108 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे द्वितीयो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः वर्णा भगवतोद्दिष्टाश्चत्वारो ऽप्याश्रमास्तथा । इदानीं क्रममस्माकमाश्रमाणां वद प्रभो
108 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge dvitīyo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ varṇā bhagavatoddiṣṭāścatvāro 'pyāśramāstathā / idānīṃ kramamasmākamāśramāṇāṃ vada prabho
1 ॥ श्रीकूर्म उवाच ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थो यतिस्तथा । क्रमेणैवाश्रमाः प्रोक्ताः कारणादन्यथा भवेत्
1 // śrīkūrma uvāca brahmacārī gṛhasthaśca vānaprastho yatistathā / krameṇaivāśramāḥ proktāḥ kāraṇādanyathā bhavet
2 ॥ उत्पन्नज्ञानविज्ञानो वैराग्यं परमं गतः । प्रव्रजेद् ब्रह्मचर्यात् तु यदिच्छेत् परमां गतिम्
2 // utpannajñānavijñāno vairāgyaṃ paramaṃ gataḥ / pravrajed brahmacaryāt tu yadicchet paramāṃ gatim
3 ॥ दारानाहृत्य विधिवदन्यथा विविधैर्मखैः । यजेदुत्पादयेत् पुत्रान् विरक्तो यदि संन्यसेत्
3 // dārānāhṛtya vidhivadanyathā vividhairmakhaiḥ / yajedutpādayet putrān virakto yadi saṃnyaset
4 ॥ अनिष्ट्वा विधिवद् यज्ञैरनुत्पाद्य तथात्मजम् । नगार्हस्थ्यं गृहीत्यक्त्वा संन्यसेद् बुद्धिमान् द्विजः
4 // aniṣṭvā vidhivad yajñairanutpādya tathātmajam / nagārhasthyaṃ gṛhītyaktvā saṃnyased buddhimān dvijaḥ
5 ॥ अथ वैराग्यवेगेन स्थातुं नोत्सहते गृहे । तत्रैव संन्यसेद् विद्वाननिष्ट्वापि द्विजोत्तमः
5 // atha vairāgyavegena sthātuṃ notsahate gṛhe / tatraiva saṃnyased vidvānaniṣṭvāpi dvijottamaḥ
6 ॥ अन्यथा विविधैर्यज्ञैरिष्ट्वा वनमथाक्षयेत् । तपस्तप्त्वा तपोयोगाद् विरक्तः संन्यसेद् यदि
6 // anyathā vividhairyajñairiṣṭvā vanamathākṣayet / tapastaptvā tapoyogād viraktaḥ saṃnyased yadi
7 ॥ वानप्रस्थाश्रमं गत्वा न गृहं प्रविशेत् पुनः । न संन्यासी वनं चाथ ब्रह्माचर्यं न साधकः
7 // vānaprasthāśramaṃ gatvā na gṛhaṃ praviśet punaḥ / na saṃnyāsī vanaṃ cātha brahmācaryaṃ na sādhakaḥ
8 ॥ प्राजापत्यां निरूप्येष्टिमाग्नेयीमथवा द्विजः । प्रव्रजेत गृही विद्वान् वनाद् वा श्रुतिचोदनात्
8 // prājāpatyāṃ nirūpyeṣṭimāgneyīmathavā dvijaḥ / pravrajeta gṛhī vidvān vanād vā śruticodanāt
9 ॥ प्रकर्तुमसमर्थो ऽपि जुहोतियजतिक्रियाः । अन्धः पङ्गुर्दरिद्रो वा विरक्तः संन्यसेद् द्विजः
9 // prakartumasamartho 'pi juhotiyajatikriyāḥ / andhaḥ paṅgurdaridro vā viraktaḥ saṃnyased dvijaḥ
10 ॥ सर्वेषामेव वैराग्यं संन्यासाय विधीयते । पतत्येवाविरक्तो यः संन्यासं कर्तुमिच्छति
10 // sarveṣāmeva vairāgyaṃ saṃnyāsāya vidhīyate / patatyevāvirakto yaḥ saṃnyāsaṃ kartumicchati
11 ॥ एकस्मिन्नथवा सम्यग् वर्तेतामरणं द्विजः । श्रद्धावनाश्रमे युक्तः सो ऽमृतत्वाय कल्पते
11 // ekasminnathavā samyag vartetāmaraṇaṃ dvijaḥ / śraddhāvanāśrame yuktaḥ so 'mṛtatvāya kalpate
12 ॥ न्यायागतधनः शान्तो ब्रह्मविद्यापरायणः । स्वधर्मपालको नित्यं सो ऽमृतत्वाय कल्पते
12 // nyāyāgatadhanaḥ śānto brahmavidyāparāyaṇaḥ / svadharmapālako nityaṃ so 'mṛtatvāya kalpate
13 ॥ ब्रह्मण्याधाय क्रमाणि निःसङ्गः कामवर्जितः । प्रसन्नेनैव मनसा कुर्वाणो याति तत्पदम्
13 // brahmaṇyādhāya kramāṇi niḥsaṅgaḥ kāmavarjitaḥ / prasannenaiva manasā kurvāṇo yāti tatpadam
14 ॥ ब्रह्मणा दीयते देयं ब्रह्मणे संप्रदीयते । ब्रह्मैव दीयते चेति ब्रह्मार्पणमिदं परम्
14 // brahmaṇā dīyate deyaṃ brahmaṇe saṃpradīyate / brahmaiva dīyate ceti brahmārpaṇamidaṃ param
15 ॥ नाहं कर्ता सर्वमेतद् ब्रह्मैव कुरुते तथा । एतद् ब्रह्मार्पणं प्रोक्तमृषिभिः तत्त्वदर्शिभिः
15 // nāhaṃ kartā sarvametad brahmaiva kurute tathā / etad brahmārpaṇaṃ proktamṛṣibhiḥ tattvadarśibhiḥ
16 ॥ प्रीणातु भगवानीशः कर्मणानेन शाश्वतः । करोति सततं बुद्ध्या ब्रह्मार्पणमिदं परम्
16 // prīṇātu bhagavānīśaḥ karmaṇānena śāśvataḥ / karoti satataṃ buddhyā brahmārpaṇamidaṃ param
17 ॥ यद्वा फलानां संन्यासं प्रकुर्यात् परमेश्वरे । कर्मणामेतदप्याहुः ब्रह्मार्पणमनुत्तमम्
17 // yadvā phalānāṃ saṃnyāsaṃ prakuryāt parameśvare / karmaṇāmetadapyāhuḥ brahmārpaṇamanuttamam
18 ॥ कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं सङ्गवर्जितम् । क्रियते विदुषा कर्म तद्भवेदपि मोक्षदम्
18 // kāryamityeva yatkarma niyataṃ saṅgavarjitam / kriyate viduṣā karma tadbhavedapi mokṣadam
19 ॥ अन्यथा यदि कर्माणि कुर्यान्नित्यमपि द्विजः । अकृत्वा फलसंन्यासं बध्यते तत्फलेन तु
19 // anyathā yadi karmāṇi kuryānnityamapi dvijaḥ / akṛtvā phalasaṃnyāsaṃ badhyate tatphalena tu
20 ॥ तस्मात् सर्वप्रयत्नेन त्यक्त्वा कर्माश्रितं फलम् । अविद्वानपि कुर्वोत कर्माप्नोत्यचिरात् पदम्
20 // tasmāt sarvaprayatnena tyaktvā karmāśritaṃ phalam / avidvānapi kurvota karmāpnotyacirāt padam
21 ॥ कर्मणा क्षीयते पापमैहिकं पौर्विकं तथा । मनः प्रसादमन्वेति ब्रह्म विज्ञायते ततः
21 // karmaṇā kṣīyate pāpamaihikaṃ paurvikaṃ tathā / manaḥ prasādamanveti brahma vijñāyate tataḥ
22 ॥ कर्मणा सहिताज्ज्ञानात् सम्यग् योगो ऽबिजायते । ज्ञानं च कर्मसहितं जायते दोषवर्जितम्
22 // karmaṇā sahitājjñānāt samyag yogo 'bijāyate / jñānaṃ ca karmasahitaṃ jāyate doṣavarjitam
23 ॥ तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तत्र तत्राश्रमे रतः । कर्माणीश्वरतुष्ट्यर्थं कुर्यान्नैष्कर्म्यमाप्नुयात्
23 // tasmāt sarvaprayatnena tatra tatrāśrame rataḥ / karmāṇīśvaratuṣṭyarthaṃ kuryānnaiṣkarmyamāpnuyāt
24 ॥ संप्राप्य परमं ज्ञानं नैष्कर्म्यं तत्प्रसादतः । एकाकी निर्ममः शान्तो जीवन्नेव विमुच्यते
24 // saṃprāpya paramaṃ jñānaṃ naiṣkarmyaṃ tatprasādataḥ / ekākī nirmamaḥ śānto jīvanneva vimucyate
25 ॥ वीक्षते परमात्मानं परं ब्रह्म महेश्वरम् । नित्यानन्दं निराभासं तस्मिन्नेव लयं व्रजेत्
25 // vīkṣate paramātmānaṃ paraṃ brahma maheśvaram / nityānandaṃ nirābhāsaṃ tasminneva layaṃ vrajet
26 ॥ तस्मात् सेवेत सततं कर्मयोगं प्रसन्नधीः । तृप्तये परमेशस्य तत् पदं याति शाश्वतम्
26 // tasmāt seveta satataṃ karmayogaṃ prasannadhīḥ / tṛptaye parameśasya tat padaṃ yāti śāśvatam
27 ॥ एतद् वः सथितं सर्वं चातुराश्रम्यमुत्तमम् । न ह्येतत् समतिक्रम्य सिद्धिं विन्दति मानवः
27 // etad vaḥ sathitaṃ sarvaṃ cāturāśramyamuttamam / na hyetat samatikramya siddhiṃ vindati mānavaḥ