17 ॥ इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे (ईश्वरगीतासु) दशमो ऽध्यायः ईश्वर उवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि योगं परमदुर्लभम् । येनात्मानं प्रपश्यन्ति भानुमन्तमिवेश्वरम्
17 // itī śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge (īśvaragītāsu) daśamo 'dhyāyaḥ īśvara uvāca ataḥ paraṃ pravakṣyāmi yogaṃ paramadurlabham / yenātmānaṃ prapaśyanti bhānumantamiveśvaram
1 ॥ योगाग्निर्दहति क्षिप्रमशेषं पापपञ्जरम् । प्रसन्नं जायते ज्ञानं साक्षान्निर्वाणसिद्धिदम्
1 // yogāgnirdahati kṣipramaśeṣaṃ pāpapañjaram / prasannaṃ jāyate jñānaṃ sākṣānnirvāṇasiddhidam
2 ॥ योगात्संजायते ज्ञानं ज्ञानाद् योगः प्रवर्तते । योगज्ञानाभियुक्तस्य प्रसीदति महेश्वरः
2 // yogātsaṃjāyate jñānaṃ jñānād yogaḥ pravartate / yogajñānābhiyuktasya prasīdati maheśvaraḥ
3 ॥ एककालं द्विकालं वा त्रिकालं नित्यमेव वा । ये युञ्जन्तीह मद्योगं ते विज्ञेया महेश्वराः
3 // ekakālaṃ dvikālaṃ vā trikālaṃ nityameva vā / ye yuñjantīha madyogaṃ te vijñeyā maheśvarāḥ
4 ॥ योगस्तु द्विविधो ज्ञेयो ह्यभावः प्रथमो मतः । अपरस्तु महायोगः सर्वयोगोत्तमोत्तमः
4 // yogastu dvividho jñeyo hyabhāvaḥ prathamo mataḥ / aparastu mahāyogaḥ sarvayogottamottamaḥ
5 ॥ शून्यं सर्वनिराभासं स्वरूपं यत्र चिन्त्यते । अभावयोगः स प्रोक्तो येनात्मानं प्रपश्यति
5 // śūnyaṃ sarvanirābhāsaṃ svarūpaṃ yatra cintyate / abhāvayogaḥ sa prokto yenātmānaṃ prapaśyati
6 ॥ यत्र पश्यति चात्मानं नित्यानन्दं निरञ्जनम् । मयैक्यं स महायोगो भाषितः परमेश्वरः
6 // yatra paśyati cātmānaṃ nityānandaṃ nirañjanam / mayaikyaṃ sa mahāyogo bhāṣitaḥ parameśvaraḥ
7 ॥ ये चान्ये योगिनां योगाः श्रूयन्ते ग्रन्थविस्तरे । सर्वे ते ब्रह्मयोगस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्
7 // ye cānye yogināṃ yogāḥ śrūyante granthavistare / sarve te brahmayogasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm
8 ॥ यत्र साक्षात् प्रपश्यन्ति विमुक्ता विश्वमीश्वरम् । सर्वेषामेव योगानां स योगः परमो मतः
8 // yatra sākṣāt prapaśyanti vimuktā viśvamīśvaram / sarveṣāmeva yogānāṃ sa yogaḥ paramo mataḥ
9 ॥ सहस्रशो ऽथ शतशो ये चेश्वरबहिष्कृताः । न ते पश्यन्ति मामेकं योगिनो यतमानसाः
9 // sahasraśo 'tha śataśo ye ceśvarabahiṣkṛtāḥ / na te paśyanti māmekaṃ yogino yatamānasāḥ
10 ॥ प्राणायामस्तथा ध्यानं प्रत्याहारो ऽथ धारणा । समाधिश्च मुनिश्रेष्ठा यमो नियम आसनम्
10 // prāṇāyāmastathā dhyānaṃ pratyāhāro 'tha dhāraṇā / samādhiśca muniśreṣṭhā yamo niyama āsanam
11 ॥ मय्येकचित्ततायोगो वृत्त्यन्तरनिरोधतः । तत्साधनान्यष्टधा तु युष्माकं कथितानि तु
11 // mayyekacittatāyogo vṛttyantaranirodhataḥ / tatsādhanānyaṣṭadhā tu yuṣmākaṃ kathitāni tu
12 ॥ अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ । यमाः संक्षेपतः प्रोक्ताश्चित्तशुद्धिप्रदा नृणाम्
12 // ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryāparigrahau / yamāḥ saṃkṣepataḥ proktāścittaśuddhipradā nṛṇām
13 ॥ कर्मणा मनसा वाचा सर्वभूतेषु सर्वदा । अक्लेशजननं प्रोक्तं त्वहिंसा परमर्षिभिः
13 // karmaṇā manasā vācā sarvabhūteṣu sarvadā / akleśajananaṃ proktaṃ tvahiṃsā paramarṣibhiḥ
14 ॥ अहिंसायाः परो धर्मो नास्त्यहिंसा परं सुखम् । विधिना या भवेद्धिंसा त्वहिंसैव प्रकीर्तिता
14 // ahiṃsāyāḥ paro dharmo nāstyahiṃsā paraṃ sukham / vidhinā yā bhaveddhiṃsā tvahiṃsaiva prakīrtitā
15 ॥ सत्येन सर्वमाप्नोति सत्ये सर्वं प्रतिष्ठितम् । यथार्थकथनाचारः सत्यं प्रोक्तं द्विजातिभिः
15 // satyena sarvamāpnoti satye sarvaṃ pratiṣṭhitam / yathārthakathanācāraḥ satyaṃ proktaṃ dvijātibhiḥ
16 ॥ परद्रव्यापहरणं चौर्याद् वाथ बलेन वा । स्तेयं तस्यानाचरणादस्तेयं धर्मसाधनम्
16 // paradravyāpaharaṇaṃ cauryād vātha balena vā / steyaṃ tasyānācaraṇādasteyaṃ dharmasādhanam
17 ॥ कर्मणा मनसा वाचा सर्वावस्थासु सर्वदा । सर्वत्र मैथुनत्यागं ब्रह्मचर्यं प्रचक्षते
17 // karmaṇā manasā vācā sarvāvasthāsu sarvadā / sarvatra maithunatyāgaṃ brahmacaryaṃ pracakṣate
18 ॥ द्रव्याणामप्यनादानमापद्यपि यथेच्छया । अपरिग्रह इत्याहुस्तं प्रयत्नेन पालयेत्
18 // dravyāṇāmapyanādānamāpadyapi yathecchayā / aparigraha ityāhustaṃ prayatnena pālayet
19 ॥ तपः स्वाध्यायसंतोषाः शौचमीश्वरपूजनम् । समासान्नियमाः प्रोक्ता योगसिद्धिप्रदायिनः
19 // tapaḥ svādhyāyasaṃtoṣāḥ śaucamīśvarapūjanam / samāsānniyamāḥ proktā yogasiddhipradāyinaḥ
20 ॥ उपवासपराकादिकृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः । शरीरशोषणं प्राहुस्तापसास्तप उत्तमम्
20 // upavāsaparākādikṛcchracāndrāyaṇādibhiḥ / śarīraśoṣaṇaṃ prāhustāpasāstapa uttamam
21 ॥ वेदान्तशतरुद्रीयप्रणवादिजपं बुधाः । सत्त्वशुद्धिकरं पुंसां स्वाध्यायं परिचक्षते
21 // vedāntaśatarudrīyapraṇavādijapaṃ budhāḥ / sattvaśuddhikaraṃ puṃsāṃ svādhyāyaṃ paricakṣate
22 ॥ स्वाध्यायस्य त्रयो भेदा वाचिकोपांशुमानसाः । उत्तरोत्तरवैशिष्ट्यं प्राहुर्वेदार्थवेदिनः
22 // svādhyāyasya trayo bhedā vācikopāṃśumānasāḥ / uttarottaravaiśiṣṭyaṃ prāhurvedārthavedinaḥ
23 ॥ यः शब्दबोधजननः परेषां शृण्वतां स्फुटम् । स्वाध्यायो वाचिकः प्रोक्त उपांशोरथ लक्षणम्
23 // yaḥ śabdabodhajananaḥ pareṣāṃ śṛṇvatāṃ sphuṭam / svādhyāyo vācikaḥ prokta upāṃśoratha lakṣaṇam
24 ॥ ओष्ठयोः स्पन्दमात्रेण परस्याशब्दबोधकः । उपांशुरेष निर्दिष्टः साहस्रो वाचिकाज्जपः
24 // oṣṭhayoḥ spandamātreṇa parasyāśabdabodhakaḥ / upāṃśureṣa nirdiṣṭaḥ sāhasro vācikājjapaḥ
25 ॥ यत्पदाक्षरसङ्गत्या परिस्पन्दनवर्जितम् । चिन्तनं सर्वशब्दानां मानसं तं जपं विदुः
25 // yatpadākṣarasaṅgatyā parispandanavarjitam / cintanaṃ sarvaśabdānāṃ mānasaṃ taṃ japaṃ viduḥ
26 ॥ यदृच्छालाभतो नित्यमलं पुंसो भवेदिति । या धीस्तामृषयः प्राहुः संतोषं सुखलक्षणम्
26 // yadṛcchālābhato nityamalaṃ puṃso bhavediti / yā dhīstāmṛṣayaḥ prāhuḥ saṃtoṣaṃ sukhalakṣaṇam
27 ॥ बाह्यमाभ्यन्तरं शौचं द्विधा प्रोक्तं द्विजोत्तमाः । मृज्जलाभ्यां स्मृतं बाह्यं मनःशुद्धिरथान्तरम्
27 // bāhyamābhyantaraṃ śaucaṃ dvidhā proktaṃ dvijottamāḥ / mṛjjalābhyāṃ smṛtaṃ bāhyaṃ manaḥśuddhirathāntaram
28 ॥ स्तुतिस्मरणपूजाभिर्वाङ्मनःकायकर्मभिः । सुनिश्चला शिवे भक्तिरेतदीश्वरपूजनम्
28 // stutismaraṇapūjābhirvāṅmanaḥkāyakarmabhiḥ / suniścalā śive bhaktiretadīśvarapūjanam
29 ॥ यमाः सनियमाः प्रोक्ताः प्राणायामं निबोधत । प्राणः स्वदेहजो वायुरायामस्तन्निरोधनम्
29 // yamāḥ saniyamāḥ proktāḥ prāṇāyāmaṃ nibodhata / prāṇaḥ svadehajo vāyurāyāmastannirodhanam
30 ॥ उत्तमाधममध्यत्वात् त्रिधायं प्रतिपादितः । स एव द्विविधः प्रोक्तः सगर्भो ऽगर्भ एव च
30 // uttamādhamamadhyatvāt tridhāyaṃ pratipāditaḥ / sa eva dvividhaḥ proktaḥ sagarbho 'garbha eva ca
31 ॥ मात्राद्वादशको मन्दश्चतुर्विंशतिमात्रिकः । मध्यमः प्राणसंरोधः षट्त्रिंशन्मात्रिकोत्तमः
31 // mātrādvādaśako mandaścaturviṃśatimātrikaḥ / madhyamaḥ prāṇasaṃrodhaḥ ṣaṭtriṃśanmātrikottamaḥ
32 ॥ प्रस्वेदकम्पनोत्थानजनकत्वं यथाक्रमम् । मन्दमध्यममुख्यानामानन्दादुत्तमोत्तमः
32 // prasvedakampanotthānajanakatvaṃ yathākramam / mandamadhyamamukhyānāmānandāduttamottamaḥ
33 ॥ सगर्भमाहुः सजपमगर्भं विजपं बुधाः । एतद् वै योगिनामुक्तं प्राणायामस्य लक्षणम्
33 // sagarbhamāhuḥ sajapamagarbhaṃ vijapaṃ budhāḥ / etad vai yogināmuktaṃ prāṇāyāmasya lakṣaṇam
34 ॥ सव्याहृतिं सप्रणवां गायत्रीं शिरसा सह । त्रिर्जपेदायतप्राणः प्राणायामः स उच्यते
34 // savyāhṛtiṃ sapraṇavāṃ gāyatrīṃ śirasā saha / trirjapedāyataprāṇaḥ prāṇāyāmaḥ sa ucyate
35 ॥ रेचकः पूरकश्चैव प्राणायामो ऽथ कुम्भकः । प्रोच्यते सर्वशास्त्रेषु योगिभिर्यतमानसैः
35 // recakaḥ pūrakaścaiva prāṇāyāmo 'tha kumbhakaḥ / procyate sarvaśāstreṣu yogibhiryatamānasaiḥ
36 ॥ रेचको ऽजस्त्रनिश्वासात् पूरकस्तन्निरोधतः । साम्येन संस्थितिर्या सा कुम्भकः परिगीयते
36 // recako 'jastraniśvāsāt pūrakastannirodhataḥ / sāmyena saṃsthitiryā sā kumbhakaḥ parigīyate
37 ॥ इन्द्रियाणां विचरतां विषयेषु स्वभावतः । निग्रहः प्रोच्यते सद्भिः प्रत्याहारस्तु सत्तमाः
37 // indriyāṇāṃ vicaratāṃ viṣayeṣu svabhāvataḥ / nigrahaḥ procyate sadbhiḥ pratyāhārastu sattamāḥ
38 ॥ हृत्पुण्डरीके नाभ्यां वा मूर्ध्नि पर्वतमस्तके । एवमादिषु देशेषु धारणा चित्तबन्धनम्
38 // hṛtpuṇḍarīke nābhyāṃ vā mūrdhni parvatamastake / evamādiṣu deśeṣu dhāraṇā cittabandhanam
39 ॥ देशावस्थितिमालम्ब्य बुद्धेर्या वृत्तिसंततिः । वृत्त्यन्तरैरसंसृष्टा तद्ध्यानं सूरयो विदुः
39 // deśāvasthitimālambya buddheryā vṛttisaṃtatiḥ / vṛttyantarairasaṃsṛṣṭā taddhyānaṃ sūrayo viduḥ
40 ॥ एकाकारः समाधिः स्याद् देशालम्बनवर्जितः । प्रत्ययो ह्यर्थमात्रेण योगसाधनमुत्तमम्
40 // ekākāraḥ samādhiḥ syād deśālambanavarjitaḥ / pratyayo hyarthamātreṇa yogasādhanamuttamam
41 ॥ धारणा द्वादशायामा ध्यानं द्वादशधारणाः । ध्यानं द्वादशकं यावत् समाधिरभिधीयते
41 // dhāraṇā dvādaśāyāmā dhyānaṃ dvādaśadhāraṇāḥ / dhyānaṃ dvādaśakaṃ yāvat samādhirabhidhīyate
42 ॥ आसनं स्वस्तिकं प्रोक्तं पद्ममर्धासनं तथा । साधनानां च सर्वेषामेतत्साधनमुत्तमम्
42 // āsanaṃ svastikaṃ proktaṃ padmamardhāsanaṃ tathā / sādhanānāṃ ca sarveṣāmetatsādhanamuttamam
43 ॥ ऊर्वोरुपरि विप्रेन्द्राः कृत्वा पादतले उभे । समासीतात्मनः पद्ममेतदासनमुत्तमम्
43 // ūrvorupari viprendrāḥ kṛtvā pādatale ubhe / samāsītātmanaḥ padmametadāsanamuttamam
44 ॥ एकं पादमथैकस्मिन् विन्यस्योरुणि सत्तमाः । आसीतार्धासनमिदं योगसाधनमुत्तमम्
44 // ekaṃ pādamathaikasmin vinyasyoruṇi sattamāḥ / āsītārdhāsanamidaṃ yogasādhanamuttamam
45 ॥ उभे कृत्वा पादतले जानूर्वोरन्तरेण हि । समासीतात्मनः प्रोक्तमासनं स्वस्तिकं परम्
45 // ubhe kṛtvā pādatale jānūrvorantareṇa hi / samāsītātmanaḥ proktamāsanaṃ svastikaṃ param
46 ॥ अदेशकाले योगस्य दर्शनं हि न विद्यते । अग्न्यभ्यासे जले वापि शुष्कपर्णचये तथा
46 // adeśakāle yogasya darśanaṃ hi na vidyate / agnyabhyāse jale vāpi śuṣkaparṇacaye tathā
47 ॥ जन्तुव्याप्ते श्मशाने च जीर्णगोष्ठे चतुष्पथे । सशब्दे सभये वापि चैत्यवल्मीकसंचये
47 // jantuvyāpte śmaśāne ca jīrṇagoṣṭhe catuṣpathe / saśabde sabhaye vāpi caityavalmīkasaṃcaye
48 ॥ अशुभे दुर्जनाक्रान्ते मशकादिसमन्विते । नाचरेद् देहबाधे वा दौर्मनस्यादिसंभवे
48 // aśubhe durjanākrānte maśakādisamanvite / nācared dehabādhe vā daurmanasyādisaṃbhave
49 ॥ सुगुप्ते सुशुभे देशे गुहायां पर्वतस्य तु । नद्यास्तीरे पुण्यदेशे देवतायतने तथा
49 // sugupte suśubhe deśe guhāyāṃ parvatasya tu / nadyāstīre puṇyadeśe devatāyatane tathā
50 ॥ गृहे वा सुशुभे रम्ये विजने जन्तुवर्जिते । युञ्जीत योगी सततमात्मानं मत्परायणः
50 // gṛhe vā suśubhe ramye vijane jantuvarjite / yuñjīta yogī satatamātmānaṃ matparāyaṇaḥ
51 ॥ नमस्कृत्य तु योगीन्द्रान् सशिष्यांश्च विनायकम् । गुरुं चैवाथ मां योगी युञ्जीत सुसमाहितः
51 // namaskṛtya tu yogīndrān saśiṣyāṃśca vināyakam / guruṃ caivātha māṃ yogī yuñjīta susamāhitaḥ
52 ॥ आसनं स्वस्तिकं बद्ध्वा पद्ममर्धमथापि वा । नासिकाग्रे समां दृष्टिमीषदुन्मीलितेक्षणः
52 // āsanaṃ svastikaṃ baddhvā padmamardhamathāpi vā / nāsikāgre samāṃ dṛṣṭimīṣadunmīlitekṣaṇaḥ
53 ॥ कृत्वाथ निर्भयः शान्तस्त्यक्त्वा मायामयं जगत् । स्वात्मन्यवस्थितं देवं चिन्तयेत् परमेश्वरम्
53 // kṛtvātha nirbhayaḥ śāntastyaktvā māyāmayaṃ jagat / svātmanyavasthitaṃ devaṃ cintayet parameśvaram
54 ॥ शिखाग्रे द्वादशाङ्गुल्ये कल्पयित्वाथ पङ्कजम् । धर्मकन्दसमुद्भूतं ज्ञाननालं सुशोभनम्
54 // śikhāgre dvādaśāṅgulye kalpayitvātha paṅkajam / dharmakandasamudbhūtaṃ jñānanālaṃ suśobhanam
55 ॥ ऐश्वर्याष्टदलं श्वेतं परं वैराग्यकर्णिकम् । चिन्तयेत् परमं कोशं कर्णिकायां हिरण्मयम्
55 // aiśvaryāṣṭadalaṃ śvetaṃ paraṃ vairāgyakarṇikam / cintayet paramaṃ kośaṃ karṇikāyāṃ hiraṇmayam
56 ॥ सर्वशक्तिमयं साक्षाद् यं प्राहुर्दिव्यमव्ययम् । ओङ्कारवाच्यमव्यक्तं रश्मिजालसमाकुलम्
56 // sarvaśaktimayaṃ sākṣād yaṃ prāhurdivyamavyayam / oṅkāravācyamavyaktaṃ raśmijālasamākulam
57 ॥ चिन्तयेत् तत्र विमलं परं ज्योतिर्यदक्षरम् । तस्मिन् ज्योतिषि विन्यस्यस्वात्मानं तदभेदतः
57 // cintayet tatra vimalaṃ paraṃ jyotiryadakṣaram / tasmin jyotiṣi vinyasyasvātmānaṃ tadabhedataḥ
58 ॥ ध्यायीताकाशमध्यस्थमीशं परमकारणम् । तदात्मा सर्वगो भूत्वा न किञ्चिदपि चिन्तयेत्
58 // dhyāyītākāśamadhyasthamīśaṃ paramakāraṇam / tadātmā sarvago bhūtvā na kiñcidapi cintayet
59 ॥ एतद् गुह्यतमं ध्यानं ध्यानान्तरमथोच्यते । चिन्तयित्वा तु पूर्वोक्तं हृदये पद्ममुत्तमम्
59 // etad guhyatamaṃ dhyānaṃ dhyānāntaramathocyate / cintayitvā tu pūrvoktaṃ hṛdaye padmamuttamam
60 ॥ आत्मानमथ कर्तारं तत्रानलसमत्विषम् । मध्ये वह्निशिखाकारं पुरुषं पञ्चविंशकम्
60 // ātmānamatha kartāraṃ tatrānalasamatviṣam / madhye vahniśikhākāraṃ puruṣaṃ pañcaviṃśakam
61 ॥ चिन्तयेत् परमात्मानं तन्मध्ये गगनं परम् । ओङ्करबोधितं तत्त्वं शाश्वतं शिवमच्युतम्
61 // cintayet paramātmānaṃ tanmadhye gaganaṃ param / oṅkarabodhitaṃ tattvaṃ śāśvataṃ śivamacyutam
62 ॥ अव्यक्तं प्रकृतौ लीनं परं ज्योतिरनुत्तमम् । तदन्तः परमं तत्त्वमात्माधारं निरञ्जनम्
62 // avyaktaṃ prakṛtau līnaṃ paraṃ jyotiranuttamam / tadantaḥ paramaṃ tattvamātmādhāraṃ nirañjanam
63 ॥ ध्यायीत तन्मयो नित्यमेकरूपं महेश्वरम् । विशोध्य सर्वतत्त्वानि प्रणवेनाथवा पुनः
63 // dhyāyīta tanmayo nityamekarūpaṃ maheśvaram / viśodhya sarvatattvāni praṇavenāthavā punaḥ
64 ॥ संस्थाप्य मयि चात्मानं निर्मले परमे पदे । प्लावयित्वात्मनो देहं तेनैव ज्ञानवारिणा
64 // saṃsthāpya mayi cātmānaṃ nirmale parame pade / plāvayitvātmano dehaṃ tenaiva jñānavāriṇā
65 ॥ मदात्मा मन्मयो भस्म गृहीत्वा ह्यग्निहोत्रजम् । तेनोद्धृत्य तु सर्वाङ्गमग्निरित्यादिमन्त्रतः । चिन्तयेत् स्वात्मनीशानं परं ज्योतिः स्वरूपिणम्
65 // madātmā manmayo bhasma gṛhītvā hyagnihotrajam / tenoddhṛtya tu sarvāṅgamagnirityādimantrataḥ / cintayet svātmanīśānaṃ paraṃ jyotiḥ svarūpiṇam
66 ॥ एष पाशुपतो योगः पशुपाशविमुक्तये । सर्ववेदान्तसारो ऽयमत्याश्रममिति श्रुतिः
66 // eṣa pāśupato yogaḥ paśupāśavimuktaye / sarvavedāntasāro 'yamatyāśramamiti śrutiḥ
67 ॥ एतत् परतरं गुह्यं मत्सायुज्योपपादकम् । द्विजातीनां तु कथितं भक्तानां ब्रह्मचारिणाम्
67 // etat parataraṃ guhyaṃ matsāyujyopapādakam / dvijātīnāṃ tu kathitaṃ bhaktānāṃ brahmacāriṇām
68 ॥ ब्रह्मचर्यमहिंसा च क्षमा शौचं तपो दमः । संतोषः सत्यमास्तिक्यं व्रताङ्गानि विशेषतः
68 // brahmacaryamahiṃsā ca kṣamā śaucaṃ tapo damaḥ / saṃtoṣaḥ satyamāstikyaṃ vratāṅgāni viśeṣataḥ
69 ॥ एकेनाप्यथ हीनेन व्रतमस्य तु लुप्यते । तस्मादात्मगुणोपेतो मद्व्रतं वोढुमर्हति
69 // ekenāpyatha hīnena vratamasya tu lupyate / tasmādātmaguṇopeto madvrataṃ voḍhumarhati
70 ॥ वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः । बहवो ऽनेन योगेन पूता मद्भावमागताः
70 // vītarāgabhayakrodhā manmayā māmupāśritāḥ / bahavo 'nena yogena pūtā madbhāvamāgatāḥ
71 ॥ ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् । ज्ञानयोगेन मां तस्माद् यजेत परमेश्वरम्
71 // ye yathā māṃ prapadyante tāṃstathaiva bhajāmyaham / jñānayogena māṃ tasmād yajeta parameśvaram
72 ॥ अथवा भक्तियोगेन वैराग्येण परेण तु । चेतसा बोधयुक्तेन पूजयेन्मां सदा शुचिः
72 // athavā bhaktiyogena vairāgyeṇa pareṇa tu / cetasā bodhayuktena pūjayenmāṃ sadā śuciḥ
73 ॥ सर्वकर्माणि संन्यस्य भिक्षाशी निष्परिग्रहः । प्राप्नोति मम सायुज्यं गुह्यमेतन्मयोदितम्
73 // sarvakarmāṇi saṃnyasya bhikṣāśī niṣparigrahaḥ / prāpnoti mama sāyujyaṃ guhyametanmayoditam
74 ॥ अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च । निर्ममो निरहङ्कारो यो मद्भक्तः स मे प्रियः
74 // adveṣṭā sarvabhūtānāṃ maitraḥ karuṇa eva ca / nirmamo nirahaṅkāro yo madbhaktaḥ sa me priyaḥ
75 ॥ संतुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः । मय्यर्पितमनो बुद्धिर्यो मद्भक्तः स मे प्रियः
75 // saṃtuṣṭaḥ satataṃ yogī yatātmā dṛḍhaniścayaḥ / mayyarpitamano buddhiryo madbhaktaḥ sa me priyaḥ
76 ॥ यस्मान्नोद्विजते लोको लोकान्नोद्विजते च यः । हर्षामर्षभयोद्वेगैर्मुक्तो यः स हि मे प्रियः
76 // yasmānnodvijate loko lokānnodvijate ca yaḥ / harṣāmarṣabhayodvegairmukto yaḥ sa hi me priyaḥ
77 ॥ अनपेक्षः शुचिर्दक्ष उदासीनो गतव्यथः । सर्वारम्भपरित्यागी भक्तिमान् यः स मे प्रियः
77 // anapekṣaḥ śucirdakṣa udāsīno gatavyathaḥ / sarvārambhaparityāgī bhaktimān yaḥ sa me priyaḥ
78 ॥ तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी संतुष्टो येन केनचित् । अनिकेतः स्थिरमतिर्मद्भक्तो मामुपैष्यति
78 // tulyanindāstutirmaunī saṃtuṣṭo yena kenacit / aniketaḥ sthiramatirmadbhakto māmupaiṣyati
79 ॥ सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मत्परायणः । मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं परमं पदम्
79 // sarvakarmāṇyapi sadā kurvāṇo matparāyaṇaḥ / matprasādādavāpnoti śāśvataṃ paramaṃ padam
80 ॥ चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः । निराशीर्निर्ममो भूत्वा मामेकं शरणं व्रजेत्
80 // cetasā sarvakarmāṇi mayi saṃnyasya matparaḥ / nirāśīrnirmamo bhūtvā māmekaṃ śaraṇaṃ vrajet
81 ॥ त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः । कर्मण्यभिप्रवृत्तो ऽपि नैव तेन निबध्यते
81 // tyaktvā karmaphalāsaṅgaṃ nityatṛpto nirāśrayaḥ / karmaṇyabhipravṛtto 'pi naiva tena nibadhyate
82 ॥ निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः । शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति तत्पदम्
82 // nirāśīryatacittātmā tyaktasarvaparigrahaḥ / śārīraṃ kevalaṃ karma kurvannāpnoti tatpadam
83 ॥ यदृच्छालाभतुष्टस्य द्वन्द्वातीतस्य चैव हि । कुर्वतो मत्प्रसादार्थं कर्म संसारनाशनम्
83 // yadṛcchālābhatuṣṭasya dvandvātītasya caiva hi / kurvato matprasādārthaṃ karma saṃsāranāśanam
84 ॥ मन्मना मन्नमस्कारो मद्याजी मत्परायणः । मामुपैष्यति योगीशं ज्ञात्वा मां परमेश्वरम्
84 // manmanā mannamaskāro madyājī matparāyaṇaḥ / māmupaiṣyati yogīśaṃ jñātvā māṃ parameśvaram
85 ॥ मद्बुद्धयो मां सततं बोधयन्तः परस्परम् । कथयन्तश्च मां नित्यं मम सायुज्यमाप्नुयुः
85 // madbuddhayo māṃ satataṃ bodhayantaḥ parasparam / kathayantaśca māṃ nityaṃ mama sāyujyamāpnuyuḥ
86 ॥ एवं नित्याभियुक्तानां मायेयं कर्मसान्वगम् । नाशयामि तमः कृत्स्नं ज्ञानदीपेन भास्वता
86 // evaṃ nityābhiyuktānāṃ māyeyaṃ karmasānvagam / nāśayāmi tamaḥ kṛtsnaṃ jñānadīpena bhāsvatā
87 ॥ मद्बुद्धयो मां सततं पूजयन्तीह ये जनाः । तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम्
87 // madbuddhayo māṃ satataṃ pūjayantīha ye janāḥ / teṣāṃ nityābhiyuktānāṃ yogakṣemaṃ vahāmyaham
88 ॥ ये ऽन्ये च कामभोगार्थं यजन्ते ह्यन्यदेवताः । तेषां तदन्तं विज्ञेयं देवतानुगतं फलम्
88 // ye 'nye ca kāmabhogārthaṃ yajante hyanyadevatāḥ / teṣāṃ tadantaṃ vijñeyaṃ devatānugataṃ phalam
89 ॥ ये चान्यदेवताभक्ताः पूजयन्तीह देवताः । मद्भावनासमायुक्ता मुच्यन्ते ते ऽपि भावतः
89 // ye cānyadevatābhaktāḥ pūjayantīha devatāḥ / madbhāvanāsamāyuktā mucyante te 'pi bhāvataḥ
90 ॥ तस्मादनीश्वरानन्यांस्त्यक्त्वा देवानशेषतः । मामेव संश्रयेदीशं स याति परमं पदम्
90 // tasmādanīśvarānanyāṃstyaktvā devānaśeṣataḥ / māmeva saṃśrayedīśaṃ sa yāti paramaṃ padam
91 ॥ त्यक्त्वा पुत्रादिषु स्नेहं निः शोको निष्परिग्रहः । यजेच्चामरणाल्लिङ्गे विरक्तः परमेश्वरम्
91 // tyaktvā putrādiṣu snehaṃ niḥ śoko niṣparigrahaḥ / yajeccāmaraṇālliṅge viraktaḥ parameśvaram
92 ॥ ये ऽर्चयन्ति सदा लिङ्गं त्यक्त्वा भोगानशेषतः । एकेन जन्मना तेषां ददामि परमैश्वरम्
92 // ye 'rcayanti sadā liṅgaṃ tyaktvā bhogānaśeṣataḥ / ekena janmanā teṣāṃ dadāmi paramaiśvaram
93 ॥ परानन्दात्मकं लिङ्गं केवलं सन्निरञ्जनम् । ज्ञानात्मकं सर्वगतं योगिनां हृदि संस्थितम्
93 // parānandātmakaṃ liṅgaṃ kevalaṃ sannirañjanam / jñānātmakaṃ sarvagataṃ yogināṃ hṛdi saṃsthitam
94 ॥ ये चान्ये नियता भक्ता भावयित्वा विधानतः । यत्र क्वचन तल्लिङ्गमर्चयन्ति महेश्वरम्
94 // ye cānye niyatā bhaktā bhāvayitvā vidhānataḥ / yatra kvacana talliṅgamarcayanti maheśvaram
95 ॥ जले वा वह्निमध्ये वाव्योम्नि सूर्ये ऽथवान्यतः । रत्नादौ भावयित्वेशमर्चयेल्लिङ्गमैश्वरम्
95 // jale vā vahnimadhye vāvyomni sūrye 'thavānyataḥ / ratnādau bhāvayitveśamarcayelliṅgamaiśvaram
96 ॥ सर्वं लिङ्गमयं ह्येतत् सर्वं लिङ्गे प्रतिष्ठितम् । तस्माल्लिङ्गे ऽर्चयेदीशं यत्र क्वचन शाश्वतम्
96 // sarvaṃ liṅgamayaṃ hyetat sarvaṃ liṅge pratiṣṭhitam / tasmālliṅge 'rcayedīśaṃ yatra kvacana śāśvatam
97 ॥ अग्नौ क्रियावतामप्सु व्योम्नि सूर्ये मनीषिणाम् । काष्ठादिष्वेव मूर्खाणां हृदि लिङ्गन्तुयोगिनाम्
97 // agnau kriyāvatāmapsu vyomni sūrye manīṣiṇām / kāṣṭhādiṣveva mūrkhāṇāṃ hṛdi liṅgantuyoginām
98 ॥ यद्यनुत्पन्नविज्ञानो विरक्तः प्रीतिसंयुतः । यावज्जीवं जपेद् युक्तः प्रणवं ब्रह्मणो वपुः
98 // yadyanutpannavijñāno viraktaḥ prītisaṃyutaḥ / yāvajjīvaṃ japed yuktaḥ praṇavaṃ brahmaṇo vapuḥ
99 ॥ अथवा शतरुद्रीयं जपेदामरणाद् द्विजः । एकाकी यतचित्तात्मा स याति परमं पदम्
99 // athavā śatarudrīyaṃ japedāmaraṇād dvijaḥ / ekākī yatacittātmā sa yāti paramaṃ padam
100 ॥ वसेद् वामरणाद् विप्रो वाराणस्यां समाहितः । सो ऽपीश्वरप्रसादेन याति तत् परमं पदम्
100 // vased vāmaraṇād vipro vārāṇasyāṃ samāhitaḥ / so 'pīśvaraprasādena yāti tat paramaṃ padam
101 ॥ तत्रोत्क्रमणकाले हि सर्वेषामेव देहिनाम् । ददाति तत् परं ज्ञानं येन मुच्येत बन्धनात्
101 // tatrotkramaṇakāle hi sarveṣāmeva dehinām / dadāti tat paraṃ jñānaṃ yena mucyeta bandhanāt
102 ॥ वर्णाश्रमविधिं कृत्स्नं कुर्वाणो मत्परायणः । तेनैव जन्मना ज्ञानं लब्ध्वा याति शिवं पदम्
102 // varṇāśramavidhiṃ kṛtsnaṃ kurvāṇo matparāyaṇaḥ / tenaiva janmanā jñānaṃ labdhvā yāti śivaṃ padam
103 ॥ ये ऽपि तत्र वसन्तीह नीचा वा पापयोनयः । सर्वे तरन्ति संसारमीश्वरानुग्रहाद् द्विजाः
103 // ye 'pi tatra vasantīha nīcā vā pāpayonayaḥ / sarve taranti saṃsāramīśvarānugrahād dvijāḥ
104 ॥ किन्तु विघ्ना भविष्यन्ति पापोपहतचेतसाम् । धर्मं समाश्रयेत् तस्मान्मुक्तये नियतं द्विजाः
104 // kintu vighnā bhaviṣyanti pāpopahatacetasām / dharmaṃ samāśrayet tasmānmuktaye niyataṃ dvijāḥ
105 ॥ एतद् रहस्यं वेदानां न देयं यस्य कस्य चित् । धार्मिकायैव दातव्यं भक्ताय ब्रह्मचारिणे
105 // etad rahasyaṃ vedānāṃ na deyaṃ yasya kasya cit / dhārmikāyaiva dātavyaṃ bhaktāya brahmacāriṇe
106 ॥ व्यास उवाच इत्येतदुक्त्वा भगवानात्मयोगमनुत्तमम् । व्याजहार समासीनं नारायणमनामयम्
106 // vyāsa uvāca ityetaduktvā bhagavānātmayogamanuttamam / vyājahāra samāsīnaṃ nārāyaṇamanāmayam
107 ॥ मयैतद् भाषितं ज्ञानं हितार्थं ब्रह्मवादिनाम् । दातव्यं शान्तचित्तेभ्यः शिष्येभ्यो भवता शिवम्
107 // mayaitad bhāṣitaṃ jñānaṃ hitārthaṃ brahmavādinām / dātavyaṃ śāntacittebhyaḥ śiṣyebhyo bhavatā śivam
108 ॥ उक्त्वैवमथ योगीन्द्रानब्रवीद् भगवानजः । हिताय सर्वभक्तानां द्विजातीनां द्विजोत्तमाः
108 // uktvaivamatha yogīndrānabravīd bhagavānajaḥ / hitāya sarvabhaktānāṃ dvijātīnāṃ dvijottamāḥ
109 ॥ भवन्तो ऽपि हि मज्ज्ञानं शिष्याणां विधिपूर्वकम् । उपदेक्ष्यन्ति भक्तानां सर्वेषां वचनान्मम
109 // bhavanto 'pi hi majjñānaṃ śiṣyāṇāṃ vidhipūrvakam / upadekṣyanti bhaktānāṃ sarveṣāṃ vacanānmama
110 ॥ अयं नारायणो यो ऽहमीश्वरो नात्र संशयः । नान्तरं ये प्रपश्यन्ति तेषां देयमिदं परम्
110 // ayaṃ nārāyaṇo yo 'hamīśvaro nātra saṃśayaḥ / nāntaraṃ ye prapaśyanti teṣāṃ deyamidaṃ param
111 ॥ ममैषा परमा मूर्तिर्नारायणसमाह्वया । सर्वभूतात्मभूतस्था शान्ता चाक्षरसंज्ञिता
111 // mamaiṣā paramā mūrtirnārāyaṇasamāhvayā / sarvabhūtātmabhūtasthā śāntā cākṣarasaṃjñitā
112 ॥ ये त्वन्यथा प्रपश्यन्ति लोके भेददृशो जनाः । न ते मां संप्रपश्यन्ति जायन्ते च पुनः पुनः
112 // ye tvanyathā prapaśyanti loke bhedadṛśo janāḥ / na te māṃ saṃprapaśyanti jāyante ca punaḥ punaḥ
113 ॥ ये त्विमं विष्णुमव्यक्तं मां वा देवं महेश्वरम् । एकीभावेन पश्यन्ति न तेषां पुनरुद्भवः
113 // ye tvimaṃ viṣṇumavyaktaṃ māṃ vā devaṃ maheśvaram / ekībhāvena paśyanti na teṣāṃ punarudbhavaḥ
114 ॥ तस्मादनादिनिधनं विष्णुमात्मानमव्ययम् । मामेव संप्रपश्यध्वं पूजयध्वं तथैव हि
114 // tasmādanādinidhanaṃ viṣṇumātmānamavyayam / māmeva saṃprapaśyadhvaṃ pūjayadhvaṃ tathaiva hi
115 ॥ ये ऽन्यथा मां प्रपश्यन्ति मत्वेमं देवतान्तरम् । ते यान्ति नरकान् घोरान् नाहं तेषुव्यवस्थितः
115 // ye 'nyathā māṃ prapaśyanti matvemaṃ devatāntaram / te yānti narakān ghorān nāhaṃ teṣuvyavasthitaḥ
116 ॥ मूर्खं वा पण्डितं वापि ब्राह्मणं वा मदाश्रयम् । मोचयामि श्वपाकं वा न नारायणनिन्दकम्
116 // mūrkhaṃ vā paṇḍitaṃ vāpi brāhmaṇaṃ vā madāśrayam / mocayāmi śvapākaṃ vā na nārāyaṇanindakam
117 ॥ तस्मादेष महायोगी मद्भक्तैः पुरुषोत्तमः । अर्चनीयो नमस्कार्यो मत्प्रीतिजननाय हि
117 // tasmādeṣa mahāyogī madbhaktaiḥ puruṣottamaḥ / arcanīyo namaskāryo matprītijananāya hi
118 ॥ एवमुक्त्वा समालिङ्ग्य वासुदेवं पिनाकधृक् । अन्तर्हितो ऽभवत् तेषां सर्वेषामेव पश्यताम्
118 // evamuktvā samāliṅgya vāsudevaṃ pinākadhṛk / antarhito 'bhavat teṣāṃ sarveṣāmeva paśyatām
119 ॥ नारायणो ऽपि भगवांस्तापसं वेषमुत्तमम् । जग्राह योगिनः सर्वांस्त्यक्त्वा वै परमं वपुः
119 // nārāyaṇo 'pi bhagavāṃstāpasaṃ veṣamuttamam / jagrāha yoginaḥ sarvāṃstyaktvā vai paramaṃ vapuḥ
120 ॥ ज्ञातं भवद्भिरमलं प्रसादात् परमेष्ठिनः । साक्षादेव महेशस्य ज्ञानं संसारनाशनम्
120 // jñātaṃ bhavadbhiramalaṃ prasādāt parameṣṭhinaḥ / sākṣādeva maheśasya jñānaṃ saṃsāranāśanam
121 ॥ गच्छध्वं विज्वराः सर्वे विज्ञानं परमेष्ठिनः । प्रवर्तयध्वं शिष्येभ्यो धार्मिकेभ्यो मुनीश्वराः
121 // gacchadhvaṃ vijvarāḥ sarve vijñānaṃ parameṣṭhinaḥ / pravartayadhvaṃ śiṣyebhyo dhārmikebhyo munīśvarāḥ
122 ॥ इदं भक्ताय शान्ताय धार्मिकायाहिताग्नये । विज्ञानमैश्वरं देयं ब्राह्मणाय विशेषतः
122 // idaṃ bhaktāya śāntāya dhārmikāyāhitāgnaye / vijñānamaiśvaraṃ deyaṃ brāhmaṇāya viśeṣataḥ
123 ॥ एवमुक्त्वा स विश्वात्मा योगिनां योगवित्तमः । नारायणो महायोगी जगामादर्शनं स्वयम्
123 // evamuktvā sa viśvātmā yogināṃ yogavittamaḥ / nārāyaṇo mahāyogī jagāmādarśanaṃ svayam
124 ॥ ते ऽपि देवादिदेवेशं नमस्कृत्य महेश्वरम् । नारायणं च भूतादिं स्वानि स्थानानि भेजिरे
124 // te 'pi devādideveśaṃ namaskṛtya maheśvaram / nārāyaṇaṃ ca bhūtādiṃ svāni sthānāni bhejire
125 ॥ सनत्कुमारो भगवान् संवर्ताय महामुनिः । दत्तवानैश्वरं ज्ञानं सो ऽपि सत्यव्रताय तु
125 // sanatkumāro bhagavān saṃvartāya mahāmuniḥ / dattavānaiśvaraṃ jñānaṃ so 'pi satyavratāya tu
126 ॥ सनन्दनो ऽपि योगीन्द्रः पुलहाय महर्षये । प्रददौ गौतमायाथ पुलहो ऽपि प्रजापतिः
126 // sanandano 'pi yogīndraḥ pulahāya maharṣaye / pradadau gautamāyātha pulaho 'pi prajāpatiḥ
127 ॥ अङ्गिरा वेदविदुषे भरद्वाजाय दत्तवान् । जैगीषव्याय कपिलस्तथा पञ्चशिखाय च
127 // aṅgirā vedaviduṣe bharadvājāya dattavān / jaigīṣavyāya kapilastathā pañcaśikhāya ca
128 ॥ पराशरो ऽपि सनकात् पिता मे सर्वतत्त्वदृक् । लेभेतत्परमं ज्ञानं तस्माद् वाल्मीकिराप्तवान्
128 // parāśaro 'pi sanakāt pitā me sarvatattvadṛk / lebhetatparamaṃ jñānaṃ tasmād vālmīkirāptavān
129 ॥ ममोवाच पुरा देवः सतीदेहभवाङ्गजः । वामदेवो महायोगी रुद्रः किल पिनाकधृक्
129 // mamovāca purā devaḥ satīdehabhavāṅgajaḥ / vāmadevo mahāyogī rudraḥ kila pinākadhṛk
130 ॥ नारायणो ऽपि भगवान् देवकीतनयो हरिः । अर्जुनाय स्वयं साक्षात् दत्तवानिदमुत्तमम्
130 // nārāyaṇo 'pi bhagavān devakītanayo hariḥ / arjunāya svayaṃ sākṣāt dattavānidamuttamam
131 ॥ यदहं लब्धवान् रुद्राद् वामदेवादनुत्तमम् । विशेषाद् गिरिशे भक्तिस्तस्मादारभ्य मे ऽभवत्
131 // yadahaṃ labdhavān rudrād vāmadevādanuttamam / viśeṣād giriśe bhaktistasmādārabhya me 'bhavat
132 ॥ शरण्यं शरणं रुद्रं प्रपन्नो ऽहं विशेषतः । भूतेशं गिरशं स्थाणुं देवदेवं त्रिशूलिनम्
132 // śaraṇyaṃ śaraṇaṃ rudraṃ prapanno 'haṃ viśeṣataḥ / bhūteśaṃ giraśaṃ sthāṇuṃ devadevaṃ triśūlinam
133 ॥ भवन्तो ऽपि हि तं देवं शंभुं गोवृषवाहनम् । प्रपद्यध्वं सपत्नीकाः सपुत्राः शरणं शिवम्
133 // bhavanto 'pi hi taṃ devaṃ śaṃbhuṃ govṛṣavāhanam / prapadyadhvaṃ sapatnīkāḥ saputrāḥ śaraṇaṃ śivam
134 ॥ वर्तध्वं तत्प्रसादेन कर्मयोगेन शङ्करम् । पूजयध्वं महादेवं गोपतिं भूतिभूषणम्
134 // vartadhvaṃ tatprasādena karmayogena śaṅkaram / pūjayadhvaṃ mahādevaṃ gopatiṃ bhūtibhūṣaṇam
135 ॥ एवमुक्ते ऽथ मुनयः शौनकाद्या महेश्वरम् । प्रणेमुः शाश्वतं स्थाणुं व्यासं सत्यवतीसुतम्
135 // evamukte 'tha munayaḥ śaunakādyā maheśvaram / praṇemuḥ śāśvataṃ sthāṇuṃ vyāsaṃ satyavatīsutam
136 ॥ अब्रुवन् हृष्टमनसः कृष्णद्वैपायनं प्रभुम् । साक्षादेव हृषीकेशं सर्वलोकमहेश्वरम्
136 // abruvan hṛṣṭamanasaḥ kṛṣṇadvaipāyanaṃ prabhum / sākṣādeva hṛṣīkeśaṃ sarvalokamaheśvaram
137 ॥ भवत्प्रसादादचला शरण्ये गोवृषध्वजे । इदानीं जायते भक्तिर्या देवैरपि दुर्लभा
137 // bhavatprasādādacalā śaraṇye govṛṣadhvaje / idānīṃ jāyate bhaktiryā devairapi durlabhā
138 ॥ कथयस्व मुनिश्रेष्ठ कर्मयोगमनुत्तमम् । येनासौ भगवानीशः समाराध्यो मुमुक्षुभिः
138 // kathayasva muniśreṣṭha karmayogamanuttamam / yenāsau bhagavānīśaḥ samārādhyo mumukṣubhiḥ
139 ॥ त्वत्संनिधावेष सूतः शृणोतु भगवद्वचः । तद्वदाखिललोकानां रक्षणं धर्मसंग्रहम्
139 // tvatsaṃnidhāveṣa sūtaḥ śṛṇotu bhagavadvacaḥ / tadvadākhilalokānāṃ rakṣaṇaṃ dharmasaṃgraham
140 ॥ यदुक्तं देवदेवेन विष्णुना कूर्मरूपिणा । पृष्टेन मुनिभिः पूर्वं शक्रेणामृतमन्थने
140 // yaduktaṃ devadevena viṣṇunā kūrmarūpiṇā / pṛṣṭena munibhiḥ pūrvaṃ śakreṇāmṛtamanthane
141 ॥ श्रुत्वा सत्यवतीसूनुः कर्मयोगं सनातनम् । मुनीनां भाषितं कृष्णः प्रोवाच सुसमाहितः
141 // śrutvā satyavatīsūnuḥ karmayogaṃ sanātanam / munīnāṃ bhāṣitaṃ kṛṣṇaḥ provāca susamāhitaḥ
142 ॥ य इमं पठते नित्यं संवादं कृत्तिवाससः । सनत्कुमारप्रमुखैः सर्वपापैः प्रमुच्यते
142 // ya imaṃ paṭhate nityaṃ saṃvādaṃ kṛttivāsasaḥ / sanatkumārapramukhaiḥ sarvapāpaiḥ pramucyate
143 ॥ श्रावयेद् वा द्विजान् शुद्धान् ब्रह्मचर्यपरायणान् । यो वा विचारयेदर्थं स याति परमां गतिम्
143 // śrāvayed vā dvijān śuddhān brahmacaryaparāyaṇān / yo vā vicārayedarthaṃ sa yāti paramāṃ gatim
144 ॥ यश्चैतच्छृणुयान्नित्यं भक्तियुक्तो दृढव्रतः । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते
144 // yaścaitacchṛṇuyānnityaṃ bhaktiyukto dṛḍhavrataḥ / sarvapāpavinirmukto brahmaloke mahīyate
145 ॥ तस्मात् सर्वप्रयत्नेन पठितव्यो मनीषिभिः । श्रोतव्यश्चाथ मन्तव्यो विशेषाद् ब्राह्मणैः सदा
145 // tasmāt sarvaprayatnena paṭhitavyo manīṣibhiḥ / śrotavyaścātha mantavyo viśeṣād brāhmaṇaiḥ sadā