59 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे द्वात्रिशो ऽध्यायः व्यास उवाच मनुष्याणां तु हरणं कृत्वा स्त्रीणां गृहस्य च । वापीकूपजलानां च शुध्येच्चान्द्रायणेन तु
59 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge dvātriśo 'dhyāyaḥ vyāsa uvāca manuṣyāṇāṃ tu haraṇaṃ kṛtvā strīṇāṃ gṛhasya ca / vāpīkūpajalānāṃ ca śudhyeccāndrāyaṇena tu
1 ॥ द्रव्याणामल्पसाराणां स्तेयं कृत्वान्यवेश्मतः । चरेत् सांतपनं कृच्छ्रं तन्निर्यात्यात्मशुद्धये
1 // dravyāṇāmalpasārāṇāṃ steyaṃ kṛtvānyaveśmataḥ / caret sāṃtapanaṃ kṛcchraṃ tanniryātyātmaśuddhaye
2 ॥ धान्यान्नधनचौर्यं तु कृत्वा कामाद् द्विजोत्तमः । स्वजातीयगृहादेव कृच्छ्रार्धेन विशुद्ध्यति
2 // dhānyānnadhanacauryaṃ tu kṛtvā kāmād dvijottamaḥ / svajātīyagṛhādeva kṛcchrārdhena viśuddhyati
3 ॥ भक्षभोज्यापहरणे यानशय्यासनस्य च । पुष्पमूलफलानां च पञ्चगव्यं विशोधनम्
3 // bhakṣabhojyāpaharaṇe yānaśayyāsanasya ca / puṣpamūlaphalānāṃ ca pañcagavyaṃ viśodhanam
4 ॥ तृणकाष्ठद्रुमाणां च शुष्कान्नस्य गुडस्य च । चैलचर्मामिषाणां च त्रिरात्रं स्यादभोजनम्
4 // tṛṇakāṣṭhadrumāṇāṃ ca śuṣkānnasya guḍasya ca / cailacarmāmiṣāṇāṃ ca trirātraṃ syādabhojanam
5 ॥ मणिमुक्ताप्रवालानां ताम्रस्य रजतस्य च । अयः कांस्योपलानां च द्वादशाहं कणाशनम्
5 // maṇimuktāpravālānāṃ tāmrasya rajatasya ca / ayaḥ kāṃsyopalānāṃ ca dvādaśāhaṃ kaṇāśanam
6 ॥ कार्पासकीटजोर्णानां द्विशफैकशफस्य च । पक्षिगन्धौषधीनां च रज्वाश्चैव त्र्यहं पयः
6 // kārpāsakīṭajorṇānāṃ dviśaphaikaśaphasya ca / pakṣigandhauṣadhīnāṃ ca rajvāścaiva tryahaṃ payaḥ
7 ॥ नरमांसाशनं कृत्वा चान्द्रायणमथाचरेत् । काकं चैव तथा श्वानं जग्ध्वा हस्तिनमेव च । वराहं कुक्कुटं चाथ तप्तकृच्छ्रेण शुध्यति
7 // naramāṃsāśanaṃ kṛtvā cāndrāyaṇamathācaret / kākaṃ caiva tathā śvānaṃ jagdhvā hastinameva ca / varāhaṃ kukkuṭaṃ cātha taptakṛcchreṇa śudhyati
8 ॥ क्रव्यादानां च मांसानि पुरीषं मूत्रमेव च । गोगोमायुकपीनां च तदेव व्रतमाचरेत् । उपोष्य द्वादशाहं तु कूष्माण्डैर्जुहुयाद् घृतम्
8 // kravyādānāṃ ca māṃsāni purīṣaṃ mūtrameva ca / gogomāyukapīnāṃ ca tadeva vratamācaret / upoṣya dvādaśāhaṃ tu kūṣmāṇḍairjuhuyād ghṛtam
9 ॥ नकुलोलूकमार्जारं जग्ध्वा सांतपनं चरेत् । श्वापदोष्ट्रखराञ्जग्ध्वा तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति । व्रतवच्चैव संस्कारं पूर्वेण विधिनैव तु
9 // nakulolūkamārjāraṃ jagdhvā sāṃtapanaṃ caret / śvāpadoṣṭrakharāñjagdhvā taptakṛcchreṇa śuddhyati / vratavaccaiva saṃskāraṃ pūrveṇa vidhinaiva tu
10 ॥ बकं चैव बलाकं च हंसं कारण्डवं तथा । चक्रवाकं प्लवं जग्घ्वा द्वादशाहमभोजनम्
10 // bakaṃ caiva balākaṃ ca haṃsaṃ kāraṇḍavaṃ tathā / cakravākaṃ plavaṃ jagghvā dvādaśāhamabhojanam
11 ॥ कपोतं टिट्टिभं चैव शुकं सारसमेव च । उलूकं जालपादं च जग्ध्वाप्येतद् व्रतं चरेत्
11 // kapotaṃ ṭiṭṭibhaṃ caiva śukaṃ sārasameva ca / ulūkaṃ jālapādaṃ ca jagdhvāpyetad vrataṃ caret
12 ॥ शिशुमारं तथा चाषं मत्स्यमांसं तथैव च । जग्ध्वा चैव कटाहारमेतदेव चरेद् व्रतम्
12 // śiśumāraṃ tathā cāṣaṃ matsyamāṃsaṃ tathaiva ca / jagdhvā caiva kaṭāhārametadeva cared vratam
13 ॥ कोकिलं चैव मत्स्यांश्च मण्डुकं भुजगं तथा । गोमूत्रयावकाहारो मासेनैकेन शुद्ध्यति
13 // kokilaṃ caiva matsyāṃśca maṇḍukaṃ bhujagaṃ tathā / gomūtrayāvakāhāro māsenaikena śuddhyati
14 ॥ जलेचरांश्च जलजान् प्रत्तुदान्नखविष्किरान् । रक्तपादांस्तथा जग्ध्वा सप्ताहं चैतदाचरेत्
14 // jalecarāṃśca jalajān prattudānnakhaviṣkirān / raktapādāṃstathā jagdhvā saptāhaṃ caitadācaret
15 ॥ शुनो मांसं शुष्कमांसमात्मार्थं च तथा कृतम् । भुक्त्वा मासं चरेदेतत् तत्पापस्यापनुत्तये
15 // śuno māṃsaṃ śuṣkamāṃsamātmārthaṃ ca tathā kṛtam / bhuktvā māsaṃ caredetat tatpāpasyāpanuttaye
16 ॥ वार्ताकं भुस्तृणं शिग्रुं खुखुण्डं करकं तथा । प्राजापत्यं चरेज्जग्ध्वा शङ्खं कुम्भीकमेव च
16 // vārtākaṃ bhustṛṇaṃ śigruṃ khukhuṇḍaṃ karakaṃ tathā / prājāpatyaṃ carejjagdhvā śaṅkhaṃ kumbhīkameva ca
17 ॥ पलाण्डुं लशुनं चैव भुक्त्वा चान्द्रायणं चरेत् । नालिकां तण्डुलीयं च प्राजापत्येन शुद्ध्यति
17 // palāṇḍuṃ laśunaṃ caiva bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret / nālikāṃ taṇḍulīyaṃ ca prājāpatyena śuddhyati
18 ॥ अश्मान्तकं तथा पोतं तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति । प्राजापत्येन शुद्धिः स्यात् कक्कुभाण्डस्य भक्षणे
18 // aśmāntakaṃ tathā potaṃ taptakṛcchreṇa śuddhyati / prājāpatyena śuddhiḥ syāt kakkubhāṇḍasya bhakṣaṇe
19 ॥ अलाबुं किंशुकं चैव भुक्त्वा चैतद् व्रतं चरेत् । उदुम्बरं च कामेन तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति
19 // alābuṃ kiṃśukaṃ caiva bhuktvā caitad vrataṃ caret / udumbaraṃ ca kāmena taptakṛcchreṇa śuddhyati
20 ॥ वृथा कृसरसंयावं पायसापूपसंकुलम् । भुक्त्वा चैवं विधं त्वन्नं त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति
20 // vṛthā kṛsarasaṃyāvaṃ pāyasāpūpasaṃkulam / bhuktvā caivaṃ vidhaṃ tvannaṃ trirātreṇa viśuddhyati
21 ॥ पीत्वा क्षीराण्यपेयानि ब्रह्मचारी समाहितः । गोमूत्रयावकाहारो मासेनैकेन शुद्ध्यति
21 // pītvā kṣīrāṇyapeyāni brahmacārī samāhitaḥ / gomūtrayāvakāhāro māsenaikena śuddhyati
22 ॥ अनिर्दशाहं गोक्षीरं माहिषं चाजमेव च । संधिन्याश्च विवत्सायाः पिबन् क्षीरमिदं चरेत्
22 // anirdaśāhaṃ gokṣīraṃ māhiṣaṃ cājameva ca / saṃdhinyāśca vivatsāyāḥ piban kṣīramidaṃ caret
23 ॥ एतेषां च विकाराणि पीत्वा मोहेन मानवः । गोमूत्रयावकाहारः सप्तरात्रेण शुद्ध्यति
23 // eteṣāṃ ca vikārāṇi pītvā mohena mānavaḥ / gomūtrayāvakāhāraḥ saptarātreṇa śuddhyati
24 ॥ भुक्त्वा चैव नवश्राद्धे मृतके सूतके तथा । चान्द्रायणेन शुद्ध्येत ब्राह्मणस्तु समाहितः
24 // bhuktvā caiva navaśrāddhe mṛtake sūtake tathā / cāndrāyaṇena śuddhyeta brāhmaṇastu samāhitaḥ
25 ॥ यस्याग्नौ हूयते नित्यं न यस्याग्रं न दीयते । चान्द्रायणं चरेत् सम्यक् तस्यान्नप्राशने द्विजः
25 // yasyāgnau hūyate nityaṃ na yasyāgraṃ na dīyate / cāndrāyaṇaṃ caret samyak tasyānnaprāśane dvijaḥ
26 ॥ अभोज्यानां तु सर्वेषां भुक्त्वा चान्नमुपस्कृतम् । अन्तावसायिनां चैव तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति
26 // abhojyānāṃ tu sarveṣāṃ bhuktvā cānnamupaskṛtam / antāvasāyināṃ caiva taptakṛcchreṇa śuddhyati
27 ॥ चाण्डालान्नं द्विजो भुक्त्वा सम्यक् चान्द्रायणं चरेत् । बुद्धिपूर्वं तु कृच्छ्राब्दं पुनः संस्कारमेव च
27 // cāṇḍālānnaṃ dvijo bhuktvā samyak cāndrāyaṇaṃ caret / buddhipūrvaṃ tu kṛcchrābdaṃ punaḥ saṃskārameva ca
28 ॥ असुरामद्यपानेन कुर्याच्चान्द्रायणव्रतम् । अभोज्यान्नं तु भुक्त्वा च प्राजापत्येन शुद्ध्यति
28 // asurāmadyapānena kuryāccāndrāyaṇavratam / abhojyānnaṃ tu bhuktvā ca prājāpatyena śuddhyati
29 ॥ विण्मूत्रपाशनं कृत्वा रेतसश्चैतदाचरेत् । अनादिष्टेषु चैकाहं सर्वत्र तु यथार्थतः
29 // viṇmūtrapāśanaṃ kṛtvā retasaścaitadācaret / anādiṣṭeṣu caikāhaṃ sarvatra tu yathārthataḥ
30 ॥ विड्वराहखरोष्ट्राणां गोमायोः कपिकाकयोः । प्राश्य मूत्रपुरीषाणि द्विजश्चान्द्रायणं चरेत्
30 // viḍvarāhakharoṣṭrāṇāṃ gomāyoḥ kapikākayoḥ / prāśya mūtrapurīṣāṇi dvijaścāndrāyaṇaṃ caret
31 ॥ अज्ञानात् प्राश्य विण्मूत्रं सुरासंस्पृष्टमेव च । पुनः संस्कारमर्हन्ति त्रयो वर्णा द्विजातयः
31 // ajñānāt prāśya viṇmūtraṃ surāsaṃspṛṣṭameva ca / punaḥ saṃskāramarhanti trayo varṇā dvijātayaḥ
32 ॥ क्रव्यादां पक्षिणां चैव प्राश्य मूत्रपुरीषकम् । महासांतपनं मोहात् तथा कुर्याद् द्विजोत्तमः । भासमण्डूककुररे विष्किरे कृच्छ्रमाचरेत्
32 // kravyādāṃ pakṣiṇāṃ caiva prāśya mūtrapurīṣakam / mahāsāṃtapanaṃ mohāt tathā kuryād dvijottamaḥ / bhāsamaṇḍūkakurare viṣkire kṛcchramācaret
33 ॥ प्राजापत्येन शुद्ध्येत ब्राहामणोच्छिष्टभोजने । क्षत्रिये तप्तकृच्छ्रं स्याद् वैश्ये चैवातिकृच्छ्रकम् । शूद्रोच्छिष्टं द्विजो भुक्त्वा कुर्याच्चान्द्रायणव्रतम्
33 // prājāpatyena śuddhyeta brāhāmaṇocchiṣṭabhojane / kṣatriye taptakṛcchraṃ syād vaiśye caivātikṛcchrakam / śūdrocchiṣṭaṃ dvijo bhuktvā kuryāccāndrāyaṇavratam
34 ॥ सुराभाण्डोदरे वारि पीत्वा चान्द्रायणं चरेत् । शुनोच्छिष्टं द्विजो भुक्त्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति । गोमूत्रयावकाहारः पीतशेषं च रागवान्
34 // surābhāṇḍodare vāri pītvā cāndrāyaṇaṃ caret / śunocchiṣṭaṃ dvijo bhuktvā trirātreṇa viśuddhyati / gomūtrayāvakāhāraḥ pītaśeṣaṃ ca rāgavān
35 ॥ अपो मूत्रपुरीषाद्यैर्दूषिताः प्राशयेद् यदा । तदा सांतपनं प्रोक्तं व्रतं पापविशोधनम्
35 // apo mūtrapurīṣādyairdūṣitāḥ prāśayed yadā / tadā sāṃtapanaṃ proktaṃ vrataṃ pāpaviśodhanam
36 ॥ चाण्डालकूपभाण्डेषु यदि ज्ञानात् पिबेज्जलम् । चरेत् सांतपनं कृच्छ्रं ब्राह्मणः पापशोधनम्
36 // cāṇḍālakūpabhāṇḍeṣu yadi jñānāt pibejjalam / caret sāṃtapanaṃ kṛcchraṃ brāhmaṇaḥ pāpaśodhanam
37 ॥ चाण्डालेन तु संस्पृष्टं पीत्वा वारि द्विजोत्तमः । त्रिरात्रेण विशुद्ध्येत पञ्चगव्येन चैव हि
37 // cāṇḍālena tu saṃspṛṣṭaṃ pītvā vāri dvijottamaḥ / trirātreṇa viśuddhyeta pañcagavyena caiva hi
38 ॥ महापातकिसंस्पर्शे भुङ्क्ते ऽस्नात्वा द्विजो यदि । बुद्धिपूर्वं तु मूढात्मा तप्तकृच्छ्रं समाचरेत्
38 // mahāpātakisaṃsparśe bhuṅkte 'snātvā dvijo yadi / buddhipūrvaṃ tu mūḍhātmā taptakṛcchraṃ samācaret
39 ॥ स्पृष्ट्वा महापातकिनं चाण्डालं वा रजस्वलाम् । प्रमादाद् भोजनं कृत्वा त्रिरात्रेण विशुद्ध्यति
39 // spṛṣṭvā mahāpātakinaṃ cāṇḍālaṃ vā rajasvalām / pramādād bhojanaṃ kṛtvā trirātreṇa viśuddhyati
40 ॥ स्नानार्हे यदि भुञ्जीत अहोरात्रेण शुद्ध्यति । बुद्धिपूर्वं तु कृच्छ्रेण भगवानाह पद्मजः
40 // snānārhe yadi bhuñjīta ahorātreṇa śuddhyati / buddhipūrvaṃ tu kṛcchreṇa bhagavānāha padmajaḥ
41 ॥ शुष्कपर्युषितादीनि गवादिप्रतिदूषितम् । भुक्त्वोपवासं कुर्वोत कृच्छ्रपादमथापि वा
41 // śuṣkaparyuṣitādīni gavādipratidūṣitam / bhuktvopavāsaṃ kurvota kṛcchrapādamathāpi vā
42 ॥ संवत्सरान्ते कृच्छ्रं तु चरेद् विप्रः पुनः पुनः । अज्ञातभुक्तशुद्ध्यर्थं ज्ञातस्य तु विशेषतः
42 // saṃvatsarānte kṛcchraṃ tu cared vipraḥ punaḥ punaḥ / ajñātabhuktaśuddhyarthaṃ jñātasya tu viśeṣataḥ
43 ॥ व्रात्यानां यजनं कृत्वा परेषामन्त्यकर्म च । अभिचारमहीनं च त्रिभिः कृच्छ्रैर्विशुद्ध्यति
43 // vrātyānāṃ yajanaṃ kṛtvā pareṣāmantyakarma ca / abhicāramahīnaṃ ca tribhiḥ kṛcchrairviśuddhyati
44 ॥ ब्राह्मणादिहतानां तु कृत्वा दाहादिकाः क्रियाः । गोमूत्रयावकाहारः प्राजापत्येन शुद्ध्यति
44 // brāhmaṇādihatānāṃ tu kṛtvā dāhādikāḥ kriyāḥ / gomūtrayāvakāhāraḥ prājāpatyena śuddhyati
45 ॥ तैलाभ्यक्तो ऽथवा कुर्याद् यदि मूत्रपुरीषके । अहोरात्रेण शुद्ध्येत श्मश्रुकर्म च मैथुनम्
45 // tailābhyakto 'thavā kuryād yadi mūtrapurīṣake / ahorātreṇa śuddhyeta śmaśrukarma ca maithunam
46 ॥ एकाहेन विवाहाग्निं परिहार्य द्विजोत्तमः । त्रिरात्रेण विशद्ध्येत त्रिरात्रात् षडहं पुनः
46 // ekāhena vivāhāgniṃ parihārya dvijottamaḥ / trirātreṇa viśaddhyeta trirātrāt ṣaḍahaṃ punaḥ
47 ॥ दशाहं द्वादशाहं वा परिहार्य प्रमादतः । कृच्छ्रं चान्द्रायणं कुर्यात् तत्पापस्यापनुत्तये
47 // daśāhaṃ dvādaśāhaṃ vā parihārya pramādataḥ / kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ kuryāt tatpāpasyāpanuttaye
48 ॥ पतिताद् द्रव्यमादाय तदुत्सर्गेण शुद्ध्यति । चरेत् सांतपनं कृच्छ्रमित्याह भगवान् प्रभुः
48 // patitād dravyamādāya tadutsargeṇa śuddhyati / caret sāṃtapanaṃ kṛcchramityāha bhagavān prabhuḥ
49 ॥ अनाशकनिवृत्तास्तु प्रव्रज्यावसितास्तथा । चरेयुस्त्रीणि कृच्छ्राणि त्रीणि चान्द्रायणानि च
49 // anāśakanivṛttāstu pravrajyāvasitāstathā / careyustrīṇi kṛcchrāṇi trīṇi cāndrāyaṇāni ca
50 ॥ पुनश्च जातकर्मादिसंकारैः संस्कृता द्विजाः । शुद्ध्येयुस्तद् व्रतं सम्यक् चरेयुर्धर्मवर्धनाः
50 // punaśca jātakarmādisaṃkāraiḥ saṃskṛtā dvijāḥ / śuddhyeyustad vrataṃ samyak careyurdharmavardhanāḥ
51 ॥ अनुपासितसंध्यस्तु तदहर्यापको वसेत् । अनश्नन् संयतमना रात्रौ चेद् रात्रिमेव हि
51 // anupāsitasaṃdhyastu tadaharyāpako vaset / anaśnan saṃyatamanā rātrau ced rātrimeva hi
52 ॥ अकृत्वा समिदाधानं शुचिः स्नात्वा समाहितः । गायत्र्यष्टसहस्रस्य जप्यं कुर्याद् विशुद्धये
52 // akṛtvā samidādhānaṃ śuciḥ snātvā samāhitaḥ / gāyatryaṣṭasahasrasya japyaṃ kuryād viśuddhaye
53 ॥ उपासीत न चेत् संध्यां गृहस्थो ऽपि प्रमादतः । स्नात्वा विशुद्ध्यते सद्यः परिश्रान्तस्तु संयमात्
53 // upāsīta na cet saṃdhyāṃ gṛhastho 'pi pramādataḥ / snātvā viśuddhyate sadyaḥ pariśrāntastu saṃyamāt
54 ॥ वेदोदितानि नित्यानि कर्माणि च विलोप्य तु । स्नातकव्रतलोपं तु कृत्वा चोपवसेद् दिनम्
54 // vedoditāni nityāni karmāṇi ca vilopya tu / snātakavratalopaṃ tu kṛtvā copavased dinam
55 ॥ संवत्सरं चरेत् कृच्छ्रमग्न्युत्सादी द्विजोत्तमः । चान्द्रायणं चरेद् व्रात्यो गोप्रदानेन शुद्ध्यति
55 // saṃvatsaraṃ caret kṛcchramagnyutsādī dvijottamaḥ / cāndrāyaṇaṃ cared vrātyo gopradānena śuddhyati
56 ॥ नास्तिक्यं यदि कुर्वोत प्राजापत्यं चरेद् द्विजः । देवद्रोहं गुरुद्रोहं तप्तकृच्छ्रेण शुद्ध्यति
56 // nāstikyaṃ yadi kurvota prājāpatyaṃ cared dvijaḥ / devadrohaṃ gurudrohaṃ taptakṛcchreṇa śuddhyati
57 ॥ उष्ट्रयानं समारुह्य खरयानं च कामतः । त्रिरात्रेण विशुद्ध्येत् तु नग्नो वा प्रविशेज्जलम्
57 // uṣṭrayānaṃ samāruhya kharayānaṃ ca kāmataḥ / trirātreṇa viśuddhyet tu nagno vā praviśejjalam
58 ॥ षष्ठान्नकालतामासं संहिताजप एव च । होमाश्च शाकला नित्यमपाङ्क्तानां विशोधनम्
58 // ṣaṣṭhānnakālatāmāsaṃ saṃhitājapa eva ca / homāśca śākalā nityamapāṅktānāṃ viśodhanam
59 ॥ नीलं रक्तं वसित्वा च ब्राह्मणो वस्त्रमेव हि । अहोरात्रोषितः स्नातः पञ्चगव्येन शुद्ध्यति
59 // nīlaṃ raktaṃ vasitvā ca brāhmaṇo vastrameva hi / ahorātroṣitaḥ snātaḥ pañcagavyena śuddhyati
60 ॥ वेदधर्मपुराणानां चण्डालस्य तु भाषणे । चान्द्रायणेन शुद्धिः स्यान्न ह्यन्या तस्य निष्कृतिः
60 // vedadharmapurāṇānāṃ caṇḍālasya tu bhāṣaṇe / cāndrāyaṇena śuddhiḥ syānna hyanyā tasya niṣkṛtiḥ
61 ॥ उद्बन्धनादिनिहतं संस्पृश्य ब्राह्मणः क्वचित् । चान्द्रायणेन शुद्धिः स्यात् प्राजापत्येन वा पुनः
61 // udbandhanādinihataṃ saṃspṛśya brāhmaṇaḥ kvacit / cāndrāyaṇena śuddhiḥ syāt prājāpatyena vā punaḥ
62 ॥ उच्छिष्टो यद्यनाचान्तश्चाण्डालादीन् स्पृशेद् द्विजः । प्रमादाद् वै जपेत् स्नात्वा गायत्र्यष्टसहस्रकम्
62 // ucchiṣṭo yadyanācāntaścāṇḍālādīn spṛśed dvijaḥ / pramādād vai japet snātvā gāyatryaṣṭasahasrakam
63 ॥ द्रुपदानां शतं वापि ब्रह्मचारी समाहितः । त्रिरात्रोपोषितः सम्यक् पञ्चगव्येन शुद्ध्यति
63 // drupadānāṃ śataṃ vāpi brahmacārī samāhitaḥ / trirātropoṣitaḥ samyak pañcagavyena śuddhyati
64 ॥ चण्डालपतितादींस्तु कामाद् यः संस्पृशेद् द्विजः । उच्छिष्टस्तत्र कुर्वोत प्राजापत्यं विशुद्धये
64 // caṇḍālapatitādīṃstu kāmād yaḥ saṃspṛśed dvijaḥ / ucchiṣṭastatra kurvota prājāpatyaṃ viśuddhaye
65 ॥ चाण्डालसूतकशवांस्तथा नारीं रजस्वलाम् । स्पृष्ट्वा स्नायाद् विशुद्ध्यर्थं तत्स्पृष्टं पतितिं तथा
65 // cāṇḍālasūtakaśavāṃstathā nārīṃ rajasvalām / spṛṣṭvā snāyād viśuddhyarthaṃ tatspṛṣṭaṃ patitiṃ tathā
66 ॥ चाण्डालसूतकशवैः संस्पृष्टं संस्पृशेद् यदि । प्रमादात् तत आचम्य जपं कुर्यात् समाहितः
66 // cāṇḍālasūtakaśavaiḥ saṃspṛṣṭaṃ saṃspṛśed yadi / pramādāt tata ācamya japaṃ kuryāt samāhitaḥ
67 ॥ तत् स्पृष्टस्पर्शिनं स्पृष्ट्वा बुद्धिपूर्वं द्विजोत्तमः । आचमेत् तद् विशुद्ध्यर्थं प्राह देवः पितामहः
67 // tat spṛṣṭasparśinaṃ spṛṣṭvā buddhipūrvaṃ dvijottamaḥ / ācamet tad viśuddhyarthaṃ prāha devaḥ pitāmahaḥ
68 ॥ भुञ्जानस्य तु विप्रस्य कदाचित् संस्त्रवेद् गुदम् । कृत्वा शौचं ततः स्नायादुपोष्य जुहुयाद् घृतम्
68 // bhuñjānasya tu viprasya kadācit saṃstraved gudam / kṛtvā śaucaṃ tataḥ snāyādupoṣya juhuyād ghṛtam
69 ॥ चाण्डालान्त्यशवं स्पृष्ट्वा कृच्छ्रं कुर्याद् विशुद्धये । स्पृष्ट्वाभ्यक्तस्त्वसंस्पृश्यमहोरात्रेण शुद्ध्यति
69 // cāṇḍālāntyaśavaṃ spṛṣṭvā kṛcchraṃ kuryād viśuddhaye / spṛṣṭvābhyaktastvasaṃspṛśyamahorātreṇa śuddhyati
70 ॥ सुरां स्पृष्ट्वा द्विजः कुर्यात् प्राणायामत्रयं शुचिः । पलाण्डुं लशुनं चैव घृतं प्राश्य ततः शुचिः
70 // surāṃ spṛṣṭvā dvijaḥ kuryāt prāṇāyāmatrayaṃ śuciḥ / palāṇḍuṃ laśunaṃ caiva ghṛtaṃ prāśya tataḥ śuciḥ
71 ॥ ब्राह्मणस्तु शुना दष्टस्त्र्यहं सायं पयः पिबेत् । नाभेरूर्ध्वं तु दष्टस्य तदेव द्विगुणं भवेत्
71 // brāhmaṇastu śunā daṣṭastryahaṃ sāyaṃ payaḥ pibet / nābherūrdhvaṃ tu daṣṭasya tadeva dviguṇaṃ bhavet
72 ॥ स्यादेतत् त्रिगुणं बाह्वोर्मूर्ध्नि च स्याच्चतुर्गुणम् । स्नात्वा जपेद् वा सावित्रीं श्वभिर्दष्टो द्विजोत्तमः
72 // syādetat triguṇaṃ bāhvormūrdhni ca syāccaturguṇam / snātvā japed vā sāvitrīṃ śvabhirdaṣṭo dvijottamaḥ
73 ॥ अनिर्वर्त्य महायज्ञान् यो भुङ्क्ते तु द्विजोत्तमः । अनातुरः सति धने कृच्छ्रार्धेन स शुद्ध्यति
73 // anirvartya mahāyajñān yo bhuṅkte tu dvijottamaḥ / anāturaḥ sati dhane kṛcchrārdhena sa śuddhyati
74 ॥ आहिताग्निरुपस्थानं न कुर्याद् यस्तु पर्वणि । ऋतौ न गच्छेद् भार्यां वा सो ऽपि कृच्छ्रार्धमाचरेत्
74 // āhitāgnirupasthānaṃ na kuryād yastu parvaṇi / ṛtau na gacched bhāryāṃ vā so 'pi kṛcchrārdhamācaret
75 ॥ विनाद्भिरप्सु नाप्यार्तः शरीरं सन्निवेश्य च । सचैलो जलमाप्लुत्य गामालभ्य विशुद्ध्यति
75 // vinādbhirapsu nāpyārtaḥ śarīraṃ sanniveśya ca / sacailo jalamāplutya gāmālabhya viśuddhyati
76 ॥ बुद्धिपूर्वं त्वभ्युदितो जपेदन्तर्जले द्विजः । गायत्र्यष्टसहस्रं तु त्र्यहं चोपवसेद् व्रती
76 // buddhipūrvaṃ tvabhyudito japedantarjale dvijaḥ / gāyatryaṣṭasahasraṃ tu tryahaṃ copavased vratī
77 ॥ अनुगम्येच्छया शूद्रं प्रेतीभूतं द्विजोत्तमः । गायत्र्यष्टसहस्रं च जप्यं कुर्यान्नदीषु च
77 // anugamyecchayā śūdraṃ pretībhūtaṃ dvijottamaḥ / gāyatryaṣṭasahasraṃ ca japyaṃ kuryānnadīṣu ca
78 ॥ कृत्वा तु शपथं विप्रो विप्रस्य वधसंयुतम् । मृषैव यावकान्नेन कुर्याच्चान्द्रायणं व्रतम्
78 // kṛtvā tu śapathaṃ vipro viprasya vadhasaṃyutam / mṛṣaiva yāvakānnena kuryāccāndrāyaṇaṃ vratam
79 ॥ पङ्क्त्यां विषमदानं तु कृत्वा कृच्छ्रेण शुद्ध्यति । छायां श्वपाकस्यारुह्य स्नात्वा संप्राशयेद् घृतम्
79 // paṅktyāṃ viṣamadānaṃ tu kṛtvā kṛcchreṇa śuddhyati / chāyāṃ śvapākasyāruhya snātvā saṃprāśayed ghṛtam
80 ॥ ईक्षेदादित्यमशुचिर्दृष्ट्वाग्निं चन्द्रमेव वा । मानुषं चास्थि संस्पृश्य स्नानं कृत्वा विशुद्ध्यति
80 // īkṣedādityamaśucirdṛṣṭvāgniṃ candrameva vā / mānuṣaṃ cāsthi saṃspṛśya snānaṃ kṛtvā viśuddhyati
81 ॥ कृत्वा तु मिथ्याध्ययनं चरेद् भैक्षं तु वत्सरम् । कृतघ्नो ब्राह्मणगृहे पञ्च संवत्सरं व्रती
81 // kṛtvā tu mithyādhyayanaṃ cared bhaikṣaṃ tu vatsaram / kṛtaghno brāhmaṇagṛhe pañca saṃvatsaraṃ vratī
82 ॥ हुङ्कारं ब्राह्मणस्योक्त्वा त्वङ्कारं च गरीयसः । स्नात्वानश्नन्नहः शेषं प्रणिपत्य प्रसादयेत्
82 // huṅkāraṃ brāhmaṇasyoktvā tvaṅkāraṃ ca garīyasaḥ / snātvānaśnannahaḥ śeṣaṃ praṇipatya prasādayet
83 ॥ ताडयित्वा तृणेनापि कण्ठं बद्ध्वापि वाससा । विवादे वापि निर्जित्य प्रणिपत्य प्रसादयेत्
83 // tāḍayitvā tṛṇenāpi kaṇṭhaṃ baddhvāpi vāsasā / vivāde vāpi nirjitya praṇipatya prasādayet
84 ॥ अवगूर्य चरेत् कृच्छ्रमतिकृच्छ्रं निपातने । कृच्छ्रातिकृच्छ्रौ कुर्वोत विप्रस्योत्पाद्य शोणितम्
84 // avagūrya caret kṛcchramatikṛcchraṃ nipātane / kṛcchrātikṛcchrau kurvota viprasyotpādya śoṇitam
85 ॥ गुरोराक्रोशमनृतं कृत्वा कुर्याद् विशोधनम् । एकरात्रं त्रिरात्रं वा तत्पापस्यापनुत्तये
85 // gurorākrośamanṛtaṃ kṛtvā kuryād viśodhanam / ekarātraṃ trirātraṃ vā tatpāpasyāpanuttaye
86 ॥ देवर्षोणामभिमुखं ष्ठीवनाक्रोशने कृते । उल्मुकेन दहेज्जिह्वां दातव्यं च हिरण्यकम्
86 // devarṣoṇāmabhimukhaṃ ṣṭhīvanākrośane kṛte / ulmukena dahejjihvāṃ dātavyaṃ ca hiraṇyakam
87 ॥ देवोद्याने तु यः कुर्यान्मूत्रोच्चारं सकृद् द्विजः । छिन्द्याच्छिश्नं तु शुद्ध्यर्थं चरेच्चान्द्रायणं तु वा
87 // devodyāne tu yaḥ kuryānmūtroccāraṃ sakṛd dvijaḥ / chindyācchiśnaṃ tu śuddhyarthaṃ careccāndrāyaṇaṃ tu vā
88 ॥ देवतायतने मूत्रं कृत्वा मोहाद् द्विजोत्तमः । शिश्नस्योत्कर्तनं कृत्वा चान्द्रायणमथाचरेत्
88 // devatāyatane mūtraṃ kṛtvā mohād dvijottamaḥ / śiśnasyotkartanaṃ kṛtvā cāndrāyaṇamathācaret
89 ॥ देवतानामृषीणां च देवानां चैव कुत्सनम् । कृत्वा सम्यक् प्रकुर्वोत प्राजापत्यं द्विजोत्तमः
89 // devatānāmṛṣīṇāṃ ca devānāṃ caiva kutsanam / kṛtvā samyak prakurvota prājāpatyaṃ dvijottamaḥ
90 ॥ तैस्तु संभाषणं कृत्वा स्नात्वा देवान् समर्चयेत् । दृष्ट्वा वीक्षेत भास्वन्तं स्म्वत्वा विशेश्वरं स्मरेत्
90 // taistu saṃbhāṣaṇaṃ kṛtvā snātvā devān samarcayet / dṛṣṭvā vīkṣeta bhāsvantaṃ smvatvā viśeśvaraṃ smaret
91 ॥ यः सर्वभूताधिपतिं विश्वेशानं विनिन्दति । न तस्य निष्कृतिः शक्या कर्तुं वर्षशतैरपि
91 // yaḥ sarvabhūtādhipatiṃ viśveśānaṃ vinindati / na tasya niṣkṛtiḥ śakyā kartuṃ varṣaśatairapi
92 ॥ चान्द्रायणं चरेत् पूर्वं कृच्छ्रं चैवातिकृच्छ्रकम् । प्रपन्नः शरणं देवं तस्मात् पापाद् विमुच्यते
92 // cāndrāyaṇaṃ caret pūrvaṃ kṛcchraṃ caivātikṛcchrakam / prapannaḥ śaraṇaṃ devaṃ tasmāt pāpād vimucyate
93 ॥ सर्वस्वदानं विधिवत् सर्वपापविशोधनम् । चान्द्रायणं चविधिना कृच्छ्रं चैवातिकृच्छ्रकम्
93 // sarvasvadānaṃ vidhivat sarvapāpaviśodhanam / cāndrāyaṇaṃ cavidhinā kṛcchraṃ caivātikṛcchrakam
94 ॥ पुण्यक्षेत्राभिगमनं सर्वपापविनाशनम् । देवताभ्यर्चनं नॄणामशेषाघविनाशनम्
94 // puṇyakṣetrābhigamanaṃ sarvapāpavināśanam / devatābhyarcanaṃ nṝṇāmaśeṣāghavināśanam
95 ॥ अमावस्यां तिथिं प्राप्य यः समाराधयेच्छिवम् । ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु सर्वपापैः प्रमुच्यते
95 // amāvasyāṃ tithiṃ prāpya yaḥ samārādhayecchivam / brāhmaṇān bhojayitvā tu sarvapāpaiḥ pramucyate
96 ॥ कृष्णाष्टम्यां महादेवं तथा कृष्णचतुर्दशीम् । संपूज्य ब्राह्मणमुखे सर्वपापैः प्रमुच्यते
96 // kṛṣṇāṣṭamyāṃ mahādevaṃ tathā kṛṣṇacaturdaśīm / saṃpūjya brāhmaṇamukhe sarvapāpaiḥ pramucyate
97 ॥ त्रयोदश्यां तथा रात्रौ सोपहारं त्रिलोचनम् । दृष्ट्वेशं प्रथमे यामे मुच्यते सर्वपातकैः
97 // trayodaśyāṃ tathā rātrau sopahāraṃ trilocanam / dṛṣṭveśaṃ prathame yāme mucyate sarvapātakaiḥ
98 ॥ उपोषितश्चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे समाहितः । यमाच धर्मराजाय मृत्यवे चान्तकाय च
98 // upoṣitaścaturdaśyāṃ kṛṣṇapakṣe samāhitaḥ / yamāca dharmarājāya mṛtyave cāntakāya ca
99 ॥ वैवस्वताय कालाय सर्वभूतक्षयाय च । प्रत्येकं तिलसंयुक्तान् दद्यात् सप्तोदकाञ्जलीन् । स्नात्वा नद्यां तु पूर्वाह्ने मुच्यते सर्वपातकैः
99 // vaivasvatāya kālāya sarvabhūtakṣayāya ca / pratyekaṃ tilasaṃyuktān dadyāt saptodakāñjalīn / snātvā nadyāṃ tu pūrvāhne mucyate sarvapātakaiḥ
100 ॥ ब्रह्मचर्यमधः शय्यामुपवासं द्विजार्चनम् । व्रतेष्वेतेषु कुर्वोत शान्तः संयतमानसः
100 // brahmacaryamadhaḥ śayyāmupavāsaṃ dvijārcanam / vrateṣveteṣu kurvota śāntaḥ saṃyatamānasaḥ
101 ॥ अमावस्यायां ब्रह्माणं समुद्दिश्य पितामहम् । ब्राह्मणांस्त्रीन् समभ्यर्च्य मुच्यते सर्वपातकैः
101 // amāvasyāyāṃ brahmāṇaṃ samuddiśya pitāmaham / brāhmaṇāṃstrīn samabhyarcya mucyate sarvapātakaiḥ
102 ॥ षष्ठ्यामुपोषितो देवं शुक्लपक्षे समाहितः । सप्तम्यामर्चयेद् भानुं मुच्यते सर्वपातकैः
102 // ṣaṣṭhyāmupoṣito devaṃ śuklapakṣe samāhitaḥ / saptamyāmarcayed bhānuṃ mucyate sarvapātakaiḥ
103 ॥ भरण्यां च चतुर्थ्यां च शनैश्चरदिने यमम् । पूजयेत् सप्तजन्मोत्थैर्मुच्यते पातकैर्नरः
103 // bharaṇyāṃ ca caturthyāṃ ca śanaiścaradine yamam / pūjayet saptajanmotthairmucyate pātakairnaraḥ
104 ॥ एकादश्यां निराहारः समभ्यर्च्य जनार्दनम् । द्वादश्यां शुक्लपक्षस्य महापापैः प्रमुच्यते
104 // ekādaśyāṃ nirāhāraḥ samabhyarcya janārdanam / dvādaśyāṃ śuklapakṣasya mahāpāpaiḥ pramucyate
105 ॥ तपो जपस्तीर्थसेवा देवब्राह्मणपूजनम् । ग्रहणादिषु कालेषु महापातकशोधनम्
105 // tapo japastīrthasevā devabrāhmaṇapūjanam / grahaṇādiṣu kāleṣu mahāpātakaśodhanam
106 ॥ यः सर्वपापयुक्तो ऽपि पुण्यतीर्थेषु मानवः । नियमेन त्यजेत् प्राणान् स मुच्येत् सर्वपातकैः
106 // yaḥ sarvapāpayukto 'pi puṇyatīrtheṣu mānavaḥ / niyamena tyajet prāṇān sa mucyet sarvapātakaiḥ
107 ॥ ब्रह्मघ्नं वा कृतघ्नं वा महापातकदूषितम् । भर्तारमुद्धरेन्नारी प्रविष्टा सह पावकम्
107 // brahmaghnaṃ vā kṛtaghnaṃ vā mahāpātakadūṣitam / bhartāramuddharennārī praviṣṭā saha pāvakam
108 ॥ एतदेव परं स्त्रीणां प्रायश्चित्तं विदुर्बुधाः । सर्वपापसमुद्भूतौ नात्र कार्या विचारणा
108 // etadeva paraṃ strīṇāṃ prāyaścittaṃ vidurbudhāḥ / sarvapāpasamudbhūtau nātra kāryā vicāraṇā
109 ॥ पतिव्रता तु या नारी भर्तृशुश्रूषणोत्सुका । न तस्या विद्यते पापमिह लोके परत्र च
109 // pativratā tu yā nārī bhartṛśuśrūṣaṇotsukā / na tasyā vidyate pāpamiha loke paratra ca
110 ॥ पतिव्रता धर्मरता रुद्राण्येव न संशयः । नास्याः पराभवं कर्तुं शक्नोतीह जनः क्वचित्
110 // pativratā dharmaratā rudrāṇyeva na saṃśayaḥ / nāsyāḥ parābhavaṃ kartuṃ śaknotīha janaḥ kvacit
111 ॥ यथा रामस्य सुभगा सीता त्रैलोक्यविश्रुता । पत्नी दाशरथेर्देवी विजिग्ये राक्षसेश्वरम्
111 // yathā rāmasya subhagā sītā trailokyaviśrutā / patnī dāśaratherdevī vijigye rākṣaseśvaram
112 ॥ रामस्य भार्यां विमलां रावणो राक्षसेश्वरः । सीतां विशालनयनां चकमे कालचोदितः
112 // rāmasya bhāryāṃ vimalāṃ rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / sītāṃ viśālanayanāṃ cakame kālacoditaḥ
113 ॥ गृहीत्वा मायया वेषं चरन्तीं विजने वने । समाहर्तुं मतिं चक्रे तापसः किल कामिनीम्
113 // gṛhītvā māyayā veṣaṃ carantīṃ vijane vane / samāhartuṃ matiṃ cakre tāpasaḥ kila kāminīm
114 ॥ विज्ञाय सा च तद्भावं स्मृत्वा दाशरथिं पतिम् । जगाम शरणं वह्निमावसथ्यं शुचिस्मिता
114 // vijñāya sā ca tadbhāvaṃ smṛtvā dāśarathiṃ patim / jagāma śaraṇaṃ vahnimāvasathyaṃ śucismitā
115 ॥ उपतस्थे महायोगं सर्वदोषविनाशनम् । कृताञ्जली रामपत्नी शाक्षात् पतिमिवाच्युतम्
115 // upatasthe mahāyogaṃ sarvadoṣavināśanam / kṛtāñjalī rāmapatnī śākṣāt patimivācyutam
116 ॥ नमस्यामि महायोगं कृतान्तं गहनं परम् । दाहकं सर्वभूतानामीशानं कालरूपिणम्
116 // namasyāmi mahāyogaṃ kṛtāntaṃ gahanaṃ param / dāhakaṃ sarvabhūtānāmīśānaṃ kālarūpiṇam
117 ॥ नमस्ये पावकं देवं साक्षिणं विश्वतोमुखम् । आत्मानं दीप्तवपुषं सर्वभूतहृदी स्थितम्
117 // namasye pāvakaṃ devaṃ sākṣiṇaṃ viśvatomukham / ātmānaṃ dīptavapuṣaṃ sarvabhūtahṛdī sthitam
118 ॥ प्रपद्ये शरणं वह्निं ब्रह्मण्यं ब्रह्मरूपिणम् । भूतेशं कृत्तिवसनं शरण्यं परमं पदम्
118 // prapadye śaraṇaṃ vahniṃ brahmaṇyaṃ brahmarūpiṇam / bhūteśaṃ kṛttivasanaṃ śaraṇyaṃ paramaṃ padam
119 ॥ ओं प्रपद्ये जगन्मूर्तिं प्रभवं सर्वतेजसाम् । महायोगेश्वरं वह्निमादित्यं परमेष्ठिनम्
119 // oṃ prapadye jaganmūrtiṃ prabhavaṃ sarvatejasām / mahāyogeśvaraṃ vahnimādityaṃ parameṣṭhinam
120 ॥ प्रपद्ये शरणं रुद्रं महाग्रासं त्रिशूलिनम् । कालाग्निं योगिनामीशं भोगमोक्षफलप्रदम्
120 // prapadye śaraṇaṃ rudraṃ mahāgrāsaṃ triśūlinam / kālāgniṃ yogināmīśaṃ bhogamokṣaphalapradam
121 ॥ प्रपद्ये त्वां विरूपाक्षं भुर्भुवः स्वः स्वरूपिणम् । हिरण्यमये गृहे गुप्तं महान्तममितौजसम्
121 // prapadye tvāṃ virūpākṣaṃ bhurbhuvaḥ svaḥ svarūpiṇam / hiraṇyamaye gṛhe guptaṃ mahāntamamitaujasam
122 ॥ वैश्वानरं प्रपद्ये ऽहं सर्वभूतेष्ववस्थितम् । हव्यकव्यवहं देवं प्रपद्ये वह्निमीश्वरम्
122 // vaiśvānaraṃ prapadye 'haṃ sarvabhūteṣvavasthitam / havyakavyavahaṃ devaṃ prapadye vahnimīśvaram
123 ॥ प्रपद्ये तत्परं तत्त्वं वरेण्यं सवितुः स्वयम् । भर्गमग्निपरं ज्योती रक्ष मां हव्यवाहन
123 // prapadye tatparaṃ tattvaṃ vareṇyaṃ savituḥ svayam / bhargamagniparaṃ jyotī rakṣa māṃ havyavāhana
124 ॥ इति वह्न्यष्टकं जप्त्वा रामपत्नी यशस्विनी । ध्यायन्ती मनसा तस्थौ राममुन्मीलितेक्षणा
124 // iti vahnyaṣṭakaṃ japtvā rāmapatnī yaśasvinī / dhyāyantī manasā tasthau rāmamunmīlitekṣaṇā
125 ॥ अथावसथ्याद् भगवान् हव्यवाहो महेश्वरः । आविरासीत् सुदीप्तात्मा तेजसा प्रदहन्निव
125 // athāvasathyād bhagavān havyavāho maheśvaraḥ / āvirāsīt sudīptātmā tejasā pradahanniva
126 ॥ स्वष्ट्वा मायामयीं सीतां स रावणवधेप्सया । सीतामादाय धर्मिष्ठां पावको ऽन्तरधीयत
126 // svaṣṭvā māyāmayīṃ sītāṃ sa rāvaṇavadhepsayā / sītāmādāya dharmiṣṭhāṃ pāvako 'ntaradhīyata
127 ॥ तां दृष्ट्वा तादृशीं सीतां रावणो राक्षसेश्वरः । समादाय ययौ लङ्कां सागरान्तरसंस्थिताम्
127 // tāṃ dṛṣṭvā tādṛśīṃ sītāṃ rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / samādāya yayau laṅkāṃ sāgarāntarasaṃsthitām
128 ॥ कृत्वाथ रावणवधं रामो लक्ष्मणसंयुतः । मसादायाभवत् सीतां शङ्काकुलितमानसः
128 // kṛtvātha rāvaṇavadhaṃ rāmo lakṣmaṇasaṃyutaḥ / masādāyābhavat sītāṃ śaṅkākulitamānasaḥ
129 ॥ सा प्रत्ययाय भूतानां सीता मायामीय पुनः । विवेश पावकं दीप्तं ददाह ज्वलनो ऽपि ताम्
129 // sā pratyayāya bhūtānāṃ sītā māyāmīya punaḥ / viveśa pāvakaṃ dīptaṃ dadāha jvalano 'pi tām
130 ॥ दग्ध्वा मायामयीं सीतां भगवानुग्रदीधितिः । रामायादर्शयत् सीतां पावको ऽभूत् सुरप्रियः
130 // dagdhvā māyāmayīṃ sītāṃ bhagavānugradīdhitiḥ / rāmāyādarśayat sītāṃ pāvako 'bhūt surapriyaḥ
131 ॥ प्रगृह्य भर्तुश्चरणौ कराभ्यां सा सुमध्यमा । चकार प्रणतिं भूमौ रामाय जनकात्मजा
131 // pragṛhya bhartuścaraṇau karābhyāṃ sā sumadhyamā / cakāra praṇatiṃ bhūmau rāmāya janakātmajā
132 ॥ दृष्ट्वा हृष्टमना रामो विस्मयाकुललोचनः । ननाम वह्निं सिरसा तोषयामास राघवः
132 // dṛṣṭvā hṛṣṭamanā rāmo vismayākulalocanaḥ / nanāma vahniṃ sirasā toṣayāmāsa rāghavaḥ
133 ॥ उवाच वह्नेर्भगवान् किमेषा वरवर्णिनी । दग्धा भगवता पूर्वं दृष्टा मत्पार्श्वमागता
133 // uvāca vahnerbhagavān kimeṣā varavarṇinī / dagdhā bhagavatā pūrvaṃ dṛṣṭā matpārśvamāgatā
134 ॥ तमाह देवो लोकानां दाहको हव्यवाहनः । यथावृत्तं दाशरथिं भूतानामेव सन्निधौ
134 // tamāha devo lokānāṃ dāhako havyavāhanaḥ / yathāvṛttaṃ dāśarathiṃ bhūtānāmeva sannidhau
135 ॥ इयं सा मिथिलेशेन पार्वतीं रुद्रवल्लभाम् । आराध्य लब्धा तपसा देव्याश्चात्यन्तवल्लभा
135 // iyaṃ sā mithileśena pārvatīṃ rudravallabhām / ārādhya labdhā tapasā devyāścātyantavallabhā
136 ॥ भर्तुः शुश्रूषणोपेता सुशीलेयं पतिव्रता । भवानीपार्श्वमानीता मया रावणकामिता
136 // bhartuḥ śuśrūṣaṇopetā suśīleyaṃ pativratā / bhavānīpārśvamānītā mayā rāvaṇakāmitā
137 ॥ या नीता राक्षसेशेन सीता भगवताहृता । मया मायामयी सृष्टा रावणस्य वधाय सा
137 // yā nītā rākṣaseśena sītā bhagavatāhṛtā / mayā māyāmayī sṛṣṭā rāvaṇasya vadhāya sā
138 ॥ तदर्थं भवता दुष्टो रावणो राक्षसेश्वरः । मयोपसंहृता चैव हतो लोकविनाशनः
138 // tadarthaṃ bhavatā duṣṭo rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ / mayopasaṃhṛtā caiva hato lokavināśanaḥ
139 ॥ गृहाण विमलामेनां जानकीं वचनान्मम । पश्य नारायणं देवं स्वात्मानं प्रभवाव्ययम्
139 // gṛhāṇa vimalāmenāṃ jānakīṃ vacanānmama / paśya nārāyaṇaṃ devaṃ svātmānaṃ prabhavāvyayam
140 ॥ इत्युक्त्वा भगवांश्चण्डो विश्चार्चिर्विश्वतोमुखः । मानितो राघवेणाग्निर्भूतैश्चान्तरधीयत
140 // ityuktvā bhagavāṃścaṇḍo viścārcirviśvatomukhaḥ / mānito rāghaveṇāgnirbhūtaiścāntaradhīyata
141 ॥ एतते पतिव्रतानां वैं माहात्म्यं कथितं मया । स्त्रीणां सर्वाघशमनं प्रायश्चित्तमिदं स्मृतम्
141 // etate pativratānāṃ vaiṃ māhātmyaṃ kathitaṃ mayā / strīṇāṃ sarvāghaśamanaṃ prāyaścittamidaṃ smṛtam
142 ॥ अशेषपापयुक्तस्तु पुरुषो ऽपि सुसंयतः । स्वदेहं पुण्यतीर्थेषु त्यक्त्वा मुच्येत किल्बिषात्
142 // aśeṣapāpayuktastu puruṣo 'pi susaṃyataḥ / svadehaṃ puṇyatīrtheṣu tyaktvā mucyeta kilbiṣāt
143 ॥ पृथिव्यां सर्वतीर्थेषु स्नात्वा पुण्येषु वा द्विजः । मुच्यते पातकैः सर्वैः समस्तैरपि पूरुषः
143 // pṛthivyāṃ sarvatīrtheṣu snātvā puṇyeṣu vā dvijaḥ / mucyate pātakaiḥ sarvaiḥ samastairapi pūruṣaḥ
144 ॥ व्यास उवाच इत्येष मानवो धर्मो युष्माकं कथितो मया । महेशाराधनार्थाय ज्ञानयोगं च शाश्वतम्
144 // vyāsa uvāca ityeṣa mānavo dharmo yuṣmākaṃ kathito mayā / maheśārādhanārthāya jñānayogaṃ ca śāśvatam
145 ॥ यो ऽनेन विधिना युक्तं ज्ञानयोगं समाचरेत् । स पश्यति महादेवं नान्यः कल्पशतैरपि
145 // yo 'nena vidhinā yuktaṃ jñānayogaṃ samācaret / sa paśyati mahādevaṃ nānyaḥ kalpaśatairapi
146 ॥ स्थापयेद् यः परं धर्मं ज्ञानं तत्पारमेश्वरम् । न तस्मादधिको लोके स योगी परमो मतः
146 // sthāpayed yaḥ paraṃ dharmaṃ jñānaṃ tatpārameśvaram / na tasmādadhiko loke sa yogī paramo mataḥ
147 ॥ य संस्थापयितुं शक्तो न कुर्यान्मोहितो जनः । स योगयुक्तो ऽपि मुनिर्नात्यर्थं भगवत्प्रियः
147 // ya saṃsthāpayituṃ śakto na kuryānmohito janaḥ / sa yogayukto 'pi munirnātyarthaṃ bhagavatpriyaḥ
148 ॥ तस्मात् सदैव दातव्यं ब्राह्मणेषु विशेषतः । धर्मयुक्तेषु शान्तेषु श्रद्धया चान्वितेषु वै
148 // tasmāt sadaiva dātavyaṃ brāhmaṇeṣu viśeṣataḥ / dharmayukteṣu śānteṣu śraddhayā cānviteṣu vai
149 ॥ यः पठेद् भवतां नित्यं संवादं मम चैव हि । सर्वपापविनिर्मुक्तो गच्छेत परमां गतिम्
149 // yaḥ paṭhed bhavatāṃ nityaṃ saṃvādaṃ mama caiva hi / sarvapāpavinirmukto gaccheta paramāṃ gatim
150 ॥ श्राद्धे वा दैविके कार्ये ब्राह्मणानां च सन्निधौ । पठेत नित्यं सुमनाः श्रोतव्यं च द्विजातिभिः
150 // śrāddhe vā daivike kārye brāhmaṇānāṃ ca sannidhau / paṭheta nityaṃ sumanāḥ śrotavyaṃ ca dvijātibhiḥ
151 ॥ योर्ऽथं विचार्य युक्तात्मा श्रावयेद् ब्राह्मणान् शुचीन् । स दोषकञ्चुकं त्यक्त्वा याति देवं महेश्वरम्
151 // yor'thaṃ vicārya yuktātmā śrāvayed brāhmaṇān śucīn / sa doṣakañcukaṃ tyaktvā yāti devaṃ maheśvaram
152 ॥ एतावदुक्त्वा भगवान् व्यासः सत्यवतीसुतः । समाश्वास्य मुनीन् सूतं जगाम च यथागतम्
152 // etāvaduktvā bhagavān vyāsaḥ satyavatīsutaḥ / samāśvāsya munīn sūtaṃ jagāma ca yathāgatam