मनोर् वैवस्वतस्यासन् पुत्रा वै नव तत्समाः इक्ष्वाकुश् चैव नाभागो धृष्टः शर्यातिर् एव च ॥
manor vaivasvatasyāsan putrā vai nava tatsamāḥ ikṣvākuś caiva nābhāgo dhṛṣṭaḥ śaryātir eva ca //
नरिष्यन्तश् च षष्ठो वै प्रांशू रिष्टश् च सप्तमः करूषश् च पृषध्रश् च नवैते मुनिसत्तमाः ॥
nariṣyantaś ca ṣaṣṭho vai prāṃśū riṣṭaś ca saptamaḥ karūṣaś ca pṛṣadhraś ca navaite munisattamāḥ //
अकरोत् पुत्रकामस् तु मनुर् इष्टिं प्रजापतिः मित्रावरुणयोर् विप्राः पूर्वम् एव महामतिः ॥
akarot putrakāmas tu manur iṣṭiṃ prajāpatiḥ mitrāvaruṇayor viprāḥ pūrvam eva mahāmatiḥ //
अनुत्पन्नेषु बहुषु पुत्रेष्व् एतेषु भो द्विजाः तस्यां च वर्तमानायाम् इष्ट्यां च द्विजसत्तमाः ॥
anutpanneṣu bahuṣu putreṣv eteṣu bho dvijāḥ tasyāṃ ca vartamānāyām iṣṭyāṃ ca dvijasattamāḥ //
मित्रावरुणयोर् अंशे मनुर् आहुतिम् आवहत् तत्र दिव्याम्बरधरा दिव्याभरणभूषिता ॥
mitrāvaruṇayor aṃśe manur āhutim āvahat tatra divyāmbaradharā divyābharaṇabhūṣitā //
दिव्यसंहनना चैव इला जज्ञ इति श्रुतिः ताम् इलेत्य् एव होवाच मनुर् दण्डधरस् तदा ॥
divyasaṃhananā caiva ilā jajña iti śrutiḥ tām ilety eva hovāca manur daṇḍadharas tadā //
अनुगच्छस्व मां भद्रे तम् इला प्रत्युवाच ह धर्मयुक्तम् इदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम् ॥
anugacchasva māṃ bhadre tam ilā pratyuvāca ha dharmayuktam idaṃ vākyaṃ putrakāmaṃ prajāpatim //
मित्रावरुणयोर् अंशे जातास्मि वदतां वर तयोः सकाशं यास्यामि न मां धर्महतां कुरु ॥
mitrāvaruṇayor aṃśe jātāsmi vadatāṃ vara tayoḥ sakāśaṃ yāsyāmi na māṃ dharmahatāṃ kuru //
सैवम् उक्त्वा मनुं देवं मित्रावरुणयोर् इला गत्वान्तिकं वरारोहा प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत् ॥
saivam uktvā manuṃ devaṃ mitrāvaruṇayor ilā gatvāntikaṃ varārohā prāñjalir vākyam abravīt //
अंशे ऽस्मि युवयोर् जाता देवौ किं करवाणि वाम् मनुना चाहम् उक्ता वाऐ अनुगच्छस्व माम् इति ॥
aṃśe 'smi yuvayor jātā devau kiṃ karavāṇi vām manunā cāham uktā vāai anugacchasva mām iti //
तौ तथावादिनीं साध्वीम् इलां धर्मपरायणाम् मित्रश् च वरुणश् चोभाव् ऊचतुस् तां द्विजोत्तमाः ॥
tau tathāvādinīṃ sādhvīm ilāṃ dharmaparāyaṇām mitraś ca varuṇaś cobhāv ūcatus tāṃ dvijottamāḥ //
अनेन तव धर्मेण प्रश्रयेण दमेन च सत्येन चैव सुश्रोणि प्रीतौ स्वो वरवर्णिनि ॥
anena tava dharmeṇa praśrayeṇa damena ca satyena caiva suśroṇi prītau svo varavarṇini //
आवयोस् त्वं महाभागे ख्यातिं कन्येति यास्यसि ॥
āvayos tvaṃ mahābhāge khyātiṃ kanyeti yāsyasi //
मनोर् वंशकरः पुत्रस् त्वम् एव च भविष्यसि सुद्युम्न इति विख्यातस् त्रिषु लोकेषु शोभने ॥
manor vaṃśakaraḥ putras tvam eva ca bhaviṣyasi sudyumna iti vikhyātas triṣu lokeṣu śobhane //
जगत्प्रियो धर्मशीलो मनोर् वंशविवर्धनः निवृत्ता सा तु तच् छ्रुत्वा गच्छन्ती पितुर् अन्तिकात् ॥
jagatpriyo dharmaśīlo manor vaṃśavivardhanaḥ nivṛttā sā tu tac chrutvā gacchantī pitur antikāt //
बुधेनान्तरम् आसाद्य मैथुनायोपमन्त्रिता सोमपुत्राद् बुधाद् विप्रास् तस्यां जज्ञे पुरूरवाः ॥
budhenāntaram āsādya maithunāyopamantritā somaputrād budhād viprās tasyāṃ jajñe purūravāḥ //
जनयित्वा ततः सा तम् इला सुद्युम्नतां गता सुद्युम्नस्य तु दायादास् त्रयः परमधार्मिकाः ॥
janayitvā tataḥ sā tam ilā sudyumnatāṃ gatā sudyumnasya tu dāyādās trayaḥ paramadhārmikāḥ //
उत्कलश् च गयश् चैव विनताश्वश् च भो द्विजाः उत्कलस्योत्कला विप्रा विनताश्वस्य पश्चिमाः ॥
utkalaś ca gayaś caiva vinatāśvaś ca bho dvijāḥ utkalasyotkalā viprā vinatāśvasya paścimāḥ //
दिक् पूर्वा मुनिशार्दूला गयस्य तु गया स्मृता प्रविष्टे तु मनौ विप्रा दिवाकरम् अरिंदमम् ॥
dik pūrvā muniśārdūlā gayasya tu gayā smṛtā praviṣṭe tu manau viprā divākaram ariṃdamam //
दशधा तत् पुनः क्षत्रम् अकरोत् पृथिवीम् इमाम् इक्ष्वाकुर् ज्येष्ठदायादो मध्यदेशम् अवाप्तवान् ॥
daśadhā tat punaḥ kṣatram akarot pṛthivīm imām ikṣvākur jyeṣṭhadāyādo madhyadeśam avāptavān //
कन्याभावात् तु सुद्युम्नो नैतद् राज्यम् अवाप्तवान् वसिष्ठवचनात् त्व् आसीत् प्रतिष्ठाने महात्मनः ॥
kanyābhāvāt tu sudyumno naitad rājyam avāptavān vasiṣṭhavacanāt tv āsīt pratiṣṭhāne mahātmanaḥ //
प्रतिष्ठा धर्मराजस्य सुद्युम्नस्य द्विजोत्तमाः तत् पुरूरवसे प्रादाद् राज्यं प्राप्य महायशाः ॥
pratiṣṭhā dharmarājasya sudyumnasya dvijottamāḥ tat purūravase prādād rājyaṃ prāpya mahāyaśāḥ //
मानवेयो मुनिश्रेष्ठाः स्त्रीपुंसोर् लक्षणैर् युतः धृतवांस् ताम् इलेत्य् एवं सुद्युम्नेति च विश्रुतः ॥
mānaveyo muniśreṣṭhāḥ strīpuṃsor lakṣaṇair yutaḥ dhṛtavāṃs tām ilety evaṃ sudyumneti ca viśrutaḥ //
नारिष्यन्ताः शकाः पुत्रा नाभागस्य तु भो द्विजाः अम्बरीषो ऽभवत् पुत्रः पार्थिवर्षभसत्तमः ॥
nāriṣyantāḥ śakāḥ putrā nābhāgasya tu bho dvijāḥ ambarīṣo 'bhavat putraḥ pārthivarṣabhasattamaḥ //
धृष्टस्य धार्ष्टकं क्षत्रं रणदृप्तं बभूव ह करूषस्य च कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः ॥
dhṛṣṭasya dhārṣṭakaṃ kṣatraṃ raṇadṛptaṃ babhūva ha karūṣasya ca kārūṣāḥ kṣatriyā yuddhadurmadāḥ //
नाभागधृष्टपुत्राश् च क्षत्रिया वैश्यतां गताः प्रांशोर् एको ऽभवत् पुत्रः प्रजापतिर् इति स्मृतः ॥
nābhāgadhṛṣṭaputrāś ca kṣatriyā vaiśyatāṃ gatāḥ prāṃśor eko 'bhavat putraḥ prajāpatir iti smṛtaḥ //
नरिष्यन्तस्य दायादो राजा दण्डधरो यमः शर्यातेर् मिथुनं त्व् आसीद् आनर्तो नाम विश्रुतः ॥
nariṣyantasya dāyādo rājā daṇḍadharo yamaḥ śaryāter mithunaṃ tv āsīd ānarto nāma viśrutaḥ //
पुत्रः कन्या सुकन्या च या पत्नी च्यवनस्य ह आनर्तस्य तु दायादो रैवो नाम महाद्युतिः ॥
putraḥ kanyā sukanyā ca yā patnī cyavanasya ha ānartasya tu dāyādo raivo nāma mahādyutiḥ //
आनर्तविषयश् चैव पुरी चास्य कुशस्थली रैवस्य रैवतः पुत्रः ककुद्मी नाम धार्मिकः ॥
ānartaviṣayaś caiva purī cāsya kuśasthalī raivasya raivataḥ putraḥ kakudmī nāma dhārmikaḥ //
ज्येष्ठः पुत्रः स तस्यासीद् राज्यं प्राप्य कुशस्थलीम् स कन्यासहितः श्रुत्वा गान्धर्वं ब्रह्मणो ऽन्तिके ॥
jyeṣṭhaḥ putraḥ sa tasyāsīd rājyaṃ prāpya kuśasthalīm sa kanyāsahitaḥ śrutvā gāndharvaṃ brahmaṇo 'ntike //
मुहूर्तभूतं देवस्य तस्थौ बहुयुगं द्विजाः आजगाम स चैवाथ स्वां पुरीं यादवैर् वृताम् ॥
muhūrtabhūtaṃ devasya tasthau bahuyugaṃ dvijāḥ ājagāma sa caivātha svāṃ purīṃ yādavair vṛtām //
कृतां द्वारवतीं नाम बहुद्वारां मनोरमाम् भोजवृष्ण्यन्धकैर् गुप्तां वसुदेवपुरोगमैः ॥
kṛtāṃ dvāravatīṃ nāma bahudvārāṃ manoramām bhojavṛṣṇyandhakair guptāṃ vasudevapurogamaiḥ //
तत्रैव रैवतो ज्ञात्वा यथातत्त्वं द्विजोत्तमाः कन्यां तां बलदेवाय सुभद्रां नाम रेवतीम् ॥
tatraiva raivato jñātvā yathātattvaṃ dvijottamāḥ kanyāṃ tāṃ baladevāya subhadrāṃ nāma revatīm //
दत्त्वा जगाम शिखरं मेरोस् तपसि संस्थितः रेमे रामो ऽपि धर्मात्मा रेवत्या सहितः सुखी ॥
dattvā jagāma śikharaṃ meros tapasi saṃsthitaḥ reme rāmo 'pi dharmātmā revatyā sahitaḥ sukhī //
कथं बहुयुगे काले समतीते महामते न जरा रेवतीं प्राप्ता रैवतं च ककुद्मिनम् ॥
kathaṃ bahuyuge kāle samatīte mahāmate na jarā revatīṃ prāptā raivataṃ ca kakudminam //
मेरुं गतस्य वा तस्य शर्यातेः संततिः कथम् स्थिता पृथिव्याम् अद्यापि श्रोतुम् इच्छाम तत्त्वतः ॥
meruṃ gatasya vā tasya śaryāteḥ saṃtatiḥ katham sthitā pṛthivyām adyāpi śrotum icchāma tattvataḥ //
न जरा क्षुत्पिपासा वा न मृत्युर् मुनिसत्तमाः ऋतुचक्रं प्रभवति ब्रह्मलोके सदानघाः ककुद्मिनः स्वर्लोकं तु रैवतस्य गतस्य ह ॥
na jarā kṣutpipāsā vā na mṛtyur munisattamāḥ ṛtucakraṃ prabhavati brahmaloke sadānaghāḥ kakudminaḥ svarlokaṃ tu raivatasya gatasya ha //
हृता पुण्यजनैर् विप्रा राक्षसैः सा कुशस्थली तस्य भ्रातृशतं त्व् आसीद् धार्मिकस्य महात्मनः ॥
hṛtā puṇyajanair viprā rākṣasaiḥ sā kuśasthalī tasya bhrātṛśataṃ tv āsīd dhārmikasya mahātmanaḥ //
तद् वध्यमानं रक्षोभिर् दिशः प्राक्रामद् अच्युताः विद्रुतस्य च विप्रेन्द्रास् तस्य भ्रातृशतस्य वै ॥
tad vadhyamānaṃ rakṣobhir diśaḥ prākrāmad acyutāḥ vidrutasya ca viprendrās tasya bhrātṛśatasya vai //
अन्ववायस् तु सुमहांस् तत्र तत्र द्विजोत्तमाः तेषां ह्य् एते मुनिश्रेष्ठाः शर्याता इति विश्रुताः ॥
anvavāyas tu sumahāṃs tatra tatra dvijottamāḥ teṣāṃ hy ete muniśreṣṭhāḥ śaryātā iti viśrutāḥ //
क्षत्रिया गुणसंपन्ना दिक्षु सर्वासु विश्रुताः शर्वशः सर्वगहनं प्रविष्टास् ते महौजसः ॥
kṣatriyā guṇasaṃpannā dikṣu sarvāsu viśrutāḥ śarvaśaḥ sarvagahanaṃ praviṣṭās te mahaujasaḥ //
नाभागरिष्टपुत्रौ द्वौ वैश्यौ ब्राह्मणतां गतौ करूषस्य तु कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः ॥
nābhāgariṣṭaputrau dvau vaiśyau brāhmaṇatāṃ gatau karūṣasya tu kārūṣāḥ kṣatriyā yuddhadurmadāḥ //
पृषध्रो हिंसयित्वा तु गुरोर् गां द्विजसत्तमाः शापाच् छूद्रत्वम् आपन्नो नवैते परिकीर्तिताः ॥
pṛṣadhro hiṃsayitvā tu guror gāṃ dvijasattamāḥ śāpāc chūdratvam āpanno navaite parikīrtitāḥ //
वैवस्वतस्य तनया मुनेर् वै मुनिसत्तमाः क्षुवतस् तु मनोर् विप्रा इक्ष्वाकुर् अभवत् सुतः ॥
vaivasvatasya tanayā muner vai munisattamāḥ kṣuvatas tu manor viprā ikṣvākur abhavat sutaḥ //
तस्य पुत्रशतं त्व् आसीद् इक्ष्वाकोर् भूरिदक्षिणम् तेषां विकुक्षिर् ज्येष्ठस् तु विकुक्षित्वाद् अयोधताम् ॥
tasya putraśataṃ tv āsīd ikṣvākor bhūridakṣiṇam teṣāṃ vikukṣir jyeṣṭhas tu vikukṣitvād ayodhatām //
प्राप्तः परमधर्मज्ञ सो ऽयोध्याधिपतिः प्रभुः शकुनिप्रमुखास् तस्य पुत्राः पञ्चशतं स्मृताः ॥
prāptaḥ paramadharmajña so 'yodhyādhipatiḥ prabhuḥ śakunipramukhās tasya putrāḥ pañcaśataṃ smṛtāḥ //
उत्तरापथदेशस्य रक्षितारो महाबलाः चत्वारिंशद् दशाष्टौ च दक्षिणस्यां तथा दिशि ॥
uttarāpathadeśasya rakṣitāro mahābalāḥ catvāriṃśad daśāṣṭau ca dakṣiṇasyāṃ tathā diśi //
वशातिप्रमुखाश् चान्ये रक्षितारो द्विजोत्तमाः इक्ष्वाकुस् तु विकुक्षिं वाऐ अष्टकायाम् अथादिशत् ॥
vaśātipramukhāś cānye rakṣitāro dvijottamāḥ ikṣvākus tu vikukṣiṃ vāai aṣṭakāyām athādiśat //
मांसम् आनय श्राद्धार्थं मृगान् हत्वा महाबल श्राद्धकर्मणि चोद्दिष्टो अकृते श्राद्धकर्मणि ॥
māṃsam ānaya śrāddhārthaṃ mṛgān hatvā mahābala śrāddhakarmaṇi coddiṣṭo akṛte śrāddhakarmaṇi //
भक्षयित्वा शशं विप्राः शशादो मृगयां गतः इक्ष्वाकुणा परित्यक्तो वसिष्ठवचनात् प्रभुः ॥
bhakṣayitvā śaśaṃ viprāḥ śaśādo mṛgayāṃ gataḥ ikṣvākuṇā parityakto vasiṣṭhavacanāt prabhuḥ //
इक्ष्वाकौ संस्थिते विप्राः शशादस् तु नृपो ऽभवत् शशादस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्यवान् ॥
ikṣvākau saṃsthite viprāḥ śaśādas tu nṛpo 'bhavat śaśādasya tu dāyādaḥ kakutstho nāma vīryavān //
अनेनास् तु ककुत्स्थस्य पृथुश् चानेनसः स्मृतः विष्टराश्वः पृथोः पुत्रस् तस्माद् आर्द्रस् त्व् अजायत ॥
anenās tu kakutsthasya pṛthuś cānenasaḥ smṛtaḥ viṣṭarāśvaḥ pṛthoḥ putras tasmād ārdras tv ajāyata //
आर्द्रस् तु युवनाश्वस् तु श्रावस्तस् तत्सुतो द्विजाः जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता ॥
ārdras tu yuvanāśvas tu śrāvastas tatsuto dvijāḥ jajñe śrāvastako rājā śrāvastī yena nirmitā //
श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महीपतिः कुवलाश्वः सुतस् तस्य राजा परमधार्मिकः ॥
śrāvastasya tu dāyādo bṛhadaśvo mahīpatiḥ kuvalāśvaḥ sutas tasya rājā paramadhārmikaḥ //
यः स धुन्धुवधाद् राजा धुन्धुमारत्वम् आगतः ॥
yaḥ sa dhundhuvadhād rājā dhundhumāratvam āgataḥ //
धुन्धोर् वधं महाप्राज्ञ श्रोतुम् इच्छाम तत्त्वतः यद्वधात् कुवलाश्वो ऽसौ धुन्धुमारत्वम् आगतः ॥
dhundhor vadhaṃ mahāprājña śrotum icchāma tattvataḥ yadvadhāt kuvalāśvo 'sau dhundhumāratvam āgataḥ //
कुवलाश्वस्य पुत्राणां शतम् उत्तमधन्विनाम् सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तो दुरासदाः ॥
kuvalāśvasya putrāṇāṃ śatam uttamadhanvinām sarve vidyāsu niṣṇātā balavanto durāsadāḥ //
बभूवुर् धार्मिकाः सर्वे यज्वानो भूरिदक्षिणाः कुवलाश्वं पिता राज्ये बृहदश्वो न्ययोजयत् ॥
babhūvur dhārmikāḥ sarve yajvāno bhūridakṣiṇāḥ kuvalāśvaṃ pitā rājye bṛhadaśvo nyayojayat //
पुत्रसंक्रामितश्रीस् तु वनं राजा विवेश ह तम् उत्तङ्को ऽथ विप्रर्षिः प्रयान्तं प्रत्यवारयत् ॥
putrasaṃkrāmitaśrīs tu vanaṃ rājā viveśa ha tam uttaṅko 'tha viprarṣiḥ prayāntaṃ pratyavārayat //
भवता रक्षणं कार्यं तच् च कर्तुं त्वम् अर्हसि निरुद्विग्नस् तपश् चर्तुं नहि शक्नोमि पार्थिव ॥
bhavatā rakṣaṇaṃ kāryaṃ tac ca kartuṃ tvam arhasi nirudvignas tapaś cartuṃ nahi śaknomi pārthiva //
ममाश्रमसमीपे वै समेषु मरुधन्वसु समुद्रो वालुकापूर्ण उद्दालक इति स्मृतः ॥
mamāśramasamīpe vai sameṣu marudhanvasu samudro vālukāpūrṇa uddālaka iti smṛtaḥ //
देवतानाम् अवध्यश् च महाकायो महाबलः अन्तर्भूमिगतस् तत्र वालुकान्तर्हितो महान् ॥
devatānām avadhyaś ca mahākāyo mahābalaḥ antarbhūmigatas tatra vālukāntarhito mahān //
राक्षसस्य मधोः पुत्रो धुन्धुर् नाम महासुरः शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम् ॥
rākṣasasya madhoḥ putro dhundhur nāma mahāsuraḥ śete lokavināśāya tapa āsthāya dāruṇam //
संवत्सरस्य पर्यन्ते स निश्वासं विमुञ्चति यदा तदा मही तत्र चलति स्म नराधिप ॥
saṃvatsarasya paryante sa niśvāsaṃ vimuñcati yadā tadā mahī tatra calati sma narādhipa //
तस्य निःश्वासवातेन रज उद्धूयते महत् आदित्यपथम् आवृत्य सप्ताहं भूमिकम्पनम् ॥
tasya niḥśvāsavātena raja uddhūyate mahat ādityapatham āvṛtya saptāhaṃ bhūmikampanam //
सविस्फुलिङ्गं साङ्गारं सधूमम् अतिदारुणम् तेन तात न शक्नोमि तस्मिन् स्थातुं स्व आश्रमे ॥
savisphuliṅgaṃ sāṅgāraṃ sadhūmam atidāruṇam tena tāta na śaknomi tasmin sthātuṃ sva āśrame //
तं मारय महाकायं लोकानां हितकाम्यया लोकाः स्वस्था भवन्त्य् अद्य तस्मिन् विनिहते त्वया ॥
taṃ māraya mahākāyaṃ lokānāṃ hitakāmyayā lokāḥ svasthā bhavanty adya tasmin vinihate tvayā //
त्वं हि तस्य वधायैकः समर्थः पृथिवीपते विष्णुना च वरो दत्तो मह्यं पूर्वयुगे नृप ॥
tvaṃ hi tasya vadhāyaikaḥ samarthaḥ pṛthivīpate viṣṇunā ca varo datto mahyaṃ pūrvayuge nṛpa //
यस् तं महासुरं रौद्रं हनिष्यति महाबलम् तस्य त्वं वरदानेन तेजश् चाख्यापयिष्यसि ॥
yas taṃ mahāsuraṃ raudraṃ haniṣyati mahābalam tasya tvaṃ varadānena tejaś cākhyāpayiṣyasi //
नहि धुन्धुर् महातेजास् तेजसाल्पेन शक्यते निर्दग्धुं पृथिवीपाल चिरं युगशतैर् अपि ॥
nahi dhundhur mahātejās tejasālpena śakyate nirdagdhuṃ pṛthivīpāla ciraṃ yugaśatair api //
वीर्यं च सुमहत् तस्य देवैर् अपि दुरासदम् स एवम् उक्तो राजर्षिर् उत्तङ्केन महात्मना कुवलाश्वं सुतं प्रादात् तस्मै धुन्धुनिबर्हणे ॥
vīryaṃ ca sumahat tasya devair api durāsadam sa evam ukto rājarṣir uttaṅkena mahātmanā kuvalāśvaṃ sutaṃ prādāt tasmai dhundhunibarhaṇe //
भगवन् न्यस्तशस्त्रो ऽहम् अयं तु तनयो मम भविष्यति द्विजश्रेष्ठ धुन्धुमारो न संशयः ॥
bhagavan nyastaśastro 'ham ayaṃ tu tanayo mama bhaviṣyati dvijaśreṣṭha dhundhumāro na saṃśayaḥ //
स तं व्यादिश्य तनयं राजर्षिर् धुन्धुमारणे जगाम पर्वतायैव नृपतिः संशितव्रतः ॥
sa taṃ vyādiśya tanayaṃ rājarṣir dhundhumāraṇe jagāma parvatāyaiva nṛpatiḥ saṃśitavrataḥ //
कुवलाश्वस् तु पुत्राणां शतेन सह भो द्विजाः प्रायाद् उत्तङ्कसहितो धुन्धोस् तस्य निबर्हणे ॥
kuvalāśvas tu putrāṇāṃ śatena saha bho dvijāḥ prāyād uttaṅkasahito dhundhos tasya nibarhaṇe //
तम् आविशत् तदा विष्णुस् तेजसा भगवान् प्रभुः उत्तङ्कस्य नियोगाद् वै लोकानां हितकाम्यया ॥
tam āviśat tadā viṣṇus tejasā bhagavān prabhuḥ uttaṅkasya niyogād vai lokānāṃ hitakāmyayā //
तस्मिन् प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महान् अभूत् एष श्रीमान् अवध्यो ऽद्य धुन्धुमारो भविष्यति ॥
tasmin prayāte durdharṣe divi śabdo mahān abhūt eṣa śrīmān avadhyo 'dya dhundhumāro bhaviṣyati //
दिव्यैर् गन्धैश् च माल्यैश् च तं देवाः समवाकिरन् देवदुन्दुभयश् चैव प्रणेदुर् द्विजसत्तमाः ॥
divyair gandhaiś ca mālyaiś ca taṃ devāḥ samavākiran devadundubhayaś caiva praṇedur dvijasattamāḥ //
स गत्वा जयतां श्रेष्ठस् तनयैः सह वीर्यवान् समुद्रं खानयाम् आस वालुकान्तरम् अव्ययम् ॥
sa gatvā jayatāṃ śreṣṭhas tanayaiḥ saha vīryavān samudraṃ khānayām āsa vālukāntaram avyayam //
तस्य पुत्रैः खनद्भिश् च वालुकान्तर्हितस् तदा धुन्धुर् आसादितो विप्रा दिशम् आवृत्य पश्चिमाम् ॥
tasya putraiḥ khanadbhiś ca vālukāntarhitas tadā dhundhur āsādito viprā diśam āvṛtya paścimām //
मुखजेनाग्निना क्रोधाल् लोकान् उद्वर्तयन्न् इव वारि सुस्राव वेगेन महोदधिर् इवोदये ॥
mukhajenāgninā krodhāl lokān udvartayann iva vāri susrāva vegena mahodadhir ivodaye //
सौमस्य मुनिशार्दूला वरोर्मिकलिलो महान् तस्य पुत्रशतं दग्धं त्रिभिर् ऊनं तु रक्षसा ॥
saumasya muniśārdūlā varormikalilo mahān tasya putraśataṃ dagdhaṃ tribhir ūnaṃ tu rakṣasā //
ततः स राजा द्युतिमान् राक्षसं तं महाबलम् आससाद महातेजा धुन्धुं धुन्धुविनाशनः ॥
tataḥ sa rājā dyutimān rākṣasaṃ taṃ mahābalam āsasāda mahātejā dhundhuṃ dhundhuvināśanaḥ //
तस्य वारिमयं वेगम् आपीय स नराधिपः योगी योगेन वह्निं च शमयाम् आस वारिणा ॥
tasya vārimayaṃ vegam āpīya sa narādhipaḥ yogī yogena vahniṃ ca śamayām āsa vāriṇā //
निहत्य तं महाकायं बलेनोदकराक्षसम् उत्तङ्कं दर्शयाम् आस कृतकर्मा नराधिपः ॥
nihatya taṃ mahākāyaṃ balenodakarākṣasam uttaṅkaṃ darśayām āsa kṛtakarmā narādhipaḥ //
उत्तङ्कस् तु वरं प्रादात् तस्मै राज्ञे महात्मने ददौ तस्याक्षयं वित्तं शत्रुभिश् चापराजितम् ॥
uttaṅkas tu varaṃ prādāt tasmai rājñe mahātmane dadau tasyākṣayaṃ vittaṃ śatrubhiś cāparājitam //
धर्मे रतिं च सततं स्वर्गे वासं तथाक्षयम् पुत्राणां चाक्षयांल् लोकान् स्वर्गे ये रक्षसा हताः ॥
dharme ratiṃ ca satataṃ svarge vāsaṃ tathākṣayam putrāṇāṃ cākṣayāṃl lokān svarge ye rakṣasā hatāḥ //
तस्य पुत्रास् त्रयः शिष्टा दृढाश्वो ज्येष्ठ उच्यते चन्द्राश्वकपिलाश्वौ तु कनीयांसौ कुमारकौ ॥
tasya putrās trayaḥ śiṣṭā dṛḍhāśvo jyeṣṭha ucyate candrāśvakapilāśvau tu kanīyāṃsau kumārakau //
धौन्धुमारेर् दृढाश्वस्य हर्यश्वश् चात्मजः स्मृतः हर्यश्वस्य निकुम्भो ऽभूत् क्षत्रधर्मरतः सदा ॥
dhaundhumārer dṛḍhāśvasya haryaśvaś cātmajaḥ smṛtaḥ haryaśvasya nikumbho 'bhūt kṣatradharmarataḥ sadā //
संहताश्वो निकुम्भस्य सुतो रणविशारदः अकृशाश्वकृशाश्वौ तु संहताश्वसुतौ द्विजाः ॥
saṃhatāśvo nikumbhasya suto raṇaviśāradaḥ akṛśāśvakṛśāśvau tu saṃhatāśvasutau dvijāḥ //
तस्य हैमवती कन्या सतां मता दृषद्वती विख्याता त्रिषु लोकेषु पुत्रश् चास्याः प्रसेनजित् ॥
tasya haimavatī kanyā satāṃ matā dṛṣadvatī vikhyātā triṣu lokeṣu putraś cāsyāḥ prasenajit //
लेभे प्रसेनजिद् भार्यां गौरीं नाम पतिव्रताम् अभिशस्ता तु सा भर्त्रा नदी वै बाहुदाभवत् ॥
lebhe prasenajid bhāryāṃ gaurīṃ nāma pativratām abhiśastā tu sā bhartrā nadī vai bāhudābhavat //
तस्य पुत्रो महान् आसीद् युवनाश्वो नराधिपः मान्धाता युवनाश्वस्य त्रिलोकविजयी सुतः ॥
tasya putro mahān āsīd yuvanāśvo narādhipaḥ māndhātā yuvanāśvasya trilokavijayī sutaḥ //
तस्य चैत्ररथी भार्या शशबिन्दोः सुताभवत् साध्वी बिन्दुमती नाम रूपेणासदृशी भुवि ॥
tasya caitrarathī bhāryā śaśabindoḥ sutābhavat sādhvī bindumatī nāma rūpeṇāsadṛśī bhuvi //
पतिव्रता च ज्येष्ठा च भ्रातॄणाम् अयुतस्य वै तस्याम् उत्पादयाम् आस मान्धाता द्वौ सुतौ द्विजाः ॥
pativratā ca jyeṣṭhā ca bhrātṝṇām ayutasya vai tasyām utpādayām āsa māndhātā dvau sutau dvijāḥ //
पुरुकुत्सं च धर्मज्ञं मुचुकुन्दं च पार्थिवम् पुरुकुत्ससुतस् त्व् आसीत् त्रसदस्युर् महीपतिः ॥
purukutsaṃ ca dharmajñaṃ mucukundaṃ ca pārthivam purukutsasutas tv āsīt trasadasyur mahīpatiḥ //
नर्मदायाम् अथोत्पन्नः संभूतस् तस्य चात्मजः संभूतस्य तु दायादस् त्रिधन्वा रिपुमर्दनः ॥
narmadāyām athotpannaḥ saṃbhūtas tasya cātmajaḥ saṃbhūtasya tu dāyādas tridhanvā ripumardanaḥ //
राज्ञस् त्रिधन्वनस् त्व् आसीद् विद्वांस् त्रय्यारुणः प्रभुः तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो ऽभून् महाबलः ॥
rājñas tridhanvanas tv āsīd vidvāṃs trayyāruṇaḥ prabhuḥ tasya satyavrato nāma kumāro 'bhūn mahābalaḥ //
परिग्रहणमन्त्राणां विघ्नं चक्रे सुदुर्मतिः येन भार्या कृतोद्वाहा हृता चैव परस्य ह ॥
parigrahaṇamantrāṇāṃ vighnaṃ cakre sudurmatiḥ yena bhāryā kṛtodvāhā hṛtā caiva parasya ha //
बाल्यात् कामाच् च मोहाच् च साहसाच् चापलेन च जहार कन्यां कामार्तः कस्यचित् पुरवासिनः ॥
bālyāt kāmāc ca mohāc ca sāhasāc cāpalena ca jahāra kanyāṃ kāmārtaḥ kasyacit puravāsinaḥ //
अधर्मशङ्कुना तेन तं स त्रय्यारुणो ऽत्यजत् अपध्वंसेति बहुशो वदन् क्रोधसमन्वितः ॥
adharmaśaṅkunā tena taṃ sa trayyāruṇo 'tyajat apadhvaṃseti bahuśo vadan krodhasamanvitaḥ //
सो ऽब्रवीत् पितरं त्यक्तः क्व गच्छामीति वै मुहुः पिता च तम् अथोवाच श्वपाकैः सह वर्तय ॥
so 'bravīt pitaraṃ tyaktaḥ kva gacchāmīti vai muhuḥ pitā ca tam athovāca śvapākaiḥ saha vartaya //
नाहं पुत्रेण पुत्रार्थी त्वयाद्य कुलपांसन इत्य् उक्तः स निराक्रामन् नगराद् वचनात् पितुः ॥
nāhaṃ putreṇa putrārthī tvayādya kulapāṃsana ity uktaḥ sa nirākrāman nagarād vacanāt pituḥ //
न च तं वारयाम् आस वसिष्ठो भगवान् ऋषिः स तु सत्यव्रतो विप्राः श्वपाकावसथान्तिके ॥
na ca taṃ vārayām āsa vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ sa tu satyavrato viprāḥ śvapākāvasathāntike //
पित्रा त्यक्तो ऽवसद् वीरः पिताप्य् अस्य वनं ययौ ततस् तस्मिंस् तु विषये नावर्षत् पाकशासनः ॥
pitrā tyakto 'vasad vīraḥ pitāpy asya vanaṃ yayau tatas tasmiṃs tu viṣaye nāvarṣat pākaśāsanaḥ //
समा द्वादश भो विप्रास् तेनाधर्मेण वै तदा दारांस् तु तस्य विषये विश्वामित्रो महातपाः ॥
samā dvādaśa bho viprās tenādharmeṇa vai tadā dārāṃs tu tasya viṣaye viśvāmitro mahātapāḥ //
संन्यस्य सागरान्ते तु चकार विपुलं तपः तस्य पत्नी गले बद्ध्वा मध्यमं पुत्रम् औरसम् ॥
saṃnyasya sāgarānte tu cakāra vipulaṃ tapaḥ tasya patnī gale baddhvā madhyamaṃ putram aurasam //
शेषस्य भरणार्थाय व्यक्रीणाद् गोशतेन वै तं च बद्धं गले दृष्ट्वा विक्रयार्थं नृपात्मजः ॥
śeṣasya bharaṇārthāya vyakrīṇād gośatena vai taṃ ca baddhaṃ gale dṛṣṭvā vikrayārthaṃ nṛpātmajaḥ //
महर्षिपुत्रं धर्मात्मा मोक्षयाम् आस भो द्विजाः सत्यव्रतो महाबाहुर् भरणं तस्य चाकरोत् ॥
maharṣiputraṃ dharmātmā mokṣayām āsa bho dvijāḥ satyavrato mahābāhur bharaṇaṃ tasya cākarot //
विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थम् अनुकम्पार्थम् एव च सो ऽभवद् गालवो नाम गले बन्धान् महातपाः महर्षिः कौशिको धीमांस् तेन वीरेण मोक्षितः ॥
viśvāmitrasya tuṣṭyartham anukampārtham eva ca so 'bhavad gālavo nāma gale bandhān mahātapāḥ maharṣiḥ kauśiko dhīmāṃs tena vīreṇa mokṣitaḥ //
गङ्गाद्वारे प्रयागे च तथा सागरसंगमे एतेषु पुण्यदा पुंसां मुक्तिदा सा भगीरथी ॥
gaṅgādvāre prayāge ca tathā sāgarasaṃgame eteṣu puṇyadā puṃsāṃ muktidā sā bhagīrathī //