17 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पुर्वविभागे सप्तत्रिंशो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच एवमुक्तास्तु मुनयो नैमिषीया महामतिम् । पप्रच्छुरुत्तरं सूतं पृथिव्यादिविनिर्णयम्
17 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ purvavibhāge saptatriṃśo 'dhyāyaḥ śrīkūrma uvāca evamuktāstu munayo naimiṣīyā mahāmatim / papracchuruttaraṃ sūtaṃ pṛthivyādivinirṇayam
1 ॥ ऋषय ऊचुः कथितो भवता सूत सर्गः स्वयंभुवः शुभः । इदानीं श्रोतुमिच्छामस्त्रिलोकस्यास्य मण्डलम्
1 // ṛṣaya ūcuḥ kathito bhavatā sūta sargaḥ svayaṃbhuvaḥ śubhaḥ / idānīṃ śrotumicchāmastrilokasyāsya maṇḍalam
2 ॥ यावन्तः सागरा द्वीपास्तथा वर्षाणि पर्वताः । वनानि सरितः सूर्यग्रहाणां स्थितिरेव च
2 // yāvantaḥ sāgarā dvīpāstathā varṣāṇi parvatāḥ / vanāni saritaḥ sūryagrahāṇāṃ sthitireva ca
3 ॥ यदाधारमिदं कृत्स्नं येषां पृथ्वी पुरा त्वियम् । नृपाणां तत्समासेन सूत वक्तुमिहार्हसि
3 // yadādhāramidaṃ kṛtsnaṃ yeṣāṃ pṛthvī purā tviyam / nṛpāṇāṃ tatsamāsena sūta vaktumihārhasi
4 ॥ सूत उवाच वक्ष्ये देवादिदेवाय विष्णवे प्रभविष्णवे । नमस्कृत्वाप्रमेयाय यदुक्तं तेन धीमता
4 // sūta uvāca vakṣye devādidevāya viṣṇave prabhaviṣṇave / namaskṛtvāprameyāya yaduktaṃ tena dhīmatā
5 ॥ स्वायंभुवस्य तु मनोः प्रागुक्तो यः प्रियव्रतः । पुत्रस्तस्याभवन् पुत्राः प्रजापतिसमा दश
5 // svāyaṃbhuvasya tu manoḥ prāgukto yaḥ priyavrataḥ / putrastasyābhavan putrāḥ prajāpatisamā daśa
6 ॥ अग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च वपुष्मान् द्युतिमांस्तथा । मेधा मेधातिथिर्हव्यः सवनः पुत्र एव च
6 // agnīdhraścāgnibāhuśca vapuṣmān dyutimāṃstathā / medhā medhātithirhavyaḥ savanaḥ putra eva ca
7 ॥ ज्योतिष्मान् दशमस्तेषां महाबलपराक्रमः । धार्मिको दाननिरतः सर्वभूतानुकम्पकः
7 // jyotiṣmān daśamasteṣāṃ mahābalaparākramaḥ / dhārmiko dānanirataḥ sarvabhūtānukampakaḥ
8 ॥ मेधाग्निबाहुपुत्रास्तु त्रयो योगपरायणाः । जातिस्मरा महाभागा न राज्ये दधिरे मतिम्
8 // medhāgnibāhuputrāstu trayo yogaparāyaṇāḥ / jātismarā mahābhāgā na rājye dadhire matim
9 ॥ प्रियव्रतो ऽभ्यषिञ्चद् वै सप्तद्वीपेषु सप्त तान् । जम्बुद्वीपेश्वरं पुत्रमग्नीध्रमकरोन्नृपः
9 // priyavrato 'bhyaṣiñcad vai saptadvīpeṣu sapta tān / jambudvīpeśvaraṃ putramagnīdhramakaronnṛpaḥ
10 ॥ प्लक्ष्द्वीपेश्वरश्चैव तेन मेधातिथिः कृतः । शाल्मलेशं वपुष्मन्तं नरेन्द्रमभिषिक्तवान्
10 // plakṣdvīpeśvaraścaiva tena medhātithiḥ kṛtaḥ / śālmaleśaṃ vapuṣmantaṃ narendramabhiṣiktavān
11 ॥ ज्योतिष्मन्तं कुशद्वीपे राजानं कृतवान् प्रभुः । द्युतिमन्तं च राजानं क्रौञ्चद्वीपे समादिशत्
11 // jyotiṣmantaṃ kuśadvīpe rājānaṃ kṛtavān prabhuḥ / dyutimantaṃ ca rājānaṃ krauñcadvīpe samādiśat
12 ॥ शाकद्वीपेश्वरं चापि हव्यं चक्रे प्रियव्रतः । पुष्कराधिपतिं चक्रे सवनं च प्रजापतिः
12 // śākadvīpeśvaraṃ cāpi havyaṃ cakre priyavrataḥ / puṣkarādhipatiṃ cakre savanaṃ ca prajāpatiḥ
13 ॥ पुष्करे सवनस्यापि महावीतः सुतो ऽभवत् । धातिकिश्चैव द्वावेतौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ
13 // puṣkare savanasyāpi mahāvītaḥ suto 'bhavat / dhātikiścaiva dvāvetau putrau putravatāṃ varau
14 ॥ महावीतं स्मृतं वर्षं तस्य नाम्ना महात्मनः । नाम्ना तु धातकेश्चापि धातकीखण्डमुच्यते
14 // mahāvītaṃ smṛtaṃ varṣaṃ tasya nāmnā mahātmanaḥ / nāmnā tu dhātakeścāpi dhātakīkhaṇḍamucyate
15 ॥ शाकद्वीपेश्वरस्याथ हव्यस्याप्यभवन् सुताः । जलदश्च कुमारश्च सुकुमारो मणीचकः । कुसुमोत्तरो ऽथ मोदाकिः सप्तमः स्यान्महाद्रुमः
15 // śākadvīpeśvarasyātha havyasyāpyabhavan sutāḥ / jaladaśca kumāraśca sukumāro maṇīcakaḥ / kusumottaro 'tha modākiḥ saptamaḥ syānmahādrumaḥ
16 ॥ जलदं जलदस्याथ वर्षं प्रथममुच्यते । कुमारस्य तु कौमारं तृतीयं सुकुमारकम्
16 // jaladaṃ jaladasyātha varṣaṃ prathamamucyate / kumārasya tu kaumāraṃ tṛtīyaṃ sukumārakam
17 ॥ मणीचकं चतुर्थं तु पञ्चमं कुसुमोत्तरम् । मोदाकं षष्ठमित्युक्तं सप्तमं तु महाद्रुमम्
17 // maṇīcakaṃ caturthaṃ tu pañcamaṃ kusumottaram / modākaṃ ṣaṣṭhamityuktaṃ saptamaṃ tu mahādrumam
18 ॥ क्रौञ्चद्वीपेश्वरस्यापि सुता द्युतिमतो ऽभवन् । कुशलः प्रथमस्तेषां द्वितीयस्तु मनोहरः
18 // krauñcadvīpeśvarasyāpi sutā dyutimato 'bhavan / kuśalaḥ prathamasteṣāṃ dvitīyastu manoharaḥ
19 ॥ उष्णस्तृतीयः संप्रोक्तश्चतुर्थः प्रवरः स्मृतः । अन्धकारो मुनिश्चैव दुन्दुभिश्चैव सप्तमः । तेषां स्वनामभिर्देशाः क्रौञ्चद्वीपाश्रयाः शुभाः
19 // uṣṇastṛtīyaḥ saṃproktaścaturthaḥ pravaraḥ smṛtaḥ / andhakāro muniścaiva dundubhiścaiva saptamaḥ / teṣāṃ svanāmabhirdeśāḥ krauñcadvīpāśrayāḥ śubhāḥ
20 ॥ ज्योतिष्मतः कुशद्वीपे सप्तैवासन् महौजसः । उद्भेदो वेणुमांश्चैवाश्वरथो लम्बनो धृतिः । षष्ठः प्रभाकारश्चापि सप्तमः कपिलः स्मृतः
20 // jyotiṣmataḥ kuśadvīpe saptaivāsan mahaujasaḥ / udbhedo veṇumāṃścaivāśvaratho lambano dhṛtiḥ / ṣaṣṭhaḥ prabhākāraścāpi saptamaḥ kapilaḥ smṛtaḥ
21 ॥ स्वनामचिह्नितान् यत्र तथा वर्षाणि सुव्रताः । ज्ञेयानि सप्त तान्येषु द्वीपेष्वेवं न यो मतः
21 // svanāmacihnitān yatra tathā varṣāṇi suvratāḥ / jñeyāni sapta tānyeṣu dvīpeṣvevaṃ na yo mataḥ
22 ॥ शाल्मलद्वीपनाथस्य सुताश्चासन् वपुष्मतः । श्वेतश्च हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा । वैद्युतौ मानसश्चैव सप्तमः सुप्रभो मतः
22 // śālmaladvīpanāthasya sutāścāsan vapuṣmataḥ / śvetaśca haritaścaiva jīmūto rohitastathā / vaidyutau mānasaścaiva saptamaḥ suprabho mataḥ
23 ॥ प्लक्षद्वीपेश्वरस्यापि सप्त मेधातिथेः सुताः । ज्येष्ठः शान्तभयस्तेषां शिशिरश्च सुखोदयः । आनन्दश्च शिवश्चैव क्षेमकश्च ध्रुवस्तथा
23 // plakṣadvīpeśvarasyāpi sapta medhātitheḥ sutāḥ / jyeṣṭhaḥ śāntabhayasteṣāṃ śiśiraśca sukhodayaḥ / ānandaśca śivaścaiva kṣemakaśca dhruvastathā
24 ॥ प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः शाकद्वीपान्तिकेषु वै । वर्णाश्रमविभागेन स्वधर्मो मुक्तये द्विजाः
24 // plakṣadvīpādiṣu jñeyaḥ śākadvīpāntikeṣu vai / varṇāśramavibhāgena svadharmo muktaye dvijāḥ
25 ॥ जम्बुद्वीपेश्वरस्यापि पुत्रास्त्वासन् महाबलाः । अग्नीध्रस्य द्विजश्रेष्ठास्तन्नामानि निबोधत
25 // jambudvīpeśvarasyāpi putrāstvāsan mahābalāḥ / agnīdhrasya dvijaśreṣṭhāstannāmāni nibodhata
26 ॥ नाभिः किंपुरुषश्चैव तथा हरिरिलावृतः । रम्यो हिरण्वांश्च कुरुर्भद्राश्वः केतुमाहलकः
26 // nābhiḥ kiṃpuruṣaścaiva tathā haririlāvṛtaḥ / ramyo hiraṇvāṃśca kururbhadrāśvaḥ ketumāhalakaḥ
27 ॥ जम्बुद्वीपेश्वरो राजा स चाग्नीध्रो महामतिः । विभज्य नवधा तेभ्यो यथान्यायं ददौ पुनः
27 // jambudvīpeśvaro rājā sa cāgnīdhro mahāmatiḥ / vibhajya navadhā tebhyo yathānyāyaṃ dadau punaḥ
28 ॥ नाभेस्तु दक्षिणं वर्षं हिमाह्वं प्रददौ पुनः । हेमकूटं ततो वर्षं ददौ किंपुरुषाय तु
28 // nābhestu dakṣiṇaṃ varṣaṃ himāhvaṃ pradadau punaḥ / hemakūṭaṃ tato varṣaṃ dadau kiṃpuruṣāya tu
29 ॥ तृतीयं नैषधं वर्षं हरये दत्तवान् पिता । इलावृताय प्रददौ मेरुमध्यमिलावृतम्
29 // tṛtīyaṃ naiṣadhaṃ varṣaṃ haraye dattavān pitā / ilāvṛtāya pradadau merumadhyamilāvṛtam
30 ॥ नीलाचलाश्रितं वर्षं रम्याय प्रददौ पिता । श्वेतं यदुत्तरं वर्षं पित्रा दत्तं हिरण्वते
30 // nīlācalāśritaṃ varṣaṃ ramyāya pradadau pitā / śvetaṃ yaduttaraṃ varṣaṃ pitrā dattaṃ hiraṇvate
31 ॥ यदुत्तरं शृङ्गवतो वर्षं तत् कुरुवे ददौ । मेरोः पूर्वेण यद् वर्षं भद्राश्वाय न्यवेदयत् । गन्धमादनवर्षं तु केतुमालाय दत्तवान्
31 // yaduttaraṃ śṛṅgavato varṣaṃ tat kuruve dadau / meroḥ pūrveṇa yad varṣaṃ bhadrāśvāya nyavedayat / gandhamādanavarṣaṃ tu ketumālāya dattavān
32 ॥ वर्षेष्वेतेषु तान् पुत्रानभिषिच्य नराधिपः । संसारकष्टतां ज्ञात्वा तपस्तेपे वनं गतः
32 // varṣeṣveteṣu tān putrānabhiṣicya narādhipaḥ / saṃsārakaṣṭatāṃ jñātvā tapastepe vanaṃ gataḥ
33 ॥ हिमाह्वयं तु यस्यैतन्नाभेरासीन्महात्मनः । तस्यर्षभो ऽभवत् पुत्रो मरुदेव्यां महाद्युतिः
33 // himāhvayaṃ tu yasyaitannābherāsīnmahātmanaḥ / tasyarṣabho 'bhavat putro marudevyāṃ mahādyutiḥ
34 ॥ ऋषभाद् भरतो जज्ञे वीरः पुत्रशताग्रजः । सो ऽभिषिच्यर्षभः पुत्रं भरतं पृथिवीपतिः । वानप्रस्थाश्रमं गत्वा तपस्तेपे यथाविधि
34 // ṛṣabhād bharato jajñe vīraḥ putraśatāgrajaḥ / so 'bhiṣicyarṣabhaḥ putraṃ bharataṃ pṛthivīpatiḥ / vānaprasthāśramaṃ gatvā tapastepe yathāvidhi
35 ॥ तपसा कर्षितो ऽत्यर्थं कृशो धमनिसंततः । ज्ञानयोगरतो भूत्वा महापाशुपतो ऽभवत्
35 // tapasā karṣito 'tyarthaṃ kṛśo dhamanisaṃtataḥ / jñānayogarato bhūtvā mahāpāśupato 'bhavat
36 ॥ सुमतिर्भरतस्याभूत् पुत्रः परमधार्मिकः । सुमतेस्तैजसस्तस्मादिन्द्रिद्युम्नो व्यजायत
36 // sumatirbharatasyābhūt putraḥ paramadhārmikaḥ / sumatestaijasastasmādindridyumno vyajāyata
37 ॥ परमेष्ठी सुतस्तस्मात् प्रतीहारस्तदन्वयः । प्रतिहर्तेति विख्यात उत्पन्नस्तस्य चात्मजः
37 // parameṣṭhī sutastasmāt pratīhārastadanvayaḥ / pratiharteti vikhyāta utpannastasya cātmajaḥ
38 ॥ भवस्तस्मादथोद्गीथः प्रस्तावस्तत्सुतो ऽभवत् । पृथुस्ततस्ततो रक्तो रक्तस्यापि गयः सुतः
38 // bhavastasmādathodgīthaḥ prastāvastatsuto 'bhavat / pṛthustatastato rakto raktasyāpi gayaḥ sutaḥ
39 ॥ नरो गयस्य तनयस्तस्य पुत्रो विराडभूत् । तस्य पुत्रो महावीर्यो धीमांस्तस्मादजायत
39 // naro gayasya tanayastasya putro virāḍabhūt / tasya putro mahāvīryo dhīmāṃstasmādajāyata
40 ॥ महान्तो ऽपि ततश्चाभूद् भौवनस्तत्सुतो ऽभवत् । त्वष्टा त्वष्टुश्च विरजो रजस्तस्याप्यभूत् सुतः
40 // mahānto 'pi tataścābhūd bhauvanastatsuto 'bhavat / tvaṣṭā tvaṣṭuśca virajo rajastasyāpyabhūt sutaḥ
41 ॥ शतजिद् रजसस्तस्य जज्ञे पुत्रशतं द्विजाः । तेषां प्रधानो बलवान् विश्वज्योतिरिति स्मृतः
41 // śatajid rajasastasya jajñe putraśataṃ dvijāḥ / teṣāṃ pradhāno balavān viśvajyotiriti smṛtaḥ
42 ॥ आराध्य देवं ब्रह्माणं क्षेमकं नाम पार्थिवम् । असूत पुत्रं धर्मज्ञं महाबाहुमरिन्दमम्
42 // ārādhya devaṃ brahmāṇaṃ kṣemakaṃ nāma pārthivam / asūta putraṃ dharmajñaṃ mahābāhumarindamam
43 ॥ एते पुरस्ताद् राजानो महासत्त्वा महौजसः । एषां वंशप्रसूतैश्च भुक्तेयं पृथिवी पुरा
43 // ete purastād rājāno mahāsattvā mahaujasaḥ / eṣāṃ vaṃśaprasūtaiśca bhukteyaṃ pṛthivī purā