29 ॥ इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच एतद् ब्रह्माण्डमाख्यातं चतुर्दशविधं महत् । अतः परं प्रवक्ष्यामि भूर्लोकस्यास्य निर्णयम्
29 // itī śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge dvicatvāriṃśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca etad brahmāṇḍamākhyātaṃ caturdaśavidhaṃ mahat / ataḥ paraṃ pravakṣyāmi bhūrlokasyāsya nirṇayam
1 ॥ जम्बुद्वीपः प्रधानो ऽयं प्लक्षः शाल्मल एव च । कुशः क्रौञ्चश्च शाकश्च पुष्करश्चैव सप्तमः
1 // jambudvīpaḥ pradhāno 'yaṃ plakṣaḥ śālmala eva ca / kuśaḥ krauñcaśca śākaśca puṣkaraścaiva saptamaḥ
2 ॥ एते सप्त महाद्वीपाः समुद्रैः सप्तभिर्वृताः । द्वीपाद् द्वीपो महानुक्तः सागरादपि सागरः
2 // ete sapta mahādvīpāḥ samudraiḥ saptabhirvṛtāḥ / dvīpād dvīpo mahānuktaḥ sāgarādapi sāgaraḥ
3 ॥ क्षारोदेक्षुरसोदश्च सुरोदश्च घृतोदकः । दध्योदः क्षीरसलिलः स्वादूदश्चेति सागराः
3 // kṣārodekṣurasodaśca surodaśca ghṛtodakaḥ / dadhyodaḥ kṣīrasalilaḥ svādūdaśceti sāgarāḥ
4 ॥ पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णा ससमुद्रा धरा स्मृता । द्वीपैश्च सप्तभिर्युक्ता योजनानां समासतः
4 // pañcāśatkoṭivistīrṇā sasamudrā dharā smṛtā / dvīpaiśca saptabhiryuktā yojanānāṃ samāsataḥ
5 ॥ जम्बूद्वीपः समस्तानां द्वीपानां मध्यतः शुभः । तस्य मध्ये महामेरुर्विश्रुतः कनकप्रभः
5 // jambūdvīpaḥ samastānāṃ dvīpānāṃ madhyataḥ śubhaḥ / tasya madhye mahāmerurviśrutaḥ kanakaprabhaḥ
6 ॥ चतुरशीतिसाहस्त्रो योजनैस्तस्य चोच्छ्रयः । प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः
6 // caturaśītisāhastro yojanaistasya cocchrayaḥ / praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastāddvātriṃśanmūrdhni vistṛtaḥ
7 ॥ मूले षोडशसाहस्त्रो विस्तारस्तस्य सर्वतः । भूपद्मास्यास्य शैलो ऽसौ कर्णिकात्वेन संस्थितः
7 // mūle ṣoḍaśasāhastro vistārastasya sarvataḥ / bhūpadmāsyāsya śailo 'sau karṇikātvena saṃsthitaḥ
8 ॥ हिमवान् हेमकूटश्च निषधश्चास्य दक्षिणे । नीलः श्वेतश्च शृङ्गी च उत्तरे वर्षपर्वताः
8 // himavān hemakūṭaśca niṣadhaścāsya dakṣiṇe / nīlaḥ śvetaśca śṛṅgī ca uttare varṣaparvatāḥ
9 ॥ लक्षप्रमाणौ द्वौ मध्ये दशहीनास्तथा परे । सहस्त्रद्वितयोच्छ्रायास्तावद्विस्तारिणश्च ते
9 // lakṣapramāṇau dvau madhye daśahīnāstathā pare / sahastradvitayocchrāyāstāvadvistāriṇaśca te
10 ॥ भारतं दक्षिणं वर्षं ततः किंपुरुषं स्मृतम् । हरिवर्षं तथैवान्यन्मेरोर्दक्षिणतो द्विजाः
10 // bhārataṃ dakṣiṇaṃ varṣaṃ tataḥ kiṃpuruṣaṃ smṛtam / harivarṣaṃ tathaivānyanmerordakṣiṇato dvijāḥ
11 ॥ रम्यकं चोत्तरं वर्षं तस्यैवानुहिरण्मयम् । उत्तराः कुरवश्चैव यथैते भरतास्तथा
11 // ramyakaṃ cottaraṃ varṣaṃ tasyaivānuhiraṇmayam / uttarāḥ kuravaścaiva yathaite bharatāstathā
12 ॥ नवसाहस्त्रमेकैकमेतेषां द्विजसत्तमाः । इलावृतं च तन्मध्ये तन्मध्ये मेरुरुच्छ्रितः
12 // navasāhastramekaikameteṣāṃ dvijasattamāḥ / ilāvṛtaṃ ca tanmadhye tanmadhye merurucchritaḥ
13 ॥ मेरोश्चतुर्दिशं तत्र नवसाहस्त्रविस्तृतम् । इलावृतं महाभागाश्चात्वारस्तत्र पर्वताः । विष्कम्भा रचिता मेरोर्योजनायुतमुच्छ्रिताः
13 // meroścaturdiśaṃ tatra navasāhastravistṛtam / ilāvṛtaṃ mahābhāgāścātvārastatra parvatāḥ / viṣkambhā racitā meroryojanāyutamucchritāḥ
14 ॥ पूर्वेण मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः । विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्मृतः
14 // pūrveṇa mandaro nāma dakṣiṇe gandhamādanaḥ / vipulaḥ paścime pārśve supārśvaścottare smṛtaḥ
15 ॥ कदम्बस्तेषु जम्बुश्च पिप्पलो वट एव च । जम्बूद्वीपस्य सा जम्बूर्नामहेतुर्महर्षयः
15 // kadambasteṣu jambuśca pippalo vaṭa eva ca / jambūdvīpasya sā jambūrnāmaheturmaharṣayaḥ
16 ॥ महागजप्रमाणानि जम्ब्वास्तस्याः फलानि च । पतन्ति भूभृतः पृष्ठे शीर्यमाणानि सर्वतः
16 // mahāgajapramāṇāni jambvāstasyāḥ phalāni ca / patanti bhūbhṛtaḥ pṛṣṭhe śīryamāṇāni sarvataḥ
17 ॥ रसेन तस्याः प्रख्याता तत्र जम्बूनदीति वै । सरित् प्रवर्तते चापि पीयते तत्र वासिभिः
17 // rasena tasyāḥ prakhyātā tatra jambūnadīti vai / sarit pravartate cāpi pīyate tatra vāsibhiḥ
18 ॥ न स्वेदो न च दौर्गन्ध्यं न जरा नेन्द्रियक्षयः । तत्पानात् सुस्थमनसां नराणां तत्र जायते
18 // na svedo na ca daurgandhyaṃ na jarā nendriyakṣayaḥ / tatpānāt susthamanasāṃ narāṇāṃ tatra jāyate
19 ॥ तीरमृत्तत्र संप्राप्य वायुना सुविशोषिता । जाम्बूनदाख्यं भवति सुवर्णं सिद्धभूषणम्
19 // tīramṛttatra saṃprāpya vāyunā suviśoṣitā / jāmbūnadākhyaṃ bhavati suvarṇaṃ siddhabhūṣaṇam
20 ॥ भद्राश्वः पूर्वतो मेरोः केतुमालश्च पश्चिमे । वर्षे द्वे तु मुनिश्रेष्ठास्तयोर्मध्ये इलावृतम्
20 // bhadrāśvaḥ pūrvato meroḥ ketumālaśca paścime / varṣe dve tu muniśreṣṭhāstayormadhye ilāvṛtam
21 ॥ वनं चैत्ररथं पूर्वे दक्षिणे गन्धमादनम् । वैभ्राजं पश्चिमे विद्यादुत्तरे सवितुर्वनम्
21 // vanaṃ caitrarathaṃ pūrve dakṣiṇe gandhamādanam / vaibhrājaṃ paścime vidyāduttare saviturvanam
22 ॥ अरुणोदं महाभद्रमसितोदं च मानसम् । सरांस्येतानि चत्वारि देवयोग्यानि सर्वदा
22 // aruṇodaṃ mahābhadramasitodaṃ ca mānasam / sarāṃsyetāni catvāri devayogyāni sarvadā
23 ॥ सितान्तश्च कुमुद्वांश्च कुरुरी माल्यवांस्तथा । वैकङ्को मणिशैलश्च ऋक्षवांश्चाचलोत्तमाः
23 // sitāntaśca kumudvāṃśca kururī mālyavāṃstathā / vaikaṅko maṇiśailaśca ṛkṣavāṃścācalottamāḥ
24 ॥ महानीलो ऽथ रुचकः सबिन्दुर्मन्दरस्तथा । वेणुमांश्चैव मेघश्च निषधो देवपर्वतः । इत्येते देवरचिताः सिद्धावासाः प्रकीर्तिताः
24 // mahānīlo 'tha rucakaḥ sabindurmandarastathā / veṇumāṃścaiva meghaśca niṣadho devaparvataḥ / ityete devaracitāḥ siddhāvāsāḥ prakīrtitāḥ
25 ॥ अरुणोदस्य सरसः पूर्वतः केसराचलः । त्रिकूटशिखरश्चैव पतङ्गो रुचकस्तथा
25 // aruṇodasya sarasaḥ pūrvataḥ kesarācalaḥ / trikūṭaśikharaścaiva pataṅgo rucakastathā
26 ॥ निषधो वसुधारश्च कलिङ्गस्त्रिशिखः शुभः । समूलो वसुधारश्च कुरवश्चैव सानुमान्
26 // niṣadho vasudhāraśca kaliṅgastriśikhaḥ śubhaḥ / samūlo vasudhāraśca kuravaścaiva sānumān
27 ॥ ताम्रातश्च विशालश्च कुमुदो वेणुर्वतः । एकशृङ्गो महाशैलो गजशैलः पिशाचकः
27 // tāmrātaśca viśālaśca kumudo veṇurvataḥ / ekaśṛṅgo mahāśailo gajaśailaḥ piśācakaḥ
28 ॥ पञ्चशैलो ऽथ कैलासो हिमवांशचाचलोत्तमः । इत्येते देवचरिता उत्कटाः पर्वतोत्तमाः
28 // pañcaśailo 'tha kailāso himavāṃśacācalottamaḥ / ityete devacaritā utkaṭāḥ parvatottamāḥ
29 ॥ महाभद्रस्य सरसो दक्षिणे केसराचलः । शिखिवासश्च वैदूर्यः कपिलो गन्धमादनः
29 // mahābhadrasya saraso dakṣiṇe kesarācalaḥ / śikhivāsaśca vaidūryaḥ kapilo gandhamādanaḥ
30 ॥ जारुधिश्च सुगन्धिश्च श्रीशृङ्गश्चाचलोत्तमः । सुपार्श्वश्च सुपक्षश्च कङ्कः कपिल एव च
30 // jārudhiśca sugandhiśca śrīśṛṅgaścācalottamaḥ / supārśvaśca supakṣaśca kaṅkaḥ kapila eva ca
31 ॥ पिञ्जरो भद्रशैलश्च सुरसश्च महाबलः । अञ्जनो मधुमांस्तद्वत् कुमुदो मुकुटस्तथा
31 // piñjaro bhadraśailaśca surasaśca mahābalaḥ / añjano madhumāṃstadvat kumudo mukuṭastathā
32 ॥ सहस्त्रशिखरश्चैव पाण्डुरः कृष्ण एव च । पारिजातो महाशैलस्तथैव कपिलोदकः
32 // sahastraśikharaścaiva pāṇḍuraḥ kṛṣṇa eva ca / pārijāto mahāśailastathaiva kapilodakaḥ
33 ॥ सुषेणः पुण्डरीकश्च महामेघस्तथैव च । एते पर्वतराजानः सिद्धगन्धर्वसेविताः
33 // suṣeṇaḥ puṇḍarīkaśca mahāmeghastathaiva ca / ete parvatarājānaḥ siddhagandharvasevitāḥ
34 ॥ असितोदस्य सरसः पश्चिमे केसराचलः । शङ्खकूटो ऽथ वृषभो हंसो नागस्तथा परः
34 // asitodasya sarasaḥ paścime kesarācalaḥ / śaṅkhakūṭo 'tha vṛṣabho haṃso nāgastathā paraḥ
35 ॥ कालाञ्जनः शुक्रशैलो नीलः कमल एव च । पुष्पकश्च सुमेघश्च वाराहो विरजास्तथा । मयूरः कपिलश्चैव महाकपिल एव च
35 // kālāñjanaḥ śukraśailo nīlaḥ kamala eva ca / puṣpakaśca sumeghaśca vārāho virajāstathā / mayūraḥ kapilaścaiva mahākapila eva ca
36 ॥ इत्येते देवगन्धर्वसिद्धसङ्घनिषेविताः । सरसो मानसस्येह उत्तरे केसराचलाः
36 // ityete devagandharvasiddhasaṅghaniṣevitāḥ / saraso mānasasyeha uttare kesarācalāḥ
37 ॥ एतेषां शैलमुख्यानामन्तरेषु यथाक्रमम् । सन्ति चैवान्तरद्रोण्यः सरांसि च वनानि च
37 // eteṣāṃ śailamukhyānāmantareṣu yathākramam / santi caivāntaradroṇyaḥ sarāṃsi ca vanāni ca
38 ॥ वसन्ति तत्र मुनयः सिद्धाश्च ब्रह्मभाविताः । प्रसन्नाः शान्तरजसः सर्वदुः खविवर्जिताः
38 // vasanti tatra munayaḥ siddhāśca brahmabhāvitāḥ / prasannāḥ śāntarajasaḥ sarvaduḥ khavivarjitāḥ