42 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकचत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच ध्रुवादूर्ध्वं महर्लोकः कोटियोजनविस्तृतः । कल्पाधिकारिणस्तत्र संस्थिता द्विजपुङ्गवाः
42 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge ekacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca dhruvādūrdhvaṃ maharlokaḥ koṭiyojanavistṛtaḥ / kalpādhikāriṇastatra saṃsthitā dvijapuṅgavāḥ
1 ॥ जनलोको महर्लोकात् तथा कोटिद्वयातमकः । सनन्दनादयस्तत्र संस्थिता ब्रह्मणः सुताः
1 // janaloko maharlokāt tathā koṭidvayātamakaḥ / sanandanādayastatra saṃsthitā brahmaṇaḥ sutāḥ
2 ॥ जलोकात् तपोलोकः कोटित्रयसमन्वितः । वैराजास्तत्र वै देवाः स्थिता दाहविवर्जिताः
2 // jalokāt tapolokaḥ koṭitrayasamanvitaḥ / vairājāstatra vai devāḥ sthitā dāhavivarjitāḥ
3 ॥ प्राजापत्यात् सत्यलोकः कोटिषट्केन संयुतः । अपुनर्मारकास्तत्र ब्रह्मलोकस्तु स स्मृतः
3 // prājāpatyāt satyalokaḥ koṭiṣaṭkena saṃyutaḥ / apunarmārakāstatra brahmalokastu sa smṛtaḥ
4 ॥ अत्र लोकगुरुर्ब्रह्मा विश्वात्मा विश्वतोमुखः । आस्ते स योगिभिर्नित्यं पीत्वा योगामृतं परम्
4 // atra lokagururbrahmā viśvātmā viśvatomukhaḥ / āste sa yogibhirnityaṃ pītvā yogāmṛtaṃ param
5 ॥ विशन्ति यतयः शान्ता नैष्ठिका ब्रह्मचारिणः । योगिनस्तापसाः सिद्धा जापकाः परमेष्ठिनम्
5 // viśanti yatayaḥ śāntā naiṣṭhikā brahmacāriṇaḥ / yoginastāpasāḥ siddhā jāpakāḥ parameṣṭhinam
6 ॥ द्वारं तद्योगिनामेकं गच्छतां परमं पदम् । तत्र गत्वा न शोचन्ति स विष्णुः स च शङ्करः
6 // dvāraṃ tadyogināmekaṃ gacchatāṃ paramaṃ padam / tatra gatvā na śocanti sa viṣṇuḥ sa ca śaṅkaraḥ
7 ॥ सूर्यकोटिप्रतीकाशं पुरं तस्य दुरासदम् । न मे वर्णयितुं शक्यं ज्वालामालासमाकुलम्
7 // sūryakoṭipratīkāśaṃ puraṃ tasya durāsadam / na me varṇayituṃ śakyaṃ jvālāmālāsamākulam
8 ॥ तत्र नारायणस्यापि भवनं ब्रह्मणः पुरे । शेते तत्र हरिः श्रीमान् मायी मायामयः परः
8 // tatra nārāyaṇasyāpi bhavanaṃ brahmaṇaḥ pure / śete tatra hariḥ śrīmān māyī māyāmayaḥ paraḥ
9 ॥ स विष्णुलोकः कथितः पुनरावृत्तिवर्जितः । यान्ति तत्र महात्मानो ये प्रपन्ना जनार्दनम्
9 // sa viṣṇulokaḥ kathitaḥ punarāvṛttivarjitaḥ / yānti tatra mahātmāno ye prapannā janārdanam
10 ॥ ऊर्ध्वं तद् ब्रह्मसदनात् पुरं ज्योतिर्मयं शुभम् । वह्निना च परिक्षिप्तं तत्रास्ते भगवान् भवः
10 // ūrdhvaṃ tad brahmasadanāt puraṃ jyotirmayaṃ śubham / vahninā ca parikṣiptaṃ tatrāste bhagavān bhavaḥ
11 ॥ देव्या सह महादेवश्चिन्त्यमानो मनीषिभिः । योगिभिः शतसाहस्त्रैर्भूतै रुद्रैश्च संवृतः
11 // devyā saha mahādevaścintyamāno manīṣibhiḥ / yogibhiḥ śatasāhastrairbhūtai rudraiśca saṃvṛtaḥ
12 ॥ तत्र ते यान्ति नियता द्विजा वै ब्रह्मचारिणः । मदादेवपराः शान्तास्तापसा ब्रह्मवादिनः
12 // tatra te yānti niyatā dvijā vai brahmacāriṇaḥ / madādevaparāḥ śāntāstāpasā brahmavādinaḥ
13 ॥ निर्ममा निरहङ्काराः कामक्रोधविवर्जिताः । द्रक्ष्यन्ति ब्रह्मणा युक्ता रुद्रलोकः स वै स्मृतः
13 // nirmamā nirahaṅkārāḥ kāmakrodhavivarjitāḥ / drakṣyanti brahmaṇā yuktā rudralokaḥ sa vai smṛtaḥ
14 ॥ एते सप्त महालोकाः पृथिव्याः परिकीर्तिताः । महातलादयश्चाधः पातालाः सन्ति वै द्विजाः
14 // ete sapta mahālokāḥ pṛthivyāḥ parikīrtitāḥ / mahātalādayaścādhaḥ pātālāḥ santi vai dvijāḥ
15 ॥ महातलं च पातालं सर्वरत्नोपशोभितम् । प्रासादैर्विविधैः शुभ्रैर्देवतायतनैर्युतम्
15 // mahātalaṃ ca pātālaṃ sarvaratnopaśobhitam / prāsādairvividhaiḥ śubhrairdevatāyatanairyutam
16 ॥ अनन्तेन च संयुक्तं मुचुकुन्देन धीमता । नृपेण बलिना चैव पातालस्वर्गवासिना
16 // anantena ca saṃyuktaṃ mucukundena dhīmatā / nṛpeṇa balinā caiva pātālasvargavāsinā
17 ॥ शैलं रसातलं विप्राः शार्करं हि तलातलम् । पीतं सुतलमित्युक्तं नितलं विद्रुमप्रभम् । सितं हि वितलं प्रोक्तं तलं चैव सितेतरम्
17 // śailaṃ rasātalaṃ viprāḥ śārkaraṃ hi talātalam / pītaṃ sutalamityuktaṃ nitalaṃ vidrumaprabham / sitaṃ hi vitalaṃ proktaṃ talaṃ caiva sitetaram
18 ॥ सुपर्णेन मुनिश्रेष्ठास्तथा वासुकिना शुभम् । रसातलमिति ख्यातं तथान्यैश्च निषेवितम्
18 // suparṇena muniśreṣṭhāstathā vāsukinā śubham / rasātalamiti khyātaṃ tathānyaiśca niṣevitam
19 ॥ विरोचनहिरण्याक्षतक्षकाद्यैश्च सेवितम् । तलातलमिति ख्यातं सर्वशोभासमन्वितम्
19 // virocanahiraṇyākṣatakṣakādyaiśca sevitam / talātalamiti khyātaṃ sarvaśobhāsamanvitam
20 ॥ वैनतेयादिभिश्चैव कालनेमिपुरोगमैः । पूर्वदेवैः समाकीर्णं सुतलं च तथापरैः
20 // vainateyādibhiścaiva kālanemipurogamaiḥ / pūrvadevaiḥ samākīrṇaṃ sutalaṃ ca tathāparaiḥ
21 ॥ नितलं यवनाद्यैश्च तारकाग्निमुखैस्तथा । महान्तकाद्यैर्नागैश्च प्रह्मादेनासुरेण च
21 // nitalaṃ yavanādyaiśca tārakāgnimukhaistathā / mahāntakādyairnāgaiśca prahmādenāsureṇa ca
22 ॥ वितलं चैव विख्यातं कम्बलाहीन्द्रसेवितम् । महाजम्भेन वीरेण हयग्रीवेण वै तथा
22 // vitalaṃ caiva vikhyātaṃ kambalāhīndrasevitam / mahājambhena vīreṇa hayagrīveṇa vai tathā
23 ॥ शङ्कुकर्णेन संभिन्नं तथा नमुचिपूर्वकैः । तथान्यैर्विवधैर्नागैस्तलं चैव सुशोभनम्
23 // śaṅkukarṇena saṃbhinnaṃ tathā namucipūrvakaiḥ / tathānyairvivadhairnāgaistalaṃ caiva suśobhanam
24 ॥ तेषामधस्तान्नरका मायाद्याः परिकीर्तिताः । पापिनस्तेषु पच्यन्ते न ते वर्णयितुं क्षमाः
24 // teṣāmadhastānnarakā māyādyāḥ parikīrtitāḥ / pāpinasteṣu pacyante na te varṇayituṃ kṣamāḥ
25 ॥ पातालानामधश्चास्ते शेषाख्या वैष्णवी तनुः । कालाग्निरुद्रो योगात्मा नारसिंहो ऽपि माधवः
25 // pātālānāmadhaścāste śeṣākhyā vaiṣṇavī tanuḥ / kālāgnirudro yogātmā nārasiṃho 'pi mādhavaḥ
26 ॥ यो ऽनन्तः पठ्येते देवो नागरूपी जनार्दनः । तदाधारमिदं सर्वं स कालाग्निमपाश्रितः
26 // yo 'nantaḥ paṭhyete devo nāgarūpī janārdanaḥ / tadādhāramidaṃ sarvaṃ sa kālāgnimapāśritaḥ
27 ॥ तमाविश्य महायोगी कालस्तद्वदनोत्थितः । विषज्वालामयो ऽन्ते ऽसौ जगत् संहरति स्वयम्
27 // tamāviśya mahāyogī kālastadvadanotthitaḥ / viṣajvālāmayo 'nte 'sau jagat saṃharati svayam
28 ॥ सहस्त्रमायो ऽप्रतिमः संहर्ता शङ्करोद्भवः । तामसी शांभवी मूर्तिः कालो लोकप्रकालनः
28 // sahastramāyo 'pratimaḥ saṃhartā śaṅkarodbhavaḥ / tāmasī śāṃbhavī mūrtiḥ kālo lokaprakālanaḥ