40 ॥ इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे चत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच इदं त्रैलोक्यविख्यातं तीर्थं नैमिशमुत्तमम् । महादेवप्रियकरं महापातकनाशनम्
40 // iti śrīkūrmapurāṇe ṣaṭsāhastryāṃ saṃhitāyāmuparivibhāge catvāriṃśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca idaṃ trailokyavikhyātaṃ tīrthaṃ naimiśamuttamam / mahādevapriyakaraṃ mahāpātakanāśanam
1 ॥ महादेवं दिदृक्षूणामृषीणणां परमेष्ठिनाम् । ब्रहामणा निर्मितं स्थानं तपस्तप्तुं द्विजोत्तमाः
1 // mahādevaṃ didṛkṣūṇāmṛṣīṇaṇāṃ parameṣṭhinām / brahāmaṇā nirmitaṃ sthānaṃ tapastaptuṃ dvijottamāḥ
2 ॥ मरीचयो ऽत्रयो विप्रा वसिष्ठाः क्रतवस्तथा । भृगवो ऽङ्गिरसः पूर्वा ब्रह्माणं कमलोद्भवम्
2 // marīcayo 'trayo viprā vasiṣṭhāḥ kratavastathā / bhṛgavo 'ṅgirasaḥ pūrvā brahmāṇaṃ kamalodbhavam
3 ॥ समेत्य सर्ववरदं चतुर्मूर्ति चतुर्मुखम् । पृच्छन्ति प्रणिपत्यैनं विश्वकर्माणमच्युतम्
3 // sametya sarvavaradaṃ caturmūrti caturmukham / pṛcchanti praṇipatyainaṃ viśvakarmāṇamacyutam
4 ॥ षट्कुलीया ऊचुः भगवन् देवमीशानं भर्गमेकं कपर्दिनम् । केनोपायेन पश्यामो ब्रूहि देवनमस्कृतम्
4 // ṣaṭkulīyā ūcuḥ bhagavan devamīśānaṃ bhargamekaṃ kapardinam / kenopāyena paśyāmo brūhi devanamaskṛtam
5 ॥ ब्रह्मोवाच सत्रं सहस्रमासध्वं वाङ्मनोदोषवर्जिताः । देशं च वः प्रवक्ष्यामि यस्मिन् देशे चरिष्यथ
5 // brahmovāca satraṃ sahasramāsadhvaṃ vāṅmanodoṣavarjitāḥ / deśaṃ ca vaḥ pravakṣyāmi yasmin deśe cariṣyatha
6 ॥ उक्त्वा मनोमयं चक्रं स सृष्ट्वा तानुवाच ह । क्षिप्तमेतन्मया चक्रमनुव्रजत मा चिरम् । यत्रास्य नेमिः शीर्येत स देशः पुरुषर्षभाः
6 // uktvā manomayaṃ cakraṃ sa sṛṣṭvā tānuvāca ha / kṣiptametanmayā cakramanuvrajata mā ciram / yatrāsya nemiḥ śīryeta sa deśaḥ puruṣarṣabhāḥ
7 ॥ ततो मुमोच तच्चक्रं ते च तत्समनुव्रजन् । तस्य वै व्रजतः क्षिप्रं यत्र नेमिरशीर्यत । नैमिसं तत्स्मृतं नाम्ना पुण्यं सर्वत्र पूजितम्
7 // tato mumoca taccakraṃ te ca tatsamanuvrajan / tasya vai vrajataḥ kṣipraṃ yatra nemiraśīryata / naimisaṃ tatsmṛtaṃ nāmnā puṇyaṃ sarvatra pūjitam
8 ॥ सिद्धचारणसंकीर्णं यक्षगन्धर्वसेवितम् । स्थानं भगवतः शंभोरेतन्नैमिशमुत्तमम्
8 // siddhacāraṇasaṃkīrṇaṃ yakṣagandharvasevitam / sthānaṃ bhagavataḥ śaṃbhoretannaimiśamuttamam
9 ॥ अत्र देवाः सगन्धर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः । तपस्तप्त्वा पुरा देवा लेभिरे प्रवरान् वरान्
9 // atra devāḥ sagandharvāḥ sayakṣoragarākṣasāḥ / tapastaptvā purā devā lebhire pravarān varān
10 ॥ इमं देशं समाश्रित्य षट्कुलीयाः समाहिताः । सत्रेणाराध्य देवेशं दृष्टवन्तो महेश्वरम्
10 // imaṃ deśaṃ samāśritya ṣaṭkulīyāḥ samāhitāḥ / satreṇārādhya deveśaṃ dṛṣṭavanto maheśvaram
11 ॥ अत्र दानं तपस्तप्तं स्नानं जप्यादिकं च यत् । एकैकं पावयेत् पापं सप्तजन्मकृतं द्विजाः
11 // atra dānaṃ tapastaptaṃ snānaṃ japyādikaṃ ca yat / ekaikaṃ pāvayet pāpaṃ saptajanmakṛtaṃ dvijāḥ
12 ॥ अत्र पूर्वं स भगवानृषीणां सत्रमासताम् । प्रोवाच वायुर्ब्रह्माण्डं पुराणं ब्रह्मभाषितम्
12 // atra pūrvaṃ sa bhagavānṛṣīṇāṃ satramāsatām / provāca vāyurbrahmāṇḍaṃ purāṇaṃ brahmabhāṣitam
13 ॥ अत्र देवो महादेवो रुद्राण्या किल विश्वकृत् । रमते ऽध्यापि भगवान् प्रमथैः परिवारितः
13 // atra devo mahādevo rudrāṇyā kila viśvakṛt / ramate 'dhyāpi bhagavān pramathaiḥ parivāritaḥ
14 ॥ अत्र प्राणान् परित्यज्य नियमेन द्विजातयः । ब्रह्मलोकं गमिष्यन्ति यत्र गत्वा न जायते
14 // atra prāṇān parityajya niyamena dvijātayaḥ / brahmalokaṃ gamiṣyanti yatra gatvā na jāyate
15 ॥ अन्यच्च तीर्थप्रवरं जाप्येश्वरमितिश्रुतम् । जजाप रुद्रमनिशं यत्र नन्दी महागणः
15 // anyacca tīrthapravaraṃ jāpyeśvaramitiśrutam / jajāpa rudramaniśaṃ yatra nandī mahāgaṇaḥ
16 ॥ प्रीतस्तस्य महादेवो देव्या सह पिनाकधृक् । ददावात्मसमानत्वं मृत्युवञ्चनमेव च
16 // prītastasya mahādevo devyā saha pinākadhṛk / dadāvātmasamānatvaṃ mṛtyuvañcanameva ca
17 ॥ अभूदृषिः स धर्मात्मा शिलादो नाम धर्मवित् । आराधयन्महादेवं पुत्रार्थं वृषभध्वजम्
17 // abhūdṛṣiḥ sa dharmātmā śilādo nāma dharmavit / ārādhayanmahādevaṃ putrārthaṃ vṛṣabhadhvajam
18 ॥ तस्य वर्षसहस्रान्ते तप्यमानस्य विश्वकृत् । शर्वः सोमो गणवृतो वरदो ऽस्मीत्यभाषत
18 // tasya varṣasahasrānte tapyamānasya viśvakṛt / śarvaḥ somo gaṇavṛto varado 'smītyabhāṣata
19 ॥ स वव्रे वरमीशानं वरेण्यं गिरिजापतिम् । अयोनिजं मृत्युहीनं देहि पुत्रं त्वया समम्
19 // sa vavre varamīśānaṃ vareṇyaṃ girijāpatim / ayonijaṃ mṛtyuhīnaṃ dehi putraṃ tvayā samam
20 ॥ तथास्त्वित्याह भगवान् देव्या सह महेश्वरः । पश्यतस्तस्य विप्रर्षेरन्तर्धानं गतो हरः
20 // tathāstvityāha bhagavān devyā saha maheśvaraḥ / paśyatastasya viprarṣerantardhānaṃ gato haraḥ
21 ॥ ततो यियक्षुः स्वां भूमिं शिलादो धर्मवित्तमः । चकर्ष लाङ्गलेनोर्वों भित्त्वादृश्यत शोभनः
21 // tato yiyakṣuḥ svāṃ bhūmiṃ śilādo dharmavittamaḥ / cakarṣa lāṅgalenorvoṃ bhittvādṛśyata śobhanaḥ
22 ॥ संवर्तकानलप्रख्यः कुमारः प्रहसन्निव । रूपलावण्यसंपन्नस्तेजसा भासयन् दिशः
22 // saṃvartakānalaprakhyaḥ kumāraḥ prahasanniva / rūpalāvaṇyasaṃpannastejasā bhāsayan diśaḥ
23 ॥ कुमारतुल्यो ऽप्रतिमो मेघगम्भीरया गिरा । शिलादं तात तातेति प्राह नन्दी पुनः पुनः
23 // kumāratulyo 'pratimo meghagambhīrayā girā / śilādaṃ tāta tāteti prāha nandī punaḥ punaḥ
24 ॥ तं दृष्ट्वा नन्दनं जातं शिलादः परिषस्वजे । मुनिभ्यो दर्शयामास ये तदाश्रमवासिनः
24 // taṃ dṛṣṭvā nandanaṃ jātaṃ śilādaḥ pariṣasvaje / munibhyo darśayāmāsa ye tadāśramavāsinaḥ
25 ॥ जातकर्मादिकाः सर्वाः क्रियास्तस्य चकार ह । उपनीय यथाशास्त्रं वेदमध्यापयत् सुतम्
25 // jātakarmādikāḥ sarvāḥ kriyāstasya cakāra ha / upanīya yathāśāstraṃ vedamadhyāpayat sutam
26 ॥ अधीतवेदो भगवान् नन्दी मतिमनुत्तमाम् । चक्रे महेश्वरं द्रष्टुं जेष्ये मृत्युमिति प्रभुम्
26 // adhītavedo bhagavān nandī matimanuttamām / cakre maheśvaraṃ draṣṭuṃ jeṣye mṛtyumiti prabhum
27 ॥ स गत्वा सरितं पुण्यामेकाग्रश्रद्धयान्वितः । जजाप रुद्रमनिशं महेशासक्तमानसः
27 // sa gatvā saritaṃ puṇyāmekāgraśraddhayānvitaḥ / jajāpa rudramaniśaṃ maheśāsaktamānasaḥ
28 ॥ तस्य कोट्यां तु पूर्णायां शङ्करो भक्तवत्सलः । आगत्य साम्बः सगणो वरदो ऽस्मीत्युवाच ह
28 // tasya koṭyāṃ tu pūrṇāyāṃ śaṅkaro bhaktavatsalaḥ / āgatya sāmbaḥ sagaṇo varado 'smītyuvāca ha
29 ॥ स वव्रे पुनरेवाहं जपेयं कोटिमीश्वरम् । तावदायुर्महादेव देहीति वरमीश्वर
29 // sa vavre punarevāhaṃ japeyaṃ koṭimīśvaram / tāvadāyurmahādeva dehīti varamīśvara
30 ॥ एवमस्त्विति संप्रोच्य देवो ऽप्यन्तरधीयत । जजाप कोटिं भगवान् भूयस्तद्गतमानसः
30 // evamastviti saṃprocya devo 'pyantaradhīyata / jajāpa koṭiṃ bhagavān bhūyastadgatamānasaḥ
31 ॥ द्वितीयायां च कोट्यां वै संपूर्णायां वृषध्वजः । आगत्य वरदो ऽस्मीति प्राह भूतगणैर्वृतः
31 // dvitīyāyāṃ ca koṭyāṃ vai saṃpūrṇāyāṃ vṛṣadhvajaḥ / āgatya varado 'smīti prāha bhūtagaṇairvṛtaḥ
32 ॥ तृतीयां जप्तुमिच्छामि कोटिं भूयो ऽपि शङ्कर । तथास्त्वित्याह विश्वात्मा देवो ऽप्यन्तरधीयत
32 // tṛtīyāṃ japtumicchāmi koṭiṃ bhūyo 'pi śaṅkara / tathāstvityāha viśvātmā devo 'pyantaradhīyata
33 ॥ कोटित्रये ऽथ संपूर्णे देवः प्रीतमना भृशम् । आगत्य वरदो ऽस्मीति प्राह भूतगणैर्वृतः
33 // koṭitraye 'tha saṃpūrṇe devaḥ prītamanā bhṛśam / āgatya varado 'smīti prāha bhūtagaṇairvṛtaḥ
34 ॥ जपेयं कोटिमन्यां वै भूयो ऽपि तव तेजसा । इत्युक्ते भगवानाह न जप्तव्यं त्वया पुनः
34 // japeyaṃ koṭimanyāṃ vai bhūyo 'pi tava tejasā / ityukte bhagavānāha na japtavyaṃ tvayā punaḥ
35 ॥ अमरो जरया त्यक्तो मम पार्श्वगतः सदा । महागणपतिर्देव्याः पुत्रो भव महेश्वरः
35 // amaro jarayā tyakto mama pārśvagataḥ sadā / mahāgaṇapatirdevyāḥ putro bhava maheśvaraḥ
36 ॥ योगीश्वरो योगनेता गणानामीश्वरेश्वरः । सर्वलोकाधिपः श्रीमान् सर्वज्ञो मद्बलान्वितः
36 // yogīśvaro yoganetā gaṇānāmīśvareśvaraḥ / sarvalokādhipaḥ śrīmān sarvajño madbalānvitaḥ
37 ॥ ज्ञानं तन्मामकं दिव्यं हस्तामलकवत् तव । आभूतसंप्लवस्थायी ततो यास्यसि मत्पदम्
37 // jñānaṃ tanmāmakaṃ divyaṃ hastāmalakavat tava / ābhūtasaṃplavasthāyī tato yāsyasi matpadam
38 ॥ एतदुक्त्वा महादेवो गणानाहूय शङ्करः । अभिषेकेण युक्तेन नन्दीश्वरमयोजयत्
38 // etaduktvā mahādevo gaṇānāhūya śaṅkaraḥ / abhiṣekeṇa yuktena nandīśvaramayojayat
39 ॥ उद्वाहयामास च तं स्वयमेव पिनाकधृक् । मरुतां च शुभां कन्यां सुयशेति च विश्रुताम्
39 // udvāhayāmāsa ca taṃ svayameva pinākadhṛk / marutāṃ ca śubhāṃ kanyāṃ suyaśeti ca viśrutām
40 ॥ एतज्जप्येश्वरं स्थानं देवदेवस्य शूलिनः । यत्र तत्र मृतो मर्त्यो रुद्रलोके महीयते
40 // etajjapyeśvaraṃ sthānaṃ devadevasya śūlinaḥ / yatra tatra mṛto martyo rudraloke mahīyate