33 ॥ इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे बृहदृ नीतिसारे एकादशोत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 112 सूत उवाच । भृत्या बहुविधा ज्ञेया उत्तमाधममध्यमाः । नियोक्तव्या यथार्हेषु त्रिविधेष्वेव कर्मसु
33 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bṛhadṛ nītisāre ekādaśottaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 112 sūta uvāca / bhṛtyā bahuvidhā jñeyā uttamādhamamadhyamāḥ / niyoktavyā yathārheṣu trividheṣveva karmasu
1 ॥ भृत्ये परिक्षणं वक्ष्ये यस्ययस्य हि यो गुणः । तमिमं संप्रवक्ष्यामि ये यथाकथितं किल
1 // bhṛtye parikṣaṇaṃ vakṣye yasyayasya hi yo guṇaḥ / tamimaṃ saṃpravakṣyāmi ye yathākathitaṃ kila
2 ॥ यथा चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यते निघर्षणच्छेदनतापताडनैः । तथा चतुर्भिर्भृतकं परीक्षयेद्वतेन शीलेन कलेन कर्मणा
2 // yathā caturbhiḥ kanakaṃ parīkṣyate nigharṣaṇacchedanatāpatāḍanaiḥ / tathā caturbhirbhṛtakaṃ parīkṣayedvatena śīlena kalena karmaṇā
3 ॥ कुलशीलगुणोपेतः सत्यधर्मपरायणः । रूपवान्सुप्रसन्नश्च कोशाध्यक्षो विधीयते
3 // kulaśīlaguṇopetaḥ satyadharmaparāyaṇaḥ / rūpavānsuprasannaśca kośādhyakṣo vidhīyate
4 ॥ मूल्यरूपपरीक्षाकृद्भवे द्रत्नपरीक्षकः । बलाबलपरिज्ञाता सेनाध्यक्षो विधीयते
4 // mūlyarūpaparīkṣākṛdbhave dratnaparīkṣakaḥ / balābalaparijñātā senādhyakṣo vidhīyate
5 ॥ इङ्गिताकारतत्त्वज्ञो बलवान् प्रियदर्शनः । अप्रमादी प्रमाथी च प्रतीहारः स उच्यते
5 // iṅgitākāratattvajño balavān priyadarśanaḥ / apramādī pramāthī ca pratīhāraḥ sa ucyate
6 ॥ मेधावी वाक्पटुः प्राज्ञः सत्यवादी जितेन्द्रियः । सर्वशास्त्रसमालोकी ह्येष साधुः स लेखकः
6 // medhāvī vākpaṭuḥ prājñaḥ satyavādī jitendriyaḥ / sarvaśāstrasamālokī hyeṣa sādhuḥ sa lekhakaḥ
7 ॥ बुद्धिमान्मतिमांश्चैव परचित्तोपलक्षकः । क्रूरो यथोक्तवादी च एष दूतो विधीयते
7 // buddhimānmatimāṃścaiva paracittopalakṣakaḥ / krūro yathoktavādī ca eṣa dūto vidhīyate
8 ॥ समस्तस्मृतिशास्त्रज्ञः पण्डितो ऽथ जितेन्द्रियः । शौर्यवीर्यगुणोपेतो धर्माध्यक्षो विधीयते
8 // samastasmṛtiśāstrajñaḥ paṇḍito 'tha jitendriyaḥ / śauryavīryaguṇopeto dharmādhyakṣo vidhīyate
9 ॥ पितृपैतामहो दक्षः शास्त्रज्ञः सत्यवाचकः । शुचिश्च कठिनश्चैव सूपकारः स उच्यते
9 // pitṛpaitāmaho dakṣaḥ śāstrajñaḥ satyavācakaḥ / śuciśca kaṭhinaścaiva sūpakāraḥ sa ucyate
10 ॥ आयुर्वेदकृताभ्यासः सर्वेषां प्रियदर्शनः । आयुः शीलगुणोपेतो वैद्य एव विधीयते
10 // āyurvedakṛtābhyāsaḥ sarveṣāṃ priyadarśanaḥ / āyuḥ śīlaguṇopeto vaidya eva vidhīyate
11 ॥ वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो जपहमपरायणः । आशीर्वादपरो नित्यमेष राजपुरोहित
11 // vedavedāṅgatattvajño japahamaparāyaṇaḥ / āśīrvādaparo nityameṣa rājapurohita
12 ॥ लेखकः पाठकश्चैव गणकः प्रतिरोधकः । आलस्ययुक्तश्चैद्राजा कर्म संवर्जयेत्सदा
12 // lekhakaḥ pāṭhakaścaiva gaṇakaḥ pratirodhakaḥ / ālasyayuktaścaidrājā karma saṃvarjayetsadā
13 ॥ द्विजिह्वमुद्वेगकरं क्रूरमेकान्तदारुणम् । खलस्याहेश्च वदनमपकाराय केवलम्
13 // dvijihvamudvegakaraṃ krūramekāntadāruṇam / khalasyāheśca vadanamapakārāya kevalam
14 ॥ दुर्जनः परिहर्तव्यो विद्ययालङ्कृतो ऽपिसन् । मणिना भूषितः सर्पः किमसौ न भयङ्करः
14 // durjanaḥ parihartavyo vidyayālaṅkṛto 'pisan / maṇinā bhūṣitaḥ sarpaḥ kimasau na bhayaṅkaraḥ
15 ॥ अकारणविष्कृतकोपधारिणः खलाद्भयं कस्य न नाम जायते । विषं महाहेर्विषमस्य दुर्वचः सदुः सहं सन्निपतेत्सदा मुखे
15 // akāraṇaviṣkṛtakopadhāriṇaḥ khalādbhayaṃ kasya na nāma jāyate / viṣaṃ mahāherviṣamasya durvacaḥ saduḥ sahaṃ sannipatetsadā mukhe
16 ॥ तुल्यार्थं तुल्यसामर्थ्यं मर्मज्ञं व्यवसायिनम् । अर्धराज्यहरं भृत्यं यो हन्यात्स न हन्यते
16 // tulyārthaṃ tulyasāmarthyaṃ marmajñaṃ vyavasāyinam / ardharājyaharaṃ bhṛtyaṃ yo hanyātsa na hanyate
17 ॥ शूरत्वयुक्ता मृदुमन्दवाक्या जितेन्द्रियाः सत्यपराक्रमाश्च । प्रागेव पश्चाद्विपरी तरुपा ये ते तु भृत्या न हिता भवन्ति
17 // śūratvayuktā mṛdumandavākyā jitendriyāḥ satyaparākramāśca / prāgeva paścādviparī tarupā ye te tu bhṛtyā na hitā bhavanti
18 ॥ निरालस्याः सुसन्तुष्टाः प्रतिबोधकाः । सुखदुः खसमा धीरा भृत्या लोकेषु दुर्लभाः
18 // nirālasyāḥ susantuṣṭāḥ pratibodhakāḥ / sukhaduḥ khasamā dhīrā bhṛtyā lokeṣu durlabhāḥ
19 ॥ क्षान्तिस्तयविहीनश्च क्रूरबुद्धिश्च निन्दकः । दाम्भिकः कपटी चैव शठश्च स्पृहयान्वितः । अशक्तो भयभीतश्च राज्ञा त्यक्तव्य एव सः
19 // kṣāntistayavihīnaśca krūrabuddhiśca nindakaḥ / dāmbhikaḥ kapaṭī caiva śaṭhaśca spṛhayānvitaḥ / aśakto bhayabhītaśca rājñā tyaktavya eva saḥ
20 ॥ सुसन्धानानि चास्त्राणि शस्त्राणि विविधानि च । दुर्गे प्रवेशितव्यानि ततः शत्रुं निपातयेत्
20 // susandhānāni cāstrāṇi śastrāṇi vividhāni ca / durge praveśitavyāni tataḥ śatruṃ nipātayet
21 ॥ षण्मासमथ वर्षं वा सन्धिं कुर्यान्नराधिपः । पश्यन्सञ्चितमात्मानं पुनः शत्रुं निपातयेत्
21 // ṣaṇmāsamatha varṣaṃ vā sandhiṃ kuryānnarādhipaḥ / paśyansañcitamātmānaṃ punaḥ śatruṃ nipātayet
22 ॥ मूर्खान्नियोजयेद्यस्तु त्रयो ऽप्येते महीपतेः । अयशश्चार्थनाशश्च नरके चैव पातनम्
22 // mūrkhānniyojayedyastu trayo 'pyete mahīpateḥ / ayaśaścārthanāśaśca narake caiva pātanam
23 ॥ यत्किञ्चित्कुरुते कर्म शुभं वा यादि वाशुभम् । तेन स्म वर्धते राजा सूक्ष्मतो भृत्यकार्यतः
23 // yatkiñcitkurute karma śubhaṃ vā yādi vāśubham / tena sma vardhate rājā sūkṣmato bhṛtyakāryataḥ
24 ॥ तस्माद्भूमीश्वरः प्राज्ञं धर्मकामार्थसाधने । नियोज येद्धिसततं गोब्राह्मणहिताय वै
24 // tasmādbhūmīśvaraḥ prājñaṃ dharmakāmārthasādhane / niyoja yeddhisatataṃ gobrāhmaṇahitāya vai