93 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे त्रयोविंशो ऽध्यायः व्यास उवाच अग्निहोत्रं तु जुहुयादाद्यन्ते ऽहर्निशोः सदा । दर्शेन चैव पक्षान्ते पौर्णमासेन चैव हि
93 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge trayoviṃśo 'dhyāyaḥ vyāsa uvāca agnihotraṃ tu juhuyādādyante 'harniśoḥ sadā / darśena caiva pakṣānte paurṇamāsena caiva hi
1 ॥ शस्यान्ते नवशस्येष्ट्या तथर्त्वन्ते द्विजो ऽध्वरैः । पशुना त्वयनस्यान्ते समान्ते सौमिकैर्मखैः
1 // śasyānte navaśasyeṣṭyā tathartvante dvijo 'dhvaraiḥ / paśunā tvayanasyānte samānte saumikairmakhaiḥ
2 ॥ नानिष्ट्वा नवशस्येष्ट्या पशुना वाग्निमान् द्विजः । नवान्नमद्यान्मांसं वा दीर्घमायुर्जिजीविषुः
2 // nāniṣṭvā navaśasyeṣṭyā paśunā vāgnimān dvijaḥ / navānnamadyānmāṃsaṃ vā dīrghamāyurjijīviṣuḥ
3 ॥ नवेनान्नेन चानिष्ट्वा पशुहव्येन चागन्यः । प्राणानेवात्तुमिच्छन्ति नवान्नामिषगृद्धिनः
3 // navenānnena cāniṣṭvā paśuhavyena cāganyaḥ / prāṇānevāttumicchanti navānnāmiṣagṛddhinaḥ
4 ॥ सावित्रान् शान्तिहोमांश्च कुर्यात् पर्वसु नित्यशः । पितॄंश्चैवाष्टकास्वर्चन् नित्यमन्वष्टकासु च
4 // sāvitrān śāntihomāṃśca kuryāt parvasu nityaśaḥ / pitṝṃścaivāṣṭakāsvarcan nityamanvaṣṭakāsu ca
5 ॥ एष धर्मः परो नित्यमपधर्मो ऽन्य उच्यते । त्रयाणामिह वर्णानां गृहस्थाश्रमवासिनाम्
5 // eṣa dharmaḥ paro nityamapadharmo 'nya ucyate / trayāṇāmiha varṇānāṃ gṛhasthāśramavāsinām
6 ॥ नास्तिक्यादथवालस्याद् यो ऽग्नीन् नाधातुमिच्छति । यजेत वा न यज्ञेन स याति नरकान् बहून्
6 // nāstikyādathavālasyād yo 'gnīn nādhātumicchati / yajeta vā na yajñena sa yāti narakān bahūn
7 ॥ तामिस्त्रमन्धतामिस्त्रं महारौरवरौरवौ । कुम्भीपाकं वैतरणीमसिपत्रवनं तथा
7 // tāmistramandhatāmistraṃ mahārauravarauravau / kumbhīpākaṃ vaitaraṇīmasipatravanaṃ tathā
8 ॥ अन्यांश्च नरकान् घोरान् संप्राप्यान्ते सुदुर्मतिः । अन्त्यजानां कुले विप्राः शूद्रयोनौ च जायते
8 // anyāṃśca narakān ghorān saṃprāpyānte sudurmatiḥ / antyajānāṃ kule viprāḥ śūdrayonau ca jāyate
9 ॥ तस्मात् सर्वप्रयत्नेन ब्राह्मणो हि विशेषतः । आधायाग्निं विशुद्धात्मा यजेत परमेश्वरम्
9 // tasmāt sarvaprayatnena brāhmaṇo hi viśeṣataḥ / ādhāyāgniṃ viśuddhātmā yajeta parameśvaram
10 ॥ अग्निहोत्रात् परो धर्मो द्विजानां नेह विद्यते । तस्मादाराधयेन्नित्यमग्निहोत्रेण शाश्वतम्
10 // agnihotrāt paro dharmo dvijānāṃ neha vidyate / tasmādārādhayennityamagnihotreṇa śāśvatam
11 ॥ यश्चाधायाग्निमालस्यान्न यष्टुं देवमिच्छति । सो ऽसौ मूढो न संभाष्यः किं पुनर्नास्तिको जनः
11 // yaścādhāyāgnimālasyānna yaṣṭuṃ devamicchati / so 'sau mūḍho na saṃbhāṣyaḥ kiṃ punarnāstiko janaḥ
12 ॥ यस्य त्रैवार्षिकं भक्तं पर्याप्तं भृत्यवृत्तये । अधिकं चापि विद्येत स सोमं पातुमर्हति
12 // yasya traivārṣikaṃ bhaktaṃ paryāptaṃ bhṛtyavṛttaye / adhikaṃ cāpi vidyeta sa somaṃ pātumarhati
13 ॥ एष वै सर्वयज्ञानां सोमः प्रथम इष्यते । सोमेनाराधयेद् देवं सोमलोकमहेश्वरम्
13 // eṣa vai sarvayajñānāṃ somaḥ prathama iṣyate / somenārādhayed devaṃ somalokamaheśvaram
14 ॥ न सोमयागादधिको महेशाराधने क्रतुः । समो वा विद्यते तस्मात् सोमेनाभ्यर्चयेत् परम्
14 // na somayāgādadhiko maheśārādhane kratuḥ / samo vā vidyate tasmāt somenābhyarcayet param
15 ॥ पितामहेन विप्राणामादावभिहितः शुभः । धर्मो विमुक्तये साक्षाच्छ्रौतः स्मार्तो द्विधा पुनः
15 // pitāmahena viprāṇāmādāvabhihitaḥ śubhaḥ / dharmo vimuktaye sākṣācchrautaḥ smārto dvidhā punaḥ
16 ॥ श्रौतस्त्रेताग्निसंबन्धात् स्मार्तः पूर्वं मयोदितः । श्रेयस्करतमः श्रौतस्तस्माच्छ्रौतं समाचरेत्
16 // śrautastretāgnisaṃbandhāt smārtaḥ pūrvaṃ mayoditaḥ / śreyaskaratamaḥ śrautastasmācchrautaṃ samācaret
17 ॥ उभावभिहितौ धर्मौ वेदादेव विनिः सृतौ । शिष्टाचारस्तृतीयः स्याच्छ्रतिस्मृत्योरलाभतः
17 // ubhāvabhihitau dharmau vedādeva viniḥ sṛtau / śiṣṭācārastṛtīyaḥ syācchratismṛtyoralābhataḥ
18 ॥ धर्मेणाभिगतो यैस्तु वेदः सपरिबृंहणः । ते शिष्टा ब्राह्मणाः प्रोक्ता नित्यमात्मगुणान्विताः
18 // dharmeṇābhigato yaistu vedaḥ saparibṛṃhaṇaḥ / te śiṣṭā brāhmaṇāḥ proktā nityamātmaguṇānvitāḥ
19 ॥ तेषामभिमतो यः स्याच्चेतसा नित्यमेव हि । स धर्मः कथितः सद्भिर्नान्येषामिति धारणा
19 // teṣāmabhimato yaḥ syāccetasā nityameva hi / sa dharmaḥ kathitaḥ sadbhirnānyeṣāmiti dhāraṇā
20 ॥ पुराणं धर्मशास्त्रं च वेदानामुपबृंहणम् । एकस्माद् ब्रह्मविज्ञानं धर्मज्ञानं तथैकतः
20 // purāṇaṃ dharmaśāstraṃ ca vedānāmupabṛṃhaṇam / ekasmād brahmavijñānaṃ dharmajñānaṃ tathaikataḥ
21 ॥ धर्मं जिज्ञासमानानां तत्प्रमाणतरं स्मृतम् । धर्मशास्त्रं पुराणं तद् ब्रह्मज्ञाने परा प्रमा
21 // dharmaṃ jijñāsamānānāṃ tatpramāṇataraṃ smṛtam / dharmaśāstraṃ purāṇaṃ tad brahmajñāne parā pramā
22 ॥ नान्यतो जायते धर्मो ब्रह्मविद्या च वैदिकी । तस्माद् धर्मं पुराणं च श्रद्धातव्यं द्विजातिभिः
22 // nānyato jāyate dharmo brahmavidyā ca vaidikī / tasmād dharmaṃ purāṇaṃ ca śraddhātavyaṃ dvijātibhiḥ