तपसा च महादेव्याः पार्वत्या वृषभध्वज प्रीतिश् च भगवाञ्छर्वो वचनाद्ब्रह्मणस्तदा
tapasā ca mahādevyāḥ pārvatyā vṛṣabhadhvaja prītiś ca bhagavāñcharvo vacanādbrahmaṇastadā
हिताय चाश्रमाणां च क्रीडार्थं भगवान्भवः तदा हैमवतीं देवीम् उपयेमे यथाविधि
hitāya cāśramāṇāṃ ca krīḍārthaṃ bhagavānbhavaḥ tadā haimavatīṃ devīm upayeme yathāvidhi
जगाम स स्वयं ब्रह्मा मरीच्याद्यैर्महर्षिभिः तपोवनं महादेव्याः पार्वत्याः पद्मसंभवः
jagāma sa svayaṃ brahmā marīcyādyairmaharṣibhiḥ tapovanaṃ mahādevyāḥ pārvatyāḥ padmasaṃbhavaḥ
प्रदक्षिणीकृत्य च तां देवीं स जगतो ऽरणीम् किम् अर्थं तपसा लोकान् संतापयसि शैलजे
pradakṣiṇīkṛtya ca tāṃ devīṃ sa jagato 'raṇīm kim arthaṃ tapasā lokān saṃtāpayasi śailaje
त्वया सृष्टं जगत्सर्वं मातस्त्वं मा विनाशय त्वं हि संधारयेल्लोकान् इमान् सर्वान् स्वतेजसा
tvayā sṛṣṭaṃ jagatsarvaṃ mātastvaṃ mā vināśaya tvaṃ hi saṃdhārayellokān imān sarvān svatejasā
सर्वदेवेश्वरः श्रीमान् सर्वलोकपतिर्भवः यस्य वै देवदेवस्य वयं किङ्करवादिनः
sarvadeveśvaraḥ śrīmān sarvalokapatirbhavaḥ yasya vai devadevasya vayaṃ kiṅkaravādinaḥ
स एवं परमेशानः स्वयं च वरयिष्यति वरदे येन सृष्टासि न विना यस्त्वयांबिके
sa evaṃ parameśānaḥ svayaṃ ca varayiṣyati varade yena sṛṣṭāsi na vinā yastvayāṃbike
वर्तते नात्र संदेहस् तव भर्त्ता भविष्यति इत्युक्त्वा तां नमस्कृत्य मुहुः सम्प्रेक्ष्य पार्वतीम्
vartate nātra saṃdehas tava bharttā bhaviṣyati ityuktvā tāṃ namaskṛtya muhuḥ samprekṣya pārvatīm
गते पितामहे देवो भगवान् परमेश्वरः जगामानुग्रहं कर्तुं द्विजरूपेण चाश्रमम्
gate pitāmahe devo bhagavān parameśvaraḥ jagāmānugrahaṃ kartuṃ dvijarūpeṇa cāśramam
सा च दृष्ट्वा महादेवं द्विजरूपेण संस्थितम् प्रतिभाद्यैः प्रभुं ज्ञात्वा ननाम वृषभध्वजम्
sā ca dṛṣṭvā mahādevaṃ dvijarūpeṇa saṃsthitam pratibhādyaiḥ prabhuṃ jñātvā nanāma vṛṣabhadhvajam
सम्पूज्य वरदं देवं ब्राह्मणच्छद्मनागतम् तुष्टाव परमेशानं पार्वती परमेश्वरम्
sampūjya varadaṃ devaṃ brāhmaṇacchadmanāgatam tuṣṭāva parameśānaṃ pārvatī parameśvaram
अनुगृह्य तदा देवीम् उवाच प्रहसन्निव कुलधर्माश्रयं रक्षन् भूधरस्य महात्मनः
anugṛhya tadā devīm uvāca prahasanniva kuladharmāśrayaṃ rakṣan bhūdharasya mahātmanaḥ
क्रीडार्थं च सतां मध्ये सर्वदेवपतिर्भवः स्वयंवरे महादेवी तव दिव्यसुशोभने
krīḍārthaṃ ca satāṃ madhye sarvadevapatirbhavaḥ svayaṃvare mahādevī tava divyasuśobhane
आस्थाय रूपं यत्सौम्यं समेष्ये ऽहं सह त्वया इत्युक्त्वा तां समालोक्य देवो दिव्येन चक्षुषा
āsthāya rūpaṃ yatsaumyaṃ sameṣye 'haṃ saha tvayā ityuktvā tāṃ samālokya devo divyena cakṣuṣā
जगामेष्टं तदा दिव्यं स्वपुरं प्रययौ च सा दृष्ट्वा हृष्टस्तदा देवीं मेनया तुहिनाचलः
jagāmeṣṭaṃ tadā divyaṃ svapuraṃ prayayau ca sā dṛṣṭvā hṛṣṭastadā devīṃ menayā tuhinācalaḥ
आलिङ्ग्याघ्राय सम्पूज्य पुत्रीं साक्षात्तपस्विनीम् दुहितुर्देवदेवेन न जानन्नभिमन्त्रितम्
āliṅgyāghrāya sampūjya putrīṃ sākṣāttapasvinīm duhiturdevadevena na jānannabhimantritam
स्वयंवरं तदा देव्याः सर्वलोकेष्वघोषयत् अथ ब्रह्मा च भगवान् विष्णुः साक्षाज्जनार्दनः
svayaṃvaraṃ tadā devyāḥ sarvalokeṣvaghoṣayat atha brahmā ca bhagavān viṣṇuḥ sākṣājjanārdanaḥ
शक्रश् च भगवान् वह्निर् भास्करो भग एव च त्वष्टार्यमा विवस्वांश् च यमो वरुण एव च
śakraś ca bhagavān vahnir bhāskaro bhaga eva ca tvaṣṭāryamā vivasvāṃś ca yamo varuṇa eva ca
वायुः सोमस्तथेशानो रुद्राश् च मुनयस् तथा अश्विनौ द्वादशादित्या गन्धर्वा गरुडस् तथा
vāyuḥ somastatheśāno rudrāś ca munayas tathā aśvinau dvādaśādityā gandharvā garuḍas tathā
यक्षाः सिद्धास्तथा साध्या दैत्याः किंपुरुषोरगाः समुद्राश् च नदा वेदा मन्त्राः स्तोत्रादयः क्षणाः
yakṣāḥ siddhāstathā sādhyā daityāḥ kiṃpuruṣoragāḥ samudrāś ca nadā vedā mantrāḥ stotrādayaḥ kṣaṇāḥ
नागाश् च पर्वताः सर्वे यज्ञाः सूर्यादयो ग्रहाः त्रयस्त्रिंशच्च देवानां त्रयश् च त्रिशतं तथा
nāgāś ca parvatāḥ sarve yajñāḥ sūryādayo grahāḥ trayastriṃśacca devānāṃ trayaś ca triśataṃ tathā
त्रयश् च त्रिसहस्रं च तथान्ये बहवः सुरा जग्मुर् गिरीन्द्रपुत्र्यास्तु स्वयंवरमनुत्तमम्
trayaś ca trisahasraṃ ca tathānye bahavaḥ surā jagmur girīndraputryāstu svayaṃvaramanuttamam
अथ शैलसुता देवी हैममारुह्य शोभनम् विमानं सर्वतोभद्रं सर्वरत्नैर् अलंकृतम्
atha śailasutā devī haimamāruhya śobhanam vimānaṃ sarvatobhadraṃ sarvaratnair alaṃkṛtam
अप्सरोभिः प्रनृत्ताभिः सर्वाभरणभूषितैः गन्धर्वसिद्धैर्विविधैः किन्नरैश् च सुशोभनैः
apsarobhiḥ pranṛttābhiḥ sarvābharaṇabhūṣitaiḥ gandharvasiddhairvividhaiḥ kinnaraiś ca suśobhanaiḥ
बन्दिभिः स्तूयमाना च स्थिता शैलसुता तदा सितातपत्रं रत्नांशुमिश्रितं चावहत्तथा
bandibhiḥ stūyamānā ca sthitā śailasutā tadā sitātapatraṃ ratnāṃśumiśritaṃ cāvahattathā
मालिनी गिरिपुत्र्यास्तु संध्या पूर्णेन्दुमण्डलम् चामरासक्तहस्ताभिर् दिव्यस्त्रीभिश् च संवृता
mālinī giriputryāstu saṃdhyā pūrṇendumaṇḍalam cāmarāsaktahastābhir divyastrībhiś ca saṃvṛtā
मालां गृह्य जया तस्थौ सुरद्रुमसमुद्भवाम् विजया व्यजनं गृह्य स्थिता देव्याः समीपगा
mālāṃ gṛhya jayā tasthau suradrumasamudbhavām vijayā vyajanaṃ gṛhya sthitā devyāḥ samīpagā
मालां प्रगृह्य देव्यां तु स्थितायां देवसंसदि शिशुर्भूत्वा महादेवः क्रीडार्थं वृषभध्वजः
mālāṃ pragṛhya devyāṃ tu sthitāyāṃ devasaṃsadi śiśurbhūtvā mahādevaḥ krīḍārthaṃ vṛṣabhadhvajaḥ
उत्सङ्गतलसंसुप्तो बभूव भगवान्भवः अथ दृष्ट्वा शिशुं देवास् तस्या उत्संगवर्त्तिनम्
utsaṅgatalasaṃsupto babhūva bhagavānbhavaḥ atha dṛṣṭvā śiśuṃ devās tasyā utsaṃgavarttinam
को ऽयम् अत्रेति संमन्त्र्य चुक्षुभुश् च समागताः वज्रमाहारयत्तस्य बाहुम् उद्यम्य वृत्रहा
ko 'yam atreti saṃmantrya cukṣubhuś ca samāgatāḥ vajramāhārayattasya bāhum udyamya vṛtrahā
स बाहुरुद्यमस्तस्य तथैव समुपस्थितः स्तम्भितः शिशुरूपेण देवदेवेन लीलया
sa bāhurudyamastasya tathaiva samupasthitaḥ stambhitaḥ śiśurūpeṇa devadevena līlayā
वज्रं क्षेप्तुं न शशाक बाहुं चालयितुं तथा वह्निः शक्तिं तथा क्षेप्तुं न शशाक तथा स्थितः
vajraṃ kṣeptuṃ na śaśāka bāhuṃ cālayituṃ tathā vahniḥ śaktiṃ tathā kṣeptuṃ na śaśāka tathā sthitaḥ
यमो ऽपि दण्डं खड्गं च निरृतिर्मुनिपुङ्गवाः वरुणो नागपाशं च ध्वजयष्टिं समीरणः
yamo 'pi daṇḍaṃ khaḍgaṃ ca nirṛtirmunipuṅgavāḥ varuṇo nāgapāśaṃ ca dhvajayaṣṭiṃ samīraṇaḥ
सोमो गदां धनेशश् च दण्डं दण्डभृतां वरः ईशानश् च तथा शूलं तीव्रमुद्यम्य संस्थितः
somo gadāṃ dhaneśaś ca daṇḍaṃ daṇḍabhṛtāṃ varaḥ īśānaś ca tathā śūlaṃ tīvramudyamya saṃsthitaḥ
रुद्राश् च शूलमादित्या मुशलं वसवस् तथा मुद्गरं स्तम्भिताः सर्वे देवेनाशु दिवौकसः
rudrāś ca śūlamādityā muśalaṃ vasavas tathā mudgaraṃ stambhitāḥ sarve devenāśu divaukasaḥ
स्तम्भिता देवदेवेन तथान्ये च दिवौकसः शिरः प्रकम्पयन् विष्णुश् चक्रम् उद्यम्य संस्थितः
stambhitā devadevena tathānye ca divaukasaḥ śiraḥ prakampayan viṣṇuś cakram udyamya saṃsthitaḥ
तस्यापि शिरसो बालः स्थिरत्वं प्रचकार ह चक्रं क्षेप्तुं न शशाक बाहूंश्चालयितुं न च
tasyāpi śiraso bālaḥ sthiratvaṃ pracakāra ha cakraṃ kṣeptuṃ na śaśāka bāhūṃścālayituṃ na ca
पूषा दन्तान् दशन् दन्तैर् बालमैक्षत मोहितः तस्यापि दशनाः पेतुर् दृष्टमात्रस्य शंभुना
pūṣā dantān daśan dantair bālamaikṣata mohitaḥ tasyāpi daśanāḥ petur dṛṣṭamātrasya śaṃbhunā
बलं तेजश् च योगं च तथैवास्तम्भयद् विभुः अथ तेषु स्थितेष्वेव मन्युमत्सु सुरेष्वपि
balaṃ tejaś ca yogaṃ ca tathaivāstambhayad vibhuḥ atha teṣu sthiteṣveva manyumatsu sureṣvapi
ब्रह्मा परमसंविग्नो ध्यानमास्थाय शङ्करम् बुबुधे देवमीशानम् उमोत्संगे तमास्थितम्
brahmā paramasaṃvigno dhyānamāsthāya śaṅkaram bubudhe devamīśānam umotsaṃge tamāsthitam
स बुद्ध्वा देवमीशानं शीघ्रम् उत्थाय विस्मितः ववन्दे चरणौ शंभोर् अस्तुवच्च पितामहः
sa buddhvā devamīśānaṃ śīghram utthāya vismitaḥ vavande caraṇau śaṃbhor astuvacca pitāmahaḥ
बुद्धिस्त्वं सर्वलोकानाम् अहङ्कारस् त्वम् ईश्वरः भूतानामिन्द्रियाणां च त्वमेवेश प्रवर्त्तकः
buddhistvaṃ sarvalokānām ahaṅkāras tvam īśvaraḥ bhūtānāmindriyāṇāṃ ca tvameveśa pravarttakaḥ
तवाहं दक्षिणाद्धस्तात् सृष्टः पूर्वं पुरातनः वामहस्तान् महाबाहो देवो नारायणः प्रभुः
tavāhaṃ dakṣiṇāddhastāt sṛṣṭaḥ pūrvaṃ purātanaḥ vāmahastān mahābāho devo nārāyaṇaḥ prabhuḥ
इयं च प्रकृतिर्देवी सदा ते सृष्टिकारण पत्नीरूपं समास्थाय जगत्कारणमागता
iyaṃ ca prakṛtirdevī sadā te sṛṣṭikāraṇa patnīrūpaṃ samāsthāya jagatkāraṇamāgatā
नमस्तुभ्यं महादेव महादेव्यै नमोनमः प्रसादात्तव देवेश नियोगाच्च मया प्रजाः
namastubhyaṃ mahādeva mahādevyai namonamaḥ prasādāttava deveśa niyogācca mayā prajāḥ
देवाद्यास्तु इमाः सृष्टा मूढास्त्वद्योगमोहिताः कुरु प्रसादमेतेषां यथापूर्वं भवन्त्विमे
devādyāstu imāḥ sṛṣṭā mūḍhāstvadyogamohitāḥ kuru prasādameteṣāṃ yathāpūrvaṃ bhavantvime
विज्ञाप्यैवं तदा ब्रह्मा देवदेवं महेश्वरम् संस्तम्भितांस्तदा तेन भगवान् आह पद्मजः
vijñāpyaivaṃ tadā brahmā devadevaṃ maheśvaram saṃstambhitāṃstadā tena bhagavān āha padmajaḥ
मूढास्थ देवताः सर्वा नैव बुध्यत शङ्करम् देवदेवम् इहायान्तं सर्वदेवनमस्कृतम्
mūḍhāstha devatāḥ sarvā naiva budhyata śaṅkaram devadevam ihāyāntaṃ sarvadevanamaskṛtam
गच्छध्वं शरणं शीघ्रं देवाः शक्रपुरोगमाः सनारायणकाः सर्वे मुनिभिः शङ्करं प्रभुम्
gacchadhvaṃ śaraṇaṃ śīghraṃ devāḥ śakrapurogamāḥ sanārāyaṇakāḥ sarve munibhiḥ śaṅkaraṃ prabhum
सार्धं मयैव देवेशं परमात्मानमीश्वरम् अनया हैमवत्या च प्रकृत्या सह सत्तमम्
sārdhaṃ mayaiva deveśaṃ paramātmānamīśvaram anayā haimavatyā ca prakṛtyā saha sattamam
तत्र ते स्तम्भितास्तेन तथैव सुरसत्तमाः प्रणेमुर् मनसा सर्वे सनारायणकाः प्रभुम्
tatra te stambhitāstena tathaiva surasattamāḥ praṇemur manasā sarve sanārāyaṇakāḥ prabhum
अथ तेषां प्रसन्नो भूद् देवदेवस्त्रियंबकः यथापूर्वं चकाराशु वचनाद्ब्रह्मणः प्रभुः
atha teṣāṃ prasanno bhūd devadevastriyaṃbakaḥ yathāpūrvaṃ cakārāśu vacanādbrahmaṇaḥ prabhuḥ
तत एवं प्रसन्ने तु सर्वदेवनिवारणम् वपुश्चकार देवेशो दिव्यं परममद्भुतम्
tata evaṃ prasanne tu sarvadevanivāraṇam vapuścakāra deveśo divyaṃ paramamadbhutam
तेजसा तस्य देवास्ते सेन्द्रचन्द्रदिवाकराः सब्रह्मकाः ससाध्याश् च सनारायणकास् तथा
tejasā tasya devāste sendracandradivākarāḥ sabrahmakāḥ sasādhyāś ca sanārāyaṇakās tathā
सयमाश् च सरुद्राश् च चक्षुरप्रार्थयन् विभुम् तेभ्यश् च परमं चक्षुः सर्वदृष्टौ च शक्तिमत्
sayamāś ca sarudrāś ca cakṣuraprārthayan vibhum tebhyaś ca paramaṃ cakṣuḥ sarvadṛṣṭau ca śaktimat
ददावंबापतिः शर्वो भवान्याश् च चलस्य च लब्ध्वा चक्षुस्तदा देवा इन्द्रविष्णुपुरोगमाः
dadāvaṃbāpatiḥ śarvo bhavānyāś ca calasya ca labdhvā cakṣustadā devā indraviṣṇupurogamāḥ
सब्रह्मकः सशक्राश् च तमपश्यन्महेश्वरम् ब्रह्माद्या नेमिरे तूर्णं भवानी च गिरीश्वरः
sabrahmakaḥ saśakrāś ca tamapaśyanmaheśvaram brahmādyā nemire tūrṇaṃ bhavānī ca girīśvaraḥ
मुनयश् च महादेवं गणेशाः शिवसंमताः ससर्जुः पुष्पवृष्टिं च खेचराः सिद्धचारणाः
munayaś ca mahādevaṃ gaṇeśāḥ śivasaṃmatāḥ sasarjuḥ puṣpavṛṣṭiṃ ca khecarāḥ siddhacāraṇāḥ
देवदुन्दुभयो नेदुस् तुष्टुवुर्मुनयः प्रभुम् जगुर्गन्धर्वमुख्याश् च ननृतुश्चाप्सरोगणाः
devadundubhayo nedus tuṣṭuvurmunayaḥ prabhum jagurgandharvamukhyāś ca nanṛtuścāpsarogaṇāḥ
मुमुहुर्गणपाः सर्वे मुमोदांबा च पार्वती तस्य देवी तदा हृष्टा समक्षं त्रिदिवौकसाम्
mumuhurgaṇapāḥ sarve mumodāṃbā ca pārvatī tasya devī tadā hṛṣṭā samakṣaṃ tridivaukasām
पादयोः स्थापयामास मालां दिव्यां सुगन्धिनीम् साधु साध्विति सम्प्रोच्य तया तत्रैव चार्चितम्
pādayoḥ sthāpayāmāsa mālāṃ divyāṃ sugandhinīm sādhu sādhviti samprocya tayā tatraiva cārcitam
सह देव्या नमश्चक्रुः शिरोभिर् भूतलाश्रितैः सर्वे सब्रह्मका देवाः सयक्षोरगराक्षसाः
saha devyā namaścakruḥ śirobhir bhūtalāśritaiḥ sarve sabrahmakā devāḥ sayakṣoragarākṣasāḥ