50 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे एकोनपञ्चाशो ऽध्यायः सूत उवाच अस्मिन् मन्वन्तरे पूर्वं वर्तमाने महान् विभुः । द्वापरे प्रथमे व्यासो मनुः स्वायंभुवो मतः
50 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvavibhāge ekonapañcāśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca asmin manvantare pūrvaṃ vartamāne mahān vibhuḥ / dvāpare prathame vyāso manuḥ svāyaṃbhuvo mataḥ
1 ॥ बिभेद बहुधा वेदं नियोगाद् ब्रह्मणः प्रभोः । द्वितीये द्वापरे चैव वेदव्यासः प्रजापतिः
1 // bibheda bahudhā vedaṃ niyogād brahmaṇaḥ prabhoḥ / dvitīye dvāpare caiva vedavyāsaḥ prajāpatiḥ
2 ॥ तृतीये चोशना व्यासश्चतुर्थे स्याद् बृहस्पतिः । सविता पञ्चमे व्यासः षष्ठे मृत्युः प्रकीर्तितः
2 // tṛtīye cośanā vyāsaścaturthe syād bṛhaspatiḥ / savitā pañcame vyāsaḥ ṣaṣṭhe mṛtyuḥ prakīrtitaḥ
3 ॥ सप्तमे च तथैवेन्द्रो वसिष्ठश्चाष्टमे मतः । सारस्वतश्च नवमे त्रिधामा दशमे स्मृतः
3 // saptame ca tathaivendro vasiṣṭhaścāṣṭame mataḥ / sārasvataśca navame tridhāmā daśame smṛtaḥ
4 ॥ एकादशे तु त्रिवृषः शततेजास्ततः परः । त्रयोदशे तथा धर्मस्तरक्षुस्तु चतुर्दशे
4 // ekādaśe tu trivṛṣaḥ śatatejāstataḥ paraḥ / trayodaśe tathā dharmastarakṣustu caturdaśe
5 ॥ त्र्यारुणिर्वै पञ्चदशे षोडशे तु धनञ्जयः । कृतञ्जयः सप्तदशे ह्यष्टादशे ऋतञ्जयः
5 // tryāruṇirvai pañcadaśe ṣoḍaśe tu dhanañjayaḥ / kṛtañjayaḥ saptadaśe hyaṣṭādaśe ṛtañjayaḥ
6 ॥ ततो व्यासो भरद्वाजस्तस्मादूर्ध्वं तु गौतमः । राजश्रवाश्चैकविंशस्तस्माच्छुष्मायणः परः
6 // tato vyāso bharadvājastasmādūrdhvaṃ tu gautamaḥ / rājaśravāścaikaviṃśastasmācchuṣmāyaṇaḥ paraḥ
7 ॥ तृणबिन्दुस्त्रयोविंशे वाल्मीकिस्तत्परः स्मृतः । पञ्चविशे तथा शक्तिः षड्विंशे तु पराशरः
7 // tṛṇabindustrayoviṃśe vālmīkistatparaḥ smṛtaḥ / pañcaviśe tathā śaktiḥ ṣaḍviṃśe tu parāśaraḥ
8 ॥ सप्तविंशे तथा व्यासो जातूकर्णो महामुनिः । अष्टाविंशे पुनः प्राप्ते ह्यस्मिन् वै द्वापरे द्विजाः । पराशरसुतो व्यासः कृष्णद्वैपायनो ऽभवत्
8 // saptaviṃśe tathā vyāso jātūkarṇo mahāmuniḥ / aṣṭāviṃśe punaḥ prāpte hyasmin vai dvāpare dvijāḥ / parāśarasuto vyāsaḥ kṛṣṇadvaipāyano 'bhavat
9 ॥ स एव सर्ववेदानां पुराणानां प्रदर्शकः । पाराशर्यो महायोगी कृष्णद्वैपायनो हरिः
9 // sa eva sarvavedānāṃ purāṇānāṃ pradarśakaḥ / pārāśaryo mahāyogī kṛṣṇadvaipāyano hariḥ
10 ॥ आराध्य देवमीशानं दृष्ट्वा साम्बं त्रिलोचनम् । तत्प्रसादादसौ व्यासं वेदानामकरोत् प्रभुः
10 // ārādhya devamīśānaṃ dṛṣṭvā sāmbaṃ trilocanam / tatprasādādasau vyāsaṃ vedānāmakarot prabhuḥ
11 ॥ अथ शिष्यान् प्रिजग्राह चतुरो वेदपारगान् । जैमिनिं च सुमन्तुं च वैशम्पायनमेव च । पैलं तेषां चतुर्थं च पञ्चमं मां महामुनिः
11 // atha śiṣyān prijagrāha caturo vedapāragān / jaiminiṃ ca sumantuṃ ca vaiśampāyanameva ca / pailaṃ teṣāṃ caturthaṃ ca pañcamaṃ māṃ mahāmuniḥ
12 ॥ ऋग्वेदश्रावकं पैलं जग्राह स महामुनिः । यजुर्वेदप्रवक्तारं वैशम्पायनमेव च
12 // ṛgvedaśrāvakaṃ pailaṃ jagrāha sa mahāmuniḥ / yajurvedapravaktāraṃ vaiśampāyanameva ca
13 ॥ जैमिनिं सामवेदस्य श्रावकं सोन्वपद्यत । तथैवाथर्ववेदस्य सुमन्तुमृषिसत्तमम् । इतिहासपुराणानि प्रवक्तुं मामयोजयत्
13 // jaiminiṃ sāmavedasya śrāvakaṃ sonvapadyata / tathaivātharvavedasya sumantumṛṣisattamam / itihāsapurāṇāni pravaktuṃ māmayojayat
14 ॥ एक आसीद्यजुर्वेदस्तं चतुर्धा व्यकल्पयत् । चातुर्हेत्रमभूद् यस्मिंस्तेन यज्ञमथाकरोत्
14 // eka āsīdyajurvedastaṃ caturdhā vyakalpayat / cāturhetramabhūd yasmiṃstena yajñamathākarot
15 ॥ आध्वर्यवं यजुर्भिः स्यादृग्भिर्हेत्रं द्विजोत्तमाः । औद्गात्रं सामभिश्चक्रे ब्रह्मत्वं चाप्यथर्वभिः
15 // ādhvaryavaṃ yajurbhiḥ syādṛgbhirhetraṃ dvijottamāḥ / audgātraṃ sāmabhiścakre brahmatvaṃ cāpyatharvabhiḥ
16 ॥ ततः स ऋच उद्धृत्य ऋग्वेदं कृतवान् प्रभुः । यजूंषि च यजुर्वेदं सामवेदं च सामभिः
16 // tataḥ sa ṛca uddhṛtya ṛgvedaṃ kṛtavān prabhuḥ / yajūṃṣi ca yajurvedaṃ sāmavedaṃ ca sāmabhiḥ
17 ॥ एकविंशतिभेदेन ऋग्वेदं कृतवान् पुरा । शाखानां तु शतेनैव यजुर्वेदमथाकरोत्
17 // ekaviṃśatibhedena ṛgvedaṃ kṛtavān purā / śākhānāṃ tu śatenaiva yajurvedamathākarot
18 ॥ सामवेदं सहस्त्रेण शाखानां प्रबिभेद सः । अथर्वाणमथो वेदं बिभेद नवकेन तु
18 // sāmavedaṃ sahastreṇa śākhānāṃ prabibheda saḥ / atharvāṇamatho vedaṃ bibheda navakena tu
19 ॥ भेदैरष्टादशैर्व्यासः पुराणं कृतवान् प्रभुः । सो ऽयमेकश्चतुष्पादो वेदः पूर्वं पुरातनात्
19 // bhedairaṣṭādaśairvyāsaḥ purāṇaṃ kṛtavān prabhuḥ / so 'yamekaścatuṣpādo vedaḥ pūrvaṃ purātanāt
20 ॥ ओङ्कारो ब्रह्मणो जातः सर्वदोषविशोधनः । वेदवेद्यो हि भगवान् वासुदेवः सनातनः
20 // oṅkāro brahmaṇo jātaḥ sarvadoṣaviśodhanaḥ / vedavedyo hi bhagavān vāsudevaḥ sanātanaḥ
21 ॥ स गीयते परो वेदे यो वेदैनं स वेदवित् । एतत् परतरं ब्रह्म ज्योतिरानन्दमुत्तमम्
21 // sa gīyate paro vede yo vedainaṃ sa vedavit / etat parataraṃ brahma jyotirānandamuttamam
22 ॥ वेदवाक्योदितं तत्त्वं वासुदेवः परं पदम् । वेदवेद्यमिमं वेत्ति वेदं वेदपरो मुनिः
22 // vedavākyoditaṃ tattvaṃ vāsudevaḥ paraṃ padam / vedavedyamimaṃ vetti vedaṃ vedaparo muniḥ
23 ॥ अवेदं परमं वेत्ति वेदनिष्ठः सदेश्वरः । स वेदवेद्यो भगवान् वेदमूर्तिर्महेश्वरः । स एव वेदो वेद्यश्च तमेवाश्रित्य मुच्यते
23 // avedaṃ paramaṃ vetti vedaniṣṭhaḥ sadeśvaraḥ / sa vedavedyo bhagavān vedamūrtirmaheśvaraḥ / sa eva vedo vedyaśca tamevāśritya mucyate
24 ॥ इत्येदक्षरं वेद्यमोङ्कारं वेदमव्ययम् । अवेदं च विजानाति पाराशर्यो महामुनिः
24 // ityedakṣaraṃ vedyamoṅkāraṃ vedamavyayam / avedaṃ ca vijānāti pārāśaryo mahāmuniḥ