शेषाः पञ्च ग्रहा ज्ञेया ईश्वराः कामचारिणः पठ्यते चाग्निरादित्य उदकं चन्द्रमाः स्मृतः
śeṣāḥ pañca grahā jñeyā īśvarāḥ kāmacāriṇaḥ paṭhyate cāgnirāditya udakaṃ candramāḥ smṛtaḥ
शेषाणां प्रकृतिं सम्यग् वक्ष्यमाणां निबोधत सुरसेनापतिः स्कन्दः पठ्यते ऽङ्गारको ग्रहः
śeṣāṇāṃ prakṛtiṃ samyag vakṣyamāṇāṃ nibodhata surasenāpatiḥ skandaḥ paṭhyate 'ṅgārako grahaḥ
नारायणं बुधं प्राहुर् देवं ज्ञानविदो जनाः सर्वलोकप्रभुः साक्षाद् यमो लोकप्रभुः स्वयम्
nārāyaṇaṃ budhaṃ prāhur devaṃ jñānavido janāḥ sarvalokaprabhuḥ sākṣād yamo lokaprabhuḥ svayam
महाग्रहो द्विजश्रेष्ठा मन्दगामी शनैश्चरः देवासुरगुरू द्वौ तु भानुमन्तौ महाग्रहौ
mahāgraho dvijaśreṣṭhā mandagāmī śanaiścaraḥ devāsuragurū dvau tu bhānumantau mahāgrahau
प्रजापतिसुतावुक्तौ ततः शुक्रबृहस्पती आदित्यमूलमखिलं त्रैलोक्यं नात्र संशयः
prajāpatisutāvuktau tataḥ śukrabṛhaspatī ādityamūlamakhilaṃ trailokyaṃ nātra saṃśayaḥ
भवत्यस्माज्जगत्कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम् रुद्रेन्द्रोपेन्द्रचन्द्राणां विप्रेन्द्राग्निदिवौकसाम्
bhavatyasmājjagatkṛtsnaṃ sadevāsuramānuṣam rudrendropendracandrāṇāṃ viprendrāgnidivaukasām
द्युतिर्द्युतिमतां कृत्स्नं यत्तेजः सर्वलौकिकम् सर्वात्मा सर्वलोकेशो महादेवः प्रजापतिः
dyutirdyutimatāṃ kṛtsnaṃ yattejaḥ sarvalaukikam sarvātmā sarvalokeśo mahādevaḥ prajāpatiḥ
सूर्य एव त्रिलोकेशो मूलं परमदैवतम् ततः संजायते सर्वं तत्रैव प्रविलीयते
sūrya eva trilokeśo mūlaṃ paramadaivatam tataḥ saṃjāyate sarvaṃ tatraiva pravilīyate
भावाभावौ हि लोकानाम् आदित्यान्निःसृतौ पुरा अविज्ञेयो ग्रहो विप्रा दीप्तिमान्सुप्रभो रविः
bhāvābhāvau hi lokānām ādityānniḥsṛtau purā avijñeyo graho viprā dīptimānsuprabho raviḥ
अत्र गच्छन्ति निधनं जायन्ते च पुनः पुनः क्षणा मुहूर्ता दिवसा निशाः पक्षाश् च कृत्स्नशः
atra gacchanti nidhanaṃ jāyante ca punaḥ punaḥ kṣaṇā muhūrtā divasā niśāḥ pakṣāś ca kṛtsnaśaḥ
मासाः संवत्सरश्चैव ऋतवो ऽथ युगानि च तदादित्यादृते ह्येषा कालसंख्या न विद्यते
māsāḥ saṃvatsaraścaiva ṛtavo 'tha yugāni ca tadādityādṛte hyeṣā kālasaṃkhyā na vidyate
कालादृते न नियमो न दीक्षा नाह्निकक्रमः ऋतूनां च विभागश् च पुष्पं मूलं फलं कुतः
kālādṛte na niyamo na dīkṣā nāhnikakramaḥ ṛtūnāṃ ca vibhāgaś ca puṣpaṃ mūlaṃ phalaṃ kutaḥ
कुतः सस्यविनिष्पत्तिस् तृणौषधिगणो ऽपि च अभावो व्यवहाराणां जन्तूनां दिवि चेह च
kutaḥ sasyaviniṣpattis tṛṇauṣadhigaṇo 'pi ca abhāvo vyavahārāṇāṃ jantūnāṃ divi ceha ca
जगत्प्रतापनमृते भास्करं रुद्ररूपिणम् स एष कालश्चाग्निश् च द्वादशात्मा प्रजापतिः
jagatpratāpanamṛte bhāskaraṃ rudrarūpiṇam sa eṣa kālaścāgniś ca dvādaśātmā prajāpatiḥ
तपत्येष द्विजश्रेष्ठास् त्रैलोक्यं सचराचरम् स एष तेजसां राशिः समस्तः सार्वलौकिकः
tapatyeṣa dvijaśreṣṭhās trailokyaṃ sacarācaram sa eṣa tejasāṃ rāśiḥ samastaḥ sārvalaukikaḥ
उत्तमं मार्गमास्थाय रात्र्यहोभिर् इदं जगत् पार्श्वत ऊर्ध्वम् अधश् चैव तापयत्येष सर्वशः
uttamaṃ mārgamāsthāya rātryahobhir idaṃ jagat pārśvata ūrdhvam adhaś caiva tāpayatyeṣa sarvaśaḥ
यथा प्रभाकरो दीपो गृहमध्ये ऽवलम्बितः पार्श्वत ऊर्ध्वम् अधश्चैव तमो नाशयते समम्
yathā prabhākaro dīpo gṛhamadhye 'valambitaḥ pārśvata ūrdhvam adhaścaiva tamo nāśayate samam
तद्वत्सहस्रकिरणो ग्रहराजो जगत्प्रभुः सूर्यो गोभिर् जगत् सर्वम् आदीपयति सर्वतः
tadvatsahasrakiraṇo graharājo jagatprabhuḥ sūryo gobhir jagat sarvam ādīpayati sarvataḥ
रवे रश्मिसहस्रं यत् प्राङ्मया समुदाहृतम् तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयोनयः
rave raśmisahasraṃ yat prāṅmayā samudāhṛtam teṣāṃ śreṣṭhāḥ punaḥ sapta raśmayo grahayonayaḥ
सुषुम्नो हरिकेशश् च विश्वकर्मा तथैव च विश्वव्यचाः पुनश्चाद्यः संनद्धश् च ततः परः
suṣumno harikeśaś ca viśvakarmā tathaiva ca viśvavyacāḥ punaścādyaḥ saṃnaddhaś ca tataḥ paraḥ
सर्वावसुः पुनश्चान्यः स्वराडन्यः प्रकीर्तितः सुषुम्नः सूर्यरश्मिस्तु दक्षिणां राशिम् ऐधयत्
sarvāvasuḥ punaścānyaḥ svarāḍanyaḥ prakīrtitaḥ suṣumnaḥ sūryaraśmistu dakṣiṇāṃ rāśim aidhayat
न्यगूर्ध्वाधः प्रचारो ऽस्य सुषुम्नः परिकीर्तितः हरिकेशः पुरस्ताद् यो ऋक्षयोनिः प्रकीर्त्यते
nyagūrdhvādhaḥ pracāro 'sya suṣumnaḥ parikīrtitaḥ harikeśaḥ purastād yo ṛkṣayoniḥ prakīrtyate
दक्षिणे विश्वकर्मा च रश्मिर्वर्धयते बुधम् विश्वव्यचास्तु यः पश्चाच् छुक्रयोनिः स्मृतो बुधैः
dakṣiṇe viśvakarmā ca raśmirvardhayate budham viśvavyacāstu yaḥ paścāc chukrayoniḥ smṛto budhaiḥ
संनद्धश् च तु यो रश्मिः स योनिर् लोहितस्य तु षष्ठः सर्वावसू रश्मिः स योनिस्तु बृहस्पतेः
saṃnaddhaś ca tu yo raśmiḥ sa yonir lohitasya tu ṣaṣṭhaḥ sarvāvasū raśmiḥ sa yonistu bṛhaspateḥ
शनैश्चरं पुनश् चापि रश्मिर् आप्यायते स्वराट् एवं सूर्यप्रभावेन नक्षत्रग्रहतारकाः
śanaiścaraṃ punaś cāpi raśmir āpyāyate svarāṭ evaṃ sūryaprabhāvena nakṣatragrahatārakāḥ
दृश्यन्ते दिवि ताः सर्वाः विश्वं चेदं पुनर्जगत् न क्षीयन्ते यतस्तानि तस्मान्नक्षत्रता स्मृता
dṛśyante divi tāḥ sarvāḥ viśvaṃ cedaṃ punarjagat na kṣīyante yatastāni tasmānnakṣatratā smṛtā