131 ॥ इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे स्वयंभूत्रैगुण्यस्वरूपवर्णनं नाम तृतीयो ऽध्यायः सूत उवाच ब्रह्मणा वै मुखात्सृष्टा जया देवाः प्रजेप्सया । सर्वे मन्त्रशरीरास्ते स्मृता मन्वन्तरेष्विह
131 // iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde svayaṃbhūtraiguṇyasvarūpavarṇanaṃ nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ sūta uvāca brahmaṇā vai mukhātsṛṣṭā jayā devāḥ prajepsayā / sarve mantraśarīrāste smṛtā manvantareṣviha
1 ॥ दर्शश्च पौर्णमासश्च बृहत्साम रथन्तरम् । चितिश्च सुचितिश्चैव ह्याकूतिः कूतिरेव च
1 // darśaśca paurṇamāsaśca bṛhatsāma rathantaram / citiśca sucitiścaiva hyākūtiḥ kūtireva ca
2 ॥ विज्ञातश्चैव विज्ञाता मना यज्ञश्च द्वादशः । दाराग्निहोत्रसंबन्धं वितत्य यजतेति च
2 // vijñātaścaiva vijñātā manā yajñaśca dvādaśaḥ / dārāgnihotrasaṃbandhaṃ vitatya yajateti ca
3 ॥ एवमुक्त्वा तु तान्ब्रह्मा तत्रैवान्तरधात्प्रभुः । ततस्ते नाभ्यनन्दन्त तद्वाक्यं परमेष्ठिनः
3 // evamuktvā tu tānbrahmā tatraivāntaradhātprabhuḥ / tataste nābhyanandanta tadvākyaṃ parameṣṭhinaḥ
4 ॥ संन्यस्येह च कर्माणि वासनाः कर्मजाश्च वै । यमेष्वंवावन्तिष्ठन्ते दोषं दृष्ट्वा तु कर्मसु
4 // saṃnyasyeha ca karmāṇi vāsanāḥ karmajāśca vai / yameṣvaṃvāvantiṣṭhante doṣaṃ dṛṣṭvā tu karmasu
5 ॥ क्षयाति शययुक्तं च ते दृष्ट्वा कर्मणां फलम् । जुगुप्संतः प्रसूतिं च निःसत्त्वा निर्ममाभवन्
5 // kṣayāti śayayuktaṃ ca te dṛṣṭvā karmaṇāṃ phalam / jugupsaṃtaḥ prasūtiṃ ca niḥsattvā nirmamābhavan
6 ॥ अजन्म काङ्क्षमाणास्ते निर्मुक्ता दोषदर्शिनः । अर्थं धर्मं च कामं च हित्वा ते वै व्यवस्थिताः
6 // ajanma kāṅkṣamāṇāste nirmuktā doṣadarśinaḥ / arthaṃ dharmaṃ ca kāmaṃ ca hitvā te vai vyavasthitāḥ
7 ॥ परमं ज्ञानमास्थाय तत्संक्षिप्य सुसंस्थिताः । तेषां तु तमभिप्रायं ज्ञात्वा ब्रह्मा तु कोपितः
7 // paramaṃ jñānamāsthāya tatsaṃkṣipya susaṃsthitāḥ / teṣāṃ tu tamabhiprāyaṃ jñātvā brahmā tu kopitaḥ
8 ॥ तानब्रवीत्ततो ब्रह्मा निरुत्साहान्सुरानथ । प्रजार्थमिह यूयं वै मया सृष्टाः स्थ नान्यथा
8 // tānabravīttato brahmā nirutsāhānsurānatha / prajārthamiha yūyaṃ vai mayā sṛṣṭāḥ stha nānyathā
9 ॥ प्रसूयध्वं यजध्वं चेत्युक्तवानस्मि वः पुरा । यस्माद्वाक्यमनादृत्य मम वैराग्यमास्थिताः
9 // prasūyadhvaṃ yajadhvaṃ cetyuktavānasmi vaḥ purā / yasmādvākyamanādṛtya mama vairāgyamāsthitāḥ
10 ॥ जुगुप्समानाः स्वं जन्म संततिं नाभ्यनन्दत । कर्मणां न कृतो ऽभ्यासो ह्यमृतत्वाभिकाङ्क्षया
10 // jugupsamānāḥ svaṃ janma saṃtatiṃ nābhyanandata / karmaṇāṃ na kṛto 'bhyāso hyamṛtatvābhikāṅkṣayā
11 ॥ तस्माद्यूयमिहावृत्तिं सप्तकृत्वो ह्यवाप्स्यथ । ते शप्ता ब्रह्मणा देवा जयास्तं वै प्रसादयन्
11 // tasmādyūyamihāvṛttiṃ saptakṛtvo hyavāpsyatha / te śaptā brahmaṇā devā jayāstaṃ vai prasādayan
12 ॥ क्षमास्माकं महादेव यदज्ञानात्मकं प्रभो । प्रणतान्वै सानुनयं ब्रह्मा तानब्रवीत्पुनः
12 // kṣamāsmākaṃ mahādeva yadajñānātmakaṃ prabho / praṇatānvai sānunayaṃ brahmā tānabravītpunaḥ
13 ॥ लोके ऽप्यथानुभुञ्जीत कः स्वातन्त्र्यमिहार्हति । मयागतं तु सर्वं हि कथमच्छन्दतो मम
13 // loke 'pyathānubhuñjīta kaḥ svātantryamihārhati / mayāgataṃ tu sarvaṃ hi kathamacchandato mama
14 ॥ प्रतिपत्स्यन्ति भूतानि शुभं वा यदि वोत्तरम् । लोके यदपि किञ्चिद्वैशं वा शं वा व्यवस्थितम्
14 // pratipatsyanti bhūtāni śubhaṃ vā yadi vottaram / loke yadapi kiñcidvaiśaṃ vā śaṃ vā vyavasthitam
15 ॥ बुद्ध्यात्मना मया व्याप्तं को मां लोके ऽतिवर्त्तयेत् । भूताना मीहितं यच्च यच्चाप्येषां विचिन्तितम्
15 // buddhyātmanā mayā vyāptaṃ ko māṃ loke 'tivarttayet / bhūtānā mīhitaṃ yacca yaccāpyeṣāṃ vicintitam
16 ॥ तथोपचरितं यच्च तत्सर्वं विदितं मम । मया बद्धमिदं सर्वं चजगत्स्थावरजङ्गमम्
16 // tathopacaritaṃ yacca tatsarvaṃ viditaṃ mama / mayā baddhamidaṃ sarvaṃ cajagatsthāvarajaṅgamam
17 ॥ आशामयेन बन्धेन कस्तं छेत्तुमिहोत्सहेत् । यस्माद्वहति दृप्तो वै सर्वार्थमिह नान्यथा
17 // āśāmayena bandhena kastaṃ chettumihotsahet / yasmādvahati dṛpto vai sarvārthamiha nānyathā
18 ॥ इति कर्माण्यनारभ्य कामं छन्दाद्विमोक्षते । एवं संभाष्य तान्देवान् जयानध्यात्मचेतसः
18 // iti karmāṇyanārabhya kāmaṃ chandādvimokṣate / evaṃ saṃbhāṣya tāndevān jayānadhyātmacetasaḥ
19 ॥ अथ वीक्ष्य पुनश्चाह ध्रुवं दड्यान्प्रजापतिः । यस्मान्मानभिसंधाय सन्यासादिः कृतः सुराः
19 // atha vīkṣya punaścāha dhruvaṃ daḍyānprajāpatiḥ / yasmānmānabhisaṃdhāya sanyāsādiḥ kṛtaḥ surāḥ
20 ॥ तस्मात्स विपुलायत्तो व्यापारस्त्वथ मत्कृतः । भविता च सुखोदर्के दिव्यभावेन जायताम्
20 // tasmātsa vipulāyatto vyāpārastvatha matkṛtaḥ / bhavitā ca sukhodarke divyabhāvena jāyatām
21 ॥ आत्मच्छन्देन वो जन्म भविष्यति सुरोत्तमाः । मन्वन्तरेषु संसिद्धाः सप्तस्वाविर्भविष्यथ
21 // ātmacchandena vo janma bhaviṣyati surottamāḥ / manvantareṣu saṃsiddhāḥ saptasvāvirbhaviṣyatha
22 ॥ वैवस्वतान्तेषु सुरास्तथा स्वायंभुवादिषु । एवं च ब्रह्मणा तत्र श्लोको गीतः पुरातनः
22 // vaivasvatānteṣu surāstathā svāyaṃbhuvādiṣu / evaṃ ca brahmaṇā tatra śloko gītaḥ purātanaḥ
23 ॥ त्रयी विद्या ब्रह्ममयप्रसूतिः श्राद्धं तपो यज्ञमनुप्रदानम् । एतानि नित्यैः महसा रजोभिर्भूत्वा विभुर्वसते ऽन्यत्प्रशस्तम्
23 // trayī vidyā brahmamayaprasūtiḥ śrāddhaṃ tapo yajñamanupradānam / etāni nityaiḥ mahasā rajobhirbhūtvā vibhurvasate 'nyatpraśastam
24 ॥ एवं श्लोकार्थमुक्त्वा तु जयान्देवानथाब्रवीत् । वैवस्वतेंऽतरेतीते मत्समीपमिहैष्यथ
24 // evaṃ ślokārthamuktvā tu jayāndevānathābravīt / vaivasvateṃ'taretīte matsamīpamihaiṣyatha
25 ॥ ततो देवस्तिरोभूत ईश्वरो ङ्यकुतोभयः । प्रपन्नाधारणामाद्यां युक्त्वा योगबलान्विताम्
25 // tato devastirobhūta īśvaro ṅyakutobhayaḥ / prapannādhāraṇāmādyāṃ yuktvā yogabalānvitām
26 ॥ ततस्तेन रुषा शप्तास्ते ऽभवन्द्वादशाजिताः । जया इति समाख्याताः कृता एवं विसन्निभाः
26 // tatastena ruṣā śaptāste 'bhavandvādaśājitāḥ / jayā iti samākhyātāḥ kṛtā evaṃ visannibhāḥ
27 ॥ ततः स्वायंभुवे तस्मिन्सर्गे ऽतीते तु वै सुराः । पुनस्ते तुषिता देवा जाताः स्वारोचिषेंऽतरे
27 // tataḥ svāyaṃbhuve tasminsarge 'tīte tu vai surāḥ / punaste tuṣitā devā jātāḥ svārociṣeṃ'tare
28 ॥ उत्तमस्य मनोः पुत्राः सत्यायां जज्ञिरे तदा । ततः सत्याः स्मृता देवा औत्तमे चान्तरे मनोः
28 // uttamasya manoḥ putrāḥ satyāyāṃ jajñire tadā / tataḥ satyāḥ smṛtā devā auttame cāntare manoḥ
29 ॥ हरिण्यां नाम तुषिता जज्ञिरे द्वादशेव तु । हरयोनाम ते देवा यज्ञभाजस्तदाभवन्
29 // hariṇyāṃ nāma tuṣitā jajñire dvādaśeva tu / harayonāma te devā yajñabhājastadābhavan
30 ॥ ततस्ते हरयो देवाः प्राप्ते चारिष्ठवेन्तरे?॥ विकुण्ठायां पुनस्ते वै वरिष्ठा जज्ञिरे सुराः
30 // tataste harayo devāḥ prāpte cāriṣṭhaventare?// vikuṇṭhāyāṃ punaste vai variṣṭhā jajñire surāḥ
31 ॥ वैकुण्ठा नाम ते देवाः पञ्चमस्यान्तरे मानोः । ततस्ते वै पुनर्देवा वैकुण्ठाः प्राप्य चाक्षुषम्
31 // vaikuṇṭhā nāma te devāḥ pañcamasyāntare mānoḥ / tataste vai punardevā vaikuṇṭhāḥ prāpya cākṣuṣam
32 ॥ ततस्ते वै पुनः साध्याः संक्षीणे चाक्षुषेन्तरे । उपस्थिते पुनः सर्गे मनोर्वैवस्वतस्य ह
32 // tataste vai punaḥ sādhyāḥ saṃkṣīṇe cākṣuṣentare / upasthite punaḥ sarge manorvaivasvatasya ha
33 ॥ अंशेन साध्यास्ते ऽदित्यां मारीचात्कश्यपात्पुनः । जज्ञिरे द्वादशादित्या वर्त्तमानेन्तरं सुराः
33 // aṃśena sādhyāste 'dityāṃ mārīcātkaśyapātpunaḥ / jajñire dvādaśādityā varttamānentaraṃ surāḥ
34 ॥ यदा चैते समुत्पन्नाश्चाक्षुषस्यान्तरे मनोः । शप्ताः स्वयंभुवा साध्या जज्ञिरे द्वादशामराः
34 // yadā caite samutpannāścākṣuṣasyāntare manoḥ / śaptāḥ svayaṃbhuvā sādhyā jajñire dvādaśāmarāḥ
35 ॥ एवं शृणोति यो मर्त्योजयस्तस्य भवेत्सदा । जयानां श्रद्धया युक्तः प्रत्यध्यायं तु गच्छति
35 // evaṃ śṛṇoti yo martyojayastasya bhavetsadā / jayānāṃ śraddhayā yuktaḥ pratyadhyāyaṃ tu gacchati
36 ॥ इत्येता वृत्तयः सप्त देवानां जन्मलक्षणाः । परिक्रान्ता मया वो ऽद्या किं भूयः श्रोतुमिच्छथ
36 // ityetā vṛttayaḥ sapta devānāṃ janmalakṣaṇāḥ / parikrāntā mayā vo 'dyā kiṃ bhūyaḥ śrotumicchatha