45 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रयोदशो ऽध्यायः व्यास उवाच एवं दण्डादिभिर्युक्तः शौचाचारसमन्वितः । आहूतो ऽध्ययनं कुर्याद् वीक्षमाणो गुरोर्मुखम्
45 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge trayodaśo 'dhyāyaḥ vyāsa uvāca evaṃ daṇḍādibhiryuktaḥ śaucācārasamanvitaḥ / āhūto 'dhyayanaṃ kuryād vīkṣamāṇo gurormukham
1 ॥ नित्यमुद्यतपाणिः स्यात् साध्वाचारः सुसंयतः । आस्यतामिति चोक्तः सन्नासीताभिमुखं गुरोः
1 // nityamudyatapāṇiḥ syāt sādhvācāraḥ susaṃyataḥ / āsyatāmiti coktaḥ sannāsītābhimukhaṃ guroḥ
2 ॥ प्रतिश्रवणसंभाषे शयानो न समाचरेत् । नासीनो न च भुञ्जानो न तिष्ठन्न पराङ्मुखः
2 // pratiśravaṇasaṃbhāṣe śayāno na samācaret / nāsīno na ca bhuñjāno na tiṣṭhanna parāṅmukhaḥ
3 ॥ नीचं शय्यासनं चास्य सर्वदा गुरुसन्निधौ । गुरोस्तु चक्षुर्विषये न यथेष्टासनो भवेत्
3 // nīcaṃ śayyāsanaṃ cāsya sarvadā gurusannidhau / gurostu cakṣurviṣaye na yatheṣṭāsano bhavet
4 ॥ नोदाहरेदस्य नाम परोक्षमपि केवलम् । न चैवास्यानुकुर्वोत गतिभाषणचेष्टितम्
4 // nodāharedasya nāma parokṣamapi kevalam / na caivāsyānukurvota gatibhāṣaṇaceṣṭitam
5 ॥ गुरोर्यत्र परीवादो निन्दा चापि प्रवर्तते । कर्णैं तत्र पिधातव्यौ गन्तव्यं वा ततो ऽन्यतः
5 // guroryatra parīvādo nindā cāpi pravartate / karṇaiṃ tatra pidhātavyau gantavyaṃ vā tato 'nyataḥ
6 ॥ दूरस्थो नार्चयेदेनं न क्रुद्धो नान्तिके स्त्रियाः । न चैवास्योत्तरं ब्रूयात् स्थितो नासीत सन्निधौ
6 // dūrastho nārcayedenaṃ na kruddho nāntike striyāḥ / na caivāsyottaraṃ brūyāt sthito nāsīta sannidhau
7 ॥ उदकुम्भं कुशान् पुष्पं समिधो ऽस्याहरेत् सदा । मार्जनं लेपनं नित्यमङ्गानां वै समाचरेत्
7 // udakumbhaṃ kuśān puṣpaṃ samidho 'syāharet sadā / mārjanaṃ lepanaṃ nityamaṅgānāṃ vai samācaret
8 ॥ नास्य निर्माल्यशयनं पादुकोपानहावपि । आक्रमेदासनं चास्य छायादीन् वा कदाचन
8 // nāsya nirmālyaśayanaṃ pādukopānahāvapi / ākramedāsanaṃ cāsya chāyādīn vā kadācana
9 ॥ साधयेद् दन्तकाष्ठादीन् लब्धं चास्मै निवेदयेत् । अनापृच्छ्य न गन्तव्यं भवेत् प्रियहिते रतः
9 // sādhayed dantakāṣṭhādīn labdhaṃ cāsmai nivedayet / anāpṛcchya na gantavyaṃ bhavet priyahite rataḥ
10 ॥ न पादौ सारयेदस्य संनिधाने कदाचन । जृम्भितं हसितं चैव कण्ठप्रावरणं तथा । वर्जयेत् सन्निधौ नित्यमवस्फोचनमेव च
10 // na pādau sārayedasya saṃnidhāne kadācana / jṛmbhitaṃ hasitaṃ caiva kaṇṭhaprāvaraṇaṃ tathā / varjayet sannidhau nityamavasphocanameva ca
11 ॥ यथाकालमधीयीत यावन्न विमना गुरुः । आसीताधो गुरोः कूर्चे फलके वा समाहितः
11 // yathākālamadhīyīta yāvanna vimanā guruḥ / āsītādho guroḥ kūrce phalake vā samāhitaḥ
12 ॥ आसने शयने याने नैव तिष्ठेत् कदाचन । धावन्तमनुधावेत गच्छन्तमनुगच्छति
12 // āsane śayane yāne naiva tiṣṭhet kadācana / dhāvantamanudhāveta gacchantamanugacchati
13 ॥ गो ऽश्वोष्ट्रयानप्रासादप्रस्तरेषु कटेषु च । आसीत गुरुणा सार्धं शिलाफलकनौषु च
13 // go 'śvoṣṭrayānaprāsādaprastareṣu kaṭeṣu ca / āsīta guruṇā sārdhaṃ śilāphalakanauṣu ca
14 ॥ जितेन्द्रियः स्यात् सततं वश्यात्माक्रोधनः शुचिः । प्रयुञ्जीत सदा वाचं मधुरां हितभाषिणीम्
14 // jitendriyaḥ syāt satataṃ vaśyātmākrodhanaḥ śuciḥ / prayuñjīta sadā vācaṃ madhurāṃ hitabhāṣiṇīm
15 ॥ गन्धमाल्यं रसं कल्यां शुक्तं प्राणिविहिंसनम् । अभ्यङ्गं चाञ्चनोपानच्छत्रधारणमेव च
15 // gandhamālyaṃ rasaṃ kalyāṃ śuktaṃ prāṇivihiṃsanam / abhyaṅgaṃ cāñcanopānacchatradhāraṇameva ca
16 ॥ कामं लोभं भयं निद्रां गीतवादित्रनर्तनम् । आतर्जनं परीवादं स्त्रीप्रेक्षालम्भनं तथा । परोपघातं पैशुन्यं प्रयत्नेन विवर्जयेत्
16 // kāmaṃ lobhaṃ bhayaṃ nidrāṃ gītavāditranartanam / ātarjanaṃ parīvādaṃ strīprekṣālambhanaṃ tathā / paropaghātaṃ paiśunyaṃ prayatnena vivarjayet
17 ॥ उदकुम्भं सुमनसो गोशकृन्मृत्तिकां कुशान् । आहरेद् यावदर्थानि भैक्ष्यं चाहरहश्चरेत्
17 // udakumbhaṃ sumanaso gośakṛnmṛttikāṃ kuśān / āhared yāvadarthāni bhaikṣyaṃ cāharahaścaret
18 ॥ कृतं च लवणं सर्वं वर्ज्यं पर्युषितं च यत् । अनृत्यदर्शो सततं भवेद् गीतादिनिः स्पृहः
18 // kṛtaṃ ca lavaṇaṃ sarvaṃ varjyaṃ paryuṣitaṃ ca yat / anṛtyadarśo satataṃ bhaved gītādiniḥ spṛhaḥ
19 ॥ नादित्यं वै समीक्षेत न चरेद् दन्तधावनम् । एकान्तमशुचिस्त्रीभिः शूद्रान्त्यैरभिभाषणम्
19 // nādityaṃ vai samīkṣeta na cared dantadhāvanam / ekāntamaśucistrībhiḥ śūdrāntyairabhibhāṣaṇam
20 ॥ गुरूच्छिष्टं भेषजार्थं प्रयुञ्जीत न कामतः । कलापकर्षणस्नानं नाचरेद्धि कदाचन
20 // gurūcchiṣṭaṃ bheṣajārthaṃ prayuñjīta na kāmataḥ / kalāpakarṣaṇasnānaṃ nācareddhi kadācana
21 ॥ न कुर्यान्मानसं विप्रो गुरोस्त्यागे कदाचन । मोहाद्वा यदि वा लोभात् त्यक्तेन पतितो भवेत्
21 // na kuryānmānasaṃ vipro gurostyāge kadācana / mohādvā yadi vā lobhāt tyaktena patito bhavet
22 ॥ लौकिकं वैदिकं चापि तथाध्यात्मिकमेव च । आददीत यतो ज्ञानं न तं द्रुह्येत् कदाचन
22 // laukikaṃ vaidikaṃ cāpi tathādhyātmikameva ca / ādadīta yato jñānaṃ na taṃ druhyet kadācana
23 ॥ गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः । उत्पथप्रतिपन्नस्य मनुस्त्यागं समब्रवीत्
23 // gurorapyavaliptasya kāryākāryamajānataḥ / utpathapratipannasya manustyāgaṃ samabravīt
24 ॥ गुरोर्गुरौ सन्निहिते गुरुवद् भक्तिमाचरेत् । न चातिसृष्टो गुरुणा स्वान् गुरूनबिवादयेत्
24 // gurorgurau sannihite guruvad bhaktimācaret / na cātisṛṣṭo guruṇā svān gurūnabivādayet
25 ॥ विद्यागुरुष्वेतदेव नित्या वृत्तिः स्वयोनिषु । प्रतिषेधत्सु चाधर्माद्धितं चोपदिशत्स्वपि
25 // vidyāguruṣvetadeva nityā vṛttiḥ svayoniṣu / pratiṣedhatsu cādharmāddhitaṃ copadiśatsvapi
26 ॥ श्रेयःसु गुरुवद् वृत्तिं नित्यमेव समाचरेत् । गुरुपुत्रेषु दारेषु गुरोश्चैव स्वबन्धुषु
26 // śreyaḥsu guruvad vṛttiṃ nityameva samācaret / guruputreṣu dāreṣu guroścaiva svabandhuṣu
27 ॥ बालः समानजन्मा वा शिष्यो वा यज्ञकर्मणि । अध्यापयन् गुरुसुतो गुरुवन्मानमर्हति
27 // bālaḥ samānajanmā vā śiṣyo vā yajñakarmaṇi / adhyāpayan gurusuto guruvanmānamarhati
28 ॥ उत्सादनं वै गात्राणां स्नापनोच्छिष्टभोजने । न कुर्याद् गुरुपुत्रस्य पादयोः शौचमेव च
28 // utsādanaṃ vai gātrāṇāṃ snāpanocchiṣṭabhojane / na kuryād guruputrasya pādayoḥ śaucameva ca
29 ॥ गुरुवत् परिपूज्यास्तु सवर्णा गुरुयोषितः । असवर्णास्तु संपूज्याः प्रत्युत्थानाभिवादनैः
29 // guruvat paripūjyāstu savarṇā guruyoṣitaḥ / asavarṇāstu saṃpūjyāḥ pratyutthānābhivādanaiḥ
30 ॥ अभ्यञ्जनं स्नापनं च गात्रोत्सादनमेव च । गुरुपत्न्या न कार्याणि केशानां च प्रसाधनम्
30 // abhyañjanaṃ snāpanaṃ ca gātrotsādanameva ca / gurupatnyā na kāryāṇi keśānāṃ ca prasādhanam
31 ॥ गुरुपत्नी तु युवती नाभिवाद्येह पादयोः । कुर्वोत वन्दनं भूम्यामसावहमिति ब्रुवन्
31 // gurupatnī tu yuvatī nābhivādyeha pādayoḥ / kurvota vandanaṃ bhūmyāmasāvahamiti bruvan
32 ॥ विप्रोष्य पादग्रहणमन्वहं चाभिवादनम् । गुरुदारेषु कुर्वोत सतां धर्ममनुस्मरन्
32 // viproṣya pādagrahaṇamanvahaṃ cābhivādanam / gurudāreṣu kurvota satāṃ dharmamanusmaran
33 ॥ मातृष्वसा मातुलानी श्वश्रूश्चाथ पितृष्वसा । संपूज्या गुरुपत्नीव समास्ता गुरुभार्यया
33 // mātṛṣvasā mātulānī śvaśrūścātha pitṛṣvasā / saṃpūjyā gurupatnīva samāstā gurubhāryayā
34 ॥ भ्रातुर्भार्योपसंग्राह्या सवर्णाहन्यहन्यपि । विप्रोष्य तूपसंग्राह्या ज्ञातिसंबन्धियोषितः
34 // bhrāturbhāryopasaṃgrāhyā savarṇāhanyahanyapi / viproṣya tūpasaṃgrāhyā jñātisaṃbandhiyoṣitaḥ
35 ॥ पितुर्भगिन्यां मातुश्च ज्यायस्यां च स्वसर्यपि । मातृवद् वृत्तिमातिष्ठेन्मात् ताभ्यो गरीयसी
35 // piturbhaginyāṃ mātuśca jyāyasyāṃ ca svasaryapi / mātṛvad vṛttimātiṣṭhenmāt tābhyo garīyasī
36 ॥ एवमाचारसंपन्नमात्मवन्तमदाम्भिकम् । वेदमध्यापयेद् धर्मं पुराणाङ्गानि नित्यशः
36 // evamācārasaṃpannamātmavantamadāmbhikam / vedamadhyāpayed dharmaṃ purāṇāṅgāni nityaśaḥ
37 ॥ संवत्सरोषिते शिष्ये गुरुर्ज्ञानमनिर्दिशन् । हरते दुष्कृतं तस्य शिष्यस्य वसतो गुरुः
37 // saṃvatsaroṣite śiṣye gururjñānamanirdiśan / harate duṣkṛtaṃ tasya śiṣyasya vasato guruḥ
38 ॥ आचार्यपुत्रः शुश्रूषुर्ज्ञानदो धार्मिकः शुचिः । शक्तो ऽन्नदोर्ऽथो स्वःसाधुरध्याप्या दश धर्मतः
38 // ācāryaputraḥ śuśrūṣurjñānado dhārmikaḥ śuciḥ / śakto 'nnador'tho svaḥsādhuradhyāpyā daśa dharmataḥ
39 ॥ कृतज्ञश्च तथाद्रोही मेधावी शुभकृन्नरः । आप्तः प्रियो ऽथ विधिवत् षडध्याप्या द्विजातयः । एतेषु ब्रह्मणो दानमन्यत्र तु यथोदितान्
39 // kṛtajñaśca tathādrohī medhāvī śubhakṛnnaraḥ / āptaḥ priyo 'tha vidhivat ṣaḍadhyāpyā dvijātayaḥ / eteṣu brahmaṇo dānamanyatra tu yathoditān
40 ॥ आचम्य संयतो नित्यमधीयीत उदङ्मुखः । उपसंगृह्य तत्पादौ वीक्षमाणो गुरोर्मुखम् । अधीष्व भो इति ब्रूयाद् विरामो ऽस्त्विति चारमेत्
40 // ācamya saṃyato nityamadhīyīta udaṅmukhaḥ / upasaṃgṛhya tatpādau vīkṣamāṇo gurormukham / adhīṣva bho iti brūyād virāmo 'stviti cāramet
41 ॥ प्राक्कूलान् पर्युपासीनः पवित्रैश्चैव पावितः । प्राणायामैस्त्रिभिः पूतस्तत ओङ्कारमर्हति
41 // prākkūlān paryupāsīnaḥ pavitraiścaiva pāvitaḥ / prāṇāyāmaistribhiḥ pūtastata oṅkāramarhati
42 ॥ ब्राह्मणः प्रणवं कुर्यादन्ते च विधिवद् द्विजः । कुर्यादध्ययनं नित्यं स ब्रह्माञ्जलिपूर्वतः
42 // brāhmaṇaḥ praṇavaṃ kuryādante ca vidhivad dvijaḥ / kuryādadhyayanaṃ nityaṃ sa brahmāñjalipūrvataḥ
43 ॥ सर्वेषामेव भूतानां वेदश्चक्षुः सनातनम् । अधीयीताप्ययं नित्यं ब्राह्मण्याच्च्यवते ऽन्यथा
43 // sarveṣāmeva bhūtānāṃ vedaścakṣuḥ sanātanam / adhīyītāpyayaṃ nityaṃ brāhmaṇyāccyavate 'nyathā
44 ॥ यो ऽधीयीत ऋचो नित्यं क्षीराहुत्या स देवताः । प्रीणाति तर्पयन्त्येनं कामैस्तृप्ताः सदैव हि
44 // yo 'dhīyīta ṛco nityaṃ kṣīrāhutyā sa devatāḥ / prīṇāti tarpayantyenaṃ kāmaistṛptāḥ sadaiva hi
45 ॥ यजूंष्यधीते नियतं दध्ना प्रीणाति देवताः । सामान्यधीते प्रीणाति घृताहुतिभिरन्वहम्
45 // yajūṃṣyadhīte niyataṃ dadhnā prīṇāti devatāḥ / sāmānyadhīte prīṇāti ghṛtāhutibhiranvaham
46 ॥ अथर्वाङ्गिरसो नित्यं मध्वा प्रीणाति देवताः । धर्माङ्गानि पुराणानि मांसैस्तर्पयते सुरान्
46 // atharvāṅgiraso nityaṃ madhvā prīṇāti devatāḥ / dharmāṅgāni purāṇāni māṃsaistarpayate surān
47 ॥ अपां समीपे नियतो नैत्यकं विधिमाश्रितः । गायत्रीमप्यधीयीत गत्वारण्यं समाहितः
47 // apāṃ samīpe niyato naityakaṃ vidhimāśritaḥ / gāyatrīmapyadhīyīta gatvāraṇyaṃ samāhitaḥ
48 ॥ सहस्रपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम् । गायत्रीं वै जपेन्नित्यं जपयज्ञः प्रकीर्तितः
48 // sahasraparamāṃ devīṃ śatamadhyāṃ daśāvarām / gāyatrīṃ vai japennityaṃ japayajñaḥ prakīrtitaḥ
49 ॥ गायत्रीं चैव वेदांश्च तुलयातोलयत् प्रभुः । एकतश्चतुरो वेदान् गायत्रीं च तथैकतः
49 // gāyatrīṃ caiva vedāṃśca tulayātolayat prabhuḥ / ekataścaturo vedān gāyatrīṃ ca tathaikataḥ
50 ॥ ओङ्कारमादितः कृत्वा व्याहृतीस्तदनन्तरम् । ततो ऽधीयीत सावित्रीमेकाग्रः श्रद्धयान्वितः
50 // oṅkāramāditaḥ kṛtvā vyāhṛtīstadanantaram / tato 'dhīyīta sāvitrīmekāgraḥ śraddhayānvitaḥ
51 ॥ पुराकल्पे समुत्पन्ना भूर्भुवःस्वः सनातनाः । महाव्याहृतयस्तिस्त्रः सर्वाशुभनिबर्हणाः
51 // purākalpe samutpannā bhūrbhuvaḥsvaḥ sanātanāḥ / mahāvyāhṛtayastistraḥ sarvāśubhanibarhaṇāḥ
52 ॥ प्रधानं पुरुषः कालो विष्णुर्ब्रह्मा महेश्वरः । सत्त्वं रजस्तमस्तिस्त्रः क्रमाद् व्याहृतयः स्मृताः
52 // pradhānaṃ puruṣaḥ kālo viṣṇurbrahmā maheśvaraḥ / sattvaṃ rajastamastistraḥ kramād vyāhṛtayaḥ smṛtāḥ
53 ॥ ओङ्कारस्तत् परं ब्रह्म सावित्री स्यात् तदक्षरम् । एष मन्त्रो महायोगः सारात् सार उदाहृतः
53 // oṅkārastat paraṃ brahma sāvitrī syāt tadakṣaram / eṣa mantro mahāyogaḥ sārāt sāra udāhṛtaḥ
54 ॥ यो ऽधीते ऽहन्यहन्येतां गायत्रीं वेदमातरम् । विज्ञायार्थं ब्रह्मचारी स याति परमां गतिम्
54 // yo 'dhīte 'hanyahanyetāṃ gāyatrīṃ vedamātaram / vijñāyārthaṃ brahmacārī sa yāti paramāṃ gatim
55 ॥ गायत्री वेदजननी गायत्री लोकपावनी । न गायत्र्याः परं जप्यमेतद् विज्ञाय मुच्यते
55 // gāyatrī vedajananī gāyatrī lokapāvanī / na gāyatryāḥ paraṃ japyametad vijñāya mucyate
56 ॥ श्रावणस्य तु मासस्य पौर्णमास्यां द्विजोत्तमाः । आषाढ्यां प्रोष्ठपद्यां वा वेदोपाकरणं स्मृतम्
56 // śrāvaṇasya tu māsasya paurṇamāsyāṃ dvijottamāḥ / āṣāḍhyāṃ proṣṭhapadyāṃ vā vedopākaraṇaṃ smṛtam
57 ॥ उत्सृज्य ग्रामनगरं मासान् विप्रोर्ऽद्धपञ्चमान् । अधीयीत शुचौ देशे ब्रह्मचारी समाहितः
57 // utsṛjya grāmanagaraṃ māsān vipror'ddhapañcamān / adhīyīta śucau deśe brahmacārī samāhitaḥ
58 ॥ पुष्ये तु छन्दसां कुर्याद् बहिरुत्सर्जनं द्विजः । माघशुक्लस्य वा प्राप्ते पूर्वाह्ने प्रथमे ऽहनि
58 // puṣye tu chandasāṃ kuryād bahirutsarjanaṃ dvijaḥ / māghaśuklasya vā prāpte pūrvāhne prathame 'hani
59 ॥ छन्दांस्यूर्ध्वमथोभ्यस्येच्छुक्लपक्षेषु वै द्विजः । वेदाङ्गानि पुराणानि कृष्णपक्षे च मानवम्
59 // chandāṃsyūrdhvamathobhyasyecchuklapakṣeṣu vai dvijaḥ / vedāṅgāni purāṇāni kṛṣṇapakṣe ca mānavam
60 ॥ इमान् नित्यमनध्यायानदीयानो विवर्जयेत् । अध्यापनं च कुर्वाणो ह्यभ्यस्यन्नपि यत्नतः
60 // imān nityamanadhyāyānadīyāno vivarjayet / adhyāpanaṃ ca kurvāṇo hyabhyasyannapi yatnataḥ
61 ॥ कर्णश्रवे ऽनिले रात्रौ दिवा पांशुसमूहने । विद्युत्स्तनितवर्षेषु महोल्कानां च संप्लवे । आकालिकमनध्यायमेतेष्वाह प्रजापतिः
61 // karṇaśrave 'nile rātrau divā pāṃśusamūhane / vidyutstanitavarṣeṣu maholkānāṃ ca saṃplave / ākālikamanadhyāyameteṣvāha prajāpatiḥ
62 ॥ एतानभ्युदितान् विद्याद् यदा प्रादुष्कृताग्निषु । तदा विद्यादनध्यायमनृतौ चाभ्रदर्शने
62 // etānabhyuditān vidyād yadā prāduṣkṛtāgniṣu / tadā vidyādanadhyāyamanṛtau cābhradarśane
63 ॥ निर्घाते भूमिचलने ज्योतिषां चोपसर्जने । एतानाकालिकान् विद्यादनध्यायानृतावपि
63 // nirghāte bhūmicalane jyotiṣāṃ copasarjane / etānākālikān vidyādanadhyāyānṛtāvapi
64 ॥ प्रादुष्कृतेष्वग्निषु तु विद्युत्स्तनितनिस्वने । सज्योतिः स्यादनध्यायः शेषरात्रौ यथा दिवा
64 // prāduṣkṛteṣvagniṣu tu vidyutstanitanisvane / sajyotiḥ syādanadhyāyaḥ śeṣarātrau yathā divā
65 ॥ नित्यानध्याय एव स्याद् ग्रामेषु नगरेषु च । धर्मनैपुण्यकामानां पूतिगन्धे च नित्यशः
65 // nityānadhyāya eva syād grāmeṣu nagareṣu ca / dharmanaipuṇyakāmānāṃ pūtigandhe ca nityaśaḥ
66 ॥ अन्तः शवगते ग्रामे वृषलस्य च सन्निधौ । अनध्यायो रुद्यमाने समवाये जनस्य च
66 // antaḥ śavagate grāme vṛṣalasya ca sannidhau / anadhyāyo rudyamāne samavāye janasya ca
67 ॥ उदके मध्यरात्रे च विण्मूत्रे च विसर्जने । उच्छिष्टः श्राद्धबुक् चैव मनसापि न चिन्तयेत्
67 // udake madhyarātre ca viṇmūtre ca visarjane / ucchiṣṭaḥ śrāddhabuk caiva manasāpi na cintayet
68 ॥ प्रतिगृह्य द्विजो विद्वानेकोदिष्टस्य केतनम् । त्र्यहं न कीर्तयेद् ब्रह्म राज्ञो राहोश्च सूतके
68 // pratigṛhya dvijo vidvānekodiṣṭasya ketanam / tryahaṃ na kīrtayed brahma rājño rāhośca sūtake
69 ॥ यावदेको ऽनुदिष्टस्य स्नेहो गन्धश्च तिष्ठति । विप्रस्य विदुषो देहे तावद् ब्रह्म न कीर्तयेत्
69 // yāvadeko 'nudiṣṭasya sneho gandhaśca tiṣṭhati / viprasya viduṣo dehe tāvad brahma na kīrtayet
70 ॥ शयानः प्रौढपादश्च कृत्वा चैवावसक्थिकाम् । नाधीयीतामिषं जग्ध्वा सूतकान्नाद्यमेव च
70 // śayānaḥ prauḍhapādaśca kṛtvā caivāvasakthikām / nādhīyītāmiṣaṃ jagdhvā sūtakānnādyameva ca
71 ॥ नीहारे बाणशब्दे च संध्ययोरुभयोरपि । अमावास्यां चतुर्दश्यां पौर्णमास्यष्टमीषु च
71 // nīhāre bāṇaśabde ca saṃdhyayorubhayorapi / amāvāsyāṃ caturdaśyāṃ paurṇamāsyaṣṭamīṣu ca
72 ॥ उपाकर्मणि चोत्सर्गे त्रिरात्रं क्षपणं स्मृतम् । अष्टकासु त्वहोरात्रं ऋत्वन्त्यासु च रात्रिषु
72 // upākarmaṇi cotsarge trirātraṃ kṣapaṇaṃ smṛtam / aṣṭakāsu tvahorātraṃ ṛtvantyāsu ca rātriṣu
73 ॥ मार्गशीर्षे तथा पौषे माघमासे तथैव च । तिस्त्रो ऽष्टकाः समाख्याता कृष्णपक्षेतु सूरिभिः
73 // mārgaśīrṣe tathā pauṣe māghamāse tathaiva ca / tistro 'ṣṭakāḥ samākhyātā kṛṣṇapakṣetu sūribhiḥ
74 ॥ श्लेष्मातकस्य छायायां शाल्मलेर्मधुकस्य च । कदाचिदपि नाध्येयं कोविदारकपित्थयोः
74 // śleṣmātakasya chāyāyāṃ śālmalermadhukasya ca / kadācidapi nādhyeyaṃ kovidārakapitthayoḥ
75 ॥ समानविद्ये च मृते तथा सब्रह्मचारिणि । आचार्ये संस्थिते वापि त्रिरात्रं क्षपणं स्मृतम्
75 // samānavidye ca mṛte tathā sabrahmacāriṇi / ācārye saṃsthite vāpi trirātraṃ kṣapaṇaṃ smṛtam
76 ॥ छिद्राण्येतानि विप्राणांये ऽनध्यायः प्रकीर्तिताः । हिंसन्ति राक्षसास्तेषु तस्मादेतान् विवर्जयेत्
76 // chidrāṇyetāni viprāṇāṃye 'nadhyāyaḥ prakīrtitāḥ / hiṃsanti rākṣasāsteṣu tasmādetān vivarjayet
77 ॥ नैत्यके नास्त्यनध्यायः संध्योपासन एव च । उपाकर्मणि कर्मान्ते होममन्त्रेषु चैव हि
77 // naityake nāstyanadhyāyaḥ saṃdhyopāsana eva ca / upākarmaṇi karmānte homamantreṣu caiva hi
78 ॥ एकामृचमथैकं वा यजुः सामाथवा पुनः । अष्टकाद्यास्वधीयीत मारुते चातिवायति
78 // ekāmṛcamathaikaṃ vā yajuḥ sāmāthavā punaḥ / aṣṭakādyāsvadhīyīta mārute cātivāyati
79 ॥ अनध्यायस्तु नाङ्गेषु नेतिहासपुराणयोः । न धर्मशास्त्रेष्वन्येषु पर्वण्येतानि वर्जयेत्
79 // anadhyāyastu nāṅgeṣu netihāsapurāṇayoḥ / na dharmaśāstreṣvanyeṣu parvaṇyetāni varjayet
80 ॥ एष धर्मः समासेन कीर्तितो ब्रह्मचारिणाम् । ब्रह्मणाभिहितः पूर्वमृषीणां भावितात्मनाम्
80 // eṣa dharmaḥ samāsena kīrtito brahmacāriṇām / brahmaṇābhihitaḥ pūrvamṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām
81 ॥ यो ऽन्यत्र कुरुते यत्नमनधीत्य श्रुतिं द्विजः । स संमूढो न संभाष्यो वेदबाह्यो द्विजातिभिः
81 // yo 'nyatra kurute yatnamanadhītya śrutiṃ dvijaḥ / sa saṃmūḍho na saṃbhāṣyo vedabāhyo dvijātibhiḥ
82 ॥ न वेदपाठमात्रेण संतुष्टो वै भवेद् द्विजः । पाठमात्रावसन्नस्तु पङ्के गौरिव सीदति
82 // na vedapāṭhamātreṇa saṃtuṣṭo vai bhaved dvijaḥ / pāṭhamātrāvasannastu paṅke gauriva sīdati
83 ॥ यो ऽधीत्य विधिवद् वेदं वेदार्थं न विचारयेत् । ससान्वयः शूद्रकल्पः पात्रतां न प्रपद्यते
83 // yo 'dhītya vidhivad vedaṃ vedārthaṃ na vicārayet / sasānvayaḥ śūdrakalpaḥ pātratāṃ na prapadyate
84 ॥ यदि त्वात्यन्तिकं वासं कर्तुमिच्छति वै गुरौ । युक्तः परिचरेदेनमाशरीरविमोक्षणात्
84 // yadi tvātyantikaṃ vāsaṃ kartumicchati vai gurau / yuktaḥ paricaredenamāśarīravimokṣaṇāt
85 ॥ गत्वा वनं वा विधिवज्जुहुयाज्जातवेदसम् । अधीयीत सदा नित्यं ब्रह्मनिष्ठः समाहितः
85 // gatvā vanaṃ vā vidhivajjuhuyājjātavedasam / adhīyīta sadā nityaṃ brahmaniṣṭhaḥ samāhitaḥ
86 ॥ सावित्रीं शतरुद्रीयं वेदान्तांश्च विशेषतः । अभ्यसेत् सततं युक्ते भस्मस्नानपरायणः
86 // sāvitrīṃ śatarudrīyaṃ vedāntāṃśca viśeṣataḥ / abhyaset satataṃ yukte bhasmasnānaparāyaṇaḥ
87 ॥ एतद् विधानं परमं पुराणं वेदागमे सम्यगिहेरितं वः । पुरा महर्षिप्रवराभिपृष्टः स्वायंभुवो यन्मनुराह देवः
87 // etad vidhānaṃ paramaṃ purāṇaṃ vedāgame samyagiheritaṃ vaḥ / purā maharṣipravarābhipṛṣṭaḥ svāyaṃbhuvo yanmanurāha devaḥ
88 ॥ एवमीश्वरसमर्पितान्तरो यो ऽनुतिष्ठति विधिं विधानवित् । मोहजालमपहाय सो ऽमृतो याति तत् पदमनामयं शिवम्
88 // evamīśvarasamarpitāntaro yo 'nutiṣṭhati vidhiṃ vidhānavit / mohajālamapahāya so 'mṛto yāti tat padamanāmayaṃ śivam