39 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां सहितायां पूर्वविभागे त्रिचत्वारिशो ऽध्यायः सूत उवाच चतुर्दशसहस्त्रणि योजनानां महापुरी । मेरोरुपरि विख्याता देवदेवस्य वेधसः
39 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ sahitāyāṃ pūrvavibhāge tricatvāriśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca caturdaśasahastraṇi yojanānāṃ mahāpurī / merorupari vikhyātā devadevasya vedhasaḥ
1 ॥ तत्रास्ते भगवान् ब्रह्मा विश्वात्मा विश्वभावनः । उपास्यमानो योगीन्द्रैर्मुनीन्द्रोपेन्द्रशङ्करैः
1 // tatrāste bhagavān brahmā viśvātmā viśvabhāvanaḥ / upāsyamāno yogīndrairmunīndropendraśaṅkaraiḥ
2 ॥ तत्र देवेश्वरेशानं विश्वात्मानं प्रजापतिम् । सनत्कुमारो भगवानुपास्ते नित्यमेव हि
2 // tatra deveśvareśānaṃ viśvātmānaṃ prajāpatim / sanatkumāro bhagavānupāste nityameva hi
3 ॥ स सिद्धैरृषिगन्धर्वैः पूज्यमानः सुरैरपि । समास्ते योगयुक्तत्मा पीत्वा तत्परमामृतम्
3 // sa siddhairṛṣigandharvaiḥ pūjyamānaḥ surairapi / samāste yogayuktatmā pītvā tatparamāmṛtam
4 ॥ तत्र देवादिदेवस्य शंभोरमिततेजसः । दीप्तमायतनं शुभ्रं पुरस्ताद् ब्रह्मणः स्थितम्
4 // tatra devādidevasya śaṃbhoramitatejasaḥ / dīptamāyatanaṃ śubhraṃ purastād brahmaṇaḥ sthitam
5 ॥ दिव्यकान्तिसमायुक्तं चतुर्धारं सुशोभनम् । महर्षिगणसंकीर्णं ब्रह्मविद्भिर्निषेवितम्
5 // divyakāntisamāyuktaṃ caturdhāraṃ suśobhanam / maharṣigaṇasaṃkīrṇaṃ brahmavidbhirniṣevitam
6 ॥ देव्या सह महादेवः शशाङ्कार्काग्निलोचनः । रमते तत्र विश्वेशः प्रमथैः प्रमथेश्वरः
6 // devyā saha mahādevaḥ śaśāṅkārkāgnilocanaḥ / ramate tatra viśveśaḥ pramathaiḥ pramatheśvaraḥ
7 ॥ तत्र वेदविदः शान्ता मुनयो ब्रह्मचारिणः । पूजयन्ति महादेवं तापसाः सत्यवादिनः
7 // tatra vedavidaḥ śāntā munayo brahmacāriṇaḥ / pūjayanti mahādevaṃ tāpasāḥ satyavādinaḥ
8 ॥ तेषां साक्षान्महादेवो मुनीनां ब्रह्मवादिनाम् । गृह्णाति पूजां शिरसा पार्वत्या परमेश्वरः
8 // teṣāṃ sākṣānmahādevo munīnāṃ brahmavādinām / gṛhṇāti pūjāṃ śirasā pārvatyā parameśvaraḥ
9 ॥ तत्रैव पर्वतवरे शक्रस्य परमा पुरी । नाम्नामरावती पूर्वे सर्वशोभासमन्विता
9 // tatraiva parvatavare śakrasya paramā purī / nāmnāmarāvatī pūrve sarvaśobhāsamanvitā
10 ॥ तमिन्द्रमप्सरः सङ्घा गन्धर्वा गीततत्पराः । उपासते सहस्त्राक्षं देवास्तत्र सहस्त्रशः
10 // tamindramapsaraḥ saṅghā gandharvā gītatatparāḥ / upāsate sahastrākṣaṃ devāstatra sahastraśaḥ
11 ॥ ये धार्मिका वेदविदो यागहोमपरायणाः । तेषां तत् परमं स्थानं देवानामपि दुर्लभम्
11 // ye dhārmikā vedavido yāgahomaparāyaṇāḥ / teṣāṃ tat paramaṃ sthānaṃ devānāmapi durlabham
12 ॥ तस्य दक्षिणदिग्भागे वह्नेरमिततेजसः । तेजोवती नाम पुरी दिव्याश्चर्यसमन्विता
12 // tasya dakṣiṇadigbhāge vahneramitatejasaḥ / tejovatī nāma purī divyāścaryasamanvitā
13 ॥ तत्रास्ते भगवान् वह्निर्भ्राजमानः स्वतेजसा । जपिनां होमिनां स्थानं दानवानां दुरासदम्
13 // tatrāste bhagavān vahnirbhrājamānaḥ svatejasā / japināṃ homināṃ sthānaṃ dānavānāṃ durāsadam
14 ॥ दक्षिणे पर्वतवरे यमस्यापि महापुरी । नाम्ना संयमनी दिव्या सिद्धगन्धर्वसेविता
14 // dakṣiṇe parvatavare yamasyāpi mahāpurī / nāmnā saṃyamanī divyā siddhagandharvasevitā
15 ॥ तत्र वैवस्वतं देवं देवाद्याः पर्युपासते । स्थानं तत् सत्यसंधानां लोके पुण्यकृतां नृणाम्
15 // tatra vaivasvataṃ devaṃ devādyāḥ paryupāsate / sthānaṃ tat satyasaṃdhānāṃ loke puṇyakṛtāṃ nṛṇām
16 ॥ तस्यास्तु पश्चिमे भागे निरृतेस्तु महात्मनः । रक्षोवती नाम पुरी राक्षसैः सर्वतो वृता
16 // tasyāstu paścime bhāge nirṛtestu mahātmanaḥ / rakṣovatī nāma purī rākṣasaiḥ sarvato vṛtā
17 ॥ तत्र तं निरृतिं देवं राक्षसाः पर्युपासते । गच्छन्ति तां धर्मरता ये वै तामसवृत्तयः
17 // tatra taṃ nirṛtiṃ devaṃ rākṣasāḥ paryupāsate / gacchanti tāṃ dharmaratā ye vai tāmasavṛttayaḥ
18 ॥ पश्चिमे पर्वतवरे वरुणस्य महापुरी । नाम्ना सुद्धवती पुण्या सर्वकामर्धिसंयुता
18 // paścime parvatavare varuṇasya mahāpurī / nāmnā suddhavatī puṇyā sarvakāmardhisaṃyutā
19 ॥ तत्राप्सरोगणैः सिद्धैः सेव्यमानो ऽमराधिपः । आस्ते स वरुणो राजा तत्र गच्छन्ति ये ऽम्बुदाः । तीर्थयात्रापरी नित्यं ये च लोके ऽधमर्षिणः
19 // tatrāpsarogaṇaiḥ siddhaiḥ sevyamāno 'marādhipaḥ / āste sa varuṇo rājā tatra gacchanti ye 'mbudāḥ / tīrthayātrāparī nityaṃ ye ca loke 'dhamarṣiṇaḥ
20 ॥ तस्या उत्तरदिग्भागे वायोरपि महापुरी । नाम्ना गन्धवती पुण्या तत्रास्ते ऽसौ प्रभञ्जनः
20 // tasyā uttaradigbhāge vāyorapi mahāpurī / nāmnā gandhavatī puṇyā tatrāste 'sau prabhañjanaḥ
21 ॥ अप्सरोगणगन्धर्वैः सेव्यमानो ऽमरप्रभुः । प्राणायामपरामर्त्यास्थानन्तद्यान्ति शाश्वतम्
21 // apsarogaṇagandharvaiḥ sevyamāno 'maraprabhuḥ / prāṇāyāmaparāmartyāsthānantadyānti śāśvatam
22 ॥ तस्याः पूर्वेण दिग्भागे सोमस्य परमा पुरी । नाम्ना कान्तिमती शुभ्रा तत्र सोमो विराजते
22 // tasyāḥ pūrveṇa digbhāge somasya paramā purī / nāmnā kāntimatī śubhrā tatra somo virājate
23 ॥ तत्र ये भोगनिरता स्वधर्मं पुर्यपासते । तेषां तद् रचितं स्थानं नानाभोगसमन्वितम्
23 // tatra ye bhoganiratā svadharmaṃ puryapāsate / teṣāṃ tad racitaṃ sthānaṃ nānābhogasamanvitam
24 ॥ तस्याश्च पूर्वदिग्भागे शङ्करस्य महापुरी । नाम्ना यशोवती पुण्या सर्वेषां सुदुरासदा
24 // tasyāśca pūrvadigbhāge śaṅkarasya mahāpurī / nāmnā yaśovatī puṇyā sarveṣāṃ sudurāsadā
25 ॥ तत्रेशानस्य भवनं रुद्रविष्णुतनोः शुभम् । घमेश्वरस्य विपुलं तत्रास्ते स गणैर्वृतः
25 // tatreśānasya bhavanaṃ rudraviṣṇutanoḥ śubham / ghameśvarasya vipulaṃ tatrāste sa gaṇairvṛtaḥ
26 ॥ तत्र भोगाभिलिप्सूनां भक्तानां परमेष्ठिनः । निवासः कल्पितः पूर्वं देवदेवेन शूलिना
26 // tatra bhogābhilipsūnāṃ bhaktānāṃ parameṣṭhinaḥ / nivāsaḥ kalpitaḥ pūrvaṃ devadevena śūlinā
27 ॥ विष्णुपादाद् विनिष्क्रान्ता प्लावयित्वेन्दुमण्डलम् । समन्ताद् ब्रह्मणः पुर्यां गङ्गा पतति वै दिवः
27 // viṣṇupādād viniṣkrāntā plāvayitvendumaṇḍalam / samantād brahmaṇaḥ puryāṃ gaṅgā patati vai divaḥ
28 ॥ सा तत्र पतिता दिक्षु चतुर्धा ह्यभवद् द्विजाः । सीता चालकनन्दा च सुचक्षुर्भद्रनामिका
28 // sā tatra patitā dikṣu caturdhā hyabhavad dvijāḥ / sītā cālakanandā ca sucakṣurbhadranāmikā
29 ॥ पूर्वेण सीता शैलात् तु शैलं यात्यन्तरिक्षतः । ततश्च पूर्ववर्षेण भद्राश्वेनैति चार्णवम्
29 // pūrveṇa sītā śailāt tu śailaṃ yātyantarikṣataḥ / tataśca pūrvavarṣeṇa bhadrāśvenaiti cārṇavam
30 ॥ तथैवालकनन्दा च दक्षिणादेत्य भारतम् । प्रयाति सागरं भित्त्वा सप्तभेदा द्विजोत्तमाः
30 // tathaivālakanandā ca dakṣiṇādetya bhāratam / prayāti sāgaraṃ bhittvā saptabhedā dvijottamāḥ
31 ॥ सुचक्षुः पश्चिमगिरीनतीत्य सकलांस्तथा । पश्चिमं केतुमालाख्यं वर्षं गत्वैति चार्णवम्
31 // sucakṣuḥ paścimagirīnatītya sakalāṃstathā / paścimaṃ ketumālākhyaṃ varṣaṃ gatvaiti cārṇavam
32 ॥ भद्रा तथोत्तरगिरीनुत्तरांश्च तथा कुरून् । अतीत्य चोत्तराम्भोधिं समभ्येति महर्षयः
32 // bhadrā tathottaragirīnuttarāṃśca tathā kurūn / atītya cottarāmbhodhiṃ samabhyeti maharṣayaḥ
33 ॥ आनीलनिषधायामौ माल्यवान् गन्धमादनः । तयोर्मध्यगतो मेरुः कर्णिकाकारसंस्थितः
33 // ānīlaniṣadhāyāmau mālyavān gandhamādanaḥ / tayormadhyagato meruḥ karṇikākārasaṃsthitaḥ
34 ॥ भारताः केतुमालाश्च भद्राश्वाः कुरवस्तथा । पत्राणि लोकपद्मस्य मर्यादाशैलबाह्यतः
34 // bhāratāḥ ketumālāśca bhadrāśvāḥ kuravastathā / patrāṇi lokapadmasya maryādāśailabāhyataḥ
35 ॥ जठरो देवकूटश्च मर्यादापर्वतावुभौ । दक्षिणोत्तरमायामावानीलनिषधायतौ
35 // jaṭharo devakūṭaśca maryādāparvatāvubhau / dakṣiṇottaramāyāmāvānīlaniṣadhāyatau
36 ॥ गन्धमादनकैलासौ पूर्वपश्चायतावुभौ । अशीतियोजनायामावर्णवान्तर्व्यवस्थितौ
36 // gandhamādanakailāsau pūrvapaścāyatāvubhau / aśītiyojanāyāmāvarṇavāntarvyavasthitau
37 ॥ निषधः पारियात्रश्च मर्यादापर्वताविमौ । मेरोः पश्चिमदिग्भागे यथापूर्वौ तथा स्थितौ
37 // niṣadhaḥ pāriyātraśca maryādāparvatāvimau / meroḥ paścimadigbhāge yathāpūrvau tathā sthitau
38 ॥ त्रिशृङ्गो जारुधैस्तद्वदुत्तरे वर्षपर्वतौ । पूर्वपश्चायतावेतौ अर्णवान्तर्व्यवस्थितौ
38 // triśṛṅgo jārudhaistadvaduttare varṣaparvatau / pūrvapaścāyatāvetau arṇavāntarvyavasthitau
39 ॥ मर्यादापर्वताः प्रोक्ता अष्टाविह मया द्विजाः । जठराद्याः स्थिता मेरोश्चतुर्दिक्षु महर्षयः
39 // maryādāparvatāḥ proktā aṣṭāviha mayā dvijāḥ / jaṭharādyāḥ sthitā meroścaturdikṣu maharṣayaḥ