprāḥ sarvapāpaharaḥ kratuḥ tathāghamarṣaṇaṃ cātra sūktaṃ sarvāghanāśanam //
उत्तीर्य वाससी धौते निर्मले परिधाय वै प्राणान् आयम्य चाचम्य संध्यां चोपास्य भास्करम् ॥
uttīrya vāsasī dhaute nirmale paridhāya vai prāṇān āyamya cācamya saṃdhyāṃ copāsya bhāskaram //
उपतिष्ठेत् ततश् चोर्ध्वं क्षिप्त्वा पुष्पजलाञ्जलिम् उपस्थायोर्ध्वबाहुश् च तल्लिङ्गैर् भास्करं ततः ॥
upatiṣṭhet tataś cordhvaṃ kṣiptvā puṣpajalāñjalim upasthāyordhvabāhuś ca talliṅgair bhāskaraṃ tataḥ //
गायत्रीं पावनीं देवीं जपेद् अष्टोत्तरं शतम् अन्यांश् च सौरमन्त्रांश् च जप्त्वा तिष्ठन् समाहितः ॥
gāyatrīṃ pāvanīṃ devīṃ japed aṣṭottaraṃ śatam anyāṃś ca sauramantrāṃś ca japtvā tiṣṭhan samāhitaḥ //
कृत्वा प्रदक्षिणं सूर्यं नमस्कृत्योपविश्य च स्वाध्यायं प्राङ्मुखः कृत्वा तर्पयेद् दैवतान्य् ऋषीन् ॥
kṛtvā pradakṣiṇaṃ sūryaṃ namaskṛtyopaviśya ca svādhyāyaṃ prāṅmukhaḥ kṛtvā tarpayed daivatāny ṛṣīn //
मनुष्यांश् च पितॄंश् चान्यान् नामगोत्रेण मन्त्रवित् तोयेन तिलमिश्रेण विधिवत् सुसमाहितः ॥
manuṣyāṃś ca pitṝṃś cānyān nāmagotreṇa mantravit toyena tilamiśreṇa vidhivat susamāhitaḥ //
तर्पणं देवतानां च पूर्वं कृत्वा समाहितः अधिकारी भवेत् पश्चात् पितॄणां तर्पणे द्विजः ॥
tarpaṇaṃ devatānāṃ ca pūrvaṃ kṛtvā samāhitaḥ adhikārī bhavet paścāt pitṝṇāṃ tarpaṇe dvijaḥ //
श्राद्धे हवनकाले च पाणिनैकेन निर्वपेत् तर्पणे तूभयं कुर्याद् एष एव विधिः सदा ॥
śrāddhe havanakāle ca pāṇinaikena nirvapet tarpaṇe tūbhayaṃ kuryād eṣa eva vidhiḥ sadā //
अन्वारब्धेन सव्येन पाणिना दक्षिणेन तु तृप्यताम् इति सिञ्चेत् तु नामगोत्रेण वाग्यतः ॥
anvārabdhena savyena pāṇinā dakṣiṇena tu tṛpyatām iti siñcet tu nāmagotreṇa vāgyataḥ //
कायस्थैर् यस् तिलैर् मोहात् करोति पितृतर्पणम् तर्पितास् तेन पितरस् त्वङ्मांसरुधिरास्थिभिः ॥
kāyasthair yas tilair mohāt karoti pitṛtarpaṇam tarpitās tena pitaras tvaṅmāṃsarudhirāsthibhiḥ //
अङ्गस्थैर् न तिलैः कुर्याद् देवतापितृतर्पणम् रुधिरं तद् भवेत् तोयं प्रदाता किल्बिषी भवेत् ॥
aṅgasthair na tilaiḥ kuryād devatāpitṛtarpaṇam rudhiraṃ tad bhavet toyaṃ pradātā kilbiṣī bhavet //
भूम्यां यद् दीयते तोयं दाता चैव जले स्थितः वृथा तन् मुनिशार्दूला नोपतिष्ठति कस्यचित् ॥
bhūmyāṃ yad dīyate toyaṃ dātā caiva jale sthitaḥ vṛthā tan muniśārdūlā nopatiṣṭhati kasyacit //
स्थले स्थित्वा जले यस् तु प्रयच्छेद् उदकं नरः पितॄणां नोपतिष्ठेत सलिलं तन् निरर्थकम् ॥
sthale sthitvā jale yas tu prayacched udakaṃ naraḥ pitṝṇāṃ nopatiṣṭheta salilaṃ tan nirarthakam //
उदके नोदकं कुर्यात् पितृभ्यश् च कदाचन उत्तीर्य तु शुचौ देशे कुर्याद् उदकतर्पणम् ॥
udake nodakaṃ kuryāt pitṛbhyaś ca kadācana uttīrya tu śucau deśe kuryād udakatarpaṇam //
नोदकेषु न पात्रेषु न क्रुद्धो नैकपाणिना नोपतिष्ठति तत् तोयं यद् भूम्यां न प्रदीयते ॥
nodakeṣu na pātreṣu na kruddho naikapāṇinā nopatiṣṭhati tat toyaṃ yad bhūmyāṃ na pradīyate //
पितॄणाम् अक्षयं स्थानं मही दत्ता मया द्विजाः तस्मात् तत्रैव दातव्यं पितॄणां प्रीतिम् इच्छता ॥
pitṝṇām akṣayaṃ sthānaṃ mahī dattā mayā dvijāḥ tasmāt tatraiva dātavyaṃ pitṝṇāṃ prītim icchatā //
भूमिपृष्ठे समुत्पन्ना भूम्यां चैव च संस्थिताः भूम्यां चैव लयं याता भूमौ दद्यात् ततो जलम् ॥
bhūmipṛṣṭhe samutpannā bhūmyāṃ caiva ca saṃsthitāḥ bhūmyāṃ caiva layaṃ yātā bhūmau dadyāt tato jalam //
आस्तीर्य च कुशान् साग्रांस् तान् आवाह्य स्वमन्त्रतः प्राचीनाग्रेषु वै देवान् याम्याग्रेषु तथा पितॄन् ॥
āstīrya ca kuśān sāgrāṃs tān āvāhya svamantrataḥ prācīnāgreṣu vai devān yāmyāgreṣu tathā pitṝn //