65 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वंविभागे चतुर्थो ऽध्यायः श्रीकूर्म उवाच स्वयंभुवो विवृत्तस्य कालसंख्या द्विजोत्तमाः । न शक्यते समाख्यातुं बहुवर्षैरपि स्वयम्
65 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāṃ pūrvaṃvibhāge caturtho 'dhyāyaḥ śrīkūrma uvāca svayaṃbhuvo vivṛttasya kālasaṃkhyā dvijottamāḥ / na śakyate samākhyātuṃ bahuvarṣairapi svayam
1 ॥ कालसंख्या समासेन परार्धद्वयकल्पिता । स एव स्यात् परः कालः तदन्ते प्रतिसृज्यते
1 // kālasaṃkhyā samāsena parārdhadvayakalpitā / sa eva syāt paraḥ kālaḥ tadante pratisṛjyate
2 ॥ निजेन तस्य मानेन आयुर्वर्षशतं स्मृतम् । तत् पराख्यं तदर्धं च परार्धमभिदीयते
2 // nijena tasya mānena āyurvarṣaśataṃ smṛtam / tat parākhyaṃ tadardhaṃ ca parārdhamabhidīyate
3 ॥ काष्ठा पञ्चदश ख्याता निमेषा द्विजसत्तमाः । काष्ठास्त्रिंशत् कला त्रिंशत् कला मौहूर्तिकी गतिः
3 // kāṣṭhā pañcadaśa khyātā nimeṣā dvijasattamāḥ / kāṣṭhāstriṃśat kalā triṃśat kalā mauhūrtikī gatiḥ
4 ॥ तावत्संख्यैरहोरात्रं मुहूर्तैर्मानुषं स्मृतम् । अहोरात्राणि तावन्ति मासः पक्षद्वयात्मकः
4 // tāvatsaṃkhyairahorātraṃ muhūrtairmānuṣaṃ smṛtam / ahorātrāṇi tāvanti māsaḥ pakṣadvayātmakaḥ
5 ॥ तैः षड्भिरयनं वर्षं द्वे ऽयने दक्षिणोत्तरे । अयनं दक्षिणं रात्रिर्देवानामुत्तरं दिनम्
5 // taiḥ ṣaḍbhirayanaṃ varṣaṃ dve 'yane dakṣiṇottare / ayanaṃ dakṣiṇaṃ rātrirdevānāmuttaraṃ dinam
6 ॥ दिव्यैर्वर्षसहस्त्रैस्तु कृतत्रेतादिसंज्ञितम् । चतुर्युगं द्वादशभिः तद्विभागं निबोधत
6 // divyairvarṣasahastraistu kṛtatretādisaṃjñitam / caturyugaṃ dvādaśabhiḥ tadvibhāgaṃ nibodhata
7 ॥ चत्वार्याहुः सहस्त्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् । तस्य तावच्छती सन्ध्या सन्ध्यांशश्च कृतस्य तु
7 // catvāryāhuḥ sahastrāṇi varṣāṇāṃ tatkṛtaṃ yugam / tasya tāvacchatī sandhyā sandhyāṃśaśca kṛtasya tu
8 ॥ त्रिशती द्विशती सन्ध्या तथा चैकशती क्रमात् । अंशकं षट्शतं तस्मात् कृसन्ध्यांशकं विना
8 // triśatī dviśatī sandhyā tathā caikaśatī kramāt / aṃśakaṃ ṣaṭśataṃ tasmāt kṛsandhyāṃśakaṃ vinā
9 ॥ त्रिद्व्येकसाहस्त्रमतो विना सन्ध्यांशकेन तु । त्रेताद्वापरतिष्याणां कालज्ञाने प्रकीर्तितम्
9 // tridvyekasāhastramato vinā sandhyāṃśakena tu / tretādvāparatiṣyāṇāṃ kālajñāne prakīrtitam
10 ॥ एतद् द्वादशसाहस्त्रं साधिकं परिकल्पितम् । तदेकसप्ततिगुणं मनोरन्तरमुच्यते
10 // etad dvādaśasāhastraṃ sādhikaṃ parikalpitam / tadekasaptatiguṇaṃ manorantaramucyate
11 ॥ ब्रह्मणो दिवसे विप्रा मनवः स्युश्चतुर्दश । स्वायंभुवादयः सर्वे ततः सावर्णिकादयः
11 // brahmaṇo divase viprā manavaḥ syuścaturdaśa / svāyaṃbhuvādayaḥ sarve tataḥ sāvarṇikādayaḥ
12 ॥ तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता । पूर्णं युगसहस्त्रं वै परिपाल्या नरेश्वरैः
12 // tairiyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā saparvatā / pūrṇaṃ yugasahastraṃ vai paripālyā nareśvaraiḥ
13 ॥ मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि वै । व्याख्यातानि न संदेहः कल्पं कल्पेन चैव हि
13 // manvantareṇa caikena sarvāṇyevāntarāṇi vai / vyākhyātāni na saṃdehaḥ kalpaṃ kalpena caiva hi
14 ॥ ब्राह्ममेकमहः कल्पस्तावती रात्रिरिष्यते । चतुर्युगसहस्त्रं तु कल्पमाहुर्मनीषिणः
14 // brāhmamekamahaḥ kalpastāvatī rātririṣyate / caturyugasahastraṃ tu kalpamāhurmanīṣiṇaḥ
15 ॥ त्रीणि कल्पशतानि स्युः तथा षष्टिर्द्विजोत्तमाः । ब्रह्मणः कथितं वर्षं पराख्यं तच्छतं विदुः
15 // trīṇi kalpaśatāni syuḥ tathā ṣaṣṭirdvijottamāḥ / brahmaṇaḥ kathitaṃ varṣaṃ parākhyaṃ tacchataṃ viduḥ
16 ॥ तस्यान्ते सर्वतत्त्वानां स्वहेतौ प्रकृतौ लयः । तेनायं प्रोच्यते सद्भिः प्राकृतः प्रतिसंचरः
16 // tasyānte sarvatattvānāṃ svahetau prakṛtau layaḥ / tenāyaṃ procyate sadbhiḥ prākṛtaḥ pratisaṃcaraḥ
17 ॥ ब्रह्मनारायणेशानां त्रयाणां प्रकृतौ लयः । प्रोच्यते कालयोगेन पुनरेव च संभवः
17 // brahmanārāyaṇeśānāṃ trayāṇāṃ prakṛtau layaḥ / procyate kālayogena punareva ca saṃbhavaḥ
18 ॥ एवं ब्रह्मा च भूतानि वासुदेवो ऽपि शङ्करः । कालेनैव तु सृज्यन्ते स एव ग्रसते पुनः
18 // evaṃ brahmā ca bhūtāni vāsudevo 'pi śaṅkaraḥ / kālenaiva tu sṛjyante sa eva grasate punaḥ
19 ॥ अनादिरेष भगवान् कालो ऽनन्तो ऽजरो ऽमरः । सर्वगत्वात् स्वतन्त्रत्वात् सर्वात्मासौ महेश्वरः
19 // anādireṣa bhagavān kālo 'nanto 'jaro 'maraḥ / sarvagatvāt svatantratvāt sarvātmāsau maheśvaraḥ
20 ॥ ब्रह्माणो बहवो रुद्रा ह्यन्ये नारायणादयः । एको हि भगवानीशः कालः कविरिति श्रुति
20 // brahmāṇo bahavo rudrā hyanye nārāyaṇādayaḥ / eko hi bhagavānīśaḥ kālaḥ kaviriti śruti
21 ॥ एकमत्र व्यतीतं तु परार्धं ब्रह्मणो द्विजाः । सांप्रतं वर्तते तद्वत् तस्य कल्पो ऽयमष्टमः
21 // ekamatra vyatītaṃ tu parārdhaṃ brahmaṇo dvijāḥ / sāṃprataṃ vartate tadvat tasya kalpo 'yamaṣṭamaḥ
22 ॥ यो ऽतीतः सप्तमः कल्पः पाद्म इत्युच्यते बुधैः । वाराहो वर्तते कल्पः तस्य वक्ष्यामि विस्तरम्
22 // yo 'tītaḥ saptamaḥ kalpaḥ pādma ityucyate budhaiḥ / vārāho vartate kalpaḥ tasya vakṣyāmi vistaram